• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Filidowie

    Przeczytaj także...
    <|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>Genealogia (z Greki γενεά, genos – "ród" oraz λόγος, logos – "słowo", "wiedza") — jedna z nauk pomocniczych historii, zajmująca się badaniem więzi rodzinnych między ludźmi na bazie zachodzącego między nimi pokrewieństwa i powinowactwa. W szczególności przedmiotem zainteresowania genealogii są wybrane rodziny i rody, ich pochodzenie, historia oraz wzajemne relacje rodzinne i losy poszczególnych członków rodziny.
    Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.

    Filidowie (irl. l. poj. fili, l. mn. filid) - członkowie uprzywilejowanej kasty wysoko wykształconych poetów i wróżbiarzy w Irlandii. Tytuł fili był często dziedziczony w rodzinie. Uzyskanie go wymagało jednak długich lat studiów, obejmujących pamięciową naukę setek opowieści, wierszy i genealogii. Istniało siedem rang filidów, z których najwyższą był ollamh. Nie ograniczali się do układania i przekazywania pięknych tekstów. Pełnili funkcje kapłańskie, byli historykami, wróżbiarzami i rozjemcami.

    Ollamh lub Ollam – w kulturze irlandzkiej uczony stojący, w siedmiostopniowej hierarchii, na czele uprzywilejowanej korporacji filidów, hierarchicznej i ukształtowanej na wzór familii (fine) i plemienia (tuath), organizacji ponadplemiennej, ogólnoirlandzkiej sięgającej poza wyspę, do Szkocji, Walii i na wyspę Man.Kasta – zamknięta, endogamiczna grupa społeczna, do której przynależność jest dziedziczna. Kasty istniały i istnieją nadal w różnych społeczeństwach, jednak ze względu na swoją ilość szczególnie charakterystyczne są dla społeczeństwa indyjskiego, gdzie system kastowy wzmacniany jest i utrwalany przez tradycyjne tabu hinduizmu.

    Początkowo termin fili był używany w bardzo podobnych kontekstach, co określenie bard. Jednak z końcem X wieku słowo bard wyszło z użycia, a tytuł fili zaczął być używany na określenie poetów, strażników tradycji, uczonych. Filidom przypisywano nawet możliwość władania nadnaturalnymi mocami, co zbliżało ich do przedchrześcijańskich druidów. Jednak nie było wyraźnego konfliktu między hierarchią kościelną a hierarchią filidów.

    Druid (łac. druides albo druida, z celtyckiego) – starożytny kapłan celtycki, który przewodził obrzędom i ceremoniom religijnym. Druidzi sprawowali także sądy oraz przepowiadali przyszłość z lotu ptaków lub z wnętrzności zwierząt. Jedna z trzech kast kapłańskich, obok bardów i filidów (vates), u Celtów.Język irlandzki, język iryjski (Gaeilge) – język z grupy goidelskiej (q-celtyckiej) języków celtyckich. Język narodowy Irlandczyków uznany został za język urzędowy niepodległej Irlandii (obok angielskiego). W 2011 około 1,77 miliona anglojęzycznych mieszkańców Irlandii zadeklarowało, że posiada jakąkolwiek znajomość swojego języka narodowego, wyniesioną głównie ze szkolnych lekcji. Na co dzień jako języka narodowego i ojczystego używa ok. 77 tys. osób, z czego ponad 66 tysięcy w regionach Gaeltacht, zaś liczba osób deklarujących używanie języka rzadziej niż codziennie wynosi ponad 700 tysięcy.

    Hierarchia filidów[ | edytuj kod]

    Według księgi Crith Gabhlach kształcenie filida trwało dwanaście lat i obejmowało siedem stopni:

    1. fochluc (od irl. fochlacán "gałązka przetacznika") - uzyskiwany w drugim roku nauki, posiadacz tego stopnia musiał umieć wyrecytować z pamięci 30.kstów;
    2. mac fuirmid (od irl. fuirmithir "zasadzić") - w trzecim roku;
    3. dos (irl. "młode drzewo") - w czwartym roku;
    4. cana (irl. "młode zwierzę") - w piątym roku;
    5. cli (od irl. cleith "filar, podpora" lub "jabłoń") - w szóstym roku;
    6. anruth (irl. "szlachetny strumień") - w dziewiątym roku;
    7. ollam(h) (irl. "mistrz, erudyta") - najwyższy tytuł zyskiwany po dwunastu latach i przejściu egzaminów, ollamh był zobowiązany opanować pamięciowo 350 tekstów do recytacji.

    Ollamowi przysługiwało prawo noszenia złotej craeb-ciuil (gałązki z dzwoneczkami, symbolu poezji i mądrości), anruth mógł nosić srebrną, pozostali filidowie od czwartego stopnia w hierarchii - brązowe.

    Opowieści filidów[ | edytuj kod]

    Teksty recytowane przez filidów dzieliły się na dwie główne grupy: teksty główne (prím-scéla) i teksty uzupełniające (fo-scéla). Spośród 350 tekstów, jakie znał ollamh 250 to były teksty główne, zaś 100 to teksty uzupełniające. Do dziś dnia zachowała się drobna część tych opowieści. Dotrwały jednak do naszych czasów szerokie spisy tytułów tych historii. Listy te klasyfikowały teksty według pierwszych słów ich tytułów na:

    1. Togla (irl. "zniszczenia"),
    2. Tána (irl. "gonienie bydła"),
    3. Tochmarca (irl. "zaloty"),
    4. Catha (irl. "bitwy"),
    5. Uatha (irl. "jamy, jaskinie"),
    6. Immrama (irl. "wyprawy"),
    7. Aite (irl. "śmierci"),
    8. Fessa (irl. "święta"),
    9. Forbasa (irl. "oblężenia"),
    10. Echtrai (irl. "podróże z przygodami"),
    11. Aitheda (irl. "ucieczki miłosne"),
    12. Airgne (irl. "pogromy"),
    13. Tomadmann (irl. "wybuchy"),
    14. Slúagaid (irl. "ekspedycje"),
    15. Tochomlada (irl. "migracje"),
    16. Físi (irl. "wizje"),
    17. Serca (irl. "historie miłosne").

    Współcześnie jednak wśród badaczy literatury irlandzkiej przeważa następująca klasyfikacja tematyczna:

    1. historie mityczne,
    2. historie bohaterskie,
    3. historie królewskie,
    4. historie o Finnie,
    5. historie romantyczne.

    Z tradycji historii przekazywanych przez filidów, zwłaszcza tych o Finnie, wywodzą się ballady osjańskie.

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Eleanor Knott, Gerard Murphy, Early Irish literature, Londyn 1966, Routledge & Kegan Paul Limited, ​ISBN 0-7100-1703-0
  • Peter Berresford Ellis, Druidowie, Warszawa 1998, Cyklady, ​ISBN 83-86859-29-6
  • Zobacz też[ | edytuj kod]

  • Bard
  • Druid
  • Vates




  • Reklama

    Czas generowania strony: 0.009 sek.