• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Fryzowie



    Podstrony: [1] 2 [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Królestwo Prus (niem. Königreich Preußen) – oficjalny tytuł państwa prusko-brandenburskiego po 1701, wraz z pozostałymi domenami dynastii Hohenzollernów w latach 1701-1918, od 1871 wchodzące w skład Cesarstwa Niemieckiego. Terytorium Królestwa Prus obejmowało dwie trzecie całego obszaru Cesarstwa Niemieckiego.Hindeloopen (fryz. Hylpen) – miasto w północnej Holandii, we Fryzji, nad jeziorem IJsselmeer w gminie Nijefurd. Jedno z jedenastu miast Fryzji, otrzymało prawa miejskie w 1225 roku.
    Historia Fryzji[ | edytuj kod]

    Od II wieku p.n.e. zamieszkiwał tu germański lud Fryzów (Frisii), nie ma jednak ciągłości, w tym osadniczej, między tym ludem a Fryzami średniowiecznymi. Około 690 r. zaczął na terenie Fryzji działać misjonarz anglosaski Wilibrord, który zyskał później duże znaczenie dla Fryzów. Rok wcześniej Fryzję podbili Frankowie i król Radbod musiał oddać Pepinowi II znaczną część swego terytorium. W 734 roku Karol Młot rozgromił syna Radboda i tym samym zakończył proces podboju Fryzów. W okresie karolińskim Fryzja zamieszkana była głównie przez chłopów, rybaków i żeglarzy fryzyjskiego pochodzenia, którzy w pewnym stopniu zachowali nawet ustrój i stosunki społeczne. Podstawową jednostką terytorialną była tu gmina zrzeszająca drobnych, wolnych posiadaczy.

    Fryzja (nid. Friesland, fryz. Fryslân, płnfryz. Fresklun lub Friislon, wschfryz. Fräislound, niem. Friesland) – kraina historyczna w północno-zachodniej Europie, wzdłuż wybrzeża Morza Północnego. Obecnie w granicach Niemiec, Danii i Holandii.Szlezwik-Holsztyn (niem. Schleswig-Holstein, dolnoniem. Sleswig-Holsteen, fryz. Slaswik-Holstiinj, duń. Slesvig-Holsten) – najbardziej na północ wysunięty kraj związkowy Niemiec. Dawna nazwa w języku angielskim to Sleswick-Holsatia (obecnie używa się nazwy niemieckiej). Stolicą jest Kilonia (Kiel). Obecny premier Szlezwika-Holsztynu to Torsten Albig.

    Fryzowie odegrali dużą rolę w rozwoju handlu holenderskiego. Poprzez niszczycielskie działanie morza zmuszeni byli do szukania pożywienia gdzie indziej, w związku z czym dość wcześnie zajęli się żeglugą morską i rzeczną. Byli oni pośrednikami handlowymi, handlowali zaś głównie solą, żelazem, cyną i tzw. „płaszczami fryzyjskimi” (palia fresonica), które jednak najprawdopodobniej produkowane były we Flandrii. Jako kupcy byli znani w całej ówczesnej Europie.

    Karol Młot (fr. Charles Martel, niem. Karl Martell, ur. 23 sierpnia 686 w Herstalu, zm. 22 października 741 w Quierzy-sur-Oise) – frankijski majordomus, faktyczny władca państwa Franków.Transport wodny śródlądowy (żegluga śródlądowa) – transport towarów lub pasażerów, na statkach żeglugi śródlądowej, w całości lub w części po żeglownych śródlądowych drogach wodnych.

    W 935 roku w wyniku najazdów normańskich Fryzja została bardzo silnie spustoszona. Od X wieku na pograniczu fryzyjsko-holenderskim miały miejsce nieustanne starcia. Region ten chcieli zagarnąć hrabiowie holenderscy i biskupi Utrechtu. Część Fryzji była wtedy hrabstwem feudalnym, jednak znaczna większość to tereny niepodległe, wywodzące się z dawnej organizacji plemiennej i zaciekle broniące swej niepodległości. W rezultacie pod koniec XIII wieku niemal cała zachodnia Fryzja uznała zwierzchnictwo holenderskie, jednak część wschodnia nadal zaciekle broniła swej niepodległości i utrzymała ją jako niezależne hrabstwo aż do XVIII wieku, kiedy to została zagarnięta przez Prusy.

    Godło – symbol wyróżniający, znak rozpoznawczy przynależności osoby bądź przedmiotu do szerszej grupy rodowej, prawnej lub społecznej, np. herb, gmerk, logo.Jan Wilhelm Friso, właściwie Johan Willem Friso (ur. 4 sierpnia 1687 w Dessau, zm. 14 lipca 1711 w Strijensas), stadhouder w prowincji Fryzja i Groningen, był też kapitanem generalnym (Captain-General). Nie został stadhouderem całych całej Republiki Zjednoczonych Prowincji Niderlandów z powodu protestów opozycji. Sprzeciwił się temu Simon van Slingelandt ówczesny wielki pensjonariusz Holandii, przewodzący frakcji republikańskiej.

    Już od XII wieku budowano system tam (dijken) i kanałów odwadniających (waterschappen). We Fryzji i Groningen osadnicy we wczesnym średniowieczu wznosili całe wzgórza (tzw. po fryzyjsku „terpen”), na których budowali swe wsie. W początku XV wieku do odwadniania zaczęto wykorzystywać siłę wiatru i wiatraki.

    Na przełomie XIV i XV wieku nastąpił silny rozwój miast fryzyjskich takich jak: Leeuwarden, Hindeloopen, Emden i Groningen. Biły one własną monetę, prowadziły handel i pośrednictwo handlowe. Rozwijała się także hodowla, szczególnie bydła i koni, z których bardzo cenione były (i nadal są) słynne bojowe rumaki fryzyjskie.

    Burgundia (fr. Bourgogne) – kraina historyczna w centralnej Francji. W przeszłości prowincja i region administracyjny. Protestantyzm – jedna z głównych gałęzi chrześcijaństwa, obok katolicyzmu i prawosławia, na którą składają się wyznania religijne powstałe na skutek ruchów reformacyjnych wewnątrz Kościoła rzymskokatolickiego rozpoczętych wystąpieniem Marcina Lutra w XVI wieku oraz ruchów przebudzeniowych w łonie macierzystych wyznań protestanckich w kolejnych stuleciach.

    W XIV wieku Fryzowie nadal walczą o niepodległość. W tym czasie Fryzja podzielona była na okręgi rządzone przez zgromadzenia. W celu obrony niezależności organizowano co roku od XIV w. w Zielone Świątki specjalne zjazdy. Jednak siły Fryzji osłabiały spory wewnętrzne między dwoma możnymi rodami, wokół których powstały dwa stronnictwa: „schieringer” – burych i „vetkoper” – tłustych. Jednak w XV wieku Fryzja była nadal jednym z tylko trzech już niezależnych od Burgundii prowincji. Jednak w latach 1523–1536 została ona ujarzmiona przez Karola V i włączona do zjednoczonych Niderlandów.

    Harlingen (fryz. Harns) - miasto w północnej Holandii, we Fryzji, położone nad Zatoką Waddenzee (Morze Północne). Jest portem handlowym i rybackim. Posiada ok. 16 tys. mieszkańców.Język fryzyjski (Frysk) to język, którym posługują się Fryzowie. Fryzyjski składa się z wielu dialektów, często bardzo się od siebie różniących.

    W połowie XVI wieku wprowadzono profesjonalną opiekę nad tamą Vijfeldendijk, koszty tej opieki pokrywała do 1574 roku okoliczna ludność, potem obowiązek ten zamieniono na podatek, który pozwolił wynająć 300 robotników, którzy pod kierunkiem Hiszpana Caspara de Robles zajęli się umacnianiem i konserwacją wału.

    Na początku XVIII wieku działał we Fryzji namiestnik z bocznej linii orańskiej – Jan Wilhelm Friso, który miał zostać spadkobiercą Wilhelma III Orańskiego, lecz w chwili jego śmierci Jan Wilhelm miał zaledwie 14 lat, co uniemożliwiło mu zawładnięcie innymi prowincjami. Następnie w połowie XVIII w. z powodu braku dawnych swobód wybuchło we Fryzji powstanie chłopskie, które musiały tłumić aż 3 pułki kawalerii.

    Emden - miasto na prawach powiatu w północno-zachodnich Niemczech, w kraju związkowym Dolna Saksonia, u ujścia rzeki Ems do Morza Północnego. Liczy ok. 51,6 tys. mieszkańców.Żegluga (transport wodny) – jedna z form transportu. Oznacza w szczególności przewóz statkami, w celach zarobkowych, pasażerów i ładunków, przez wody morskie lub śródlądowe.

    W latach 20. XIX wieku powstał Fryzyjski Ruch Narodowy. Walczył on o odrodzenie języka ojczystego i kultury narodowej, ale dopiero w 1990 r. język fryzyjski we Fryzji otrzymał status „oficjalnego języka regionalnego”. Od 1937 r. został on wprowadzony do szkół, z których ok. ¼ jest dwujęzyczna; od 1956 używany w sądownictwie, a na początku lat 50. XX utworzono katedrę języka fryzyjskiego na uniwersytecie w Groningen. Teraz używany jest w urzędach, szkołach, uczelniach wyższych, rozprawach sądowych, kościołach, w miejscowym radiu i telewizji, a także na posiedzeniu sejmiku prowincjonalnego. Fryzowie w Niemczech również walczą o zachowanie swojej kultury i języka ojczystego, przed nacierającym ujednoliceniem ze strony mocnej kultury niemieckiej.

    Radbod, także Redbad (zm. 719) – król (książę) Fryzów od ok. 680 r. do swej śmierci, uznawany za ostatniego ich władcę.Chrystianizacja – proces wypierania rodzinnych wierzeń etnicznych, osiadłego w określonym rejonie ludu, przez wiarę chrześcijańską. Jego największe nasilenie przypadało w okresie średniowiecza, a spowodowane było dominującą pozycją chrześcijaństwa wśród ówczesnych europejskich władców oraz rosnącymi wpływami papiestwa.

    Specyficzne wyroby fryzyjskie[ | edytuj kod]

    Naczynia gliniane – tzw. aardewerk, wyrabiane we Fryzji od ok. 1600 roku, początkowo zdobione w polichromowane wzory na białej glazurze z cyny, potem także w niebieskie rysunki. Najstarsze fabryki (tzw. glejbackerijen) istniały w Harlingen i należały do rodziny Feytama i Tjallingii.

    Flaga (od nid. vlag) – płat tkaniny określonego kształtu i barwy przymocowywany do drzewca może zawierać godła, symbole, wizerunki. Flaga jest znakiem rozpoznawczym, symbolem państwa (flaga państwowa) lub organizacji, czasem również miast (flaga miejska) czy jednostek podziału administracyjnego, oddziału wojsk (sztandar), organizacji: politycznych, społecznych, kościelnych, sportowych, itd.Pepin z Heristalu znany też jako Pepin Średni, Pepin II, Pepin Gruby (ur. 635 lub 640, zm. 16 grudnia 714) – majordom Austrazji, Neustrii i Burgundii na dworze Merowingów w latach 680-714; stopniowo przejął kontrolę nad państwem frankijskim. Wnuk Pepina Starszego z małżeństwa jego córki Begi z Ansegizelem, synem biskupa Arnulfa z Metzu. Urodził się w Herstalu na terenie dzisiejszej Belgii.

    Fryzyjskie zegary – wytwarzane we Fryzji od końca XVII wieku do ok. 1880 roku. Najbardziej znane typy to „stoelklok” – zegary fotelowe/krzesłowe, które są zegarami ściennymi z wahadłem zrobionymi z malowanego dębowego drewna oraz „staartklok” – ogonowe/warkoczowe, które są zegarami stojącymi. W sztuce ludowej najważniejsze dziedziny to tkactwo i koronkarstwo, a najczęściej stosowane są motywy geometryczne, roślinne (zwłaszcza kwiatowe i drzew) oraz symbole ptaków i wiatraków.

    Polsstokverspringen, lepiej znane pod fryzyjską nazwą fierljeppen – tradycyjny holenderski sport, w którym atleta przy pomocy tyczki próbuje pokonać jak największą odległość, przeskakując nad kanałem. Fryzyjska nazwa fierljeppen wzięła się od angielskiego „far leaping”, co oznacza „daleko skaczący”.Elfstedentocht, czyli Wyścig Jedenastu Miast to holenderskie zawody w łyżwiarstwie szybkim dla zawodowców i amatorów łyżwiarstwa odbywające się nieregularnie we Fryzji, w Holandii.


    Podstrony: [1] 2 [3] [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Dialekt groningski (Grönnegs) - dialekt używany przez mieszkańców północnych Niderlandów i wokół miasta i prowincji Groningen. Jest częścią języka dolnoniemieckiego (dolnosaskiego), lecz niektórzy lingwiści uznają go za niezależny język. Najwięcej osób twierdzi, że gronings współtworzy jeden język ze wschodniofryzyjskim dolnoniemieckim. Jest on skutkiem naporu języka dolnoniemieckiego (dolnosaskiego) na dawny obszar języka fryzyjskiego. Wiele słów dialektu Gronings jest stąd podobnych do słów z języka fryzyjskiego. Składa się z 8 gwar, którymi są: Hogelandsters, Westerkwartiers, Kollumerpompsters, Stadsgronings, Oldambtsters, Noordenvelds, Veenkoloniaals i Westerwolds. Szacowana liczba osób posługujących się dialektem gronings to 310 tysięcy osób.
    Język niderlandzki (nid. Nederlandse taal, Nederlands, niekiedy również określany jako język holenderski, język flamandzki) – język indoeuropejski z grupy języków germańskich zaliczany do języków dolnoniemieckich. Językiem niderlandzkim posługuje się ok. 27 milionów ludzi. Dla 23 milionów jest językiem ojczystym (pierwszym) lub językiem kultury i literatury, a dla kolejnych 4 milionów drugim językiem. Większość użytkowników tego języka mieszka na zachodzie Europy. Niderlandzki jest oficjalnym językiem urzędowym w Holandii i Belgii (Flandria), a poza Europą w Surinamie i dawnych Antylach Holenderskich, czyli Bonaire, Curaçao, Sabie, Sint Eustatius, Sint Maarten i Arubie. Niderlandzki jest blisko spokrewniony z językiem niemieckim i wykazuje podobieństwo do angielskiego i duńskiego. Języki o mniejszym zasięgu, które są blisko spokrewnione z niderlandzkim to afrikaans (do 1925 uważany za lokalną odmianę niderlandzkiego) i fryzyjski (w mniejszym stopniu, gdyż nie należy do języków dolnofrankońskich).
    Makkum - miejscowość w Holandii, położona nad sztucznym jeziorem IJsselmeer. Znany ośrodek wypoczynkowy, popularne kąpielisko, przystań dla jachtów, port, ośrodek wyrobu tradycyjnych wyrobów ceramicznych.
    Partia polityczna ("partia" od łac. pars, część) – dobrowolna organizacja społeczna o określonym programie politycznym, mająca na celu jego realizację poprzez zdobycie i sprawowanie władzy lub wywieranie na nią wpływu.
    Wilibrord, określany czasem jako Willibrord z Utrechtu, także Willbrord, Klemens (ur. ok. 658, zm. 7 listopada 739 w Echternach) – anglosaski misjonarz działający w państwie Franków na terenach późniejszych Niderlandów, zwany "apostołem Fryzów"; w Kościele katolickim uznany za świętego i czczony jako patron Holandii i Luksemburga.
    Jutlandia Południowa (duń. Sønderjyllands Amt) to jeden z duńskich okręgów istniejących w latach 1970-2006. Okręg ten został utworzone 1 kwietnia 1970 na mocy reformy podziału administracyjnego Danii, zaś zlikwidowany podczas kolejnej reformy z 2007. Jego obszar został wówczas włączony do nowego regionu administracyjnego Dania Południowa.
    DaniaKrólestwo Danii (duń. Kongeriget Danmark) – państwo położone w Europie Północnej (Skandynawia), najmniejsze z państw nordyckich. W jej skład wchodzą też formalnie Grenlandia oraz Wyspy Owcze, które posiadając szeroką autonomię tworzą z kontynentalną Danią Wspólnotowe Królestwo Danii (Rigsfællesskabet). Dania graniczy od południa z Niemcami, zaś przez cieśninę Sund sąsiaduje ze Szwecją.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.016 sek.