• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Film gangsterski


    UWAGA: TA PODSTRONA MOŻE ZAWIERAĆ TREŚCI PRZEZNACZONE TYLKO DLA OSÓB PEŁNOLETNICH



    Przeczytaj także...
    Mervyn LeRoy (ur. 15 października 1900 w San Francisco, stan Kalifornia - zm. 13 września 1987 w Los Angeles, stan Kalifornia) - amerykański reżyser i producent filmowy, a w młodości także aktor. Twórca najsłynniejszej amerykańskiej ekranizacjii powieści Henryka Sienkiewicza Quo vadis z 1951 roku. W 1943 otrzymał jedyną w swej karierze nominację do Oscara za reżyserię filmu Zagubione dni (1942).Donnie Brasco – amerykański film z 1997 roku, wyreżyserowany przez Mike’a Newella. Główne role w filmie zagrali Al Pacino, Michael Madsen i Johnny Depp. Film jest oparty na prawdziwej historii agenta FBI Josepha Pistone’a, któremu udało się przedostać do rodziny Bonanno, jednej z nowojorskich „Pięciu Rodzin”.
    Sergio Leone (ur. 3 stycznia 1929 w Rzymie, zm. 30 kwietnia 1989 tamże) – włoski reżyser i scenarzysta filmowy, twórca i przedstawiciel spaghetti westernu.

    Film gangsterski – ukształtowany w latach 30. XX wieku gatunek filmowy opowiadający o losach gangsterów i przestępców, najczęściej rozgrywających się w Stanach Zjednoczonych w okresie prohibicji.

    Do podstawowych schematów kina gangsterskiego należy m.in. opowieść o karierze gangstera i jego upadku lub historia śmiałego napadu, rywalizacja gangów, oskarżenie niewinnego człowieka o zbrodnię, opis losów dwóch przyjaciół z dzieciństwa, którzy inaczej budują swoje życie, lecz pozostają sobie bliscy, postać emerytowanego gangstera; bardzo rzadko pojawia się też schemat nawróconego przestępcy. Biografie bohaterów filmu gangsterskiego zawierają często trudne dzieciństwo w biedzie i zaniedbaniu, które postacie te próbują często sobie zrekompensować. Filmowy gangster najczęściej unika kobiet, ucieka od udomowienia i ogranicza się przeważnie jedynie do przelotnych związków. Akcja rozgrywa się zazwyczaj w mieście, ukazanym jako przestrzeń wypełniona złem, zepsuciem i korupcją, ściągająca zgubę na bohaterów. Akcja filmu kończy się najczęściej śmiercią głównego bohatera. Do typowych elementów takiego kina należą nocne kluby, samochody, telefony, ciemne ulice i duże znaczenie broni w życiu bohaterów.

    Francis Ford Coppola (ur. 7 kwietnia 1939 w Detroit) − reżyser i scenarzysta, również kompozytor, producent filmowy i aktor amerykański.Mały Cezar (Little Caesar) – film z 1931 roku w reżyserii Mervyna LeRoya na podstawie powieści W.R. Burnetta. Pierwszy amerykański film dźwiękowy o tematyce gangsterskiej, przedstawiający losy gangstera, ściganego przez policję.

    Historia gatunku[ | edytuj kod]

    Pierwszym filmem gangsterskim był Mały Cezar (Mervyn LeRoy, 1930), chociaż gatunek poprzedzały m.in. Napad na ekspres (Edwin Porter, 1903), Dziewczyna i gangster (1914), Ludzie podziemni (Joseph von Sternberg, 1927) oraz Romans z podziemia (1929). W latach 30. filmy gangsterskie powstawały bardzo licznie, przy czym najlepsze z nich tworzyła wytwórnia Warner Brothers, zatrudniająca ekspertów od tematyki gangsterskiej, w tym dziennikarzy specjalizujących się w takich zagadnieniach. W tamtym okresie pojawiły się filmy, które ukształtowały gatunek: Mały Cezar, Wróg publiczny i Człowiek z blizną. Pierwszy z tych filmów stworzył wzorzec bohatera pyszałkowatego i bezwzględnego, opanowanego pragnieniem awansu do wyższych sfer, ekstrawaganckiego w ubiorze, często palącego cygaro; wzorzec ten realizowano w kolejnych filmach tego okresu na serio (Szybko zarobione pieniądze, 1931, Mroczny hazard 1934 czy Kid Galahad 1937) lub w tonacji komediowej (Mały olbrzym z 1933 i Lekki przypadek morderstwa). Wróg publiczny wytworzył natomiast wzorzec bohatera żywotnego, chętnie korzystającego z życia, realizowany m.in. w filmach Aniołowie o brudnych twarzach i Pożeracz serc (1933). Pod koniec lat 30. pojawia się też taka odmiana kina gangsterskiego, w którym społeczeństwo obarczane jest winą za wytworzenie zbrodni. W rolach gangsterów wyspecjalizowali się we wczesnej fazie rozwoju gatunku Edward Robinson, James Cagney, Paul Muni oraz Humphrey Bogart.

    John Marcellus Huston (ur. 5 sierpnia 1906 w Nevada, zm. 28 sierpnia 1987 w Middletown) – amerykański reżyser, scenarzysta i aktor. Laureat Oscara. Syn Waltera i ojciec Anjeliki.Meshilem Meier Weisenfreund (ur. 22 września 1895 we Lwowie, zm. 25 sierpnia 1967 w Montecito) − amerykański aktor filmowy żydowskiego pochodzenia, laureat Oscara za rolę w filmie Pasteur.

    W kolejnych latach kino gangsterskie łączyło się z filmem noir; do takich produkcji należą m.in. Zabójcy (1946) Roberta Siodmaka, Bannion Fritza Langa oraz Asfaltowa dżungla (1950) Johna Hustona.

    Lata 50. były okresem, w którym powstawały filmy gangsterskie interesujące się przede wszystkim organizacjami przestępczymi i ich strukturą, a także przedstawiające portrety dawnych gangsterów z czasów prohibicji (m.in. Johna Dillingera w Umierałem tysiące razy, Lestera Gillsa w Baby Face Nelson oraz Ala Capone w filmie Richarda Wilsona). Okres ten historycy nazywają epoką sentymentalizmu kina gangsterskiego, jako że bohaterom przypisywana jest głęboka emocjonalność i silne potrzeby uczuciowe skrywane pod maską brutalności.

    Ojciec chrzestny (ang. The Godfather) – dramat gangsterski nakręcony w 1972 roku. Fabuła filmu oparta jest na książce amerykańskiego pisarza włoskiego pochodzenia Maria Puzo o tym samym tytule. Reżyserem filmu był Francis Ford Coppola, a scenariusz napisali wspólnie Puzo i Coppola. Aktorzy występujący w filmie to m.in. Marlon Brando, Al Pacino, Robert Duvall, Diane Keaton oraz James Caan. Film opowiada o historii rodziny mafijnej Corleone w latach 1945-1955. Dalsze losy rodziny Corleone zostały ukazane w Ojcu chrzestnym II oraz Ojcu chrzestnym III.Bannion (ang. The Big Heat) – amerykański film kryminalny z 1953 roku w reżyserii Fritza Langa. Film należy do klasyki nurtu noir. Bohaterem jest policjant, który bezpardonowo walczy z przestępczym syndykatem kontrolującym miasto. Scenariusz został napisany przez Sydneya Boehma na podstawie serii publikowanej w „The Saturday Evening Post” przez Williama P. McGiverna.

    W latach 60. pojawili się twórcy nadający skonwencjonalizowanemu gatunkowi silne rysy indywidualne, byli to m.in. Martin Scorsese, Arthur Penn, Francis Ford Coppola oraz Sam Peckinpah. Film gangsterski zaczął też wtedy korzystać z koloru, który stał się ważnym środkiem ekspresji, m.in. w filmach Ulice nędzy (intensywne barwy, tworzące nastrój nierealności) czy Zbieg z Alcatraz (zmiana tonacji kolorystycznej odzwierciedla odradzanie się bohatera). Chętnie eksploatowane były wtedy filmy biograficzne o dawnych gangsterach, pojawiły się także w tamtym okresie filmy opowiadające o młodzieżowych gangach motocyklowych (m.in. Dzikie anioły, Okrutna siódemka i Gangster w mini-spódniczce).

    Ulice nędzy (oryg. Mean Streets) – film amerykański z 1973 w reżyserii Martina Scorsese. W rolach głównych wystąpili Robert De Niro i Harvey Keitel.Alphonse Gabriel Capone (znany jako Al Capone, Scarface) (ur. 17 stycznia 1899 w Nowym Jorku, zm. 25 stycznia 1947 w Palm Island, Miami) – amerykański gangster pochodzenia włoskiego.

    W latach 70. wielki sukces odniósł film Ojciec chrzestny i jego kontynuacja, co przyczyniło się do wzrostu zainteresowania gatunkiem. Coraz częściej jednak w latach 70. i 80. gatunek ulegał przemieszaniu z innymi gatunkami (np. z filmem kung-fu w Wielkiej drace), dochodziło do niszczenia konwencji (np. Gloria Johna Cassavatesa) czy parodii (Honor Prizzich). Film gangsterski mógł być też wykorzystywany w celu złożenia hołdu przeszłości, jak stało się np. w filmach Dawno temu w Ameryce Sergia Leone i Człowiek z blizną Briana De Palmy.

    Michael Cormac Newell (ur. 28 marca 1942 w St. Albans, Hertfordshire, Wielka Brytania) – brytyjski reżyser i producent filmowy. Człowiek z blizną (org. Scarface) – film gangsterski wyreżyserowany przez Howarda Hawksa w 1932. Ze względu na wysoką jakość artystyczną uważany za jeden z najważniejszych w historii gatunku.

    W latach 90. pojawiły się m.in. takie filmy gangsterskie jak Pulp Fiction Quentina Tarantino, Kasyno Martina Scorsese i Donnie Brasco Mike’a Newella. Natomiast początek XXI wieku to m.in. Traffic Stevena Soderbergha i Blow Teda Demme’ago, opowiadające o handlu narkotykami oraz film Wrogowie publiczni Michaela Manna o czasach Dillingera.

    Robert Siodmak (ur. 8 sierpnia 1900 w Dreznie, zm. 10 marca 1973 w Asconie) – niemiecki filmowiec i reżyser, pochodzenia polsko-żydowskiego. Jest najbardziej pamiętany dzięki thrillerom i filmom noir.Sam Peckinpah, właśc. David Samuel Peckinpah (ur. 21 lutego 1925 w Fresno, USA, zm. 28 grudnia 1984 w Inglewood), amerykański reżyser filmowy. Zasłynął jako twórca oryginalnych, nasyconych brutalnością i przemocą filmów, przewartościowujących estetykę westernu.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Alicja Helman: Film gangsterski. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1990, s. 15. ISBN 83-221-0506-1.
    2. Alicja Helman: Film gangsterski. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1990, s. 34. ISBN 83-221-0506-1.
    3. Alicja Helman: Film gangsterski. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1990, s. 53. ISBN 83-221-0506-1.
    4. Alicja Helman: Film gangsterski. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1990, s. 122. ISBN 83-221-0506-1.
    5. Alicja Helman: Film gangsterski. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1990, s. 20. ISBN 83-221-0506-1.
    6. Frank Eugene Beaver: Dictionary of film terms: the aesthetic companion to film art. Peter Lang, 2006. ISBN 978-0-8204-7298-0. (ang.)
    7. Alicja Helman: Film gangsterski. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1990, s. 43. ISBN 83-221-0506-1.
    8. Alicja Helman: Film gangsterski. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1990, s. 31–33. ISBN 83-221-0506-1.
    9. Alicja Helman: Film gangsterski. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1990, s. 35. ISBN 83-221-0506-1.
    10. Alicja Helman: Film gangsterski. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1990, s. 48–51. ISBN 83-221-0506-1.
    11. Alicja Helman: Film gangsterski. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1990, s. 52–58. ISBN 83-221-0506-1.
    12. Alicja Helman: Film gangsterski. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1990, s. 59. ISBN 83-221-0506-1.
    13. Alicja Helman: Film gangsterski. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1990, s. 69. ISBN 83-221-0506-1.
    14. Alicja Helman: Film gangsterski. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1990, s. 83. ISBN 83-221-0506-1.
    15. Alicja Helman: Film gangsterski. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1990, s. 85. ISBN 83-221-0506-1.
    16. Alicja Helman: Film gangsterski. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1990, s. 90. ISBN 83-221-0506-1.
    17. Alicja Helman: Film gangsterski. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1990, s. 93. ISBN 83-221-0506-1.
    18. Alicja Helman: Film gangsterski. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1990, s. 93–96. ISBN 83-221-0506-1.
    19. Alicja Helman: Film gangsterski. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1990, s. 108. ISBN 83-221-0506-1.
    20. Alicja Helman: Film gangsterski. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1990, s. 110. ISBN 83-221-0506-1.
    21. Alicja Helman: Film gangsterski. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1990, s. 110–118. ISBN 83-221-0506-1.
    22. Keith Booker: Historical Dictionary of American Cinema. Scarecrow Press, 2011. ISBN 0-8108-7192-0. (ang.)
    Gatunek filmowy – forma zbiorcza dla filmów wykazujących podobne schematy fabularne, wspólną ikonografię, określone typy bohaterów oraz sytuacje, w których rozgrywa się akcja. Gatunek polega na reprodukcji formuły przyswojonej w ekranowym obiegu, a cechuje go ustabilizowanie i powtarzalność poszczególnych filmów.Film noir (wym. IPA: film nwaːr), czarny film lub czarne kino – nurt, stylistyka lub gatunek w kinie amerykańskim, wywodzący się z kina gangsterskiego, rozwijany głównie w latach 40. XX wieku i pierwszej połowie lat 50. XX wieku. Filmy noir unikają jasnego podziału na dobro i zło, pokazują często niewyjaśnione zbrodnie i perwersję, unikają moralizowania i happy endów. Do charakterystycznych elementów stylu noir należą m.in. silne kontrasty, operowanie cieniami, obrazy nocnego miasta. Typowymi bohaterami tego typu filmów są m.in. femme fatale, przeciętni ludzie wplątani przypadkowo w świat przestępczy oraz prywatni detektywi.




    Warto wiedzieć że... beta

    John Dillinger (ur. 22 czerwca 1903 w Brightwood, Indiana, zm. 22 lipca 1934 w Chicago) – amerykański gangster okradający banki w czasach wielkiego kryzysu w Stanach Zjednoczonych. Został oskarżony o zabójstwo oficera policji w East Chicago, ale nigdy go nie skazano. Podczas napadów z jego udziałem zostało zabitych kilkanaście osób: funkcjonariuszy więziennych, policjantów, agentów federalnych i cywili. Gang Dillingera okradł ponad dwadzieścia banków oraz cztery komisariaty. Jemu samemu udało się uciec dwukrotnie z więzienia.
    Skamieniały las (The Petrified Forest) – adaptacja sztuki Roberta Sherwooda przedstawiająca historię ucieczki gangstera przed ścigającą go policją.
    Fritz Lang (właściwie Friedrich Christian Anton Lang, ur. 5 grudnia 1890 w Wiedniu, zm. 2 sierpnia 1976 w Beverly Hills) - scenarzysta, reżyser, aktor i producent pochodzenia austriackiego, czołowy twórca niemieckiego ekspresjonizmu w filmie okresu międzywojennego.
    Edwin Stanton Porter (ur. 21 kwietnia 1870, zm. 30 kwietnia 1941) – amerykański operator filmowy i reżyser. Jeden z pionierów światowego kina.
    Arthur Penn (ur. 27 września 1922 w Filadelfii, zm. 28 września 2010 w Nowym Jorku) – amerykański reżyser filmowy.
    James Francis Cagney, Jr. (ur. 17 lipca 1899 w Nowym Jorku, zm. 30 marca 1986 w Nowym Jorku) – amerykański aktor filmowy. Zdobywca Oscara.
    Quentin Jerome Tarantino (ur. 27 marca 1963 w Knoxville w stanie Tennessee w Stanach Zjednoczonych) – amerykański reżyser i scenarzysta filmowy, jeden z głównych przedstawicieli postmodernizmu filmowego (obok Davida Lyncha oraz braci Coen).

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.042 sek.