• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Fortalicja

    Przeczytaj także...
    Pałac (st.czes. palác, z wł. palazzo, z łac. palātium, Palātium, Palatyn) – reprezentacyjna budowla mieszkalna pozbawiona cech obronnych, rezydencja władcy, wielkopańska lub patrycjuszowska; od XIX w. także okazały gmach użyteczności publicznej, zwłaszcza siedziba władz lub instytucji państwowych.Dwór obronny to określenie obiektu o cechach mieszkalnych i obronnych, łączącego cechy wieży mieszkalnej, rezydencji typu motte, dworu na kopcu i zamku. Nazywane często zameczkami lub mylnie szlacheckimi fortalicjami.
    Dwór na kopcu, przez długie lata mylony z gródkami stożkowatymi, czyli rezydencjami motte, to rodzaj drewnianego dworu wzniesionego w miejscu obronnym i otoczonego urządzeniami obronnymi. Nazywane też fortalicjami, zazwyczaj w przekazach pisanych.
    Fortalicja w Grocholinie

    Fortalicja (łac. fortalicium) – ogólna nazwa niewielkiej budowli posiadającej cechy obronne, określanej także jako turris. Nazwa ta przyjęta jest również dla tzw. dworów na kopcu i często strażnic. Były to obiekty przeważnie drewniane i wielu przypadkach stanowiły formę przejściową pomiędzy wieżą mieszkalną a dworem obronnym.

    Strażnica – element stałej fortyfikacji, w formie wolnostojącej wieży. Była wyniesionym punktem obserwacyjnym, pozwalającym na obserwacje przez strażników rozległego obszaru. Zazwyczaj zaopatrzona była w różnego rodzaju system sygnaliznacji służący do wczesnego ostrzegania przed zagrożeniem centralnej struktury obronnej, np. okolicznego zamku. Strażnice były też z reguły umocnione i uzbrojone, pozwalając obrońcom na skuteczną obronę przed atakami piechoty, jednak z racji swojego odosobnienia, nie stanowiła żadnego zabezpieczenia przed dłuższym oblężeniem z użyciem machin oblężniczych.Zamek w Nowotańcu - nieistniejący średniowieczny zamek (fortalitium,) w Nowotańcu, powstały prawdopodobnie pod koniec XV wieku, położony przy jednym ze szlaków handlowych na Węgry (obecnie droga wojewódzka nr 889 z Rymanowa, przez Bukowsko do Szczawnego. Droga ta łączy się drogą wojewódzką nr 892 prowadzącą do przejścia granicznego przez Radoszyce na Słowację).

    Wobec szerokiego stosowania tej nazwy przez kronikarzy średniowiecznych i późniejszych, mogą się pod nią kryć zarówno obiekty typu dwór na kopcu, dwór obronny (murowany), mały zamek, jak i rezydencje rycerskie typu motte.

    Fortalicjami nazywano również występujące zwłaszcza na terenach wschodnich I Rzeczypospolitej, od drugiej połowy XVI w. do pierwszej połowy XVIII w., umocnione dwory szlacheckie i co bogatsze chutory kozackie. Wyglądały one zazwyczaj następująco: ściany dworu z grubych, drewnianych bali, drzwi mocne i nabijane gwoździami lub okuwane żelazem często w formie prostych, ludowych dekoracji, okna wąskie lub przegrodzone kratami. Budynek parterowy, długi, z wysokim dachem krytym słomą lub gontem. W ścianach często przebijano dodatkowe strzelnice. Przed wejściem do dworu – ganek z daszkiem wspartym na kolumienkach. Za drzwiami sień, po jednej stronie pokoje pańskie (świetlica, jadalnia, sypialnie), po drugiej pomieszczenia dla czeladzi. Obok dworu budynki gospodarskie: stajnia, stodoła, chlewik, obora; względnie połączenie tychże pod wspólnym dachem. Podwórze ze studnią, otoczone drewnianą palisadą lub mocnym płotem, czasem na niewielkim wale ziemnym. Przed palisadą często głęboki rów, a jeśli to możliwe – fosa. Brama wjazdowa często dodatkowo wzmacniana i wyposażona w znajdującą się powyżej czatownię, umożliwiającą wcześniejsze dostrzeżenie nieprzyjaciela i utrudniającą mu niespodziewane wdarcie się do wnętrza.

    Gród, gard – prehistoryczna lub średniowieczna osada obronna oznaczająca domostwa, gospodarstwo lub wczesne miasto, anglosaska geard lub yeard – otoczona wałem, murem lub ostrokołem.Palisada, ostrokół, częstokół – element dawnego budownictwa obronnego w postaci ogrodzenia składającego się z drewnianych, zazwyczaj ostro zakończonych pali, wbitych jeden przy drugim, prosto lub ukośnie w ziemię spełniający rolę struktury zaporowej, defensywnej.

    Zobacz też[]

  • dwór obronny
  • zamek
  • gród
  • pałac warowny
  • kasztel obronny
  • warownia
  • strażnica obronna
  • wieża rycerska (wieża mieszkalno-obronna)
  • Przypisy

    1. ...Dwór z potężnym ostrokołowym parkanem. W aktach dwór taki zawsze wymieniony jest jako fortalitium, jeżeli zameczek jest murowany z dodatkiem muratum; zamek większy, już naprawdę według reguł fortyfikowany, nazywa się na stałe „arx”. Zameczków małych było bez liku; ... Nowotaniec, ..., Tyrawa, Tarnawa, Zboiska (Władysław Łoziński: Prawem i lewem: obyczaje na Czerwonej Rusi za panowania Zygmunta III. 1903. s. 77.
    Fosa (łac. fossa - rów, kanał), wł. rów forteczny – w fortyfikacji zapora w postaci rowu otaczającego całość lub część umocnienia. Rowy (fosy) mogły być wypełnione wodą (mokre), bądź nie (suche).Warownia – miejsce ufortyfikowane, przygotowane do celów militarnych, najczęściej do obrony. Warowniami są: twierdza, bastion, obóz warowny, cytadela, zamek itp.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Wieża rycerska (ang. Tower house, niem. Burghügel lub Wohnturm) to rodzaj wieży o charakterze mieszkalno-obronnym, budowanych przeważnie w okresie średniowiecza (znane są przykłady wieży mieszkalnych z XVII w. z obszaru Wysp Brytyjskich) jako siedziby średniozamożnego rycerstwa. Tego typu wieże występowały na obszarze praktycznie całej Europy.
    Władysław Łoziński z Łoziny h. Lubicz, pseudonimy Wojtek ze Smolnicy, Władysław Lubicz (ur. 29 maja 1843 w Oparach pod Samborem, zm. 21 maja 1913 we Lwowie) – polski powieściopisarz i historyk, badacz przeszłości kultury polskiej, sekretarz Ossolineum, kolekcjoner dzieł sztuki.
    Rezydencja rycerska typu motte (także gródek stożkowaty, fr. motte, wraz z podgrodziem en. motte-and-bailey, patrz niżej) – rodzaj obiektu mieszkalnego o cechach obronnych, forma przejściowa pomiędzy grodem, wieżą rycerską, dworem obronnym a zamkiem. Składała się z otaczającego budowle wewnętrzne wału oraz drewnianych lub kamiennych fortyfikacji.
    Czeladź – określenie służby, stosowane głównie w okresie I Rzeczypospolitej. Termin ten charakteryzował się pewną nieostrością i obejmować mógł nie tylko służących, ale także czeladników cechowych.
    Kasztel (łac. castellum) – staropolska nazwa zamku lub jego głównej części w postaci warownego budynku mieszkalnego, zajmowanego przez kasztelana lub pana feudalnego, często (szczególnie na Słowacji) stosowana jako określenie renesansowego dworu obronnego.
    Chutor (gwar. futor, ros. Хутoр, ukr. Хутір) – odosobniony, najczęściej niewielki punkt osadniczy; znaczenie tego słowa zmieniało się w różnych okresach historycznych. W XVI–XVII wieku mianem chutoru określana była jednozagrodowa osadnicza posiadłość wiejska na słabo zaludnionych obszarach Rosji, położona wśród pól lub stepów, złożona z jednego lub kilku zabudowań i stanowiących jedno gospodarstwo. W okresie późniejszym chutor oznaczał także przysiółek osiedla albo stanicy kozackiej. Na terenach Polski i innych krajów o większej gęstości zaludnienia do pewnego stopnia (w zakresie odosobnienia, rzadziej rozmiarów) chutorowi odpowiadał folwark.
    I Rzeczpospolita – współczesna, umowna nazwa państwa złożonego z Korony Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego, stosowana dla okresu od połowy XV wieku, czyli od stworzenia podstaw demokracji szlacheckiej, poprzez okres istnienia Rzeczypospolitej Obojga Narodów do III rozbioru w 1795 roku.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.032 sek.