• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Formizm

    Przeczytaj także...
    Awangarda (franc. avant garde – "straż przednia") – zespół tendencji i trendów w sztuce XX wieku odrzucający dotychczasowe style, kreujący własny świat, nie naśladujący rzeczywistości, szukający odrębnego języka wyrazu.Jerzy Zaruba (ur. 17 lipca 1891 w Radomiu, zm. 12 stycznia 1971 w Warszawie) - polski malarz, karykaturzysta i scenograf.
    Zbigniew Pronaszko (ur. 27 maja 1885 w Derebczynie k. Jampola na Podolu, zm. 8 lutego 1958 w Krakowie ) – polski malarz, rzeźbiarz, scenograf, współtwórca teatru awangardowego Cricot.
    Stanisław Ignacy Witkiewicz, Dwie głowy, 1920

    Formizm – polski awangardowy ruch literacko-artystyczny rozwijający się w latach 1917–1922, czerpiący inspirację z dokonań kubizmu, ekspresjonizmu i futuryzmu oraz sztuki ludowej; był jedną z dwóch, obok unizmu, oryginalnie polskich formacji awangardowych.

    Tytus Czyżewski (ur. 28 grudnia 1880 w Przyszowej, zm. 5 maja 1945 w Krakowie) – polski malarz, poeta, krytyk sztuki, jeden z teoretyków formizmu.Culture.pl – portal internetowy poświęcony kulturze polskiej, stworzony i wydawany przez Instytut Adama Mickiewicza. Portal stawia sobie za zadanie promowanie dokonań polskich twórców w świecie oraz poszerzanie świadomości kulturalnej u polskiego odbiorcy. Posiada numer ISSN 1734-0624.

    Geneza[ | edytuj kod]

    Formiści – była to grupa artystów zrzeszona w 1917 roku pod szyldem Ekspresjoniści polscy. Pod taką też nazwą zorganizowano pierwszą wspólną wystawę w Krakowie. W 1919 grupa przyjęła nazwę Formiści, podkreślając szersze niż ekspresjonistyczne inspiracje dla swej twórczości. Z czasem działalność grupy przerodziła się w szeroki ruch artystyczny, zwany formizmem. Poza Krakowem rozwijał się także w Warszawie, Lwowie i Poznaniu.

    Lwów (dawna nazwa form. Królewskie Stołeczne Miasto Lwów), ukr. Львів (Lwiw), ros. Львов (Lwow), niem. Lemberg, łac. Leopolis, jidysz לעמבערג ,לעמבעריק (Lemberg, Lemberik), orm. Լվով (Lwow) – miasto na Ukrainie, ośrodek administracyjny obwodu lwowskiego.Jan Piotr Hrynkowski (ur. 15 czerwca 1891 w Żelechowie k. Lwowa, zm. 21 marca 1971 w Krakowie) – polski malarz, grafik i scenograf.

    Założenia[ | edytuj kod]

    Formistów łączyło zainteresowanie zagadnieniem formy, której przypisywali nadrzędną rolę. Sprzeciwili się naturalizmowi – wiernemu przedstawianiu rzeczywistości w sztuce. Ich głównym celem było stworzenie nowoczesnego stylu narodowego. Poszukiwali nowej formy dla polskiej sztuki, eksperymentując z rozmaitymi osiągnięciami zachodniej awangardy i łącząc je z rodzimą tradycją. Interesowali się zatem ekspresjonizmem, kubizmem, futuryzmem jak i podhalańskim naiwnym malarstwem na szkle, czy cechową sztuką średniowiecza.

    Kraków (łac. Cracovia, niem. Krakau) – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, siedziba władz województwa małopolskiego, drugie w kraju pod względem liczby mieszkańców i pod względem powierzchni.Kubizm – kierunek w sztukach plastycznych, głównie malarstwie i rzeźbie, który rozwinął się we Francji na początku XX wieku, poszukujący nowych zasad budowy przestrzennej dzieła przez odrzucenie reguł perspektywy i geometryczne uproszczenie elementów kompozycji.

    Dzieła formistów cechowały się deformacją kształtów, geometryzacją, zerwaniem z tradycyjnym przedstawianiem przestrzeni, często mocnym kontrastem światłocieniowym i grubym konturem. Wielu z nich posługiwało się także prymitywizacją, to jest naiwną stylizacją, po to, aby osiągnąć w dziele większą ekspresję.

    Tymon Niesiołowski (ur. 2 października 1882 we Lwowie, zm. 12 czerwca 1965 w Toruniu) - polski malarz, grafik, pedagog. Przedstawiciel formistów w grupie Rytm. Zajmował się też sztuką użytkową.Konrad Sebastian Winkler (ur. 20 stycznia 1882 w Warszawie, zm. 16 stycznia 1962 w Krakowie) – malarz, krytyk i teoretyk sztuki, formista, a także szermierz.

    Rozległy i elastyczny program, uznanie autonomii działania artystycznego i przekonanie o konieczności dokonania radykalnych zmian w zakresie kreacji artystycznej, połączyło w obrębie tego nurtu wiele wybitnych indywidualności artystycznych okresu dwudziestolecia międzywojennego.

    Członkowie[ | edytuj kod]

    Sławnymi formistami byli: Leon Chwistek – główny teoretyk tego nurtu, Tytus Czyżewski, Zbigniew Pronaszko, Andrzej Pronaszko, Konrad Winkler, August Zamoyski, Jan Hrynkowski, Tymon Niesiołowski, Jacek Mierzejewski, Zygmunt Radnicki oraz Stanisław Ignacy Witkiewicz.

    Andrzej Pronaszko (ur. 31 grudnia 1888 w Derebczynie, zm. 15 stycznia 1961 w Warszawie) – malarz, scenograf, pedagog; reprezentant awangardowej sztuki lat 20. i 30. XX wieku, członek ugrupowań Formiści i Praesens.Zygmunt Radnicki (ur. 1894 w Czortkowie na Podolu, zm. 1969 w Krakowie) – polski malarz i pedagog, reprezentant nurtów formizmu i postimpresjonizmu.

    W 1918 wśród formistów znaleźli się także artyści działający w Warszawie, m.in.: Romuald Kamil Witkowski, Wacław Wąsowicz, Jerzy Zaruba i Mieczysław Szczuka oraz we Lwowie, m.in.: Leon Dołżycki, Ludwik Lille.

    Zobacz też[ | edytuj kod]

  • Formiści – pismo artystyczne wydawane w Krakowie w latach 1919–1921.
  • Literatura[ | edytuj kod]

  • Pollakówna J., Formiści, Wrocław, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1972.
  • Kostyrko T., Formizm. W: Od awangardy do postmodernizmu, red. G. Dziamski, Warszawa 1996. ​ISBN 83-85323-21-X
  • Kossowska I., Między tradycją i awangardą. Polska sztuka lat 1920. i 1930, Instytut im. Adama Mickiewicza. ISSN 1734-0624
  • Baranowicz Z., Polska awangarda artystyczna 1918-1939, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1979, ​ISBN 83-221-0074-4
  • Magdalena Czapska-Michalik: Formiści, z serii „LUDZIE CZASY DZIEŁA”, Edipresse Polska S.A., Warszawa, 2007
  • Artola, Inés R., Formiści: la síntesis de la modernidad (1917–1922). Conexiones y protagonistas, Granada: Libargo, 2015, ​ISBN 978-84-938812-7-6​.
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    Ekspresjonizm – terminu tego po raz pierwszy użył dla oznaczenia swojej sztuki francuski malarz J.A. Hervè w 1901 roku, nadając tę nazwę cyklowi swoich obrazów wystawionych w Salonie Niezależnych. Kierunek w sztuce rozwinął się na dobre na początku XX w. w Niemczech, ale korzeniami sięga do eksperymentów artystycznych wielkich twórców schyłku XIX w.: Vincenta van Gogha, Edwarda Muncha, Jamesa Ensora i Paula Gauguina, których można określić jako prekursorów ekspresjonizmu.Futuryzm (łac. futurus – przyszły) – awangardowy kierunek w kulturze (zwłaszcza w literaturze), który narodził się we Włoszech na początku XX wieku. Założeniem futuryzmu było „patrzenie w przyszłość”, odrzucanie przeszłości i tradycji. Futuryzm w swoim żywiołowym manifeście proponował unicestwienie akademii, bibliotek i muzeów, winnych jego zdaniem utrzymywania i utrwalania kultury przestarzałej i niedołężnej, a przez to szkodliwej i niebezpiecznej. Futuryści zawładnęli w pełni sferą estetyki. Wierzyli w profetyczną rolę artysty, którego uznawali za prawdziwego przewodnika duchowego i demiurga nowego społeczeństwa.




    Warto wiedzieć że... beta

    Poznań (niem. Posen, łac. Posnania, jidysz פּױזן Pojzn) – miasto na prawach powiatu w zachodniej Polsce, położone na Pojezierzu Wielkopolskim, nad Wartą, u ujścia Cybiny. Historyczna stolica Wielkopolski, od 1999 r. siedziba władz województwa wielkopolskiego i powiatu poznańskiego. Miasto jest istotnym węzłem drogowym i kolejowym, funkcjonuje tu również międzynarodowy port lotniczy.
    Romuald Kamil Witkowski (ur. w 1876 r. w Skierniewicach, zm. w 1950 r. w Milanówku) - polski malarz okresu dwudziestolecia międzywojennego, absolwent krakowskiej ASP, po studiach działający głównie w Warszawie.
    Unizm - koncepcja malarstwa Władysława Strzemińskiego, wyłożona w publikacji Unizm w malarstwie (1928) oraz w artykułach ogłoszonych w kwartalniku Forma.
    Mieczysław Szczuka (ur. 19 października 1898 w Warszawie, zm. 13 sierpnia 1927 w Tatrach) – awangardowy artysta plastyk, reprezentujący polski konstruktywizm i produktywizm. W latach 1923–1927 zajmował się taternictwem.
    Formiści – artystyczne pismo wydawane w Krakowie w latach 1919-1921 (łącznie ukazało się 6 numerów) pod redakcją Konrada Winklera, Tytusa Czyżewskiego i Leona Chwistka. Pismo było organem awangardowego ugrupowania o tej samej nazwie, propagowało nowe prądy w sztuce (zob. formizm). Na łamach ukazywały się m.in. grafiki Tytusa Czyżewskiego, Zbigniewa Pronaszki, Jana Hrynkowskiego, reprodukcje dzieł Pabla Picassa, utwory i artykuły Leona Chwistka, Stanisława Młodożeńca, Bruno Jasieńskiego. Z pismem współpracowali także Władysław Skoczylas, Stanisław Ignacy Witkiewicz i Tymon Niesiołowski.
    Ludwik Lille (ur. w 1897 w Podwołoczyskach nad Zbruczem, zm. w 1957 w Paryżu) – polski grafik i malarz. W okresie międzywojennym reprezentant nurtu surrealistycznego, a w powojennych sztuki metaforycznej.
    Jacek Mierzejewski (ur. w 1883 w Sosnowcu, zm. w 1925 w Otwocku) – polski malarz, członek grupy "Formiści". Ojciec Andrzeja i Jerzego.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.018 sek.