• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Fuga - muzyka



    Podstrony: [1] 2 [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Rytmika – w muzyce i tańcu wyrażenie określające całokształt zjawisk dotyczących przebiegu rytmicznego w utworze. Wiąże się z metrum, wyznacza miary czasu, porządkuje przebiegi rytmiczne przy pomocy regularnie powtarzających się akcentów. Rodzaj rytmiki wpływa na charakter muzyki, jest ona rodzajem pulsacji. Rytmika to również nauka o rytmie.Kwinta - interwał prosty zawarty między pięcioma kolejnymi stopniami skali muzycznej. W szeregu zasadniczym naturalnie występuje kwinta czysta i kwinta zmniejszona (tryton). Zastosowanie znaków chromatycznych pozwala zmienić jej rozmiar.
    Klasyfikacja fug[ | edytuj kod]

    Fugi klasyfikuje się w muzykologi według:

  • liczby głosów – fugi dwugłosowe i wielogłosowe (najczęściej 3-4 gł.).
  • aparatu wykonawczego – fugi wokalne, instrumentalne i wokalno-instrumentalne.
  • liczby tematów – fugi jednotematowe (pojedyncze), dwutematowe (podwójne), trzytematowe (potrójne).
  • Budowa fugi[ | edytuj kod]

    Temat (dux).[ | edytuj kod]

    Ze względu na budowę i często wysoki stopień skomplikowania fugi, temat jest jednym z najważniejszych czynników decydujących o jej ostatecznym kształcie. Budowa tematu decyduje o kształcie wszystkich kontrapunktów, łączników i wszelkiego rodzaju motywów, jakie można znaleźć w fudze. Oprócz tego temat jest pewnego rodzaju odnośnikiem, punktem orientacyjnym, pozwalającym usystematyzować makroformę konkretnej fugi.

    Kanon (z łac. canon w tłumaczeniu: prawidło, norma) to najstarsza technika polifoniczna, oparta na ścisłej imitacji, w której melodię jednego głosu powtarzają kolejno z jednakowym opóźnieniem pozostałe głosy. Kanon to również nazwa utworu opartego na tej technice.Das Wohltemperierte Klavier (Dobrze nastrojony klawesyn, dokładne tłumaczenie - Właściwie temperowany instrument klawiszowy) – dwutomowy zbiór dwóch cykli po 24 preludia i fugi Jana Sebastiana Bacha (BWV 846-893) na instrument klawiszowy, z których każda para kompozycji jest w innej tonacji w pochodzie chromatycznym, począwszy od C-dur. Obydwa tomy mają ten sam układ: na każdym dźwięku zbudowane są dwie kompozycje w tonacjach jednoimiennych, np. C-dur i c-moll.

    Temat fugi można zaklasyfikować w jedną z trzech zasadniczych grup:

  • "Attacco" – temat składający się z kilku zaledwie nut i w większości przypadków odznaczający się wyrazistą rytmiką.
  • "Andamento" – temat długi, najczęściej w spokojnym tempie, zawierający się w przynajmniej 2-3 taktach, złożony  z dwóch różnych pod wpływem rytmiki części często zawierający wychylenie modulacyjne do innej tonacji.
  • "Soggetto" – wszystkie inne typy, liczące zwykle od półtora do kilku taktów – jest to najczęściej spotykany typ tematu.
  • Tematy andamento i soggetto posiadają swoją własną mikroformę – w wypadku tematu attaco nie można charakteryzować mikroformy ze względu na zbyt małe rozmiary tematu.

    Kontrapunkt (z łaciny punctus contra punctum, w dosłownym tłumaczeniu: nuta przeciw nucie) – technika kompozytorska, która polega na prowadzeniu kilku niezależnych linii melodycznych (polifonia) zgodnie z określonymi zasadami harmonicznymi i rytmicznymi. Kontrapunkt można podzielić na kontrapunkt ścisły (kanon) i swobodny (m.in. fuga). W drugim, węższym znaczeniu jest określeniem dla głosu współdziałającego z tematem.<|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>

    Motyw czołowy[ | edytuj kod]

    Motyw czołowy to kilka pierwszych dźwięków tematu, ale również i kilka pierwszych dźwięków fugi. W trakcie utworu, przy dużym zagęszczeniu głosów, motyw czołowy pomaga oddzielić temat od pozostałej materii muzycznej i nadaje mu wyrazistość.Tkwiące w nim napięcie sprawia, że każdorazowy powrót tematu przykuwa uwagę słuchacza i nie przemija niezauważony. Z tego powodu powinien być to najbardziej charakterystyczny motyw spośród wszystkich, jakie kompozytor wykorzystuje w fudze. Tę charakterystyczność można osiągnąć na dwa sposoby:

    Msza jest to forma wokalna lub wokalno-instrumentalna muzyki liturgicznej o budowie cyklicznej. Przeznaczona jest do wykonania w kościele podczas liturgii mszy.Interwał (z łac. intervallum, dosłownie "miejsce pomiędzy szańcami") – w teorii muzyki jest to odległość między dwoma dźwiękami.
  • Poprzez zastosowanie odpowiedniej figury rytmicznej takiej jak synkopa, przedtakt, triola – w wypadku kiedy większość wartości rytmicznych w fudze stanowią wartości o podziale dwójkowym.
  • Poprzez wprowadzenie charakterystycznego interwału – może to być zarówno konsonans, jak i dysonans.
  • Rozwinięcie tematu[ | edytuj kod]

    Jest to najmniej charakterystyczna część tematu. Nie ma jasnych zasad określających, co powinna zawierać. Często zdarza się, że niemożliwe jest rozróżnienie motywu czołowego od rozwinięcia tematu. W wielu przypadkach druga część tematu jest rozwinięciem motywu czołowego, jego swego rodzaju wariacją, ale nie jest to ścisłą regułą.

    Nuta (od łac. nota, znak) – symbol ♪ - znak graficzny dźwięku muzycznego, określający jego wysokość i czas trwania. Max Reger (ur. 19 marca 1873 w Brand, zm. 11 maja 1916 w Lipsku) – kompozytor, dyrygent, pianista i organista niemiecki.

    Coda[ | edytuj kod]

    Jest to zakończenie tematu mające na celu przygotowanie pierwszego wejścia kontrapunktu i modulację do tonacji comes. Z tych względów coda często oparta jest o materiał jaki wystąpi w kontrapunkcie – czy to materiał rytmiczny (co zdarza się częściej), czy melodyczny. Ze względu na to, że po kodzie następuje dalsza część utworu, nie jest ona zakończeniem tematu, jeśli wziąć pod uwagę melodykę. Koda doprowadza do kontrapunktu, więc nie można tutaj powiedzieć o zakończeniu w ścisłym tego słowa znaczeniu – jest to tylko ostatnia część tematu.

    Barok (z por. barocco – "perła o nieregularnym kształcie" lub z fr. baroque – "bogactwo ozdób") – główny kierunek w kulturze środkowo i zachodnioeuropejskiej, którego trwanie datuje się na zakres czasowy od końca XVI wieku do XVIII wieku. Uznany za oficjalny styl Kościoła katolickiego czasów potrydenckich, stąd pojawiające się jeszcze w połowie XX wieku zamienne określenia: "sztuka jezuicka" czy "sztuka kontrreformacyjna". W odróżnieniu od humanizmu antropocentrycznego doby renesansu, barok reprezentował humanizm teocentryczny. W znaczeniu węższym, barok to jeden z nurtów literackich XVII wieku, koegzystujący z klasycyzmem i manieryzmem; od niego XX-wieczni literaturoznawcy wyprowadzili jednak nazwę dla całej epoki.Nuta pedałowa, nuta stała - jest to jedna, długo trwająca lub powtarzana nuta, stanowiąca podstawę basową całej frazy lub kilku taktów, często przy zakończeniu utworu, a nawet większego odcinka czy całego utworu. Stosowana często przez Jana Sebastiana Bacha przy ostatnim przeprowadzeniu w fudze. Określenie pedałowa pochodzi od sposobu wydobywania na organach - poprzez naciskanie klawisza klawiatury pedałowej.

    Ekspozycja[ | edytuj kod]

    Ekspozycją nazywamy pierwsze przeprowadzenie tematu. Ekspozycja w fudze rządzi się szczególnymi prawami, od których nie ma wyjątku (w przypadku fugi barokowej) i dlatego używa się określenia ekspozycja a nie pierwsze przeprowadzenie.

    Główna różnica pomiędzy ekspozycją a innymi przeprowadzeniami polega na innym planie tonacji. W ekspozycji pierwszy pokaz tematu musi wystąpić w zasadniczej tonacji fugi – w tonacji dux. Kolejny pokaz musi występować w relacji kwinty czystej w górę lub w dół, albo kwarty czystej w górę lub w dół. Tonacja, w jakiej występuje drugi pokaz tematu nazywana jest comes.

    Takt - w muzyce jest najmniejszym odcinkiem tekstu muzycznego zawartego między dwiema kreskami, zwanymi kreskami taktowymi.Imitacja (z łac. oznacza naśladowanie) to najstarsza technika polifoniczna polegająca na powtórzeniu melodii z jednego głosu w innym.

    Ekspozycję rozpoczyna pokaz tematu solo, w tonacji dux. Po nim głos, który prowadził temat przechodzi w kontrapunkt, a temat pojawia się w kolejnym głosie – jednak tym razem w tonacji comes. Następnie sytuacja się powtarza – drugi z głosów przechodzi w kontrapunkt, a temat pojawia się w trzecim z głosów – w tonacji dux. Schemat ten powtarza się w zależności od liczby głosów.

    Sonata – instrumentalna forma muzyczna. Pierwotnie każdy utwór instrumentalny, w przeciwieństwie do wokalnego – kantaty. Z czasem wykształciła się w specyficzną formę.Forma muzyczna to ogólna budowa utworu muzycznego, efekt współdziałania elementów dzieła muzycznego. Jest to środek realizacji wyrazu emocjonalnego dzieła muzycznego, za pomocą technik kompozytorskich. Każdy utwór, będąc dziełem niepowtarzalnym, pozostaje w różnym stosunku do formy, a w wielu utworach schematy formalne krzyżują się ze sobą (np. forma pieśni z rondem). Każdy twór kojarzony z daną formą jest nierozerwalnie związany z konkretnym środkiem wykonawczym (obsadą).

    Odpowiedź realna a odpowiedź tonalna[ | edytuj kod]

    Drugi i każdy kolejny pokaz tematu w ekspozycji może wystąpić w jednym z dwóch wyżej wymienionych wariantów: jeżeli w drugim pokazie tematu zostały zachowane wszystkie interwały występujące w pierwszym pokazie, to jest to odpowiedź realna. Jeżeli jednak kompozytor zmienił chociaż jeden interwał w celu dostosowania melodii tematu do tonacji comes, mówimy wtedy o odpowiedzi tonalnej.

    24 preludia i fugi op. 87 Dymitra Szostakowicza – zbiór 24 utworów na fortepian, po jednym w każdej tonacji. Choć styl muzyczny i pomysły są oryginalne, zbiór ten nawiązuje do napisanego ponad 200 lat wcześniej Das Wohltemperierte Klavier Jana Sebastiana Bacha.Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.

    Kontrapunkt[ | edytuj kod]

    Kontrapunkt jest to materia muzyczna towarzysząca tematowi – za każdym razem gdy w jednym z głosów pojawia się temat, w pozostałych głosach pojawia się kontrapunkt. Temat może istnieć bez kontrapunktu tylko raz – sytuacja taka występuje w pierwszym pokazie tematu ekspozycji, gdy temat występuje solo. W fudze rozróżnić można dwa rodzaje kontrapunktu:

    BWV, Bach Werke Verzeichnis – kompletny katalog dzieł Jana Sebastiana Bacha stworzony przez Wolfganga Schmiedera (1931–1953), wydany w 1950 r. w Lipsku. Drugie, rozszerzone i poprawione wydanie ukazało się w 1990 r. w Wiesbaden, w tym samym wydawnictwie Breitkopf & Härtel.Kwarta, to odległość od I do IV stopnia, ma 5 półtonów- interwał prosty zawarty między czterema kolejnymi stopniami skali muzycznej. W szeregu zasadniczym naturalnie występuje kwarta czysta i kwarta zwiększona (tryton). Zastosowanie znaków chromatycznych pozwala zmienić jej długość.
  • Kontrapunkt stały – jest to melodia która zawsze występuje z tematem. Gdy w jednym z głosów pojawia się temat, w którymś z pozostałych musi pojawić się kontrapunkt stały.
  • Kontrapunkt zmienny lub swobodny – jest to melodia, która występuje równocześnie z tematem, jednak nie jest ona za każdym razem identyczna. Mogą bowiem występować jej wariacje, przekształcenia, kompozytor może również wprowadzić nowy materiał muzyczny.
  • W ramach jednej fugi może wystąpić dowolna liczba kontrapunktów swobodnych, a kontrapunktów stałych maksymalnie tyle, ile w fudze tematów.

    Triola to figura rytmiczna złożona z trzech nut; występuje w podziale dwudzielnej wartości rytmicznej, dzieląc ją na trzy równe części. Jest to tzw. nieregularny podział wartości rytmicznych.Robert Alexander Schumann (urodzony 8 czerwca 1810 w Zwickau w Saksonii - zmarł 29 lipca 1856 w Endenich) - niemiecki kompozytor i pianista okresu romantyzmu, krytyk muzyczny. Mąż Clary Schumann. Jako jeden z pierwszych odkrył talent Fryderyka Chopina i Johannesa Brahmsa.

    Łączniki – wewnętrzny i zewnętrzny[ | edytuj kod]

    Oprócz ekspozycji i innych przeprowadzeń tematu w skład fugi wchodzą także łączniki – wewnętrzne i zewnętrzne. Różnica pomiędzy nimi polega na położeniu łącznika w fudze. Gdy ma on miejsce w ramach ekspozycji lub kolejnych przeprowadzeń mówimy, że jest to łącznik wewnętrzny. Zwykle jest on krótszy od łącznika zewnętrznego (zawiera się w 1-2 taktach). Gdy łącznik występuje pomiędzy przeprowadzeniami – jest to łącznik zewnętrzny. Jego długość jest różna, od ok. 2 do nawet 20-30 taktów. Materiał muzyczny wykorzystany w łącznikach jest całkowicie zależny od kompozytora – nie ma ścisłych reguł na czym powinien być on oparty. Może być to fragment jednego z kontrapunktów, fragment tematu, ale kompozytor może tu także wprowadzić całkowicie nową myśl muzyczną.

    Przedtakt, inaczej anakrusis - niepełny takt lub pojedyncza nuta (zwana wówczas odbitką) otwierająca utwór muzyczny.Biblioteka Narodowa Francji (fr. Bibliothèque nationale de France, BnF) – francuska biblioteka narodowa, znajdująca się w Paryżu. Przewidziana jest jako repozytorium dla wszystkich materiałów bibliotecznych, wydawanych we Francji. Obecnym dyrektorem Biblioteki jest Bruno Racine.

    Coda[ | edytuj kod]

    Cały utwór wieńczy koda, która jest podsumowaniem wszystkiego, co wydarzyło się w jego trakcie – tak więc zawiera fragmenty kontrapunktów, tematu, lub też cały temat. Częstym zjawiskiem w codzie fugi barokowej jest wykorzystanie nuty pedałowej na przestrzeni ostatnich kilku taktów.

    Opera (wł. "dzieło") – sceniczne dzieło muzyczne wokalno-instrumentalne, w którym muzyka współdziała z akcją dramatyczną (libretto). Istotą tego gatunku muzycznego jest synteza sztuk, czyli połączenie słowa, muzyki, plastyki, ruchu, gestu oraz gry aktorskiej. Podobnie jak i balet, wywodzi się z włoskich, renesansowych maskarad karnawałowych, które przerodziły się w widowiska dramatyczne. Opera składa się z aktów, które podzielone są na sceny.Sonet – kunsztowna kompozycja poetyckiego utworu literackiego, która złożona jest z 14 wersów zgrupowanych w dwóch czterowierszach (tetrastychach), rymowanych zwykle abba abba i dwóch trójwierszach (tercynach). Pierwsza zwrotka zwykle opisuje temat, druga odnosi go do podmiotu wiersza, a tercyny zawierają refleksję na jego temat.


    Podstrony: [1] 2 [3] [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Polifonia (stgr. πολυφωνία polyphonia - "wiele głosów") – rodzaj faktury muzycznej, w której równocześnie dwa lub więcej głosów prowadzonych jest niezależnie od siebie. Szczytowym osiągnięciem polifonii jest twórczość Jana Sebastiana Bacha.
    Renesans lub odrodzenie (z fr. renaissance – odrodzenie) – okres w historii kultury europejskiej, obejmujący przede wszystkim XV i XVI wiek, określany często jako "odrodzenie sztuk i nauk" oraz koncepcja historiozoficzna odnosząca się do historii kultury włoskiej od Dantego do roku 1520 (Il Rinascimento).
    Tonacja – konkretna gama durowa lub molowa, na której materiale dźwiękowym oparty jest utwór muzyczny. Tonację utworu (lub jego fragmentu) określa się, biorąc pod uwagę znaki przykluczowe oraz akordy lub dźwięki zaczynające i kończące utwór.
    Koda lub coda (z języka wł., w dosłownym tłumaczeniu: ogon) - zakończenie utworu muzycznego. Koda jest typowa dla większych form muzycznych: formy sonatowej, fugi, również niektórych tańców. Może być krótkim ozdobnikiem, kilkoma akordami ujętymi w kadencję lub dłuższym fragmentem, niekiedy utrzymanym w narastającym tempie i dynamice. Koda, wykorzystując motywy utworu, ma stanowić jego podsumowanie i zamknięcie.
    Łacina, język łaciński (łac. lingua Latina, Latinus sermo) – język indoeuropejski z podgrupy latynofaliskiej języków italskich, wywodzący się z Lacjum (łac. Latium), krainy w starożytnej Italii, na północnym skraju której znajduje się Rzym.
    Johann Sebastian Bach (ur. 21 marca/31 marca 1685 w Eisenach, zm. 28 lipca 1750 w Lipsku) – kompozytor i organista niemiecki epoki baroku, jeden z najwybitniejszych artystów w dziejach muzyki. Czołowa postać rodu Bachów.
    DOI (ang. digital object identifier – cyfrowy identyfikator dokumentu elektronicznego) – identyfikator dokumentu elektronicznego, który w odróżnieniu od identyfikatorów URL nie zależy od fizycznej lokalizacji dokumentu, lecz jest do niego na stałe przypisany.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.026 sek.