• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Filistyni



    Podstrony: 1 [2] [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Encyklopedia PWN – encyklopedia internetowa, oferowana – bezpłatnie i bez konieczności uprzedniej rejestracji – przez Wydawnictwo Naukowe PWN. Encyklopedia zawiera około 122 tysiące haseł i 5 tysięcy ilustracji.Arka Przymierza (hebr. אָרוֹן הָבְרִית Aron HaBrit, łac. arca - skrzynia) – obiekt będący dla Żydów jednym z elementów ich przymierza z Bogiem Jahwe.
    Tereny zamieszkiwane przez Filistynów
    Podział południowej Syropalestyny ok. 830 p.n.e. Filistea oznaczona kolorem szarym.

    Filistyni (hebr. ‏פְּלִשְׁתִּים‎ Plisztim – „przybysze, wędrowcy”, eg. Peleset, arab. ‏فلستيون‎) – lud zamieszkujący w starożytności tereny południowego wybrzeża Kanaanu położone na zachód od Judei. Pochodzenie etniczne Filistynów nie zostało definitywnie ustalone. Niektórzy uczeni na podstawie niewielkiej liczby zachowanych słów sugerują ich indoeuropejskie pochodzenie. Możliwe, że wywodzili się z rejonu Morza Egejskiego, na co wskazywałby styl najstarszej filistyńskiej ceramiki. Istnieją również opinie o pochodzeniu z Kapadocji lub Ilirii. Zaliczali się oni do tzw. Ludów Morza, które na przełomie XIII i XII w. p.n.e. uderzyły na Egipt; po klęsce zadanej im przez Ramzesa III część z nich osiedliła się na terenie Kanaanu; od tamtej pory odłam ten znany był właśnie pod nazwą Filistynów. Filistyni wzmiankowani są w źródłach egipskich i asyryjskich, a przez Biblię opisywani są jako jeden z głównych przeciwników starożytnych Izraelitów. W III wieku p.n.e. zatracili swą odrębność etniczną w związku z hellenizacją.

    Chazael (hebr. חֲזָהאֵל) – król aramejskiego królestwa Damaszku, wspominany w Starym Testamencie i źródłach asyryjskich. Jego imię widnieje także na jednej z płytek z kości słoniowej znalezionych w Arslan Tash. Panował od ok. 844/842 p.n.e. do ok. 800 p.n.e.Ramzes III – faraon, władca starożytnego Egiptu z XX dynastii, z okresu Nowego Państwa. Syn Setnachta i królowej TiymerenIset (Teje ukochana przez Izydę). Panował prawdopodobnie w latach 1183–1152 p.n.e. (lub 1187/1186–1156/1155 p.n.e.). Wstąpił na tron w dniu III Szemu 26 dniu. Według papirusu Harris I, panował 31 lat i 41 dni. Ramzes III od początku swego panowania naśladował swego wielkiego imiennika, Ramzesa II. Przejawiało się to w tytulaturze jaką przyjął, w nadawaniu swym synom imion synów Ramzesa II, dążeniu do dorównania Ramzesowi II w przedsięwzięciach budowlanych oraz akcjach militarnych.

    Od nazwy tego ludu, w hebrajskim brzmieniu: plisztim, za pośrednictwem łaciny pochodzi określenie Palestyna, a z arabskiej formy Filastin termin obyczajowy – „filister”.

    Terytorium[ | edytuj kod]

    Ziemia Filistynów stanowiła wąski pas ziemi wzdłuż wschodniego wybrzeża Morza Śródziemnego (zwanego w Starym Testamencie niekiedy „Morzem Filistynów”). Zgodnie z przekazem biblijnym Filistyni zamieszkiwali tereny od Szichoru, na granicy Egiptu, aż do granicy Ekronu na północy. Rzekę Szichor utożsamia się czasem z Rzeką Egipską (Wadi al-Arisz). Późniejsi komentatorzy identyfikowali „Potok Egipski” z Wadi al-Arisz, a także z potokiem Besor wspomnianym w 1 Księdze Samuela. Jednocześnie Księga Rodzaju podaje granicę z Egiptem jako Nahar Micrajim („Rzeka Egipska”). Jako że hebrajski wyraz nahar (נהר) oznacza dużą rzekę, zrozumiałe wydaje się, iż chodzi o Nil. Granice ziemi Izraela według Księgi Rodzaju sięgają dalej na zachód. Mniejszość badaczy utożsamia oba określenia – „Potok” i „Rzekę” – z wadi. Za północną granicę terytorium filistyńskiego uważa się niekiedy górę Karmel. Na tym obszarze mieściło się pięć głównych miast filistyńskich: Askalon, Gaza, Aszdod, Ekron i Gat. Tworzyły one związek nazywany pentapolis. Filistynom podlegały również miejscowości nieobwarowane. Od wschodu ziemia Filistynów graniczyła z obszarami zamieszkiwanymi przez pokolenia Judy, Dana i Symeona.

    Góra Karmel (hebr. הַר הַכַּרְמֶל, Har HaKarmel; arab. جبل الكرمل, Dżabal al-Karmal; pol. Winnica Boga) - nadmorskie pasmo górskie rozciągające się nad Morzem Śródziemnym w północnej części Izraela. Wznosi się na wysokość 546 metrów n.p.m. nad Zatoką Hajfy i rozciąga się na długości 39 km w kierunku południowo wschodnim. UNESCO uznało obszar góry Karmel rezerwatem biosfery. Państwo Izrael ogłosiło ten obszar Parkiem Narodowym Góry Karmel.Szefela („nizina”) – równina w zachodnim Izraelu rozciągająca się od Jaffy na północy do Wadi el–Gazza w Strefie Gazy na południu. Obfituje w bardzo żyzną i urodzajną ziemię. Na równinie tej znajdują się liczne miasta i szlaki komunikacyjne. Spośród miast największe znaczenie miał tzw. Pentapol Filistyński: Gaza, Aszkelon, Aszdod, Ekron i Gat.

    Społeczeństwo[ | edytuj kod]

    Religia[ | edytuj kod]

    Powszechnie przyjmuje się, że Filistyni przejęli religię zamieszkujących w pobliżu Kananejczyków. Nie są znane filistyńskie bóstwa o nazwach niesemickich. Jednym z głównych bogów czczonych przez Filistynów był Dagon, czczono również Isztar. Biblia mówi o istnieniu wśród Filistynów zorganizowanej warstwy kapłańskiej, a także wróżbitów.

    Saul (hebr. שָׁאוּל; wymowa: Szaul) − postać biblijna, syn Kisza z plemienia Beniamina (ok. XI wieku p.n.e.), według Biblii pierwszy król Izraela. Swoje panowanie rozpoczął być może w 1042 p.n.e. Po krótkim okresie panowania zginął w 1010 p.n.e. w walce z Filistynami na wzgórzach Gilboa. Poprzednik Dawida. Powołany przez proroka Samuela na wodza; dokonał zjednoczenia plemion izraelskich. Twórca scentralizowanej monarchii na terenie Palestyny.Libacja (łac. libatio) – ofiara dla bóstwa składana w formie wylewania na ziemię cennych płynów. Był to zwyczaj istniejący w wielu religiach antycznych, a także w judaizmie, hinduizmie i shintō. U starożytnych Greków i Rzymian jeden z najważniejszych obrzędów religijnych. W relacjach Herodota występował także u Persów, według Pliniusza Młodszego również u Celtów.

    Ustrój[ | edytuj kod]

    Do czasów Dawida Filistyni byli rządzeni kolegialnie przez „władców” (seranim). Później zostali oni zastąpieni przez królów poszczególnych miast pentapolis. Biblia mówi o wpływie społeczeństwa na życie polityczne, między innymi o zwoływaniu zgromadzeń władców przez lud.

    Gospodarka[ | edytuj kod]

    Filistyni długo posiadali monopol na kucie żelaza, umiejętność, którą posiedli prawdopodobnie w Anatolii. Według Biblii Filistyni, obok Fenicjan, handlowali żydowskimi niewolnikami sprzedając ich Grekom.

    Baza to dolna część, podstawa kolumny, pilastra lub filaru stosowana w porządkach architektonicznych. W starożytności nie występowała tylko w porządku doryckim, w którym trzon kolumny spoczywał bezpośrednio na stylobacie. Klasyczną bazę tworzy płyta otoczona wyprofilowanymi, kamiennymi wałkami zwanymi torus, które były rozdzielone trochilusem (wklęską). Dolny torus był z reguły większy. Zazwyczaj baza leżała na niewielkiej kamiennej płycie – plincie. Terminem baza określa się także inne kombinacje tych elementów.Jafa, Jafo, Jaffa (hebr. יפו, Yafo; arab. يافا, Yāfā) – dzielnica Tel Awiwu-Jafy, w 1949 roku połączona z Tel Awiwem w jedno miasto.

    Język[ | edytuj kod]

    Niewiele wiadomo o języku filistyńskim. Prawdopodobnie został zastąpiony przez języki kananejskie, aramejski, a później grecki. Nie przetrwały dokumenty w języku filistyńskim, ale zachowały się niewielkie inskrypcje w piśmie przypominającym pismo cypro-minojskie i w pewnym stopniu pismo linearne A. W X wieku p.n.e. Filistyni przyjęli alfabet hebrajski. W 2005 w Tell es-Safi, identyfikowanym z filistyńskim Gat, odnaleziono ułomek ceramiki z imieniem Goliat.

    Morze Egejskie (gr. Αιγαίο Πέλαγος - Egeo Pelagos, łac. Mare Aegeum) – morze we wschodniej części Morza Śródziemnego, położone między Półwyspem Bałkańskim, Azją Mniejszą a wyspami Kretą, Karpathos i Rodos. Poprzez cieśninę Dardanele łączy się z Morzem Marmara i Morzem Czarnym, a przez Kanał Koryncki z Morzem Jońskim. Linia brzegowa tego morza jest doskonale rozwinięta (liczne półwyspy i zatoki), a powierzchnię wodną urozmaicają liczne wyspy (archipelagi Cykladów, Dodekanezu, Sporadów Północnych, pojedyncze wyspy: Eubea, Chios, Lemnos, Lesbos, Samotraka, Imroz i inne). Dodatkowo wyróżniono więc trzy akweny: Morze Trackie na północy, Morze Mirtejskie i Kreteńskie na południu. Pochodzenie nazwy jest najczęściej wiązane z postacią Egeusza, mitycznego króla Aten.Iliria (łac. Illyria, Illyricum) – starożytna kraina nad Adriatykiem, obejmująca mniej więcej tereny obecnej Chorwacji, Bośni i Hercegowiny, Czarnogóry, Serbii, Albanii i Macedonii. Appian ludy Ilirii umiejscawia powyżej Macedonii i Tracji, aż po Dunaj, Morze Jońskie i podnóże Alp. Kraj swoją nazwę wziął od Iliriusza, syna Polifema.

    W 2016 roku Giancarlo T. Tomezzoli i Reinhardt S. Stein ogłosili, że badane przez nich inskrypcje z ceramiki filistyńskiej zapisane są w języku podobnym do dialektów słowiańskich. Może to potwierdzać indoirańskie pochodzenie Filistynów.

    Wojsko[ | edytuj kod]

    Relief z Medinet Habu przedstawiający filistyński okręt wojenny.

    Filistyni posiedli umiejętność obróbki żelaza, najprawdopodobniej podczas pobytu na obszarach zamieszkiwanych przez Hetytów, źródła biblijne wskazują wszakże na stosowanie również brązu. Wygląda na to, że w czasach biblijnych Filistyni posiadali niewielką liczbę rydwanów bojowych, wzorowanych na rydwanach Hetytów, a także lekką i ciężką piechotę. Relief z Medinet Habu przedstawia jedynie jeden typ wojownika filistyńskiego: ciężkozbrojnego piechura uzbrojonego w dwa oszczepy (służące jako broń miotana krótkiego zasięgu) oraz miecz. Miał on hełm z pióropuszem i lekki puklerz. Źródła biblijne wspominają również o filistyńskich łucznikach, rydwanach i jeździe. Opisywany przez Biblię wojownik filistyński, Goliat, miał być uzbrojony w ciężką włócznię o żelaznym grocie, wykonany z brązu zakrzywiony nóż, hełm, pancerz łuskowy i nagolenniki z tego samego metalu, a także tarczę.

    Cypr (Republika Cypryjska) – państwo położone na wyspie Cypr leżącej we wschodniej części Morza Śródziemnego u wybrzeży Turcji, Syrii i Libanu. Od 1 maja 2004 roku jest członkiem Unii Europejskiej.Gat (hebr. tłocznia) – starożytne miasto w Palestynie, najpierw kananejskie, następnie zaś stolica pięciu miast konfederacji filistyńskiej.

    Filistyńscy najemnicy służyli w Egipcie jako jednostka do walki wręcz. Być może Filistynami byli cudzoziemscy najemnicy, którzy służyli w armii Dawida, wśród nich Ittaj z Gat.

    Podstrony: 1 [2] [3] [4]




    Warto wiedzieć że... beta

    Pierwsza Księga Samuela, w Septuagincie Pierwsza Księga Królewska - według tradycji napisana przez Samuela, który jest główną postacią do dwunastego rozdziału. Potem występuje jako Prorok.
    Jozue, Jeszua, Jezus, hebr. יהושׁע – „Jahwe jest wybawieniem", cs. Prawiednyj praotiec Iisus Nawin – postać biblijna, bohater Księgi Jozuego, sędzia starożytnego Izraela, symbol nieugiętości i wierności, święty katolicki, prawosławny, ormiański i koptyjski.
    Hellenizacja – proces, polegający na stopniowym uleganiu wpływom kultury greckiej bądź języka greckiego. Może polegać on na dobrowolnym przejmowaniu przez narody bądź języki pewnych elementów kultury greckiej bądź języka greckiego, lub też na przymusowym ich narzucaniu.
    Wadi al-Arisz (arab. وادي العريش, Wādī al-ʿArīš) – ued w północnej części półwyspu Synaj, o długości ok. 250 km. Ued rozpoczyna się w masywie Dżabal al-Adżma, zaś jego ujście do Morza Śródziemnego znajduje się nieopodal miasta Al-Arisz.
    Achaz (hebr.: אחז, skrócona forma imienia Jehoachaz: [oby] Jahwe uchwycił − postać biblijna ze Starego Testamentu.
    Asyria (akad. māt Aššur) – starożytne państwo semickie w północnej Mezopotamii istniejące od drugiej połowy III tysiąclecia p.n.e. do pierwszej połowy I tysiąclecia p.n.e.
    Goliat (heb. גָּלְיָת ) – postać biblijna, olbrzymi wojownik filistyński pochodzący z Gat, żyjący w XI wieku p.n.e. Jego wzrost miał wynosić sześć łokci i jedną piędź, czyli ok. 3 metrów. Zginął z rąk Dawida, który pokonał go wyrzuconym z procy kamieniem.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.09 sek.