• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Franciszek Chrószcz

    Przeczytaj także...
    Kopalnia Węgla Kamiennego Rydułtowy-Anna – kopalnia węgla kamiennego znajdująca się na terenie Rydułtów i Pszowa w powiecie wodzisławskim. Kopalnia należy do Kompanii Węglowej, siedzibą zakładu są Rydułtowy.Górny Śląsk (łac. Silesia Superior, śl. Gůrny Ślůnsk, czes. Horní Slezsko, śl-niem. Oberschläsing, niem. Oberschlesien) – kraina historyczna położona na terenie Polski i Czech w dorzeczu górnej Odry oraz początkowego biegu Wisły, południowo-wschodnia część Śląska.
    Józef Piernikarczyk (ur. 15 lutego 1885 w Wieszowej, zm. 10 sierpnia 1946 w Chorzowie) – polski górnik, nauczyciel, historyk oraz działacz kulturalno-oświatowy na Śląsku.

    Franciszek Chrószcz (ur. 1 listopada 1846 w Krzyżkowicach zm. 8 sierpnia 1906 w Pszowie na Górnym Śląsku) – polski górnik, weteran trzech wojen pruskich, nazywany Śląskim Drzymałą.

    Życiorys[]

    Zgodnie z pruskim prawem, jako obywatel tego państwa Chrószcz miał obowiązek odbyć służbę wojskową. Komisja poborowa zakwalifikowała go jako zdolnego do służby i tym samym zasilenia armii. Ze względu na swoje walory i zdolności został sanitariuszem. Brał udział po stronie pruskiej w trzech wojnach, kolejno z Danią o Szlezwik i Holsztyn (1864 r.), Austrią o hegemonię w Związku Niemieckim (1866 r.) oraz z Francją (1870-1871 r.). Za udział w wojnach otrzymał odznaczenia oraz stopień podoficera. Prawdopodobnie robiłby karierę w wojsku, jednak ze służby wyeliminował go uraz nogi. Małe uposażenie, które było ekwiwalentem wojskowym za poniesiony uszczerbek na zdrowiu na niewiele starczało. Oprócz wspomnianej renty dorabiał Franciszek Chrószcz po odejściu z wojska na kopalni Anna, do tego dalej leczył. Jednak sytuacja materialna stawała się coraz gorsza. Ostatecznie postanowił opuścić Pszów i udać się na zarobkową emigrację. Wyemigrował w 1886 roku do Westfalii. Tam pracował w kopalniach. Dekadę później, w 1896 roku, Franciszek Chrószcz wraz z rodziną, po uciułaniu paru groszy wrócił na Śląsk. Zamieszkał w Rydułtowach w domu odziedziczonym przez żonę. Z zebranych poza krajem oszczędności utworzył firmę transportowo-przewozową.  W tym celu zakupił konie. W dalszym ciągu zajmował się fleczerstwem i leczeniem.

    Kraków (łac. Cracovia, niem. Krakau) – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, siedziba władz województwa małopolskiego, drugie w kraju pod względem liczby mieszkańców i pod względem powierzchni.Zakład Narodowy im. Ossolińskich (ZNiO, Ossolineum) – zasłużony dla polskiej nauki i kultury Instytut (do 1939 r. – łączył w sobie Bibliotekę, Wydawnictwo i Muzeum Książąt Lubomirskich), ufundowany dla Narodu Polskiego w 1817 roku przez Józefa Maksymiliana Ossolińskiego, otwarty w 1827 roku we Lwowie.

    Po powrocie dorabiał jako górnik w kopalni "Anna" w Pszowie. Zwolniono go z pracy i skonfiskowano jego majątek za udział w akcji propagandowej na rzecz wyboru polskich posłów. W czerwcu 1903 roku odbyły się wybory do Reichstagu. Chrószcz wraz z najstarszym synem rozpoczął agitację na rzecz Jana Kowalczyka redaktora „Górnoślązaka” z Katowic, kandydata na okręg pszczyńsko-rybnicki. Kowalczyk rywalizację wyborczą przegrał. Chrószcz odczuł to bardzo boleśnie. Splot wydarzeń i konsekwencji poniesionych przez Chrószcza i najbliższa rodzinę spowodował, że zostawiła go żona. Wsparcie kandydata, który sprzeciwiał się władzy pruskiej, stawiał Chrószcza w jednym szeregu z opozycją wobec tego państwa.

    Gebethner i Wolff – warszawskie przedsiębiorstwo wydawnicze i księgarskie założone w 1857 przez Gustawa Adolfa Gebethnera i Augusta Roberta Wolffa przy Krakowskim Przedmieściu w Warszawie (Pałac Potockich), a później również w Krakowie. Istniało do 1950, zlikwidowane przez komunistów (antykwariat działał do 1961).Jan Nikodem Jaroń, pseudonim Nikodem Arios (ur. 3 maja 1881 w Jastrzygowicach, zm. 1 sierpnia 1922 w Lublińcu) - poeta i dramatopisarz, walczył w III powstaniu śląskim.

    Za zaoszczędzone pieniądze Chrószcz nabył w Pszowie parcelę, gdzie chciał wybudować dom. Zakupił ziemię z dawnych dóbr hr. Jana Węgierskiego, graniczących z dominium pszowskim, a parcelowanej przez Bank w Poznaniu. Ziemię nabył z myślą o budowie domu. W myśl noweli osadniczej "kto chce poza zwartą zabudową wznieść dom mieszkalny, lub istniejący budynek urządzić jako dom mieszkalny, powinien uzyskać pozwolenie od wydziału powiatowego. Przed uzyskaniem takiego zaświadczenia policja budowlana nie udzieli pozwolenia na budowę". Franciszek takiej zgody nie otrzymał. Na tym tle dochodziło do częstych nieporozumień pomiędzy Chrószczem a amtowym i zawiadowcą kopalni jednocześnie, Pertuskem oraz pruskim żandarmem o nazwisku Rothe. Przed tragedią z 8 sierpnia 1906 roku na zlecenie urzędnika górnicy mu podlegli oraz żandarm zniszczyli z mozołem postawioną przez Chrószcz i synów stodołę.

    Michał Drzymała (ur. 13 września 1857 w Zdroju, zm. 25 kwietnia 1937 w Grabównie) – polski chłop z Poznańskiego, w latach 1904–1909 prowadził spór z administracją Królestwa Prus o pozwolenie na budowę domu; wóz Drzymały stał się symbolem walki z germanizacją w zaborze pruskim.Pszów (niem. Pschow łac. Psouane szl. Pšůw) – miasto w województwie śląskim, w powiecie wodzisławskim, historycznie na Górnym Śląsku.

    Mieszkanie urządził sobie zatem w wykopanej jamie pod stodołą – pomieszczeniu częściowo wpuszczonym w ziemię, gdzie samodzielnie zbudował murowany z cegieł piec. W końcu lipca 1906 roku Chrószcz dostał rozkaz, by rozebrać ścianę murowaną, przez którą miał uchodzić dym z pieca. Na piec co gorsza nie posiadał także stosownego zezwolenia. Władze również niezwłocznie nakazały zburzyć piec, który miał być niezgodny z obowiązującym prawem. Franciszek Chrószcz zignorował polecenie. Konsekwencją tego była wizyta żandarma Rothe, w środę 8 sierpnia tego roku. Policjant miał wymóc na Chrószczu zburzenie m.in. spornego muru. Pomocą służył żandarmowi górnik zajmujący się również murarką, o nazwisku Morawiec. Chrószcz poprosił żandarma, by chwilowo odstąpił od burzenia muru. Prosił z nadzieją, że uda mu się uzyskać odpowiednie pozwolenia pisemne czy to ustne, u władz. Chrószcz tłumaczył, iż płaci regularnie podatki, że brał udział w trzech wojnach po stronie pruskiej. Rzecz jasna Rothe zignorował Chrószcza i nakazał Morawcowi rozebrać mur. W czasie gdy murarz zabierał się do rozbiórki, Chrószcz zdając sobie sprawę, iż nic nie wskóra oddalił się. Po chwili wrócił z śrutową strzelbą. Wystrzelił w stronę żandarma. Rothe raniony w głowę jeszcze żył, wówczas Chrószcz oddał drugi strzał, tym razem śmiertelny w pierś policjanta. Morawiec w tym momencie szybko opuścił parcelę. Chrószcz ukrył się w pobliskim lasku. Natychmiast wszczęto poszukiwania, ruszyła obława. Otoczony przez żandarmerię Franciszek Chrószcz odebrał sobie życie, strzelając rewolwerem w pierś. Stał się tym samym ofiarą rygorystycznego prawa pruskiego. Sprawa odbiła się dużym echem. Całe zdarzenie zbadała prokuratura oraz pułkownik żandarmerii przybyły z Wrocławia. Chrószcza pochowano trzy dni po tragedii bez krzyża, gdzieś pod płotem w bliskości pszowskiego kościoła.

    Polski Słownik Biograficzny (PSB) – wielotomowa publikacja mająca na celu gromadzenie biografii zasłużonych, nieżyjących już osób związanych z Polską (również z Wielkim Księstwem Litewskim, z Rzecząpospolitą Obojga Narodów i ich lennami), mieszkających czy działających w kraju i za granicą – od czasów legendarnego Popiela począwszy, aż do roku 2000.Polska Akademia Umiejętności (w skrócie PAU, do 1919 pod nazwą Akademia Umiejętności, w skrócie AU) – instytucja naukowa mająca status stowarzyszenia, korporacja uczonych skupiająca elitę kadry naukowej.

    Śmierć Polaka wywołała oddźwięk w ówczesnej prasie. To właśnie wtedy zaczęto nazywać Chrószcza "Śląskim Drzymałą".

    Historia Franciszka Chrószcza stała się inspiracją do napisania m.in. dramatu Jana Nikodema Jaronia pt. Wywłaszczenie.

    Bibliografia[]

  • Wincenty Ogrodziński: Chrószcz Franciszek. W: Polski Słownik Biograficzny. T. 3: Brożek Jan – Chwalczewski Franciszek. Kraków: Polska Akademia Umiejętności – Skład Główny w Księgarniach Gebethnera i Wolffa, 1937, s. 454–455. Reprint: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Kraków 1989, ISBN 8304032910
  • Józef Piernikarczyk, Ilustrowana księga pamiątkowa Górnego Śląska, Katowice 1923.
  • Janusz Lubszczyk, Trzy strzały - smutna historia Franciszka Chrószcza, Zeszyty Pszowskie (grudzień, 2011 r., materiały pokonferencyjne) ISSN 1642-3038.
  • Janusz Lubszczyk, "110 lat temu w Pszowie..., cz 1, Nowiny nr 32 (3079) z 10 sierpnia 2016 r. (Dodatek Nowiny Historia cz. 7).
  • Przypisy

    1. Józef Musioł: Od Wallenroda do Kordiana. Katowice: "Śląsk", 2000. (zob. Bogdan Snoch, Górnośląski leksykon biograficzny. Katowice, Muzeum Śląskie, 1997. ISBN 83-85039-79-1, podaje jako rok narodzin Chrószcza - 1844).
    2. Janusz Lubszczyk, Trzy strzały - smutna historia Franciszka Chrószcza, Zeszyty Pszowskie (grudzień, 2011 r., materiały pokonferencyjne) ISSN 1642-3038, s. 6.
    3. Janusz Lubszczyk, "110 lat temu w Pszowie..., cz 1, Nowiny nr 32 (3079) z 10 sierpnia 2016 r. (Dodatek Nowiny Historia cz. 7).
    4. Janusz Lubszczyk, Trzy strzały - smutna historia ..., s. 6-10
    5. Janusz Lubszczyk, "110 lat temu w Pszowie..., cz 1, Nowiny nr 32 (3079) z 10 sierpnia 2016 r. (Dodatek Nowiny Historia cz. 7).
    6. Janusz Lubszczyk, 110 lat temu w Pszowie..., cz.1, „Nowiny” nr 32 (3079) z 10 sierpnia 2016 roku (Dodatek Nowiny Historia, cz. 7)
    7. Innocenty Libura, Z dziejów domowych powiatu: gawęda o ziemi rybnickiej. Opole 1984. s. 188-193.
    8. Janusz Lubszczyk, Trzy strzały - smutna historia ..., s. 6-10.
    9. Janusz Lubszczyk, "110 lat temu w Pszowie..., cz 1, Nowiny nr 32 (3079) z 10 sierpnia 2016 r. (Dodatek Nowiny Historia cz. 7).
    10. Janusz Lubszczyk, Trzy strzały - smutna historia ..., s. 6-10.
    11. Janusz Lubszczyk, Trzy strzały-smutna historia...s. 8.
    12. Janusz Lubszczyk, Trzy strzały - smutna historia ..., s. 6-8, 10.
    13. Janusz Lubszczyk, Trzy strzały-smutna historia...s. 8.
    (window.RLQ=window.RLQ||).push(function(){mw.log.warn("Gadget \"edit-summary-warning\" styles loaded twice. Migrate to type=general. See \u003Chttps://phabricator.wikimedia.org/T42284\u003E.");mw.log.warn("Gadget \"wikibugs\" styles loaded twice. Migrate to type=general. See \u003Chttps://phabricator.wikimedia.org/T42284\u003E.");mw.log.warn("Gadget \"ReferenceTooltips\" styles loaded twice. Migrate to type=general. See \u003Chttps://phabricator.wikimedia.org/T42284\u003E.");mw.log.warn("Gadget \"main-page\" styles loaded twice. Migrate to type=general. See \u003Chttps://phabricator.wikimedia.org/T42284\u003E.");});
    Józef Musioł (ur. 9 stycznia 1933 w Połomi) – doktor nauk prawnych, sędzia Sądu Najwyższego w stanie spoczynku, dziennikarz, literat. Założyciel Stowarzyszenia Sędziów Sądu Najwyższego w stanie spoczynku i przewodniczący tego Stowarzyszenia. W okresie PRL działacz partyjny Stronnictwa Demokratycznego.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.035 sek.