• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Faszyzm



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6]
    Przeczytaj także...
    Demokracja – ustrój polityczny i forma sprawowania władzy, w których źródło władzy stanowi wola większości obywateli (sprawują oni rządy bezpośrednio lub za pośrednictwem przedstawicieli).Książę Cyryl (bg. Кирил Сакскобургготски, Kirył Sachsen-Coburg-Gotha; ur. 17 listopada 1895, zm. 1 lutego 1945) – drugi syn cara Bułgarii – Ferdynanda I i jego pierwszej żony - Marii Luizy Parmeńskiej. Młodszy brat Borysa III.

    Faszyzm (wł. fascismo, od łac. fasces – wiązki, rózgi liktorskie i wł. fascio – wiązka, związek) – doktryna polityczna powstała w okresie międzywojennym we Włoszech, sprzeciwiająca się demokracji parlamentarnej, głosząca kult państwa (statolatrię, totalitarne silne przywództwo, terror państwowy i solidaryzm społeczny). Faszyzm podkreślał wrogość wobec zarówno liberalizmu, jak i komunizmu. Początkowo nazwa odnosiła się tylko do włoskiego pierwowzoru, później była stosowana wobec pokrewnych ruchów w latach 20. i 30. XX wieku, zwłaszcza narodowego socjalizmu w Niemczech, oraz współczesnych ruchów wywodzących się z partii faszystowskich (neofaszyzm i postfaszyzm). Faszyzm uważany jest na ogół za doktrynę skrajnie prawicową lub (przez takich politologów jak Zeev Sternhell, Hugh Seton-Watson, Eugen Weber) hybrydalną, tzn. łączącą elementy lewicowe i prawicowe. Sami faszyści uważali tradycyjny podział za przestarzały; twierdzili, że nie są „ani prawicą, ani lewicą”.

    Trockizm – nazwa koncepcji ideologiczno-politycznej głoszonej przez Lwa Trockiego, powstała w ZSRR w toku sporu o taktykę partii bolszewickiej i światowego ruchu komunistycznego po śmierci Włodzimierza Lenina.Neoliberalizm (ang. neoliberalism) - nurt w historii myśli ekonomicznej, poddający krytyce dominujące od czasu wielkiego kryzysu teorie keynesowskie, postulujący powrót do zasad wolnego rynku i ograniczonej do minimum ingerencji państwa w gospodarkę.

    Następujące elementy są najczęściej wymieniane jako integralne części faszyzmu: nacjonalizm, etatyzm, militaryzm, imperializm, totalitaryzm, antykapitalizm, antykomunizm, korporacjonizm, populizm, kolektywizm oraz opozycja do politycznego i ekonomicznego liberalizmu.

    Nazwa faszyzm określała pierwotnie jedynie system polityczny powstały po pierwszej wojnie światowej we Włoszech. Wkrótce jednak została rozciągnięta na inne reżimy polityczne powstające w kolejnych latach w innych państwach, przede wszystkim w Niemczech, po zdobyciu władzy przez nazistów. Wciąż dyskusyjna jest kwestia pokrewieństwa pomiędzy faszyzmem włoskim a reżimami autorytarnymi zainspirowanymi włoskim przykładem.

    Narodowy socjalizm (niem. Nationalsozialismus), nazizm (skrót od Nationalsozialismus), czasem określany również jako hitleryzm (od nazwiska Adolfa Hitlera) – rasistowska, antykomunistyczna i antysemicka ideologia Niemieckiej Narodowosocjalistycznej Partii Robotników (NSDAP). Niemiecka skrajna odmiana faszyzmu, opierająca się na biologicznym rasizmie, w szczególności na antysemityzmie, czerpiąca z haseł zarówno nacjonalistycznych, jak i socjalnych, trudna do jednoznacznego uplasowania na klasycznej osi prawica-lewica. Ideologia państwowa w czasie sprawowania władzy w totalitarnych Niemczech przez NSDAP w latach 1933-1945.Terror (łac., dosł. strach, groza), stosowanie przemocy, gwałtu, ucisku, okrucieństwa w celu zastraszenia, zniszczenia przeciwnika; okrutne, krwawe rządy.

    Spis treści

  • 1 Definicja, początek ruchu, pozycja na scenie politycznej
  • 1.1 Kształtowanie się ruchu
  • 1.2 Pozycja na scenie politycznej
  • 2 Podstawowe cechy i założenia faszyzmu
  • 2.1 Faszyzm a religia
  • 3 Wzór modelu państwowego
  • 3.1 Wzór modelu gospodarczego
  • 4 Historia
  • 4.1 Powstanie ruchu we Włoszech
  • 4.2 Rozwój faszyzmu poza Włochami, wojna światowa
  • 5 Warianty faszyzmu, faszyzm według państw
  • 5.1 Kraje germańskie
  • 5.2 Bałkany
  • 5.3 Europa Środkowo-Wschodnia
  • 5.4 Europa Zachodnia i kraje anglosaskie
  • 5.5 Azja i Afryka Południowa
  • 5.6 Ameryka Łacińska
  • 6 Faszyzm a liberalizm i neoliberalizm
  • 7 Porównanie faszyzmu włoskiego z nazizmem
  • 7.1 Kwestie rasowe
  • 7.2 Polityka względem Kościoła
  • 7.3 Model państwa
  • 8 Spór wokół faszyzmu greckiego
  • 9 Oskarżenia o faszyzm
  • 10 Penalizacja działalności i propagandy faszystowskiej w Polsce
  • 11 Zobacz też
  • 12 Przypisy
  • 13 Bibliografia
  • Hiszpańska Konfederacja Prawicy Autonomicznej (Confederación Española de Derechas Autónomas, CEDA), federacja hiszpańskich katolickich partii politycznych założona 4 marca 1933. Jak deklarowali liderzy partii, zmierzała ona do budowy w kraju ustroju totalitarnego. Jej głównymi twórcami byli Ángel Herrera Oria, założyciel i redaktor naczelny dziennika El Debate (Debata), i José María Gil-Robles, późniejszy lider CEDA.Dr Engelbert Dollfuß, Dollfuss (ur. 4 października 1892, zm. 25 lipca 1934) – austriacki polityk, jeden z przywódców Partii Chrześcijańsko-Społecznej; 1932–1934 kanclerz i minister spraw zagranicznych.

    Definicja, początek ruchu, pozycja na scenie politycznej[]

    Kształtowanie się ruchu[]

    Ideologiczne korzenie faszyzmu sięgają lat 80. XIX wieku, szczególnie okresu fin de siècle. Założenia tego okresu wpłynęły na faszyzm poprzez sprzeciw wobec panującym w filozofii i nauce materializmowi, racjonalizmowi, pozytywizmowi, a także demokracji i burżuazyjno-liberalnemu społeczeństwu. Różnorodne nurty rozwijające się w okresie fin de siècle wynosiły ponad nie emocjonalność, irracjonalizm, subiektywizm i witalizm, uważały że cywilizacja jest w okresie kryzysu. Perspektywa fin-de-siècle wpłynęła na szereg poglądów, pewne wpłynęły na faszystów zdobyły koncepcje twórcy współczesnego rasizmu, Arthura de Gobineau. Innym z przedstawicieli tego okresu był psycholog Gustave Le Bon był on zagorzałym krytykiem socjalizmu i syndykalizmu i propagatorem poglądów nacjonalistycznych i rasistowskich. Na faszyzm wpłynęła też filozofia Fryderyka Nietzschego, rosyjskiego filozofa Fiodora Dostojewskiego będącego zwolennikiem poglądów nacjonalistycznych, religijnych i monarchistycznych oraz przeciwnika racjonalizmu, Henriego Bergsona. Nowe teorie psychologii społecznej i politycznej odrzucały ludzkie zachowania jako regulowane przez racjonalny wybór. Nietzsche zaatakował "mentalność stada" chrześcijaństwa, demokracji i nowoczesnego kolektywizmu, oraz promował koncepcję Nadczłowieka (wykorzystaną przez nazistów). Bergson zakwestionował marksizm, odrzucał procesy materializmu i determinizmu, uważał że instynkt (który miał być przeciwieństwem odrzuconego przez niego racjonalizmu) oparty jest na wolnym wyborze. Duży wpływ miały odwołania darwinizmu społecznego do nacjonalizmu.

    Dietrich Bonhoeffer, Dieter Bonhoeffer (ur. 4 lutego 1906 r. we Wrocławiu, zm. 9 kwietnia 1945 r. w obozie koncentracyjnym Flossenbürg w Bawarii, przy granicy Niemiec z Czechami), niemiecki duchowny ewangelicki, teolog i antyfaszysta.Narodowy radykalizm – radykalny odłam polskiego nacjonalizmu, który wyodrębnił się w latach 30. XX wieku. Klasyfikowany jest zwykle jako skrajna prawica, jednak nie podzielał prawicowej akceptacji kapitalizmu. Niekiedy wiązany z faszyzmem. Nazwa Narodowego Radykalizmu popularnie skracana jest do NR lub NaRa. Środowiska związane z ruchem narodowo-radykalnym używają symbolu Ręki z Mieczem (tzw. dziś potocznie falangi).
    Georges Sorel, twórca antymarksistowskiego i antysocjalistycznego narodowego syndykalizmu

    Na koncepcje autorytarne faszyzmu wpłynął Gaetano Mosca, który był zwolennikiem rządów małej liczby osób, osobiście Mosca stał się przeciwnikiem rządów faszystów we Włoszech. Rewolucyjny syndykalista Georges Sorel wpłynął na metody działania ruchu – uważał on że w polityce potrzebne jest użycie siły. Sorel w swojej pracy The Illusions of Progress potępił demokrację. W 1909 roku, po strajku generalnym we Francji, Sorel i jego zwolennicy z pozycji lewicowych przeszli na pozycje skrajnej prawicy, starając się połączyć poglądy syndykalistyczne z francuskim patriotyzmem i wojującym katolicyzmem. W 1910 roku Sorel ostatecznie ogłosił swoje rozstanie z socjalizmem, a w 1914 roku, odwołując się do Benedetto Croce (współpracownika Gaetano Mosca) stwierdził, że socjalizm jest martwy i nastąpił rozkład marksizmu. Sorel na początku 1910 roku stał się zwolennikiem Charlesa Maurrasa, lidera ugrupowania Akcja Francuska, reakcyjnego polityka głoszącego hasła klerykalne, nacjonalistyczne i monarchistyczne. Poglądy Maurassa wpłynęły na Sorela a wkrótce łączone były reakcyjne poglądy Maurrasa i nacjonalistyczno-syndykalistyczne poglądy Sorela, mające być środkiem przeciwdziałania demokracji. Charles Maurras którego filozofia wpłynęła na faszyzm, promował to co nazwał nacjonalizmem integralnym, wzywał do jedności narodu i podkreślał, że zapewnić to może silny monarcha. Maurras uważał, że demokracja to mistyfikacja woli ludu, która tworzy bezosobowy podmiot zbiorowy. Postać monarchy miała być uosobieniem zjednoczenia narodu i jego suwerenności. Integralny nacjonalizm został przez faszystów wyidealizowany i zmodernizowany, pozbawiając go elementów monarchizmu charakterystycznych dla skrajnie reakcyjnych poglądów Maurrasa.

    Gustave Le Bon (urodził się 7 maja 1841 roku w Nogent-le-Rotrou; zmarł 13 grudnia 1931 w Paryżu) - francuski socjolog i psycholog. Le Bon i Gabriel Tarde uznawani są za inicjatorów psychologii społecznej i głównych przedstawicieli psychologizmu w socjologii. Le Bon po ukończeniu studiów lekarskich i uzyskaniu stopnia doktora medycyny został wysłany przez rząd francuski do Indii (1884) w celu zbadania zabytków archeologicznych, następnie podróżował po Europie, Afryce Północnej i Azji; był inicjatorem i wydawcą serii „Bibliotheąue de Philosophie scientifiąue".Augustinas Voldemaras (ur. 16 kwietnia 1883, zm. 16 maja 1942 w więzieniu w Moskwie) – litewski historyk i nacjonalistyczny działacz polityczny, dwukrotny premier Litwy w okresie międzywojennym.

    Połączenie nacjonalistycznego monarchizmu Maurrasa i narodowego syndykalizmu Sorela reprezentował włoski nacjonalista Enrico Corradini, lider i założyciel powstałej w 1910 roku skrajnie prawicowej partii o nazwie Zrzeszenie Włoskich Nacjonalistów. Corradini mówił o potrzebie utworzenia ruchu narodowo-syndykalistycznego, na czele którego stać mają elitarni arystokraci i antydemokraci. Corradini był zwolennikiem imperializmu, który miał posłużyć Włochom do pokonania potęgi Francuzów i Brytyjczyków. Założona przez niego prawicowa ZWN uważała że zacofanie gospodarcze Włoch spowodowane było korupcją w klasie politycznej, liberalizmem i podziałami spowodowanymi przez socjalizm. Partia zyskała poparcie wśród konserwatystów, katolików i środowisk biznesowych. Włoscy narodowi syndykaliści odrzucili burżuazyjne wartości za które uważali demokrację, liberalizm, marksizm, internacjonalizm i pacyfizm, promowali heroizm, witalizm i użycie przemocy. ZWN uważała że liberalna demokracja nie jest zgodna z regułami nowoczesnego świata który potrzebuje silnego państwa i imperializmu, twierdząc że ludzie są z natury drapieżni, a narody toczą ciągłą walkę, w której przetrwać mogą tylko najsilniejsi.

    Walka klas – pojęcie utworzone przez François Guizota, francuskiego polityka XIX wieku, zaadaptowane przez Karola Marksa.Libańska Partia Socjalno-Demokratyczna lub Kataeb, czyli Falangi Libańskie (arab. Al-Kata’ib al-Lubnanijja) – konserwatywna libańska partia polityczna, oficjalnie świecka, ale popierana głównie przez maronitów. Kataeb należy do Międzynarodówki Chadeckiej. Przewodniczącym partii jest były prezydent Libanu, Amin Dżemajel, zaś wiceprzewodniczącymi: Szaker Aoun i Sejaan Azzi.

    Pozycja na scenie politycznej[]

    Faszyzm jako doktryna powstał w czasie I wojny światowej; stworzyli go włoscy narodowi syndykaliści, którzy łączyli prawicowe i lewicowe poglądy polityczne. Mussolini w 1919 roku opisał faszyzm jako ruch, który jest protestem „przeciwko zacofaniu prawicy i niszczycielstwu lewicy”. Włoski faszyzm skręcił w prawo na początku 1920 roku. W Doktrynie faszyzmu (1932), przypisywanej Benito Mussoliniemu, znalazły się słowa określające XX wiek i faszyzm w sposób następujący: „można sądzić, że jest to wiek autorytetu, wiek „prawicy”, wiek faszystowski”. Za prawicowy uważany jest też ze względu na społeczny konserwatyzm i autorytarne przeciwstawienie się egalitaryzmowi.

    George Orwell, właściwie Eric Arthur Blair (ur. 25 czerwca 1903, zm. 21 stycznia 1950) – pisarz i publicysta angielski, uczestnik hiszpańskiej wojny domowej. Urodzony w Motihari w Bengalu, do Anglii przeprowadził się w 1907 roku. Jego dzieła odznaczają się inteligencją i dowcipem oraz wrażliwością na nierówności społeczne. Zagorzały krytyk systemów totalitarnych, zwolennik socjalizmu demokratycznego.Solidarność Francuska (fr. Solidarité Française) – francuskie ugrupowanie skrajnie prawicowe, istniejące w latach 30.

    Faszyzm jest powszechnie określany jako skrajna prawica, choć wielu autorów uważa że faszyzmu nie da się umieścić w konwencjonalnym podziale lewica-prawica. Na faszyzm wpłynęły zarówno poglądy prawicowe i lewicowe, konserwatywne i antykonserwatywne, racjonalne i antyracjonalne oraz narodowe i ponadnarodowe. Pewna część historyków uważa faszyzm za rewolucyjną doktryną centrową, mieszającą filozofię lewicy i prawicy. Różne odmiany faszyzmu charakteryzuje się jako skrajnie prawicowe ze względu na przekonanie ich zwolenników i ideologów jakoby to określona grupa ludzi była lepsza od innej i miała prawo dominować nad innymi grupami, które są, jej zdaniem, gorsze. Pewna część ruchów faszystowskich określała się jako „trzecia pozycja” poza tradycyjną scenę polityczną. Podział ten odrzucił m.in. José Antonio Primo de Rivera, lider hiszpańskiej Falangi.

    Socjaldemokratyczna Partia Austrii (Sozialdemokratische Partei Österreichs – SPÖ) – jedna z największych austriackich partii politycznych, działająca od 1889 z przerwą w latach 1934-1945. Do 1934 nosiła nazwę Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Austrii (Sozialdemokratische Arbeiterpartei Österreichs – SDAPÖ), a w latach 1945-1991 Socjalistyczna Partia Austrii (Sozialistische Partei Österreichs – SPÖ).Internacjonalizm (łac. inter - między + natio - naród) – ideologia wyrażająca dążenie do równouprawnienia i współpracy wszystkich narodów.

    Według Zeeva Sternhella faszyzm włoski powstał w wyniku fuzji ruchów nacjonalistycznych, w szczególności francuskiego (Akcja Francuska, Maurice Barrès, Edouard Drumont, Charles Maurras) i włoskiego (Enrico Corradini), syndykalizmu rewolucyjnego (Georges Sorel). Z obu nurtów faszyzm przejął silny charakter kolektywistyczny i przekonanie o konieczności walki z burżuazją, choć nieco inaczej rozumianą przez każdy z nich. Na formowanie faszyzmu wpływ miał kult przemocy jako narzędzia rewolucji, inspirowany głównie pracami Georges’a Sorela. Pod koniec XIX liczne kręgi socjalistów zachodnioeuropejskich (w tej liczbie Benito Mussolini, wówczas redaktor naczelny socjalistycznej gazety Avanti) były rozczarowane brakiem przepowiedzianej przez Marksa rewolucji i samoistnego upadku kapitalizmu. Według Barresa ani marksizm ani liberalizm nie mogły stać się inicjatorem przemiany społecznej, gdyż były według niego ideologiami ciągłej walki wewnętrznej (np. walka klas). Inicjatorem tym miał się za to stać naród, rozumiany jako autonomiczny byt (kolektyw) jednoczący wszystkie klasy społeczne. Cele i interes narodu stawały się celem samym sobie. Celom narodu, jakkolwiek byłyby one zdefiniowane, miały być podporządkowane zarówno działania obywateli, jak i pojęcia takie jak prawda, sprawiedliwość, instytucje państwa (etatyzm) i prawo (pozytywizm prawniczy). Równocześnie jednak zdecydowana wrogość wobec burżuazji, dekadencji, demokracji i liberalizmu były poglądami, które łączyły wiele radykalnych ruchów politycznych, zarówno po stronie skrajnej prawicy, jak i skrajnej lewicy. U podstaw faszyzmu legł również sprzeciw wobec racjonalizmu, idei Oświecenia, fascynacja instynktami i emocjami, które miały być nośnikami siły życiowej, niezbędnej do przeprowadzenia rewolucji przeciwko dekadencji, której głównym źródłem miała być burżuazja.

    Komunizm (od łac. communis – wspólny, powszechny) – system społeczno-ekonomiczny, w którym nie istnieje własność prywatna środków produkcji, a całość wytworzonych dóbr jest w posiadaniu wspólnoty, której członkowie są równi.Reżim 4 sierpnia - autorytarny system rządów w Grecji w latach 1936 - 1941, wprowadzony przez premiera i faktycznego dyktatora generała Joanisa Metaksasa.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Jacques Doriot (ur. 26 września 1898 r. w miejscowości Bresles we Francji, zm. 22 lutego 1945 r. koło Mengen w Niemczech) – francuski komunistyczny, a następnie faszystowski działacz polityczny, jeden z głównych polityków Francuskiej Partii Komunistycznej, przywódca Francuskiej Partii Ludowej.
    Kryzys 6 lutego 1934 – demonstracje w Paryżu opozycji monarchistyczno-nacjonalistycznej przeciwko rządom Kartelu Lewicy, zakończone rozruchami i walką z policją.
    Corneliu Zelea Codreanu (ur. 13 września 1899 r. w Huşi, Mołdawia - zm. zamordowany w konwoju do twierdzy Jilava 30 listopada 1938 r.) – rumuński polityk, przywódca faszystowskiego Ruchu Legionowego (Legion Archanioła Michała) oraz jego zbrojnego ramienia – Żelaznej Gwardii.
    Kolektywizm – przeciwstawiany indywidualizmowi pogląd akcentujący rolę wspólnot, grup i zbiorowości. Dla zwolenników kolektywizmu kolektywy są istotniejsze od jednostek i tym samym ich cele i dobro powinny przeważać nad celami i dobrem jednostek.
    Friedrich Wilhelm Nietzsche (ur. 15 października 1844 w Röcken w okolicach Naumburg (Saale), zm. 25 sierpnia 1900 w Weimarze) – filozof, filolog klasyczny, prozaik i poeta. Kategorią centralną filozofii Nietzschego jest filozofia życia, ujmowanie rzeczywistości, a więc także człowieka, jako życia. Prowadzi to do zanegowania istnienia ukrytego sensu i układu świata - esencji, rzeczywistość staje się wobec tego chaosem. Konsekwencję tego stanowi radykalna krytyka chrześcijaństwa oraz współczesnej autorowi zachodniej kultury, jako opartych na tym złudzeniu. Istotny jest także szacunek wobec wartości obecnych w antycznej kulturze greckiej, wraz z postulatem powrotu do niej.
    Związki Kombatanckie (wł. Fasci di combattimento) - założone 23 marca 1919 roku w Mediolanie, przez Benito Mussoliniego. Była to organizacja grupująca weteranów wojennych. W listopadzie 1921 roku Mussolini przekształcił swoją organizację kombatancką w Narodową Partię Faszystowską (Partito Nazionale Fascita).
    Ruch Wyzwoleńczy (ros. Освободительное движение) – kolaboracyjna grupa antysowiecka pod koniec 1941 r. na okupowanych terenach ZSRR podczas II wojny światowej

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.158 sek.