• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Fonologia



    Podstrony: 1 [2] [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Fonotaktyka – dział fonologii, którego przedmiotem jest analiza systemów fonologicznych w aspekcie ich syntagmatycznych właściwości. Celem fonotaktycznego opisu języka jest ustalenie zespołu ograniczeń dystrybucji (łączliwości) segmentów fonologicznych danego języka wyznaczających dopuszczalne w nim typy złożonych tekstowych struktur fonologicznych (typy fonologicznej struktury sylaby, wyrazu fonologicznego).Dystrybucja kontrastywna - sposób pojawienia się dwóch dźwięków (głosek) w tym samym kontekście w minimalnej parze wyrazowej. Konsekwencją dystrybucji kontrastywnej jest zmiana znaczeń wyrazów wynikająca z różnicy cech dystynktywnych wskazanych głosek. W jej dokonaniu mogą brać udział jedynie warianty główne fonemów. Przykładowo:

    Fonologia (dawniej głosownia) – nauka o systemach dźwiękowych języków. Stanowi jeden z działów językoznawstwa (lingwistyki). Fonemika czy fonematyka, podawane jako nazwy synonimiczne, odnoszą się tylko do jednej z teorii fonologicznych i nie mogą być traktowane jako pełny zamiennik nazwy „fonologia”.

    Od fonetyki odróżnia ją podejście do dźwięków: fonetyka bada ich właściwości fizyczne; fonologia zaś bada, jak funkcjonują i jaki tworzą system. Książę Nikołaj Trubieckoj, jeden z głównych twórców współczesnej fonologii, zilustrował to porównaniem mówiącym, że fonetyka ma się tak do fonologii, jak numizmatyka do nauki o finansach.

    Segment jest jednostką, którą można wydzielić analizując dowolny ciąg mowy ludzkiej. W fonetyce podstawową jednostką jest głoska, natomiast w fonologii - fonem. Oba poziomy analizy uznają jednak fakt podzielności mowy na jednostki występujące jedna po drugiej.Rytm (gr. ῥυθμός rhytmós – "miara; takt; proporcja") – jeden z elementów dzieła muzycznego odpowiedzialny za organizację czasowego przebiegu utworu.

    Etymologicznie słowo „fonologia” wywodzi się z greckiego φωνή, phōnḗ „głos, dźwięk” i przyrostka -logia (który pochodzi z greckiego λόγος, lógos „słowo, mowa, przedmiot dyskusji”).

    Abstrakcyjne jednostki[ | edytuj kod]

    Fonologia jako dyscyplina odrębna od fonetyki zaczęła się od obserwacji, że samo obrazowanie dźwięków używanych w danym języku nie umożliwia adekwatnego opisania systemu dźwiękowego języka. Potrzebne są jednostki bardziej abstrakcyjne, które nazwano fonemami. Terminu „fonem” używał po raz pierwszy w znaczeniu zbliżonym do współczesnego polski językoznawca Jan Baudouin de Courtenay.

    Samogłoska – głoska, przy powstawaniu której uczestniczą jedynie wiązadła głosowe, a strumień powietrza swobodnie przepływa przez kanał głosowy. Samogłoski charakteryzują się regularnym rozkładem energii akustycznej, mają wyraźną strukturę formantową, która decyduje o ich barwie. Podczas ich artykulacji słychać tylko jedną głoskę, wymawia się je tak samo jak się pisze.Upodobnienie fonetyczne (asymilacja fonetyczna, inaczej uwarunkowania pozycyjne głosek) – jeden z podstawowych zależnych procesów fonetycznych, polegający na upodobnieniu sąsiednich głosek. Upodobnieniem takim określa się przekształcenie postaci fonetycznej danego wyrazu pod wpływem sąsiadujących ze sobą głosek. Istotą każdego upodobnienia fonetycznego jest koartykulacja, której mechanizm działania polega na wpływie danej głoski na sposób artykulacji głosek, które z nią sąsiadują. Można tu wyróżnić:

    W XX w. fonem definiowano na kilka sposobów, zależnie od podejścia teoretycznego danej szkoły językoznawczej. Najbardziej znane definicje to:

  • mentalistyczna – fonem to „wzorzec psychologiczny” dźwięku, który mówiący stara się odtworzyć;
  • fizyczna – fonem to zbiór dźwięków spełniających pewne warunki dystrybucji i podobieństwa;
  • funkcjonalna – fonem to najmniejsza jednostka języka, zdolna do różnicowania znaczenia (ale sama znaczenia pozbawiona – najmniejszą jednostką znaczącą jest morfem);
  • wywodzące się ze Szkoły Praskiej rozumienie fonemu jako wiązki cech dystynktywnych, co najprościej da się wytłumaczyć jako „kwintesencja istotnych dla użytkowników danego języka różnic pomiędzy dźwiękami”.
  • Jak widać, wbrew powtarzanemu czasem stereotypowi, w żadnej z liczących się szkół fonem nie jest definiowany jako dźwięk (odróżniający się lub nie). Nowsze teorie (fonologia generatywna) zastąpiły pojęcie fonemu pojęciem segmentu, np. fonologia generatywna programowo rezygnuje w analizie z poziomu fonemicznego, wprowadzając rozróżnienie na segmenty w reprezentacji podstawowej (inaczej: segmenty podstawowe, ang. segments at the underlying representation, w skrócie underlying segments) oraz segmenty w reprezentacji powierzchniowej, fonetycznej (ang. surface phonetic representation). Mimo to fonem pozostaje podstawową jednostką opisu fonologicznego w popularnych opracowaniach dla celów dydaktycznych.

    Język – ukształtowany społecznie system budowania wypowiedzi, używany w procesie komunikacji interpersonalnej. Na język składają się dwa elementy:Para minimalna - jest to para wyrazów lub wyrażeń danego języka, różniących się tylko jedną głoską i posiadających różne znaczenia. Cechy odróżniające głoski pary minimalnej są cechami fonologicznie relewantnymi, np. w języku polskim parę minimalną tworzą wyrazy koza i kosa - wyrazy te różnią się tylko jedną głoską ([z] : [s]) i posiadają różne znaczenia. Wynika z tego, że cechy odróżniające głoski [z] i [s] (w tym wypadku jest to dźwięczność) są w systemie fonologicznym języka polskiego cechami fonologicznie relewantnymi, a głoski [z] i [s] są realizacjami dwóch różnych fonemów. Natomiast w języku hiszpańskim głoski te są realizacjami tego samego fonemu - /s/. Głoska [z] jest w hiszpańskim jedynie wariantem fonemu /s/ występującym przed spółgłoskami nosowymi i półotwartymi, np. w wyrazie capitalismo.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4]




    Warto wiedzieć że... beta

    Spółgłoska – dźwięk języka mówionego powstający w wyniku całkowitego lub częściowego zablokowania przepływu powietrza przez aparat mowy (kanał głosowy). W czasie wymawiania spółgłosek powstaje szmer, gdy powietrze natrafia na przeszkodę (zwarcie, zbliżenie).
    Alofon (allofon) – realizacja fonemu zawierająca oprócz cech fonologicznie relewantnych również szereg cech nierelewantnych w zależności od pozycji głoski (w stosunku do innych) i mówiącego.
    Archifonem - fonem zawierający zbiór tych cech fonologicznych, które są wspólne parze fonemów opozycji prywatywnej. Archifonem pojawia się w pozycji neutralizacyjnej tj. takiej, w której dana opozycja zanika.
    Książę Nikołaj Siergiejewicz Trubieckoj (Mikołaj Trubecki, ros.: Николай Сергеевич Трубецкой, urodzony w Moskwie 16 kwietnia 1890, zmarł w Wiedniu 25 czerwca 1938) – rosyjski językoznawca, fonolog, jeden z głównych twórców Praskiego Koła Lingwistycznego, współczesnej fonologii i strukturalizmu.
    Fonologia suprasegmentalna - dział fonologii generatywnej zajmujący się opisem reguł prozodycznych w aspekcie ich wpływu na powstawanie pewnych kombinacji fonemów oraz badaniem właściwości jednostek prozodycznych. W swoich badaniach wychodzi ponad fonem jako jednostkę systemu dźwiękowego. Składowymi warstwami wypowiedzi prozodycznej są np. tempo wymowy, iloczas, akcent wyrazowy, sylaba, sonorność, intonacja.
    Akcent (od łac. accentus, zaśpiew), właśc. akcent wyrazowy – wyróżnienie za pomocą środków fonetycznych niektórych sylab w obrębie wyrazu.
    Dźwięk – wrażenie słuchowe, spowodowane falą akustyczną rozchodzącą się w ośrodku sprężystym (ciele stałym, cieczy, gazie). Częstotliwości fal, które są słyszalne dla człowieka, zawarte są w paśmie między wartościami granicznymi od ok. 16 Hz do ok. 20 kHz.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.022 sek.