• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Filozofia nauki



    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5]
    Przeczytaj także...
    Filozofia Nauki - kwartalnik redagowany przez zespół pracowników naukowych Instytutu Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego. Redaktorzy: Jacek Jadacki (do nr 1/2001), Mieszko Tałasiewicz (od nr 2/2001). Sekretarz redakcji: Joanna Gęgotek.Sceptycyzm - pojęcie wieloznaczne, określające postawę w nauce, pogląd filozoficzny oraz potocznie - postawę "sceptyka" (człowiek wątpiący, krytyczny, niedowierzający).
    Definicja nauki[ | edytuj kod]

    Podanie zadowalającej i niewzbudzającej kontrowersji definicji terminu „nauka” jest bardzo trudne. Jednym z naczelnych problemów podejmowanych przez filozofię nauki jest problem demarkacji, który można rozumieć wlaśnie jako próbę podania adekwatnej definicji. Jest to problem, który do tej pory nie uzyskał zadowalającego rozwiązania. Znaczenie terminu „nauka” można przybliżyć na dwa sposoby. Po pierwsze, nauka to pewna zinstytucjonalizowana działalność ludzka dostarczająca wiedzy naukowej (formalnie, stwierdzenie takie nie mogłoby być definicją ze względu na występujące w nim błędne koło) – mowa tu więc o nauce jako o zjawisku społecznym. Po drugie, możemy wskazać pewne cechy, którymi winno charakteryzować się naukowe badanie świata – mowa tu więc o nauce jako o wytworze intelektualnym, ew. językowym. Elżbieta Kałuszyńska za takie cechy nauki uważa:

    Orbita – tor ciała (ciała niebieskiego lub sztucznego satelity) krążącego wokół innego ciała niebieskiego. W Układzie Słonecznym Ziemia, inne planety, planetoidy, komety i mniejsze ciała poruszają się po swoich orbitach wokół Słońca. Z kolei księżyce krążą po orbitach wokół planet macierzystych.Mechanika statystyczna (lub fizyka statystyczna) to gałąź fizyki, zajmująca się układami wielu oddziałujących ciał. Specyfiką tej teorii jest jej metoda. Poszczególne ciała są bowiem opisane przez zmienne losowe. Obliczenia prowadzone w ramach mechaniki statystycznej dotyczą średnich z tych zmiennych z wykorzystaniem metod statystycznych. Fizyczną podstawą mechaniki statystycznej jest termodynamika fenomenologiczna.
  • racjonalizm (w sensie przeciwieństwa irracjonalizmu),
  • krytycyzm,
  • antydogmatyzm,
  • intersubiektywną komunikowalność i sprawdzalność,
  • jawność badań,
  • niezakłócony przepływ informacji.
  • Współcześnie, naukę definiuje się często po prostu poprzez swoją metodę – nauka rozumiana jest więc jako wszelka działalność zorganizowana wedle prawideł metody naukowej.

    Rudolf Carnap (ur. 18 maja 1891, zm. 14 września 1970) - niemiecki filozof, logik i matematyk, jeden z głównych przedstawicieli pozytywizmu logicznego (neopozytywizmu), współtwórca Koła Wiedeńskiego. Autor prac z zakresu filozofii nauki, języka, teorii prawdopodobieństwa, logiki klasycznej, indukcyjnej oraz modalnej.Parsymonia, reguła parsymonii, metody parsymonii (łac. parsimonia, od parsus, imiesłów słowa parcere = oszczędzać) – koncepcja wskazująca najbardziej prosty, oszczędny i ekonomiczny przebieg wydarzeń jako najbardziej prawdopodobny. Jest w istocie swej implementacją brzytwy Ockhama do procedur i metod naukowych. Oznacza preferencję najmniej skomplikowanych wyjaśnień dla obserwowanych procesów jako najbardziej prawdopodobnych. W odróżnieniu od brzytwy Ockhama oznacza jednak tylko preferencję i większe prawdopodobieństwo pewnych rozwiązań, nie ustalając przy tym ogólnych praw lub zasad.

    Metoda naukowa[ | edytuj kod]

    Metoda naukowa jako proces powtarzalny

    Metoda naukowa stanowi zbiór naukowych technik służących badaniu zjawisk fizycznych, zdobywaniu nowej wiedzy przyrodniczej, a także korygowaniu i scalaniu wiedzy już zdobytej. Metoda naukowa jest powszechnie oparta na empirycznych lub mierzalnych wynikach eksperymentów i obserwacji, które zostają poddane specyficznym dla nauki metodom rozumowania.

    Teologia (gr. θεος, theos, „Bóg”, + λογος, logos, „nauka”) – dyscyplina wiedzy posługująca się metodami filozoficznymi w wyjaśnianiu świata w jego relacji do Boga. Klasycznie uznawana za dziedzinę naukową, także w Polsce znajduje się na liście dziedzin naukowych, ustalonej przez Centralną Komisję do Spraw Stopni i Tytułów. Stanowi metodyczne studium prawd religijnych objawionych przez Boga, w myśl maksymy (łac.) fides quaerens intellectum – wiara szukająca zrozumienia. Współcześnie zasadność uznawania pytań o Boga za naukowe jest kwestionowana. Według części autorów teologia nie spełnia współczesnych wymagań stawianych nauce, chociażby poprzez brak weryfikowalności stawianych przez nią hipotez oraz oparcie na dogmatach jako punkcie wyjściowym swoich rozważań zamiast na metodzie naukowej, czy paradygmatach naukowych. Polemikę z tymi zarzutami przedstawił m.in. papież Benedykt XVI w Wykładzie ratyzbońskim.Historia nauki – dziedzina wiedzy opisująca tworzenie się i rozwój wyspecjalizowanych nauk szczegółowych badających przebieg procesów przyrodniczych i społecznych. Jest to stosunkowo młoda dyscyplina uniwersytecka, trudna w uprawianiu na skutek konieczności łączenia dwu rodzajów kompetencji - orientacji w danej dziedzinie naukowej i umiejętności historyka. Trudność w opisie historii rozwoju nauki zaczyna się w momencie określenia jej przedmiotu. Nie istnieje bowiem nauka w ogóle, ale wyspecjalizowane dziedziny wiedzy, które wyodrębniły się z ogólnego tła religijno-filozoficznego, w różnym czasie, w różnych kręgach cywilizacyjnych, w różnych celach i wykształciły różnorodne, niesprowadzalne do wspólnego mianownika metody.

    Metoda naukowa to postępujący w czasie proces, który zaczyna się zazwyczaj od obserwacji świata naturalnego. Istoty ludzkie są naturalnie dociekliwe, więc często zadają sobie pytania na temat otaczających ich rzeczy i formułują pomysły (hipotezy) wyjaśniające dlaczego rzeczy te zachowują się tak, a nie inaczej. Z najlepszych hipotez można wyciągnąć predykcje (przepowiednie) o zachowaniu się rzeczy, których poprawność można sprawdzić w różnoraki sposób. Zasadniczo najbardziej rygorystyczne sprawdzenie hipotez odbywa się przy pomocy starannie kontrolowanego i powtarzalnego eksperymentu fizycznego. W zależności od zgodności wyniku eksperymentu z predykcją teoretyczną, hipoteza może potrzebować udoskonalenia, przebudowania lub rozszerzenia – może także zostać całkowicie odrzucona. Jeśli konkretna hipoteza posiada bardzo mocne potwierdzenie empiryczne, to może posłużyć jako podstawa w budowaniu ogólnej teorii naukowej.

    Ceteris paribus (lub caeteris paribus) – zwrot pochodzący z łaciny, oznaczający dosłownie inne takie samo. Na polski tłumaczy się zwykle jako przy pozostałych warunkach równych lub przy tych samych okolicznościach. Użycie tego zwrotu w celu uproszczenia rozumowania, oznacza świadome odrzucenie możliwości zajścia pewnych wydarzeń lub warunków, mogących zaburzyć związek między przesłanką a wnioskiem.Wszechświat – wszystko, co fizycznie istnieje: cała przestrzeń, czas, wszystkie formy materii i energii oraz prawa fizyki i stałe fizyczne określające ich zachowanie. Słowo „wszechświat” może być też używane w innych kontekstach jako synonim słów „kosmos” (w rozumieniu filozofii), „świat” czy „natura”. W naukach ścisłych słowa „wszechświat” i „kosmos” są równoważne.

    Pomimo tego, że różne gałęzie nauki różnią się między sobą procedurami metodologicznymi, to możemy zaobserwować pomiędzy nimi pewną część wspólną – ogólny schemat postępowania naukowego. Składają się na niego kolejno: formułowanie hipotez (domysłów), wyprowadzanie z nich predykcji (przewidywań) oraz przeprowadzanie eksperymentów (lub dokonywanie obserwacji) w oparciu o te predykcje. Hipoteza to inaczej domysł sformułowany na podstawie wiedzy uzyskanej w trakcie formułowania pytania badawczego. Hipotezami mogą być zarówno domysły ogólne, jak i szczegółowe. Współcześnie uważa się, że nie jest istotne, jaka konkretnie droga prowadziła do sformułowania danej hipotezy (mogła być to nagła inspiracja, mogły być to lata żmudnych obserwacji); istotne jest, aby hipotezy naukowe były precyzyjne i falsyfikowalne. Oznacza to, że z hipotezy powinno dać się wywnioskować przewidywania, które mogłyby się okazać niezgodne ze stanem faktycznym. Wprowadza to wymóg „obalalności”, dzięki któremu w ogóle sens ma jakiekolwiek testowanie empiryczne hipotezy. Hipotezy niefalsyfikowalne, czyli potwierdzające się w każdym możliwym eksperymencie, są znakiem rozpoznawczym przedsięwzięć pseudonaukowych.

    Atom – podstawowy składnik materii. Składa się z małego dodatnio naładowanego jądra o dużej gęstości i otaczającej go chmury elektronowej o ujemnym ładunku elektrycznym.Racjonalizm (łac. ratio – rozum; rationalis – rozumny, rozsądny) – filozoficzne podejście w epistemologii zakładające możliwość dotarcia do prawdy z użyciem samego rozumu z pominięciem doświadczenia, poprzez stworzenie systemu opartego na aksjomatach, z których poprzez dedukcję można wywieść całość wiedzy. Racjonalizm w nowożytnej filozofii wywodzi się od Kartezjusza. W anglosaskiej tradycji filozoficznej bywa nazywany racjonalizmem kontynentalnym.

    Celem eksperymentu/obserwacji jest stwierdzenie, czy potwierdzają się predykcje wywiedzione z hipotezy. Eksperymenty mogą być przeprowadzane wszędzie – od uczelnianego laboratorium po Wielki Zderzacz Hadronów ośrodka CERN; podobnie obserwacje: istotne naukowo obserwacje przeprowadza się za pomocą Teleskopu Kosmicznego Hubble’a, ale też lodówki i kubka z wodą (np. efekt Mpemby).

    Problem demarkacji – problem w filozofii i metodologii nauki dotyczący kryteriów rozróżniania nauki od innych dziedzin działalności ludzkiej, przede wszystkim pseudonauki, wierzeń religijnych, metafizyki. Problem ten wynika z trudności odpowiedzi na pytania: czym jest nauka, jaka jest jej istota czy specyfika?Herbert Feigl (ur. 14 grudnia 1902 w Libercu, zm. 1 czerwca 1988 w Minneapolis) – austriacki filozof, pozytywista i członek Koła Wiedeńskiego.

    Przedstawiony powyżej opis metody naukowej stwarza wrażenie ustalonego porządku działania. Należy go jednak raczej traktować jako zbiór ogólnych zasad postępowania naukowego, który nie bierze pod uwagę różnic metodologicznych występujących w naukach, a także pomija związaną z poznawaniem świata kreatywność uczonych. Nie należy więc traktować opisanej tutaj metody jako prostego i automatycznego wzorca, zawsze kończącego się sukcesem poznawczym, ale jako fundamentalne zasady, na których praktyka naukowa winna się opierać. Nie wszystkie wyszczególnione stadia metody są obecne w każdym naukowym badaniu (czasem są obecne w różnym stopniu), a czasem występują w odmiennej kolejności.

    Postmodernizm (inaczej: ponowoczesność, pomo, po-mo) – prąd myślowy odwołujący się do poczucia końca historii i wielkich narracji.Psychologia poznawcza, nazywana niekiedy kognitywną (ang. cognitive psychology) – dziedzina psychologii zajmująca się problematyką poznawania przez człowieka otoczenia - tworzenia wiedzy o otoczeniu, która może być następnie wykorzystana w zachowaniu. Wiedzę przedstawia się jako struktury (reprezentacje umysłowe), a mechanizmy jej tworzenia jako procesy (procesy poznawcze), a całość zagadnienia - jako tworzenie i przekształcanie struktur poprzez procesy. Stąd też można stwierdzić, że psychologia poznawcza zajmuje się badaniem struktur i procesów poznawczych. Aktywność poznawczą opisuje się także jako przetwarzanie informacji przez system poznawczy (umysł) i stąd też można powiedzieć, że psychologia poznawcza zajmuje się badaniem organizacji i funkcjonowania umysłu. Zagadnieniami podstawowymi dla psychologii poznawczej zajmuje się również kognitywistyka (ang. cognitive science).
    Karl Popper (fot. z lat 80)

    Problem demarkacji[ | edytuj kod]

     Główny artykuł: Problem demarkacji.

    Problemem demarkacji określa się próbę wyznaczenia granicy oddzielającej naukę od pseudonauki. Dla przykładu, zastanówmy się, czy tezy psychoanalizy, kreacjonizmu albo hipoteza wieloświata inflacyjnego powinny być traktowane w ten sam sposób, jak osiągnięcia nauk przyrodniczych? Karl Popper określił to pytanie mianem centralnego problemu filozofii nauki. Problem demarkacji wciąż pozostaje aktualny ze względu na to, że filozofii nie udało się wypracować rozwiązania niebudzącego zastrzeżeń. Niektórzy filozofowie uważają nawet, że problem demarkacji jest nierozwiązywalny, a nawet nieinteresujący.

    Prawo nauki (prawo jakościowe) – stała relacja między własnościami rzeczy lub zdarzeniami - prawa przyczynowe, prawa rozwojowe; prawo ilościowe, zależność funkcyjna między parametrami ciała lub układu materialnego, na przykład:Nauki przyrodnicze (w terminologii angielskiej zwane natural sciences) to mało precyzyjne określenie dziedzin nauki, które zajmują się badaniem różnych aspektów świata materialnego, ożywionego i nieożywionego, zazwyczaj z zastosowaniem aparatu matematycznego, jak również właściwej sobie metodologii.

    Potocznie pseudonauką określa się jakikolwiek obszar dociekań lub badań, który ukrywa swoje prawdziwe, pozanaukowe motywacje i próbuje upodobnić się zewnętrznie do nauki, aby uzyskać akceptację i prestiż, których nie byłby inaczej zdolny osiągnąć. W literaturze angielskojęzycznej można spotkać się z synonimami pseudonauki nie występującymi w polszczyźnie, takimi jak: fringe science (margines nauki) oraz junk science (śmieciowa nauka). Inne sławne określenie na pozory naukowości to „nauka spod znaku kultu cargo” (cargo cult science) autorstwa Richarda Feynmana. Używał on go w przypadkach, gdy badacze jakiegoś zagadnienia wierzą, że uprawiają naukę, ponieważ ich przedsięwzięcia z zewnątrz przypominają działalność naukową, ale tak naprawdę brakuje im „absolutnej rzetelności”, która pozwoliłaby na rygorystyczną ocenę ich wyników – brakiem takiej rzetelności są między innymi: samooszukiwanie siebie, bezkrytyczne przyjmowanie teorii własnego autorstwa, niewyszukiwanie błędów we własnych teoriach i eksperymentach.

    Medycyna oparta na faktach, medycyna oparta na dowodach (ang. Evidence-based medicine, EBM) – postępowanie kliniczne oparte na najlepszych dostępnych dowodach naukowych dotyczących skuteczności, efektywności i bezpieczeństwa. Dowodów takich dostarczają wyniki wiarygodnych badań eksperymentalnych (skuteczność i bezpieczeństwo) oraz badań obserwacyjnych (efektywność i bezpieczeństwo).Medycyna (łac. medicina „sztuka lekarska”) – nauka empiryczna (oparta na doświadczeniu) obejmująca całość wiedzy o zdrowiu i chorobach człowieka oraz sposobach ich zapobiegania, oraz ich leczenia. Medycyna weterynaryjna rozszerza zakres zainteresowań medycyny na stan zdrowia zwierząt. Za prekursora medycyny starożytnej uważa się Hipokratesa, a nowożytnej Paracelsusa. W czasach najnowszych wprowadza się zasady medycyny opartej na faktach.

    W praktyce często utożsamia się problem demarkacyjny z kwestią zdefiniowania nauki (zob. wyżej).

    Falsyfikowalność jako kryterium demarkacji[ | edytuj kod]

    Falsyfikowalność teorii jako kryterium odróżnienia nauki od nie-nauki została zaproponowana przez Karla Poppera i stanowi najsłynniejsze kryterium demarkacji. Została ona przedstawiona w opozycji wobec poglądu, że dobrym wyznacznikiem naukowości teorii jest duża liczba empirycznych potwierdzeń danej teorii. Ideę falsyfikacji można wyprowadzić z podstawowych własności implikacji logicznej w klasycznym rachunku zdań. W przypadku potwierdzenia mamy do czynienia z następującą formą rozumowania: „(Jeśli p, to q) i q” (przez p rozumiemy tu teorię naukową i/lub obecny stan wiedzy, a przez q przewidywane przez teorię zdarzenie). Przykładowo, mogę przewidywać, że biorąc pod uwagę prawo powszechnego ciążenia oraz obecne położenia ciał Układu Słonecznego (p), jutro w południe dojdzie do zaćmienia Słońca (q). Co ciekawe, faktyczne zaobserwowanie zaćmienia o tej porze (q) nie pozwala nam na wyciągnięcie wniosku, że p. Potwierdzenie przewidywania nie oznacza więc, że teoria jest prawdziwa – przede wszystkim ze względu na to, że zupełnie inna teoria może prowadzić do dokładnie takich samych wniosków. Co więcej, żadna ilość takich potwierdzających testów nie zezwala nam na wnioskowanie o prawdziwości teorii. Popper nazywał takie zdarzenie „okazaniem hartu przez teorię” wobec próby obalenia – w filozofii Poppera określa się takie zdarzenia zamiennie korroboracją albo terminem verisimilitude (prawdoupodobnieniem/uprawdopodobnienie; nie mylić z prawdopodobieństwem).

    Teleskop (gr. tēle-skópos – daleko widzący) – jest narzędziem, które służy do obserwacji odległych obiektów poprzez zbieranie promieniowania elektromagnetycznego (np. światła widzialnego). Pierwsze znane praktyczne teleskopy zostały skonstruowane przy użyciu soczewek ze szkła w Holandii na początku XVII wieku przez Hansa Lippersheya, a wkrótce potem przez Galileusza we Włoszech. Znalazły zastosowanie w działaniach militarnych i w astronomii.Empiryzm (od stgr. ἐμπειρία empeiría – "doświadczenie") – doktryna filozoficzna głosząca, że źródłem ludzkiego poznania są wyłącznie lub przede wszystkim bodźce zmysłowe docierające do naszego umysłu ze świata zewnętrznego, zaś wszelkie idee, teorie itp. są w stosunku do nich wtórne.

    W przypadku falsyfikacji mamy do czynienia natomiast ze schematem: „(Jeśli p, to q) i nie-q.”, a więc sytuacją, gdy przewidywanie (q) nie sprawdziło się (okazało się, że nie-q). Teoria została obalona.

    Ilustruje to zasadniczą asymetrię pomiędzy weryfikacją i falsyfikacją. Weryfikacja to stopniowo podnoszenie się „wiarygodności”/prawdoupodobnienia danej teorii, które jednak nigdy nie osiągają 100%. Falsyfikacja to nagłe, całkowite obalenie danej teorii. Tak przynajmniej powinno być w teorii Poppera; w rzeczywistości stosują się tu liczna zastrzeżenia, zwłaszcza związane z tezą Duhema-Quine’a (zob. powyżej).

    Nauka – autonomiczna część kultury służąca wyjaśnieniu funkcjonowania świata, w którym żyje człowiek. Nauka jest budowana i rozwijana wyłącznie za pomocą tzw. metody naukowej lub metod naukowych nazywanych też paradygmatami nauki poprzez działalność badawczą prowadzącą do publikowania wyników naukowych dociekań. Proces publikowania i wielokrotne powtarzanie badań w celu weryfikacji ich wyników prowadzi do powstania wiedzy naukowej. Zarówno ta wiedza jak i sposoby jej gromadzenia określane są razem jako nauka.Richard Phillips Feynman [ˈɹɪtʃɝd ˈfɪlɪps ˈfaɪnmən] (ur. 11 maja 1918 w Nowym Jorku, zm. 15 lutego 1988 w Los Angeles) – amerykański fizyk teoretyk; uznany w 1999 roku za jednego z dziesięciu najlepszych fizyków wszech czasów .

    Wedle Poppera, teoria naukowa musi spełniać wymóg falsyfikowalności, czyli być teorią możliwą do obalenia. Teorie nienaukowe nie spełniają tego kryterium, czyli nie można z nich wywieść zdań, które po skonfrontowaniu z przyrodą mogłyby być fałszywe, co pozwalałoby na obalenie teorii. Ulubionymi przykładami nie-nauki były dla Poppera psychoanaliza i marksizm. Należy jednak pamiętać, że falsyfikacja jako kryterium naukowości stanowi pewną idealizację i przedstawia ogólną tendencje do odrzucania teorii wprost nieobalalnych. Nie opisuje natomiast adekwatnie rozwoju teorii naukowych w czasie.

    Kurt Gödel (ur. 28 kwietnia 1906 w Brnie, zm. 14 stycznia 1978 w Princeton) – austriacki logik i matematyk, autor twierdzeń z zakresu logiki matematycznej, współautor jednej z aksjomatyk teorii mnogości. Do najbardziej znanych osiągnięć matematycznych Gödla należą twierdzenia o niezupełności i niesprzeczności teorii dedukcyjnych, które obejmują arytmetykę liczb naturalnych.Obserwacja - jedna z podstawowych metod badawczych w naukach społecznych, stosowana przede wszystkim w socjologii, etnologii, antropologii i psychologii. Istnieje wiele metod obserwacyjnych różniących się przede wszystkim stopniem ingerencji obserwatora w obserwowane sytuacje, sposobami rejestracji i analizy oraz czasem trwania.

    Paradoks falsyfikacji[ | edytuj kod]

    Dla Poppera astrologia jest teorią całkowicie niefalsyfikowalną (czyli nie da się z niej wyprowadzić przewidywań, które byłyby sprzeczne z doświadczeniem), a co za tym idzie: pseudonaukową. Dzieje się tak ze względu na to, że przepowiednie astrologiczne są z jednej strony tak szeroko formułowane by utrudnić jednoznaczne wykazanie ich fałszywości, a gdyby nawet taka niezgodność się pojawiła, to zawsze można taką przepowiednię przeformułować, by zapewnić jej zgodność z empirią (zob. hipoteza ad hoc). Co jednak się stanie jeśli poddamy przepowiednie astrologiczne poważnym testom, które wykluczą możliwość obrony przed sfalsyfikowaniem?

    Krytyczny realizm (neokrytycyzm) - jeden z głównych, obok szkoły marburskiej i szkoły badeńskiej, ruchów filozoficznych wchodzących w skład neokantyzmu.Krytyczny racjonalizm jest to nazwa nurtu we współczesnej filozofii nauki zainicjowanego przez Karla R. Poppera. Termin ten występować może w co najmniej trzech znaczeniach:

    W 2003 roku opublikowano wynik badania przeprowadzonego na 2100 parach ludzi urodzonych w 1958 roku w Londynie (w 73% par różnica w narodzinach była mniejsza niż 5 minut). Należy pamiętać, że czas narodzin jest kluczowy dla przepowiedni astrologicznych. Badacze porównywali cechy (w liczbie 110) przepowiadane przez astrologów u ludzi w każdej parze. Wyniki eksperymentu były druzgocące dla astrologii – nie stwierdzono jakiegokolwiek podobieństwa cech u sparowanych osobników.

    Ad hoc (łac.: do tego) - łaciński zwrot występujący w sformułowaniu: działanie ad hoc. Działanie ad hoc oznacza działanie podejmowane doraźnie, dla zrealizowania określonego celu, tymczasowo.Mechanika kwantowa (teoria kwantów) – teoria praw ruchu obiektów świata mikroskopowego. Poszerza zakres mechaniki na odległości czasoprzestrzenne i energie, dla których przewidywania mechaniki klasycznej nie sprawdzały się. Opisuje przede wszystkim obiekty o bardzo małych masach i rozmiarach - np. atom, cząstki elementarne itp. Jej granicą dla średnich rozmiarów lub średnich energii czy pędów jest mechanika klasyczna.

    Jeśli jednak przyjmujemy za kryterium naukowości wymóg falsyfikowalności przewidywań, to przytoczone wyżej badanie nie przemawia na rzecz pseudonaukowości astrologii, ale podnosi ją do rangi nauki.

    Problem indukcji[ | edytuj kod]

    David Hume, posąg w Edynburgu

    David Hume (1711-1776) szkocki filozof urodzony w Edynburgu jako pierwszy zwrócił uwagę na problem indukcji. Zauważył, że brak podstaw twierdzeniom, w których traktujemy przeszłość jako podstawę do przekonań o przyszłości. Twierdził on, ze „każdy skutek jest zdarzeniem różnym od swojej przyczyny”, a wszelki związek między nimi wynika z ludzkiego doświadczenia, które z czasem przeradza się w przyzwyczajenie. Z twierdzeń Davida Hume’a wynika, że nie jest wcale jasne, jak można wywnioskować ważność ogólnych twierdzeń z szeregu konkretnych przypadków, lub wnioskować o prawdziwości danej teorii z serii udanych doświadczeń. Przykładowo: kurczak obserwuje, że każdego ranka rolnik przychodzi i podaje jedzenie przez setki dni z rzędu. Kurczak może zatem używać rozumowania indukcyjnego, aby wywnioskować, że rolnik przynosi jedzenie każdego ranka. Jednak pewnego ranka rolnik przychodzi i zabija kurczaka. Powstaje z tego zasadnicze pytanie, obrazujące problem indukcji. Czy rozumowanie naukowe jest bardziej wiarygodne niż rozumowanie wspominanego wyżej kurczaka?

    Dogmatyzm - (filoz.) stanowisko bezkrytycznego przyjmowania danych twierdzeń jako prawdy, bez weryfikacji i podawania w wątpliwość, na zasadzie wiary. Dogmatyzm jest przeciwieństwem sceptycyzmu.Biologia (z gr. βίος (bios) - życie i λόγος (logos) - słowo, nauka) – nauka przyrodnicza zajmująca się badaniem życia i organizmów żywych.

    Na powyższy zarzut można by odpowiedzieć tak, że stosując rozumowanie indukcyjne, nie osiągamy pewności. Natomiast obserwowanie większej liczby przypadków ogólnego twierdzenia może przynajmniej sprawić, że nasze twierdzenie jest bardziej prawdopodobne. Zgodnie z tym punktem widzenia, kurczak nie może stwierdzić z pewnością, że kolejnego ranka rolnik ponownie przyniesie jedzenie, jednak jest w stanie oszacować prawdopodobieństwo takiego zajścia. Prawdopodobieństwo to może być bardzo bliskie jedności, jednak nigdy nie osiąga 100%. W kontekście takiego rozwiązania pojawiają się trudne pytania dotyczące tego, jak silne musi być prawdopodobieństwo danego zajścia, aby uzasadnione stało się sformułowanie stwierdzenia ogólnego. Wyjściem z tych trudności jest zadeklarowanie, że wszystkie przekonania dotyczące teorii naukowych są subiektywne, zaś tym, co interesuje filozofa nauki, jest sposób, w jaki subiektywne przekonania zmieniają się z biegiem czasu w miarę napływania nowych dowodów. Współcześnie stosowaną metodą przy opisywaniu wzrostu pewności odnośnie do danego stwierdzenia (tzw. prawdopodobieństwa subiektywnego) w miarę napływania nowych danych jest tzw. epistemologia bayesowska.

    Statystyka (niem. Statistik, „badanie faktów i osób publicznych”, z łac. [now.] statisticus, „polityczny, dot. polityki”, od status, „państwo, stan”) – nauka, której przedmiotem zainteresowania są metody pozyskiwania i prezentacji, a przede wszystkim analizy danych opisujących zjawiska, w tym masowe.Mózg (cerebrum) – narząd ośrodkowego układu nerwowego, złożony ze zwojów mózgowych (cerebralnych, głowowych) występujący u większości zwierząt dwubocznie symetrycznych.

    Natomiast trochę inną postawą jest twierdzenie, że to, co robią naukowcy, nie jest rozumowaniem indukcyjnym w ogóle, ale raczej pewnego rodzaju wnioskowaniem do najlepszego wyjaśnienia: proces naukowy nie polega po prostu na uogólnianiu na podstawie konkretnych przypadków, lecz na budowaniu hipotez na temat tego, co jest obserwowane. Niestety, nie zawsze jest jasne, co oznacza „najlepsze wyjaśnienie”. Pomocna może okazać się brzytwa Ockhama, która zaleca wybór najprostszego dostępnego wyjaśnienia spośród tych, które tłumaczą wszystkie fakty. Wracając do przykładu kurczaka, należy się zastanowić: czy łatwiej byłoby przypuszczać, że rolnik cały czas będzie troszczył się o kurczaka, karmiąc go co dzień, czy też że tuczy go pod przyszły ubój? Kluczowym problemem jest ustalenie, czym tak naprawdę jest oszczędność (parsymonia) wyjaśnienia. Chociaż różni badacze przedstawiali różne metody wyboru najprostszego wyjaśnienia, ogólnie przyjmuje się, że nie ma żadnej teoretycznie niezależnej metody oceny prostoty danego wyjaśnienia. Innymi słowy, wydaje się, że jest tak wiele różnych kryteriów oceny prostoty danego wyjaśnienia, ile istnieje teorii na ten temat, a zadanie wyboru między nimi wydaje się być tak samo problematyczne, jak wybór pomiędzy teoriami.

    Matematyczne zasady filozofii naturalnej (łac. Philosophiae naturalis principia mathematica – dzieło Isaaca Newtona, w którym przedstawił prawo powszechnego ciążenia, a także prawa ruchu leżące u podstaw mechaniki klasycznej. Newton wyprowadził prawa Keplera dla ruchu planet (sformułowane na podstawie obserwacji astronomicznych).Popperyzm – filozofia Karla Poppera, a także stworzony przez niego prąd filozofii nauki rozwijany początkowo w opozycji do pozytywizmu logicznego, a później jako niezależny pogląd na kryteria naukowości wypowiedzi i metodologię nauki. "Popperyzm" określany jest również jako "krytyczny racjonalizm", a także, w odniesieniu wyłącznie do filozofii nauki jako "falsyfikacjonizm". Tak rozumiany "popperyzm" występuje w co najmniej trzech znaczeniach:


    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    JSTOR (/dʒeɪ-stɔːr/, skrót od ang. Journal Storage) – biblioteka cyfrowa utworzona w 1995 roku. Początkowo zawierała cyfrowe kopie czasopism naukowych o wyczerpanym nakładzie. Następnie zaczęła zbierać także książki, materiały źródłowe oraz aktualne numery czasopism naukowych. Pozwala na wyszukiwanie w pełnej treści niemal 2000 czasopism naukowych.
    Wzorzec jednostki miary (inaczej etalon) – przyrząd pomiarowy, materiał odniesienia lub układ pomiarowy przeznaczony do zdefiniowania, zrealizowania, zachowania lub odtworzenia jednostki miary albo jednej lub wielu wartości pewnej wielkości i służący jako odniesienie.
    Koherencjonizm - stanowisko epistemiczne (poznawcze) w filozofii w kwestii uzasadnienia wiedzy wskazującym na łączność konkretnej tezy z całością żywionych twierdzeń. W koherencjonizmie pokazuje się, że o tyle dany pogląd jest uzasadniony, o ile jest w zgodzie (koherencji) z ogółem poglądów. Stanowisko to neguje bezpośredni sposób uzasadniania wiedzy, która ma charakter holistyczny.
    Abu Ali Hasan Ibn al-Hajsam, Alhazen, Ibn al-Hajtam (965 - 1038) – fizyk islamu. Urodził sił w Al-Basrze w Mezopotamii ale naukową pracę prowadził pod mecenatem Fatymidów w Egipcie. Zajmował się teorią światła, załamywaniem i rozszczepianiem się promieni słonecznych. Opracował matematyczne podstawy optyki. Jego najważniejsze dzieło to Al-Manzir (Optyka). Wytłumaczył proces widzenia, stwierdzając, że widziane przedmioty świecą lub odbijają promienie światła z innego źródła. Wyjaśnił zjawiska brzasku i zmierzchu jako efekt załamania światła słonecznego w atmosferze, gdy Słońce jest mniej niż 19° pod horyzontem. Z badań refrakcji wywnioskował, że atmosfera Ziemi ma skończoną wysokość i oszacował ją na 15 km. Jako pierwszy opisał konstrukcję ciemni optycznej (Camera obscura). Badał również problemy geometrii oraz teorii liczb. Wysunął hipotezę (udowodnioną później przez Eulera) na temat parzystych liczb doskonałych. Rozwiązywał równania diofantyczne przy użyciu chińskiego twierdzenia o resztach oraz twierdzenia Wilsona. Napisał pracę na temat pól powierzchni ograniczonych przez dwa przecinające się okręgi. Używając ich podjął próbę kwadratury koła. Z jego prac korzystali m.in. polski uczony Witelon oraz niemiecki matematyk i fizyk Jan Kepler.
    Determinizm przyczynowy (łac. determinare — oddzielić, ograniczyć, określić) — koncepcja filozoficzna, według której wszystkie zdarzenia w ramach przyjętych paradygmatów są połączone związkiem przyczynowo-skutkowym, a zatem każde zdarzenie i stan jest zdeterminowane przez swoje uprzednio istniejące przyczyny (również zdarzenia i stany).
    Magia, czary, czarostwo – ogół wierzeń i praktyk opartych na przekonaniu o istnieniu sił nadprzyrodzonych, które można opanować za pomocą odpowiednich zaklęć i czynności.
    Jeremiah Horrocks (ur. 1618 w Toxteth Park w hrabstwie Merseyside, zm. 3 stycznia 1641 tamże) – angielski astronom i duchowny.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.183 sek.