• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Fort

    Przeczytaj także...
    Twierdza Srebrnogórska (niem. Festung Silberberg) — twierdza wzniesiona w latach 1765–1777 w okolicach Srebrnej Góry na Dolnym Śląsku. Jeden z największych tego typu obiektów w Europie.Twierdza, forteca – ufortyfikowane miasto, gród, klasztor. Czasem jest to samodzielna budowla o charakterze obronnym. Twierdze były budowane od starożytności do czasów II wojny światowej, na stałe przebywała w nich załoga. Określenie twierdza stosowane jest także w odniesieniu do więzienia, które znajdowało się na terenie twierdzy.
    Fort pancerny to fort, umożliwiający walkę zarówno na daleki (zwalczanie baterii artyleryjskich wroga), jak i bliski dystans (zdolny do walki ze szturmujacymi oddziałami piechoty wroga. Stanowiska bojowe fortu zabezpieczone są stalowymi pancerzami, artyleria rozmieszczona jest w pancernych wieżach obrotowych lub obrotowo-wysuwanych osadzonych w betonowych blokach koszarowo-bojowych lub bateriach umieszczanych na zbiegu wałów czoła i barków fortu. Również stanowiska obserwacyjne mieszczą się w kopułach pancernych, często posiadających możliwość obrotu. Przykładem fortów pancernych w Polsce są: fort IX Brunner, fort XI Duńkowiczki, fort XIII San Rideau - z Twierdzy Przemyśl, fort I - Twierdzy Toruń, fort 38 "Skała" - Twierdzy Kraków.

    Fort (wł.) – fortyfikacja (budowla obronna) polowa lub stała, budowana od XVII do początków XX w., przystosowana do obrony okrężnej.

    Zasadniczo forty grupowane były w zespoły zwane twierdzami fortowymi, w szczególnych wypadkach budowano pojedyncze forty, tzw. detaszowane (wydzielone).

    Fortyfikacja (z łac. fortificatio – umocnienie) – zespół obiektów wojskowych w postaci odpowiednich budowli i urządzeń, przeznaczonych do prowadzenia działań obronnych.Twierdza Kołobrzeg (niem. Festung Kolberg) – nowożytne miasto-twierdza powstałe w XVII wieku poprzez rozbudowę i modernizację fortyfikacji Kołobrzegu. Twierdza została założona w 1653 roku. Uległa likwidacji jako twierdza lądowa w 1872 roku, zaś jako twierdza morska w 1887 roku. Ponownie została reaktywowana w czasie II wojny światowej w latach 1944-1945.

    Budowa fortu[]

    Forty były budowlami ziemnymi o obrysie zamkniętym, zdolnymi do samodzielnej i długotrwałej obrony. Występował strefowy podział obwodu fortu: stok bojowy (plateau, glacis), stanowiska, fosa, wały, wnętrze. W skład budowli murowych fortów wchodziły koszary, schrony, stanowiska ogniowe artylerii i piechoty, magazyny, wieże obserwacyjne i artyleryjskie itp. Nie w każdym forcie występowały wszystkie z wymienionych obiektów, każda szkoła fortyfikacji miała swoje preferencje odnośnie doboru obiektów i środków obrony i ich rozmieszczania w forcie. Forty połączone były między sobą siecią drogową i telefoniczną.

    Na mapach: 53°28′20″N 22°39′06″E/53,472222 22,651667 Twierdza Osowiec (ros. Крепость Осовец) – twierdza z drugiej połowy XIX wieku, położona na terenie osady Osowiec-Twierdza należącej do gminy Goniądz w powiecie monieckim w Polsce, znana z 6,5-miesięcznej obrony podczas I wojny światowej. Na początku XX wieku zaliczana do najnowocześniejszych twierdz świata . Nigdy nie została zdobyta.Rejon umocniony – obszar posiadający rozbudowane fortyfikacje stałe, budowany w strategicznym miejscu umożliwiającym blokowanie poczynań przeciwnika.

    Zasadą budowy pierścieni fortów twierdz fortowych było zapewnienie możliwości wsparcia artyleryjskiego przez dany fort swoim najbliższym sąsiadom – z prawej i z lewej strony. Inaczej mówiąc, fort w twierdzy fortowej w razie potrzeby mógł dostać wsparcie od obydwu swoich skrzydłowych sąsiadów.

    Twierdza Głogów (niem. Festung Glogau) – twierdza w Głogowie, wzniesiona w XVII wieku przez Austrię, rozbudowywana w XVIII i XIX wieku pod rządami Prus.Twierdza Poznań (niem. Festung Posen) – zbiór fortyfikacji zbudowanych na terenie miasta Poznań w XIX i na początku XX w., jeden z największych tego typu systemów w Europie. W skład twierdzy wchodziły dwa rejony: twierdza poligonalna (rozciągająca się wzdłuż ścisłego centrum miasta) oraz twierdza fortowa – 18 fortów + szereg obiektów wspomagających umieszczonych w pierścieniu o średnicy 9,5 km oraz obwodzie 30 km. Fortyfikacje twierdzy poligonalnej zostały rozebrane w XIX w., natomiast twierdza fortowa jest w większości zachowana a obiekty są własnością miasta lub zajmowane są przez prywatne firmy.

    Typy fortów[]

  • fort piechoty
  • fort pancerny
  • fort jednostkowy
  • fort łącznikowy
  • fort rozproszony
  • fort zaporowy
  • fort artyleryjski
  • fort reditowy
  • fort ceglano-ziemny
  • Zmierzch fortów[]

    Rozwój artylerii oblężniczej na przełomie XIX i XX w. zmuszał stopniowo do zastąpienia klasycznych fortów fortami rozproszonymi, a następnie dziełami jeszcze bardziej rozproszonymi: grupą warowną i rejonem umocnionym. Zmiany te wprowadzane były w różnych państwach niejednocześnie i często dopiero niepowodzenia wojenne (swoje lub cudze) przesądzały decyzję o modernizacji dotychczasowych fortyfikacji lub budowy nowych, dostosowanych do aktualnie używanych środków oblężniczych.

    II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.Fosa (łac. fossa - rów, kanał), wł. rów forteczny – w fortyfikacji zapora w postaci rowu otaczającego całość lub część umocnienia. Rowy (fosy) mogły być wypełnione wodą (mokre), bądź nie (suche).

    Mimo iż I wojna światowa wykazała niewystarczającą odporność na ogień nowoczesnej artylerii (np. ciężkich moździerzy oblężniczych typu gruba berta) forty były jeszcze niekiedy budowane w okresie międzywojennym, ale w czasie II wojny światowej nie odegrały większej roli.

    Polskie forty[]

    Na obszarze Polski znajduje się wiele twierdz fortowych, budowanych w różnych okresach i przez różne państwa i wojska. Typowymi twierdzami fortowymi są:

    Twierdza Kłodzko (niem. Festung Glatz) – dobrze zachowana, duża twierdza w Kłodzku będąca systemem obronnym z okresu XVII i XVIII wieku.Polska, Rzeczpospolita Polska – państwo unitarne w Europie Środkowej, położone między Morzem Bałtyckim na północy a Sudetami i Karpatami na południu, w dorzeczu Wisły i Odry. Powierzchnia administracyjna Polski wynosi 312 679 km², co daje jej 70. miejsce na świecie i dziewiąte w Europie. Zamieszkana przez ponad 38,5 miliona ludzi, zajmuje pod względem liczby ludności 34. miejsce na świecie, a szóste w Unii Europejskiej.
  • Twierdza Kłodzko – twierdza austriacka i pruska
  • Twierdza Kołobrzeg – twierdza pruska (niemiecka), nadbrzeżna
  • Twierdza Kostrzyn – twierdza pruska (niemiecka)
  • Twierdza Koźle - twierdza austriacka (pruska)
  • Twierdza Kraków – twierdza austriacka
  • Twierdza Modlin – twierdza rosyjska
  • Twierdza Osowiec – twierdza rosyjska
  • Twierdza Poznań – twierdza pruska (niemiecka)
  • Twierdza Przemyśl – twierdza austriacka
  • Twierdza Srebrnogórska – twierdza pruska (niemiecka)
  • Twierdza Toruń – twierdza pruska (niemiecka)
  • Twierdza Warszawa – twierdza rosyjska
  • Twierdza Wrocław – twierdza pruska (niemiecka)
  • Twierdza Świnoujście – twierdza pruska (niemiecka), nadbrzeżna
  • Twierdza Nysa - twierdza pruska (niemiecka)
  • Twierdza Łomża
  • Twierdza Głogów – twierdza austriacka i pruska
  • Ponadto na terenie Polski istnieją forty samodzielne, broniące górskich przełęczy czy przepraw przez rzeki.

    Ława działowa - pozioma część stanowiska artyleryjskiego w forcie, osłonięta przedpiersiem, służąca do ustawienia działa, w niektórych fortach często opatrzona drewnianym pomostem dla działa.Fort zaporowy - rodzaj fortu przeznaczony do ochrony lub blokady ważnego strategicznie obiektu lub miejsca takiego jak cieśnina, bród rzeczny, trasa komunikacyjna.

    Zobacz też[]

  • cytadela
  • Ława działowa
  • Uwagi

    Bibliografia[]

  • PWN Leksykon: Wojsko, wojna, broń, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001, ISBN 83-01-13506-9



  • w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Fort rozproszony to fort posiadający instalacje obronne (baterie artyleryjskie, stanowiska broni maszynowej) rozmieszczone na dużym obszarze. Takie rozproszenie miało mu zapewnić zwiększoną "przeżywalność" w przypadku ostrzału nieprzyjaciela. Całość dzieła otoczona była fosą broniona przez kaponiery i zapory (sieci) drutowe.
    Fort łącznikowy – fort łączący dwa zespoły umocnień (np. twierdze) w celu utworzenia wspólnego odcinka obrony. Był dziełem samodzielnym, zdolnym do obrony okrężnej, silnie uzbrojonym i opancerzonym.
    Twierdza Warszawa (ros. крепость Варшава) – zespół fortów i innych budowli fortyfikacyjnych wzniesionych przez władze Imperium Rosyjskiego wokół Warszawy w XIX wieku, określenie obowiązujące w okresie od 1879 do 1913 roku.
    Twierdza Kostrzyn (niem. Festung Küstrin) – to zespół fortyfikacji wzniesionych i użytkowanych pomiędzy XV, a XX wiekiem w Kostrzynie nad Odrą i jego okolicach.
    Grupa warowna – grupa obiektów fortyfikacyjnych (schronów, fortów lub twierdz) wznoszonych na danym obszarze dla wykonywania wspólnego zadania bojowego np. blokada traktów komunikacyjnych na kierunku spodziewanego marszu wojsk przeciwnika, połączonych komunikacją podziemną. Poszczególne schrony mogły być wyposażone w różnego rodzaju sprzęt bojowy i wykonywać odrębne zadania w ramach całości grupy.
    Fort reditowy – typ fortu, którego centralnym ośrodkiem była działobitnia w postaci redity (śródszaniec) – murowanej budowli, w której umieszczona była bateria dział stanowiących główne uzbrojenie fortu.
    Twierdza Świnoujście (niem. Festung Swinemünde) – to pruski zespół fortyfikacji broniący ważnego portu w Świnoujściu, wzniesiony w XIX wieku. Autorem projektu był Johann Leopold Ludwig Brese. Twierdza składała się z czterech fortów, z których do naszych czasów przetrwały trzy. Są to:

    Reklama