• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Forma muzyczna

    Przeczytaj także...
    Kołomyjka – taniec ludowy związany z Europą Południowo-Wschodnią (przede wszystkim Ukraina — tereny karpackie i Podole, ale też Mołdawia, Rumunia) charakterystyczny dla różnych grup etnicznych zamieszkujących te tereny. W metrum jest parzystym (zazwyczaj 2/4). Tempo jest dość żywe, charakterystyczną cechą jest rosnące (w miarę tańczenia) tempo. Kołomyjka nawiązuje do tańców góralskich.Burleska to forma teatralna używająca w ograniczonym zakresie muzyki – głównie recitativo i pieśni. Powstała w XVIII wieku jako parodia poważnych tematów, często dzieł operowych lub operetkowych.
    Kołysanka – krótka piosenka śpiewana a cappella używana w celu usypiania dzieci. Zwykle występuje w metrum 6/8, co daje wrażenie kołysania. Zakończona łagodnym diminuendo połączonym z ritardando. Do muzyki poważnej zaadaptowana w okresie romantyzmu jako miniatura fortepianowa. Zachowała cechy jej śpiewanego odpowiednika: liryczną, powolną linię melodyczną z stałym, kołyszącym, dwunutowym akompaniamentem (lewej ręki), opartym na tonice i dominancie. Do najsłynniejszych kołysanek należy Kołysanka Johannesa Brahmsa.

    Forma muzyczna – ogólna budowa utworu muzycznego, efekt współdziałania elementów dzieła muzycznego. Jest to środek realizacji wyrazu emocjonalnego dzieła muzycznego, za pomocą technik kompozytorskich. Każdy utwór, będąc dziełem niepowtarzalnym, pozostaje w różnym stosunku do formy, a w wielu utworach schematy formalne krzyżują się ze sobą (np. forma pieśni z rondem). Każdy utwór kojarzony z daną formą jest nierozerwalnie związany z konkretnym środkiem wykonawczym (obsadą).

    Kolęda – pierwotnie radosna pieśń noworoczna, która współcześnie przyjęła powszechnie formę pieśni bożonarodzeniowej (nawiązującej do świąt Bożego Narodzenia). Utrzymywana najczęściej w konwencji religijnej, początkowo wywodząca się z tradycji ludowej, w późniejszym okresie komponowana jest również przez wielu wybitnych kompozytorów. Odmiana kolędy o wątkach zaczerpniętych z życia codziennego nazywana jest pastorałką, która w odróżnieniu od kolędy we współczesnym, potocznym tego słowa rozumieniu, nie jest wykorzystywana w chrześcijańskich nabożeństwach religijnych ze względu na swój świecki charakter.Operetka (wł. operetta) – sceniczny utwór muzyczny z dialogami mówionymi, zbliżony do opery, charakteryzujący się lekką, melodyjną muzyką i komediową akcją.

    Forma organizuje mniejsze i większe części utworu i ustala zasady ich relacji i powtórzeń. Forma muzyczna niekiedy określa także charakter i nastrój muzyki. Wielkie formy muzyczne takie jak: sonata, symfonia czy koncert oraz opera zostały zainicjowane w baroku oraz rozwinięte i ostatecznie skodyfikowane w okresie klasycyzmu. W okresie romantyzmu, choć kompozytorzy dość ściśle trzymali się zasad tworzenia form muzycznych, można już zauważyć pewną dowolność w ich interpretacji. Okres romantyzmu jest czasem eksplozji tzw. małych form muzycznych, najczęściej fortepianowych, o bardzo indywidualnym charakterze (np. pieśń).

    Tango – forma muzyczna na której opiera się taniec tango. Zwykle w formie pieśni lub piosenki. W latach dwudziestych XX wieku podniesione z pieśni popularnej do rangi sztuki muzycznej. Metrum parzyste 2/4. Tempo powolne, grane z gracją.Sonatina – forma muzyczna, krótka, miniaturowa sonata. Posiada budowę dwuczęściową, z której pierwsza utrzymana jest w formie sonatowej. Zwykle A + B + C.

    Klasyczne formy muzyczne zostały zburzone w muzyce współczesnej. Współcześnie często przez przekorę kompozytorów lub z powodu braku innych terminów klasyfikuje się utwory używając nazw klasycznych form, choć często nie mają one z nimi wiele wspólnego. Jest wiele podziałów form, można je dzielić ze względu na liczbę części, środki wykonawcze, fakturę i inne.

    Kantata – niesceniczna forma muzyki wokalno-instrumentalnej; najczęściej rozbudowana, wieloodcinkowa; wykorzystująca różne gatunki tekstów literackich, mające różne funkcje. Ukształtowała się, podobnie jak oratorium i opera, na początku epoki baroku. Była szczególnie popularna w XVII i XVIII wieku (A. Scarlatti, G. P. Telemann, J.S. Bach).Perpetuum mobile, moto perpetuo - krótka forma muzyczna skomponowana tak, że nie ma wyraźnego początku ani zakończenia i może być powtarzana bez przerwy. Utrzymane jest w bardzo szybkim tempie i charakteryzuje się równomiernym ruchem rytmicznym. Nazwę perpetuum mobile wprowadził Niccolo Paganini (w op. 11). Także Lot trzmiela Nikołaja Rimskiego-Korsakowa ma charakter zbliżony do perpetuum mobile.

    Formy muzyczne[ | edytuj kod]

  • formy wokalne
  • pieśń jednoczęściowa
  • pieśń dwuczęściowa
  • pieśń trzyczęściowa
  • pieśń zwrotkowa
  • pieśń wariacyjna
  • pieśń przekomponowana
  • ballada
  • chorał gregoriański i protestancki
  • aria
  • arietta
  • dumka
  • recytatyw
  • piosenka
  • motet
  • madrygał
  • kantata
  • formy imitacyjne
  • fuga
  • kanon
  • canzona
  • ricercar
  • toccata
  • formy taneczne
  • allemande
  • bolero
  • bourrée
  • cancan
  • canarie
  • courante
  • czardasz
  • gigue
  • gawot
  • kamarinskaja
  • kozak
  • kołomyjka
  • krakowiak
  • kujawiak
  • loure
  • mazurek
  • menuet
  • musette
  • oberek
  • passepied
  • polka
  • polonez
  • ragtime
  • rigaudon
  • sarabanda
  • tango
  • tarantella
  • walc
  • marsz
  • scherzo
  • miniatura
  • arabeska
  • bagatela
  • ballada
  • barkarola
  • burleska
  • elegia
  • etiuda
  • fantazja
  • humoreska
  • intermezzo
  • kaprys
  • kołysanka
  • legenda
  • nokturn
  • noweleta
  • preludium
  • rapsodia
  • trio
  • serenada
  • sonatina
  • suita
  • partita
  • wariacja
  • rondo
  • allegro sonatowe
  • sonata
  • koncert
  • symfonia
  • formy liturgiczne
  • kantyk
  • hymn
  • kolęda
  • msza
  • oratorium
  • psalm
  • requiem
  • poemat symfoniczny
  • formy teatralne
  • balet
  • burleska
  • musical
  • opera
  • operetka
  • pasja
  • wodewil
  • rzadziej używane lub archaiczne formy muzyczne
  • alborada
  • bergeretta
  • bicinum
  • caccia
  • cantiga
  • cantilena
  • cassation
  • chaconne
  • charivari
  • chiesa
  • czant
  • divertimento
  • frottola
  • fugato
  • idylla
  • impromptu
  • interludium
  • jig
  • jota
  • lament
  • lauda
  • pean
  • perpetuum mobile
  • chanson
  • Zobacz też[ | edytuj kod]

  • gatunek muzyczny
  • forma otwarta
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Habela 1968 ↓, s. 66.
    2. Chodkowski 1995 ↓, s. 274-279.

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Jerzy Habela: Słowniczek muzyczny. Warszawa: PWM, 1968. ISBN 83-01-11390-1. (pol.)
  • Encyklopedia muzyki. Andrzej Chodkowski (red.). Warszawa: PWN, 1995. ISBN 83-01-11390-1. (pol.)
  • Danuta Wójcik: ABC form muzycznych. Musica Iagellonica, 1999. ISBN 83-7099-103-3. (pol.)
  • Jota - rodzaj pieśni opartej na hiszpańskim tańcu jota przypominającym walc. Do muzyki poważnej wprowadzona przez Liszta w jego Hiszpańskiej rapsodii.Kanon (z łac. canon w tłumaczeniu: prawidło, norma) to najstarsza technika polifoniczna, oparta na ścisłej imitacji, w której melodię jednego głosu powtarzają kolejno z jednakowym opóźnieniem pozostałe głosy. Kanon to również nazwa utworu opartego na tej technice.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Elegia - forma muzyczna, miniatura wokalna lub instrumentalna o melancholijnym i nostalgicznym charakterze. Często jest utworem tematycznym wyrażającym smutek po utracie bliskiej lub ogólnie znanej i cenionej osoby. Elegia nie posiada stałej formy; znana jest też pod nazwą "lament".
    Ricercar (od wł. ricercare = szukać) – forma muzyczna rozwinięta w XVI i XVII wieku, komponowana na instrumenty solowe lub zespoły instrumentów, a we wczesnym okresie także do wykonania wokalnego. Nazwą tą określa się dwa typy utworów: imitacyjne i swobodne.
    Bagatela – lekki gatunek muzyczny o nieokreślonym kształcie muzycznym, zwykle na fortepian. Terminu tego pierwszy raz użył François Couperin Le Grand w 1717.
    Recytatyw (recitativo) – pośredni rodzaj pomiędzy deklamacją a śpiewem, zwykle oparty na akompaniamencie akordowym. Recytatywy występują jako elementy większej formy muzycznej takiej jak oratorium, opera, kantata lub pasja. Poprzedza często arię podkreślając jej śpiewność swym kontrastowym charakterem.
    Fuga (łac. ucieczka) – jedna z najbardziej kunsztownych form muzycznych, oparta na ścisłej polifonii. Wymaga dwóch lub więcej głosów. Od momentu powstania w XVII wieku była swoistym sprawdzianem warsztatu kompozytorskiego twórcy. Występują fugi instrumentalne (na instrument solowy, zespół instrumentalny) i chóralne. Może stanowić samodzielny utwór muzyczny lub część większej formy (mszy, sonaty, opery itd.). Ze względu na ścisłość reguł panujących podczas jej pisania, często porównywana jest do jednej z najbardziej kunsztownych form literackich – sonetu. Na przestrzeni wieków – od momentu powstania, aż do współczesności - trudno znaleźć kompozytora, który chociaż raz nie zmierzyłby się z fugą.
    Romantyzm w muzyce zaczął się rodzić już za życia Beethovena, w okresie po rewolucji francuskiej, kiedy to w całej Europie zaczęły zachodzić zmiany o przełomowym znaczeniu. Najwyższym celem romantyków było połączenie religii, nauki i życia w jedną wyższą, wspólną jakość, jaką była sztuka. Najkrócej można powiedzieć, że romantyzm zrodziła potrzeba i pragnienie wolności. Ta idea pozostała żywa we wszystkich następnych pokoleniach twórców, aż do dnia dzisiejszego. W latach osiemdziesiątych XIX w. zaczął się jednak odwrót od romantyzmu, czego efektem była muzyka modernistyczna.
    Pean (klas. gr. παιάν = paian) to pieśń dziękczynna lub triumfalna wywodząca się z tradycji starożytnej Grecji. Pean kierowany był do olimpijskich bogów, w szczególności do Apollona.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.028 sek.