• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Fiszbiny

    Przeczytaj także...
    Suknia, sukienka – wierzchni jednoczęściowy strój kobiecy, okrywający tułów i nogi, często także ręce. W przeszłości był to ubiór zarówno męski jak i kobiecy. Suknia wyewoluowała z wczesnośredniowiecznych płaszczy i peleryn na skutek zmiany ich kroju i udoskonalenia tkanin. Za moment pojawienia się sukni uważa się upowszechnienie w połowie XV wieku wąskiego, dopasowanego do sylwetki stroju cotardie (istniało męskie i kobiece). Cotardie kobiece miało wysoki stanik, rozszerzany do połowy bioder i przechodzący w spódnicę. Stanik z przodu miał głębokie wcięcie i u góry był zakończony kołnierzem. Taki krój sukni optycznie wyszczuplał sylwetkę.Wieloryb – potoczna nazwa niektórych ssaków z rzędu waleni o większych rozmiarach. Wieloryby są największymi zwierzętami zamieszkującymi Ziemię. Od wieków poławiane dla mięsa, a przede wszystkim dla tłuszczu i spermacetu. Wieloryby, w odróżnieniu od ryb, mają płetwy poziome, a nie pionowe, dzięki czemu szybciej pływają.
    Krochmal – rodzaj płynu powstałego po zmieszaniu skrobi roślinnej (najczęściej skrobi ziemniaczanej) z wodą. Powstaje, podobnie jak kisiel, poprzez zagotowanie we wrzątku wodnej zawiesiny skrobi (najczęściej ziemniaczanej). Krochmal wykorzystywany jest w przemyśle spożywczym, włókienniczym, papierniczym, kosmetycznym, farmaceutycznym, jak i w gospodarstwie domowym oraz w odlewnictwie.
    Fiszbin

    Fiszbiny (niem. Fischbein) – płyty rogowe zwisające z podniebienia w jamie gębowej wieloryba (fiszbinowca), z każdej strony, w liczbie od 150 do 300. Kostne podniebienie ma na środku wystający duży grzebień, do którego płyty są przyczepione. W punkcie przymocowania mają grubość męskiego ramienia, a długość jednej może wynosić nawet cztery metry. Wolne brzegi są postrzępione i przypominają trochę włosie końskie.

    Fiszbinowce (Mysticeti) – jeden z dwóch podrzędów waleni. Charakteryzują się obecnością fiszbinów, czyli rogowych płyt w szczękach, służących do odfiltrowania planktonu z wody. Zęby u żyjących gatunków są obecne jedynie w okresie embrionalnym, są jednak znane kopalne gatunki fiszbinowców z zębami zamiast fiszbin. Do fiszbinowców zalicza się największe ssaki morskie, np. płetwala błękitnego, który jest największym zwierzęciem, jakie żyło kiedykolwiek na Ziemi.Strug – ręczne narzędzie do obróbki skrawaniem drewna i materiałów drewnopochodnych (płyty wiórowe, pilśniowe itp.). Strug składa się ze stalowego ostrza osadzonego w korpusie z drewna, metalu lub innych tworzyw.

    Fiszbin służy zwierzęciu do filtrowania wchłanianej przez paszczę wody morskiej. W wyniku tego procesu osadza się na nim zooplankton. Fiszbin jest tworem pochodzenia skórnego, a w jego tworzeniu uczestniczy zarówno tkanka nabłonkowa, jak i łączna. Ogólna waga fiszbinu w paszczy wieloryba dochodzi do 1500 kg (i zależy od gatunku zwierzęcia). Poszczególne płyty dochodzą do 80 kg.

    Gorset – część ubioru damskiego używana od końca XIV wieku do pierwszej dekady XX wieku. Podstawowym zadaniem gorsetu jest usztywnienie korpusu, uwydatnienie biustu, podkreślenie i wysmuklenie linii talii. Niekiedy zakładany również przez mężczyzn dla odpowiedniego ukształtowania sylwetki.Tkanka nabłonkowa, tkanka graniczna, nabłonek (łac. epithelium-nabłonek, textus epithelialis-tkanka nabłonkowa ) – tkanka zwierzęca. Zawiązki nabłonka pojawiają się już w stadium blastuli, ale może się on różnicować znacznie później z listków zarodkowych: ektodermy, entodermy, mezodermy, albo zależnie od grupy systematycznej zwierząt i narządu.

    Użycie fiszbinu przez człowieka[ | edytuj kod]

    Fiszbin był przez długi okres cennym surowcem. Rozgrzany w parze lub w piasku dawał się ugniatać w dowolne kształty, robiono więc z niego gałki lasek, uchwyty pejczy, pręty parasoli.

    Mieszkańcy Alaski robili z fiszbinów pułapki na drapieżne zwierzęta (wilki, lisy). Zgięty fiszbin polewano wodą, która zamarzała i utrzymywała go w pozycji zgiętej. Następnie smarowano zamarznięty fiszbin grubą warstwą tłuszczu. Zwierzę połykało pachnącą tłuszczem przynętę. Gdy lód stopniał, w żołądku zwierzęcia fiszbin się prostował, przebijając jego wnętrzności.

    Zooplankton - plankton stworzony z organizmów zwierzęcych. W jego skład wchodzą przedstawiciele wielu grup zwierząt, np.: pierwotniaki, wrotki, skorupiaki, osłonice i larwy owadów. Zooplankton pełni ważną rolę w funkcjonowaniu ekosystemów wodnych, jest składnikiem wielu sieci troficznych. Z jednej strony odżywia się fitoplanktonem i bakterioplanktonem, regulując liczebność tych grup, z drugiej strony stanowi bazę pokarmową ryb planktonożernych. Narybek większości gatunków ryb słodkowodnych odżywia się zooplanktonem.Jama gębowa – początkowy odcinek układu pokarmowego u zwierząt, służy do pobierania i do mechanicznego rozdrabniania pokarmu. Następuje tu jego wstępne trawienie za pomocą śliny wydzielanej przez gruczoły ślinowe, czyli ślinianki (przyuszne, podżuchwowe i podjęzykowe). Wydzielana amylaza ślinowa (ptialina) trawi skrobię – jest to enzym hydrolityczny (glukozydaza).

    Najlepszego fiszbinu dostarczał wal grenlandzki. Im większe, mocniejsze i cięższe blaszki, tym uważane były za cenniejsze. U starych wielorybów są one czarne, u młodych błękitnawe. Po zabiciu wieloryba wielorybnicy odrywali fiszbiny od podniebienia, oczyszczali, suszyli i rozpiłowywali na możliwie najdłuższe pasy. Następnie gotowano je w wodzie i za pomocą struga lub noża dzielono na sztabki pożądanej grubości, te zaś po wyschnięciu gładzono i polerowano.

    Tkanka łączna (łac. textus connectivus) – jedna z podstawowych tkanek zwierzęcych, jest charakterystyczna dla zwierząt przechodzących dwie fazy gastrulacji i powstaje z mezenchymy, choć niektóre komórki pochodzą z neuroektodermy.Wieloryb grenlandzki (Balaena mysticetus) zwany także walem grenlandzkim – gatunek ssaka łożyskowego z rodziny wielorybów gładkoskórych, rzędu waleni, występujący w morzach arktycznych i subarktycznych. Jedyny przedstawiciel rodzaju Balaena

    Fiszbiny jako elementy garderoby[ | edytuj kod]

    Giętkie pręty produkowane z fiszbinów służyły też do usztywniania różnych elementów garderoby: gorsetów, sukni, kołnierzyków w damskich bluzkach i męskich koszulach. Zastosowanie fiszbinów dawało lepsze efekty niż krochmalenie, ale było mniej komfortowe. Twarde elementy uwierały i pozostawiały ślady na szyi.

    Po rozpowszechnieniu tworzyw sztucznych naturalne fiszbiny straciły na znaczeniu, jednak słowo „fiszbin”, a także utworzona od niego forma oboczna rodzaju żeńskiego „fiszbina”, pozostaje w użyciu, oznaczając element usztywniający damskiej garderoby. Fiszbiny są na ogół wykonywane z tworzyw sztucznych lub drutu.

    Uwagi[ | edytuj kod]

    1. Dawniej wariant żeński uważany był za niepoprawny, ale od 1999 notowany jest w słownikach, począwszy od Nowego słownika poprawnej polszczyzny PWN z czerwca 1999.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Małgorzata Szubert: Leksykon rzeczy minionych i przemijających. Warszawa: Muza SA, 2003. ISBN 83-7319-138-0.




    Reklama

    Czas generowania strony: 0.024 sek.