• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Franciszek Ptak

    Przeczytaj także...
    Wincenty Witos (ur. 21 stycznia 1874 w Wierzchosławicach koło Tarnowa, zm. 31 października 1945 w Krakowie) – polski polityk, działacz ruchu ludowego, trzykrotny premier Rzeczypospolitej Polskiej.Dzielnica XVI Bieńczyce – dzielnica, jednostka pomocnicza gminy miejskiej Kraków. Do 1990 r. wchodziła w skład dzielnicy Nowa Huta.
    Ks. Stanisław Stojałowski (ur. 14 maja 1845 w Zniesieniu (późniejsza dzielnica Lwowa), zm. 23 października 1911 w Krakowie) – polski duchowny katolicki i polityk.

    Franciszek Ptak (ur. 30 sierpnia 1859 w Bieńczycach, zm. 29 lipca 1936 w Krakowie) – polski karczmarz, działacz ruchu ludowego, poseł na galicyjski Sejm Krajowy.

    Życiorys[]

    Franciszek Ptak z rodziną, 1917
    Portrety olejne Franciszka i Marcjanny Ptaków naturalnej wielkości autorstwa Józefa Krasnowolskiego
    Rodzinny grobowiec Ptaków w Raciborowicach

    Urodził się w rodzinie chłopskiej. Był synem Antoniego, posiadacza ziemskiego, właściciela ok. 5 morgów, i Salomei z Włodków. Ukończył szkołę ludową, ale był także samoukiem, wiele czytał. Gospodarował na swoich 2 morgach. Przez pewien czas był pracownikiem najemnym w młynie. Założył i prowadził karczmę w Bieńczycach. Przez dziewięć lat był dzierżawcą myta.

    Jan Stapiński (ur. 21 grudnia 1867 w Jabłonicy Polskiej, zm. 17 lutego 1946 w Krośnie) – jeden z twórców i przywódców polskiego ruchu ludowego, publicysta, współzałożyciel (1895) SL; w latach 1908–1913 prezes PSL, w latach 1914–1924 – PSL Lewicy; w latach 1902–1933 wydawca "Przyjaciela Ludu"; wiceprezes Koła Polskiego w austriackiej Radzie Państwa.Rada Państwa (niem. Reichsrat) – istniejący w latach 1861–1918 dwuizbowy parlament austriacki, od 1867 obejmujący wyłącznie austriacką część monarchii austro-węgierskiej – tzw. Przedlitawię.

    Był związany z ruchem chrześcijańsko–ludowym ks. Stanisława Stojałowskiego. W 1892 bez powodzenia kandydował w wyborach uzupełniających do galicyjskiego Sejmu Krajowego. W latach 1898–1902 wydawał czasopismo „Obrona Ludu”, organ stronnictwa chrześcijańsko–ludowego, ukazujące się w Krakowie.

    Myto – opłata pobierana za przejazd drogą, autostradą, mostem, tunelem itp. Może być pobierana jako podatek centralny bądź lokalny lub też przez prywatnego właściciela obiektu.Polskie Stronnictwo Ludowe „Piast” powstało 1 lutego 1914 w Tarnowie z rozłamu w Polskim Stronnictwie Ludowym do którego doszło 13 grudnia 1913. Ugrupowanie założyli działacze skupieni wokół tygodnika „Piast” oraz członkowie PSL – Zjednoczenia Niezawisłych Ludowców (wcześniejsza secesja PSL). Na czele partii stanął Jakub Bojko, którego na krótko zastąpił w 1918 dotychczasowy prezes połączonego z PSL „Piast” Zjednoczenia Ludowego Jan Sadlak, by w końcu został nim poprzedni wiceprezes Wincenty Witos.

    Wincenty Witos w swoich wspomnieniach pisał o „karczmarzu z Bieńczyc”, zajmującym się polityką i prenumerującym gazety ludowe, które wykładał do czytania w swojej karczmie. Według Witosa inni chłopi wyrażali o Ptaku niezbyt pochlebne opinie, „nie mogąc znosić panoszącego się dorobkiewicza”. Witos opisał swoje pierwsze zetknięcie z Ptakiem, które miało miejsce w 1895.

    Włodzimierz Wojciech Ptak (ur. 2 listopada 1928 roku w Krakowie) – polski immunolog i mikrobiolog, doktor nauk medycznych, doktor habilitowany w zakresie immunologii, od 1976 profesor Instytutu Mikrobiologii Akademii Medycznej w Krakowie (obecnie Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego), od 1986 członek Polskiej Akademii Nauk, od 1989 Polskiej Akademii Umiejętności. Jeden z najczęściej cytowanych naukowców polskich w dziedzinie biomedycyny. Wnuk Franciszka Ptaka, posła na galicyjski Sejm Krajowy.Sejm Krajowy – istniejący w Galicji w latach 1861–1918 organ przedstawicielski, kompetentny w niektórych sprawach wewnętrznych Galicji (gospodarka, oświata i kultura).

    W grudniu 1900 kandydował bez powodzenia do austriackiej Rady Państwa. Nawiązanie do tego wydarzenia znalazło się w „WeseluStanisława Wyspiańskiego (akt I, scena 25 – rozmowa Poety z Czepcem – „GOSPODARZ: Toście Ptaka wybierali?; CZEPIEC: A kiedy ptak, niechta leci; POETA: macie ta skrzydlate ptaki?; CZEPIEC: Ptok ptakowi nie jednaki, człek człekowi nie dorówna, dusa dusy zajrzy w oczy, nie polezie orzeł w gówna”). Wyspiański zaprosił na premierę „Wesela” w Teatrze Miejskim Ptaka wraz z żoną, przy czym szczególnie zależało mu właśnie na opinii małżonki, Marianny z Szafrańskich, którą „cenił za praktyczny chłopski rozum”.

    Kraków (łac. Cracovia, niem. Krakau) – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, siedziba władz województwa małopolskiego, drugie w kraju pod względem liczby mieszkańców i pod względem powierzchni.Franciszek Wójcik (ur. 17 października 1863 w Wyciążach, zm. 3 stycznia 1941 tamże) – polski rolnik, polityk, minister.

    Ptak współpracował z Janem Stapińskim, współorganizatorem galicyjskiego Stronnictwa Ludowego, który, według S. Szczepańskiego, szachował „w Krakowskiem Wójcika Ptakiem, Ptaka Waligórą, czy innym prezesem wójtów, jak potrzeba było”. W latach 1897–1909 był członkiem Rady Powiatowej w Krakowie z grupy gmin wiejskich i zastępcą członka, a od 1904 – członkiem Wydziału Powiatowego w Krakowie. Od 1904 do 1910 był również członkiem Rady Szkolnej Okręgowej w Krakowie z ramienia Rady Powiatowej. Założył Tow. „Sokół” w Bieńczycach.

    Franciszek Józef I, niem. Franz Joseph I, węg. I. Ferenc József (ur. 18 sierpnia 1830 w pałacu Schönbrunn koło Wiednia, zm. 21 listopada 1916 tamże) – przedstawiciel domu habsbursko-lotaryńskiego, od 1848 cesarz Austrii i apostolski król Węgier (koronowany w 1867).Wiesław Stanisław Ptak (ur. 16 września 1941 w Bieńczycach, zm. 11 kwietnia 2004 w Krakowie) – polski chemik, profesor nauk chemicznych, profesor Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, dziekan Wydziału Inżynierii Materiałowej i Ceramiki tej uczelni w latach 1993–1996. Członek Polskiego Towarzystwa Chemicznego oraz Międzynarodowego Towarzystwa Teoretycznej Fizyki Chemicznej (ISTCP).

    W dniu 20 stycznia 1907 został wybrany na członka Rady Naczelnej (RN) Polskiego Stronnictwa Ludowego (PSL), którą to nazwę przyjęło SL w 1903. W wyborach do Rady Państwa w maju 1907 zrezygnował z kandydatury na rzecz Franciszka Wójcika. W wyborach do galicyjskiego Sejmu Krajowego w dniu 25 lutego 1908 został wybrany na posła z gmin wiejskich pow. krakowskiego. W sejmie był członkiem komisji petycyjnej i komisji gminnej (od 1910 również i komisji drożyźnianej) oraz rewidentem sejmowym. Przemawiał m.in. w sprawie zniesienia myt krajowych (1 października 1908), założenia szkoły gospodyń wiejskich w pow. krakowskim (14 października 1909). Wystąpił również m.in. wraz z innymi posłami z wnioskiem nagłym w sprawie zapobieżenia głodowi grożącemu ludności w całym kraju (19 marca 1913). W 1908 wraz z Władysławem Bogackim byli organizatorami słynnego „wesela krakowskiego”, które defilowało przed cesarzem Franciszkiem Józefem I w Wiedniu w 60. rocznicę wstąpienia jego na tron. Jedna z córek Ptaka, Zofia, wraz ze znanym artystą malarzem, Henrykiem Uziembłą, tworzyli „parę młodych”, a malarz Wojciech Kossak był starostą. „Wesele” to wywołało wówczas w Wiedniu entuzjazm i odbiło się szerokim echem po całym kraju, wywołując również falę krytyk, m.in. i pod adresem Ptaka, jako krakowskiego „Paradebauera” (S. Szczepański). W dniu 8 marca 1908 został ponownie wybrany na członka Rady Nadzorczej PSL. W latach 1913–1914 był członkiem Rady Nadzorczej Krajowej Centralnej Kasy dla Spółek Rolniczych we Lwowie. W wyborach do galicyjskiego Sejmu Krajowego 30 czerwcu 1913 nie został wybrany na posła; w jego miejsce mandat otrzymał Józef Serczyk, również ludowiec. Franciszek Ptak figurował jako członek RS PSL w czasie jej zebrania w Tarnowie w dniu 13 grudniu 1913, na którym doszło do rozłamu na PSL – Lewica, które skupiło zwolenników Jana Stapińskiego i PSL „Piast”, któremu przewodzili Jakub Bojko i Wincenty Witos. Franciszek Ptak znalazł się w PSL – Lewica, w którym na Kongresie w dniu 5 kwietnia 1914 został wybrany na członka RN. W dniu 28 czerwca 1914 zwrócił się wraz z Franciszkiem Wójcikiem z odezwą do chłopów o finansowe popieranie PSL – Lewica („Przyjaciel Ludu” 1914 nr 26 s. 4).

    Wojciech Horacy Kossak, herbu Kos (ur. 31 grudnia 1856 w Paryżu, zm. 29 lipca 1942 w Krakowie) – polski malarz, przedstawiciel nurtu malarstwa o tematyce historycznej i batalistycznej. Autor wielu obrazów przedstawiających wydarzenia z okresu wojen napoleońskich i powstania listopadowego, scenki rodzajowe, portrety i konie. Wraz z Janem Styką współautor Panoramy Racławickiej.Sokół – nazwa towarzystw sportowych powstałych w XIX wieku w krajach słowiańskich. Celem Sokoła miało być podnoszenie sprawności fizycznej i duchowej oraz rozbudzanie ducha narodowego. Ruchowi sokolników przyświecała idea panslawizmu.

    W czasie pierwszej wojny światowej Ptak w wojsku nie służył i pozostawał w domu. Podczas krótkotrwałego zjednoczenia PSL „Piast” z PSL – Lewica, dokonanego na zjeździe w Tarnowie w dn. 1 grudnia 1918, został obrany członkiem Zarządu Głównego PSL.

    W 1920 roku Ptak, oburzony koniecznością płacenia kar za nieposyłanie dzieci do szkoły, wraz z Franciszkiem Wójcikiem zorganizował zebranie dla około czterdziestu osób, podczas którego miał przekonywać rodziców, by nie regulowali grzywien nałożonych przez Radę Szkolną Okręgową. Zarząd szkoły w Krzesławicach oskarżył ludowca o anarchizm, jednak Ptak nie przyznał się do winy, co więcej odparł zarzuty, stwierdzając że „nie ogłaszał, by dzieci do szkoły nie posyłać i grzywien nie płacić”. Sprawa została umorzona.

    Morga (także mórg, jutrzyna) – historyczna jednostka powierzchni używana w rolnictwie. Początkowo oznaczała obszar, jaki jeden człowiek mógł zaorać lub skosić jednym zaprzęgiem w ciągu dnia roboczego (dokładnie: od rana do południa), a jej wielkość wynosiła – zależnie od jakości gleby, zaprzęgu i narzędzi w Europie 0,33–1,07 hektara.Stanisław Mateusz Ignacy Wyspiański (ur. 15 stycznia 1869 w Krakowie, zm. 28 listopada 1907 tamże) – polski dramaturg, poeta, malarz, grafik, architekt, projektant mebli. Jako pisarz związany z dramatem symbolicznym. Tworzył w epoce Młodej Polski. Nieoficjalnie nazywany Czwartym Wieszczem Polskim.

    W 1924 opuścił szeregi PSL – Lewica i przeszedł do PSL „Piast”. Założył Kasę Stefczyka w Bieńczycach, obsługującą kilkanaście okolicznych wsi, i był jej długoletnim prezesem. W 1932 witał z banderią krakusów Wincentego Witosa jadącego do Pleszowa. Zmarł 29 lipca 1936 w Krakowie w szpitalu OO. Bonifratrów. Pochowany został na cmentarzu w Raciborowicach w dniu 1 sierpnia 1936.

    Wiedeń (niem. Wien, dialekt Wean) – stolica i największe miasto Austrii. Znajduje się w północno-wschodniej części kraju, nad Dunajem. Jest miastem statutarnym, tworząc jednocześnie odrębny kraj związkowy.Chłopi, włościanie – warstwa społeczna zamieszkująca tereny wiejskie, dominująca w społeczeństwach przedprzemysłowych, zajmująca się produkcją rolną. Chłopów charakteryzuje odrębność warunków życia, obyczajów i tradycji, wynikająca z powiązania miejsca pracy z gospodarstwem domowym oraz uzależnienie procesu produkcji od warunków naturalnych. W przedindustrialnym społeczeństwie chłopi dzielili się na gospodarzy, zagrodników i komorników.

    Był żonaty od 1886 z Marcjanną z domu Szafrańską (ur. 7 stycznia 1864, zm. 4 sierpnia 1947), z którą miał 5 synów i 7 córek. Wśród jego wnuków byli m.in. immunolog Włodzimierz Ptak i chemik Wiesław Ptak.

    Jego imieniem została nazwana jedna z ulic w Bieńczycach.

    Przypisy

    1. Henryk Korczyk: Franciszek Ptak (1859–1936). W: Polski Słownik Biograficzny. T. XXIX/2. Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, 1986, s. 287–288.
    2. Karczmarz z Bieńczyc. W: Wincenty Witos: Moje wspomnienia. Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1981, s. 177–179.
    3. Franciszek Ptak (pol.). nhpedia.pl. [dostęp 27 stycznia 2015].
    4. Artur Drożdżak: Buntownik w oświacie (pol.). Gazeta Krakowska, 16 września 2009. [dostęp 19 stycznia 2015].
    5. Andrzej Kobos: Po drogach uczonych. T. 4. Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 2009, s. 383–398. ISBN 978-83-7676-021-6.
    6. Alfabetyczny wykaz ulic miasta Krakowa (pol.). iskrakow.krak.pl. [dostęp 19 stycznia 2015].
    (window.RLQ=window.RLQ||).push(function(){mw.log.warn("Gadget \"edit-summary-warning\" styles loaded twice. Migrate to type=general. See \u003Chttps://phabricator.wikimedia.org/T42284\u003E.");mw.log.warn("Gadget \"wikibugs\" styles loaded twice. Migrate to type=general. See \u003Chttps://phabricator.wikimedia.org/T42284\u003E.");mw.log.warn("Gadget \"ReferenceTooltips\" styles loaded twice. Migrate to type=general. See \u003Chttps://phabricator.wikimedia.org/T42284\u003E.");mw.log.warn("Gadget \"main-page\" styles loaded twice. Migrate to type=general. See \u003Chttps://phabricator.wikimedia.org/T42284\u003E.");});
    Język polski (polszczyzna) – język naturalny należący do grupy zachodniosłowiańskich (do których należą również czeski, słowacki, kaszubski, dolnołużycki, górnołużycki i wymarły połabski), stanowiących część rodziny indoeuropejskiej.Wesele – dramat autorstwa Stanisława Wyspiańskiego, wystawiony po raz pierwszy w Teatrze Miejskim w Krakowie 16 marca 1901 roku. Utwór opisuje autentyczne wydarzenie - wesele poety Lucjana Rydla z chłopką Jadwigą Mikołajczykówną. Ślub ten miał miejsce 20 listopada 1900 roku w Bazylice Najświętszej Maryi Panny w Krakowie, wesele zaś w podkrakowskiej wsi Bronowice.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Jakub Bojko (ur. 7 lipca 1857 w Gręboszowie, zm. 7 kwietnia 1943 tamże) – działacz, publicysta i pisarz ludowy, jeden z pionierów ruchu ludowego w Galicji, współtwórca Stronnictwa Ludowego w Galicji (1895), wójt Gręboszowa.
    Polska Akademia Umiejętności (w skrócie PAU, do 1919 pod nazwą Akademia Umiejętności, w skrócie AU) – instytucja naukowa mająca status stowarzyszenia, korporacja uczonych skupiająca elitę kadry naukowej.
    Krzesławice – obszar Krakowa wchodzący w skład Dzielnicy XVII Wzgórza Krzesławickie, dawna wieś nad rzeką Dłubnią.
    Spółdzielcza kasa oszczędnościowo-kredytowa, SKOK – instytucja spółdzielcza, zaliczana do szerokiej kategorii instytucji finansowych. Polski system spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych jest częścią światowego ruchu związków kredytowych (ang. określenie: „credit union”). Encyklopedia Britannica podaje następującą definicję związku kredytowego („credit union”): [...] „spółdzielnia kredytowa utworzona przez zorganizowaną grupę ludzi połączonych ze sobą wspólną więzią, którzy wspólnie gromadzą oszczędności i udzielają sobie wzajemnie pożyczek po niskim koszcie. Pożyczki te są zwykle krótkoterminowymi pożyczkami konsumenckimi, głównie na samochody, na prowadzenie gospodarstwa domowego, na leczenie, na nagłe, nieprzewidziane potrzeby” [...]. W rozumieniu prawa SKOK nie jest bankiem. Jednocześnie, w odróżnieniu od instytucji parabankowych, SKOK-i działają w oparciu o stworzone dla nich regulacje prawne. Podstawą prawną funkcjonowania SKOK-ów jest ustawa o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych z dnia 5 listopada 2009 r. Od października 2012 roku objęte zostały również nadzorem Komisji Nadzoru Finansowego.
    Henryk Uziembło herbu Sulima (ur. 27 lutego 1879 w miejscowości Krze, zm. 3 sierpnia 1949 w Krakowie) – polski malarz, grafik i projektant.
    Gazeta Krakowska (aktualny pełny tytuł Polska Gazeta Krakowska) - dziennik wydawany od 15 lutego 1949 r. w Krakowie, początkowo jako organ prasowy PZPR. Od 1 lipca 1975 r. do 30 grudnia 1980 r. ukazywała się pod tytułem Gazeta Południowa. Pierwszym redaktorem naczelnym był Arnold Mostowicz. W latach 1980-1981 redaktorem naczelnym był Maciej Szumowski.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.033 sek.