• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Faszyzm



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6]
    Przeczytaj także...
    Demokracja – ustrój polityczny i forma sprawowania władzy, w których źródło władzy stanowi wola większości obywateli (sprawują oni rządy bezpośrednio lub za pośrednictwem przedstawicieli).Encyklopedia PWN – encyklopedia internetowa, oferowana – bezpłatnie i bez konieczności uprzedniej rejestracji – przez Wydawnictwo Naukowe PWN. Encyklopedia zawiera około 122 tysiące haseł i 5 tysięcy ilustracji.

    Faszyzm (wł. fascismo, od łac. fasces „wiązki, rózgi liktorskie” i wł. fascio „wiązka, związek”) – doktryna polityczna powstała w okresie międzywojennym we Włoszech, sprzeciwiająca się demokracji parlamentarnej, głosząca kult państwa (statolatrię, totalitarne silne przywództwo, terror państwowy i solidaryzm społeczny). Faszyzm podkreślał wrogość wobec zarówno liberalizmu, jak i komunizmu. Początkowo nazwa odnosiła się tylko do włoskiego pierwowzoru, później była stosowana wobec pokrewnych ruchów w latach 20. i 30. XX wieku, zwłaszcza narodowego socjalizmu w Niemczech, oraz współczesnych ruchów wywodzących się z partii faszystowskich (neofaszyzm i postfaszyzm). Faszyzm uważany jest na ogół za doktrynę skrajnie prawicową lub (przez takich politologów jak Zeev Sternhell, Hugh Seton-Watson, Eugen Weber) hybrydową, tzn. łączącą elementy lewicowe i prawicowe. Sami faszyści uważali tradycyjny podział za przestarzały; twierdzili, że nie są „ani prawicą, ani lewicą”.

    Książę Cyryl (bg. Кирил Сакскобургготски, Kirył Sachsen-Coburg-Gotha; ur. 17 listopada 1895, zm. 1 lutego 1945) – drugi syn cara Bułgarii – Ferdynanda I i jego pierwszej żony - Marii Luizy Parmeńskiej. Młodszy brat Borysa III.Trockizm – nazwa koncepcji ideologiczno-politycznej głoszonej przez Lwa Trockiego, powstała w ZSRR w toku sporu o taktykę partii bolszewickiej i światowego ruchu komunistycznego po śmierci Włodzimierza Lenina.

    Następujące elementy są najczęściej wymieniane jako integralne części faszyzmu: szowinizm, etatyzm, militaryzm, imperializm, totalitaryzm, antykapitalizm, antykomunizm, korporacjonizm, populizm, kolektywizm oraz opozycja do politycznego i ekonomicznego liberalizmu.

    Historyk Roger Eatwell wymienia cztery aspekty istotne w ideologii faszyzmu:

    Neoliberalizm (ang. neoliberalism) - nurt w historii myśli ekonomicznej, poddający krytyce dominujące od czasu wielkiego kryzysu teorie keynesowskie, postulujący powrót do zasad wolnego rynku i ograniczonej do minimum ingerencji państwa w gospodarkę.Narodowy socjalizm (niem. Nationalsozialismus), nazizm (skrót od Nationalsozialismus), czasem określany również jako hitleryzm (od nazwiska Adolfa Hitlera) – rasistowska, antykomunistyczna i antysemicka ideologia Niemieckiej Narodowosocjalistycznej Partii Robotników (NSDAP). Niemiecka skrajna odmiana faszyzmu, opierająca się na biologicznym rasizmie, w szczególności na antysemityzmie, czerpiąca z haseł zarówno nacjonalistycznych, jak i socjalnych, trudna do jednoznacznego uplasowania na klasycznej osi prawica-lewica. Ideologia państwowa w czasie sprawowania władzy w totalitarnych Niemczech przez NSDAP w latach 1933-1945.
    1. Plan zmiany natury ludzkiej i stworzenie lepszego społeczeństwa;
    2. Naród lub rasa jako siły organizujące ewolucję i postęp;
    3. Krytyka kapitalizmu, liberalizmu i socjalizmu jako systemów rozbijających lub osłabiających wspólnotę;
    4. Wpajanie ludzkim umysłom faszystowskich wartości poprzez media i propagandę.

    Nazwa faszyzm określała pierwotnie jedynie system polityczny powstały po pierwszej wojnie światowej we Włoszech. Wkrótce jednak została rozciągnięta na inne reżimy polityczne powstające w kolejnych latach w innych państwach, przede wszystkim w Niemczech, po zdobyciu władzy przez nazistów. Wciąż dyskusyjna jest kwestia pokrewieństwa pomiędzy faszyzmem włoskim a reżimami autorytarnymi zainspirowanymi włoskim przykładem.

    Terror (łac., dosł. strach, groza), stosowanie przemocy, gwałtu, ucisku, okrucieństwa w celu zastraszenia, zniszczenia przeciwnika; okrutne, krwawe rządy.Hiszpańska Konfederacja Prawicy Autonomicznej (Confederación Española de Derechas Autónomas, CEDA), federacja hiszpańskich katolickich partii politycznych założona 4 marca 1933. Jak deklarowali liderzy partii, zmierzała ona do budowy w kraju ustroju totalitarnego. Jej głównymi twórcami byli Ángel Herrera Oria, założyciel i redaktor naczelny dziennika El Debate (Debata), i José María Gil-Robles, późniejszy lider CEDA.

    Spis treści

  • 1 Początek ruchu, pozycja na scenie politycznej
  • 1.1 Kształtowanie się ruchu
  • 1.2 Pozycja na scenie politycznej
  • 2 Podstawowe cechy i założenia faszyzmu
  • 2.1 Faszyzm a religia
  • 2.1.1 Kościół katolicki a faszyzm
  • 2.1.2 Protestantyzm a faszyzm
  • 3 Wzór modelu państwowego
  • 3.1 Wzór modelu gospodarczego
  • 4 Historia
  • 4.1 Powstanie ruchu we Włoszech
  • 4.2 Rozwój faszyzmu poza Włochami, wojna światowa
  • 5 Warianty faszyzmu, faszyzm według państw
  • 5.1 Kraje germańskie
  • 5.2 Bałkany
  • 5.3 Europa Środkowo-Wschodnia
  • 5.4 Europa Zachodnia i kraje anglosaskie
  • 5.5 Azja i Afryka Południowa
  • 5.6 Ameryka Łacińska
  • 6 Faszyzm a liberalizm i neoliberalizm
  • 7 Porównanie faszyzmu włoskiego z nazizmem
  • 7.1 Kwestie rasowe
  • 7.2 Polityka względem Kościoła
  • 7.3 Model państwa
  • 8 Spór wokół faszyzmu greckiego
  • 9 Oskarżenia o faszyzm
  • 10 Penalizacja działalności i propagandy faszystowskiej w Polsce
  • 11 Zobacz też
  • 12 Przypisy
  • 13 Bibliografia
  • Początek ruchu, pozycja na scenie politycznej[ | edytuj kod]

    Kształtowanie się ruchu[ | edytuj kod]

    Ideologiczne korzenie faszyzmu sięgają lat 80. XIX wieku, szczególnie tzw. fin de siècle. Założenia tego okresu wpłynęły na faszyzm poprzez sprzeciw wobec panującego w filozofii i nauce materializmu, racjonalizmu oraz pozytywizmu, a także wobec demokracji i burżuazyjno-liberalnego społeczeństwa. Różnorodne nurty rozwijające się w okresie fin de siècle wynosiły ponad nie emocjonalność, irracjonalizm, subiektywizm i witalizm, uważały że cywilizacja znajduje się w okresie kryzysu. Perspektywa fin de siècle wpłynęła na szereg poglądów, pewien wpływ na faszystów zdobyły koncepcje twórcy współczesnego rasizmu, Arthura de Gobineau. Innym z przedstawicieli tego okresu był psycholog Gustave Le Bon był on zagorzałym krytykiem socjalizmu i syndykalizmu i propagatorem poglądów nacjonalistycznych i rasistowskich. Na faszyzm wpłynęła też filozofia Fryderyka Nietzschego, rosyjskiego filozofa Fiodora Dostojewskiego będącego zwolennikiem poglądów nacjonalistycznych, religijnych i monarchistycznych oraz przeciwnika racjonalizmu, Henriego Bergsona. Nowe teorie psychologii społecznej i politycznej odrzucały ludzkie zachowania jako regulowane przez racjonalny wybór. Nietzsche zaatakował „mentalność stada” chrześcijaństwa, demokracji i nowoczesnego kolektywizmu, oraz promował koncepcję Nadczłowieka (wykorzystaną przez nazistów). Bergson zakwestionował marksizm, odrzucał procesy materializmu i determinizmu, uważał że instynkt (który miał być przeciwieństwem odrzuconego przez niego racjonalizmu) oparty jest na wolnym wyborze. Duży wpływ miały odwołania darwinizmu społecznego do nacjonalizmu.

    Dr Engelbert Dollfuß, Dollfuss (ur. 4 października 1892, zm. 25 lipca 1934) – austriacki polityk, jeden z przywódców Partii Chrześcijańsko-Społecznej; 1932–1934 kanclerz i minister spraw zagranicznych.Dietrich Bonhoeffer, Dieter Bonhoeffer (ur. 4 lutego 1906 r. we Wrocławiu, zm. 9 kwietnia 1945 r. w obozie koncentracyjnym Flossenbürg w Bawarii, przy granicy Niemiec z Czechami), niemiecki duchowny ewangelicki, teolog i antyfaszysta.
    Georges Sorel, twórca antymarksistowskiego i antysocjalistycznego narodowego syndykalizmu

    Na koncepcje autorytarne faszyzmu wpłynął Gaetano Mosca, który był zwolennikiem rządów małej liczby osób, osobiście Mosca stał się przeciwnikiem rządów faszystów we Włoszech. Rewolucyjny syndykalista Georges Sorel wpłynął na metody działania ruchu – uważał on, że w polityce potrzebne jest użycie siły. Sorel w swojej pracy The Illusions of Progress potępił demokrację. W 1909 roku, po strajku generalnym we Francji, Sorel i jego zwolennicy z pozycji lewicowych przeszli na pozycje skrajnej prawicy, starając się połączyć poglądy syndykalistyczne z francuskim patriotyzmem i wojującym katolicyzmem. W 1910 roku Sorel ostatecznie ogłosił swoje rozstanie z socjalizmem, a w 1914 roku, odwołując się do Benedetto Croce (współpracownika Gaetano Mosca) stwierdził, że socjalizm jest martwy i nastąpił rozkład marksizmu. Sorel na początku 1910 roku stał się zwolennikiem Charlesa Maurrasa, lidera ugrupowania Akcja Francuska, reakcyjnego polityka głoszącego hasła klerykalne, nacjonalistyczne i monarchistyczne. Poglądy Maurassa wpłynęły na Sorela a wkrótce łączone były reakcyjne poglądy Maurrasa i nacjonalistyczno-syndykalistyczne poglądy Sorela, mające być środkiem przeciwdziałania demokracji. Charles Maurras, którego filozofia wpłynęła na faszyzm, promował to co nazwał nacjonalizmem integralnym, wzywał do jedności narodu i podkreślał, że zapewnić to może silny monarcha. Maurras uważał, że demokracja to mistyfikacja woli ludu, która tworzy bezosobowy podmiot zbiorowy. Postać monarchy miała być uosobieniem zjednoczenia narodu i jego suwerenności. Integralny nacjonalizm został przez faszystów wyidealizowany i zmodernizowany, pozbawiając go elementów monarchizmu charakterystycznych dla skrajnie reakcyjnych poglądów Maurrasa.

    Narodowy radykalizm – radykalny odłam polskiego nacjonalizmu, który wyodrębnił się w latach 30. XX wieku. Klasyfikowany jest zwykle jako skrajna prawica, jednak nie podzielał prawicowej akceptacji kapitalizmu. Niekiedy wiązany z faszyzmem. Nazwa Narodowego Radykalizmu popularnie skracana jest do NR lub NaRa. Środowiska związane z ruchem narodowo-radykalnym używają symbolu Ręki z Mieczem (tzw. dziś potocznie falangi).Gustave Le Bon (urodził się 7 maja 1841 roku w Nogent-le-Rotrou; zmarł 13 grudnia 1931 w Paryżu) - francuski socjolog i psycholog. Le Bon i Gabriel Tarde uznawani są za inicjatorów psychologii społecznej i głównych przedstawicieli psychologizmu w socjologii. Le Bon po ukończeniu studiów lekarskich i uzyskaniu stopnia doktora medycyny został wysłany przez rząd francuski do Indii (1884) w celu zbadania zabytków archeologicznych, następnie podróżował po Europie, Afryce Północnej i Azji; był inicjatorem i wydawcą serii „Bibliotheąue de Philosophie scientifiąue".

    Połączenie nacjonalistycznego monarchizmu Maurrasa i narodowego syndykalizmu Sorela reprezentował włoski nacjonalista Enrico Corradiniego, lider i założyciel powstałej w 1910 roku skrajnie prawicowej partii o nazwie Zrzeszenie Włoskich Nacjonalistów. Corradini mówił o potrzebie utworzenia ruchu narodowo-syndykalistycznego, na czele którego stać mają elitarni arystokraci i antydemokraci. Corradini był zwolennikiem imperializmu, który miał posłużyć Włochom do pokonania potęgi Francuzów i Brytyjczyków. Założona przez niego prawicowa ZWN uważała że zacofanie gospodarcze Włoch spowodowane było korupcją w klasie politycznej, liberalizmem i podziałami spowodowanymi przez socjalizm. Partia zyskała poparcie wśród konserwatystów, katolików i środowisk biznesowych. Włoscy narodowi syndykaliści odrzucili burżuazyjne wartości, za które uważali demokrację, liberalizm, marksizm, internacjonalizm i pacyfizm, promowali heroizm, witalizm i użycie przemocy. ZWN uważała że liberalna demokracja nie jest zgodna z regułami nowoczesnego świata, który potrzebuje silnego państwa i imperializmu, twierdząc że ludzie są z natury drapieżni, a narody toczą ciągłą walkę, w której przetrwać mogą tylko najsilniejsi.

    Augustinas Voldemaras (ur. 16 kwietnia 1883, zm. 16 maja 1942 w więzieniu w Moskwie) – litewski historyk i nacjonalistyczny działacz polityczny, dwukrotny premier Litwy w okresie międzywojennym.Walka klas – pojęcie utworzone przez François Guizota, francuskiego polityka XIX wieku, zaadaptowane przez Karola Marksa.

    Pozycja na scenie politycznej[ | edytuj kod]

    Faszyzm jako doktryna powstał w czasie I wojny światowej; stworzyli go włoscy narodowi syndykaliści, którzy łączyli prawicowe i lewicowe poglądy polityczne. Mussolini w 1919 roku opisał faszyzm jako ruch, który jest protestem „przeciwko zacofaniu prawicy i niszczycielstwu lewicy”. Włoski faszyzm skręcił w prawo na początku 1920 roku. W Doktrynie faszyzmu (1932), przypisywanej Benito Mussoliniemu, znalazły się słowa określające XX wiek i faszyzm w sposób następujący: „można sądzić, że jest to wiek autorytetu, wiek „prawicy”, wiek faszystowski”.

    Libańska Partia Socjalno-Demokratyczna lub Kataeb, czyli Falangi Libańskie (arab. Al-Kata’ib al-Lubnanijja) – konserwatywna libańska partia polityczna, oficjalnie świecka, ale popierana głównie przez maronitów. Kataeb należy do Międzynarodówki Chadeckiej. Przewodniczącym partii jest były prezydent Libanu, Amin Dżemajel, zaś wiceprzewodniczącymi: Szaker Aoun i Sejaan Azzi.George Orwell, właściwie Eric Arthur Blair (ur. 25 czerwca 1903, zm. 21 stycznia 1950) – pisarz i publicysta angielski, uczestnik hiszpańskiej wojny domowej. Urodzony w Motihari w Bengalu, do Anglii przeprowadził się w 1907 roku. Jego dzieła odznaczają się inteligencją i dowcipem oraz wrażliwością na nierówności społeczne. Zagorzały krytyk systemów totalitarnych, zwolennik socjalizmu demokratycznego.

    Większość badaczy głównego nurtu definiuje faszyzm jako ideologię sytuującą się na skrajnej prawicy. Różne odmiany faszyzmu charakteryzuje się jako skrajnie prawicowe ze względu na przekonanie ich zwolenników i ideologów jakoby to określona grupa ludzi była lepsza od innej i miała prawo dominować nad innymi grupami, które są, jej zdaniem, gorsze. Za prawicowy uważany jest też ze względu na społeczny konserwatyzm i autorytarne przeciwstawienie się egalitaryzmowi. Główny nurt nauki za prawicowy uważa również współczesny neonazizm i neofaszyzm. Taka klasyfikacja obowiązuje również w nauce polskiej. Badacze wskazują, że w XX wieku, niemal wszystkie siły utożsamione ze skrajną prawicą, były powiązane ze skrajną prawicą. Marcin Kozakiewicz określa nawet narodowy socjalizm i faszyzm jako „czołowe ruchy radykalnej prawicy” i wskazuje na to, że były one spadkobierczyniami idei monarchizmu.

    Solidarność Francuska (fr. Solidarité Française) – francuskie ugrupowanie skrajnie prawicowe, istniejące w latach 30.Socjaldemokratyczna Partia Austrii (Sozialdemokratische Partei Österreichs – SPÖ) – jedna z największych austriackich partii politycznych, działająca od 1889 z przerwą w latach 1934-1945. Do 1934 nosiła nazwę Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Austrii (Sozialdemokratische Arbeiterpartei Österreichs – SDAPÖ), a w latach 1945-1991 Socjalistyczna Partia Austrii (Sozialistische Partei Österreichs – SPÖ).

    Niektórzy autorzy uważają, że faszyzmu nie da się umieścić w konwencjonalnym podziale lewica-prawica lub uznają go za ideologię eklektyczną. Jeszcze inni historycy uważają faszyzm za rewolucyjną doktryną centrową, mieszającą filozofię lewicy i prawicy. Na faszyzm wpłynęły zarówno poglądy prawicowe i lewicowe, konserwatywne i antykonserwatywne, racjonalne i antyracjonalne oraz narodowe i ponadnarodowe.

    Internacjonalizm (łac. inter - między + natio - naród) – ideologia wyrażająca dążenie do równouprawnienia i współpracy wszystkich narodów.Komunizm (od łac. communis – wspólny, powszechny) – system społeczno-ekonomiczny, w którym nie istnieje własność prywatna środków produkcji, a całość wytworzonych dóbr jest w posiadaniu wspólnoty, której członkowie są równi.

    Według Zeeva Sternhella faszyzm włoski powstał w wyniku fuzji ruchów nacjonalistycznych, w szczególności francuskiego (Akcja Francuska, Maurice Barrès, Édouard Drumont, Charles Maurras) i włoskiego (Enrico Corradini), syndykalizmu rewolucyjnego (Georges Sorel). Z obu nurtów faszyzm przejął silny charakter kolektywistyczny i przekonanie o konieczności walki z burżuazją, choć nieco inaczej rozumianą przez każdy z nich. Na formowanie faszyzmu wpływ miał kult przemocy jako narzędzia rewolucji, inspirowany głównie pracami Georges’a Sorela. Pod koniec XIX liczne kręgi socjalistów zachodnioeuropejskich (w tej liczbie Benito Mussolini, wówczas redaktor naczelny socjalistycznej gazety Avanti) były rozczarowane brakiem przepowiedzianej przez Marksa rewolucji i samoistnego upadku kapitalizmu. Według Barresa ani marksizm ani liberalizm nie mogły stać się inicjatorem przemiany społecznej, gdyż były według niego ideologiami ciągłej walki wewnętrznej (np. walka klas). Inicjatorem tym miał się za to stać naród, rozumiany jako autonomiczny byt (kolektyw) jednoczący wszystkie klasy społeczne. Cele i interes narodu stawały się celem samym sobie. Celom narodu, jakkolwiek byłyby one zdefiniowane, miały być podporządkowane zarówno działania obywateli, jak i pojęcia takie jak prawda, sprawiedliwość, instytucje państwa (etatyzm) i prawo (pozytywizm prawniczy). Równocześnie jednak zdecydowana wrogość wobec burżuazji, dekadencji, demokracji i liberalizmu były poglądami, które łączyły wiele radykalnych ruchów politycznych, zarówno po stronie skrajnej prawicy, jak i skrajnej lewicy. U podstaw faszyzmu legł również sprzeciw wobec racjonalizmu, idei Oświecenia, fascynacja instynktami i emocjami, które miały być nośnikami siły życiowej, niezbędnej do przeprowadzenia rewolucji przeciwko dekadencji, której głównym źródłem miała być burżuazja.

    Reżim 4 sierpnia - autorytarny system rządów w Grecji w latach 1936 - 1941, wprowadzony przez premiera i faktycznego dyktatora generała Joanisa Metaksasa.Jacques Doriot (ur. 26 września 1898 r. w miejscowości Bresles we Francji, zm. 22 lutego 1945 r. koło Mengen w Niemczech) – francuski komunistyczny, a następnie faszystowski działacz polityczny, jeden z głównych polityków Francuskiej Partii Komunistycznej, przywódca Francuskiej Partii Ludowej.

    Podstawowe cechy i założenia faszyzmu[ | edytuj kod]

    Adolf Hitler i Benito Mussolini w 1937 roku
     Osobny artykuł: Doktryna faszyzmu.
  • Autokratyzm w stylu wodzowskim.
  • Militaryzm.
  • Walka z odmiennymi ideologiami (np. demokracja, komunizm).
  • Pełna kontrola partii rządzącej nad dużą częścią aspektów życia społecznego i gospodarczego.
  • Gospodarczy etatyzm oraz korporacjonizm.
  • Nacjonalizm, w skrajnych przypadkach szowinizm bądź rasizm.
  • Celem politycznym faszyzmu jest ustanowienie państwa totalitarnego, pod względem gospodarczym opartym na korporacjonizmie. Intelektualną podstawą ideologii jest nacjonalizm. Przedstawiany jest jako „trzecia droga” lub „trzecia pozycja”, radykalne przeciwieństwo liberalnej demokracji, faszyści uznawali formy rządów państw takich jak Wielka Brytania, Francja czy Stany Zjednoczone za „dekadenckie”. Faszyzm pozostawał w silnej opozycji do ruchu robotniczego, anarchizmu i marksizmu (z czego druga z ideologii w 1917 roku uległa rozłamowi na socjalistów i komunistów). Faszyzm swoich przeciwników ma pogrupowanych w trzech obszarach „społeczno-komunistycznych”, „demoliberalno-masońskich” i „populistyczno-katolickich”. Pojęcie „reżim faszystowski” może mieć zastosowanie do niektórych totalitarnych lub autorytarnych reżimów politycznych Europy i praktycznie wszystkich państw uczestniczących w czasie II wojny światowej w układzie Osi. Z poszukiwaniem przez faszystów licznych wrogów związane było upokorzenie wielu państw w I wojnie światowej. Skłoniło to część faszystów do szukania kozłów ofiarnych (Niemcy) czy obiektów frustracji wynikającej z niespełnionych oczekiwań (Włochy). Faszyści często odnosili się niechętnie do zwycięzców wojny takich jak Francja, USA czy Wielka Brytania, ruchu robotniczego (anarchistów, komunistów, socjalistów), związkowców czy też przedstawiali wyimaginowane zagrożenie rewolucji komunistycznej, komunistycznego spisku żydowsko-masońskiego lub innych domniemanych zagrożeń ze strony m.in. ponadnarodowych organizacji mających działać w przeciwieństwie do interesów państwa. Faszyści zaliczali do nich m.in. Ligę Narodów, pacyfizm czy prasę. Szczególnie w Niemczech silną rolę miało przekonanie o wyższości własnej rasy nad pozostałymi co miało legitymizować ekspansję na inne państwa. Historycznie większość faszystów promowała imperializm, jednak było kilka ruchów faszystowskich, które nie były zainteresowane imperialistycznymi ambicjami.

    Kryzys 6 lutego 1934 – demonstracje w Paryżu opozycji monarchistyczno-nacjonalistycznej przeciwko rządom Kartelu Lewicy, zakończone rozruchami i walką z policją.Corneliu Zelea Codreanu (ur. 13 września 1899 r. w Huşi, Mołdawia - zm. zamordowany w konwoju do twierdzy Jilava 30 listopada 1938 r.) – rumuński polityk, przywódca faszystowskiego Ruchu Legionowego (Legion Archanioła Michała) oraz jego zbrojnego ramienia – Żelaznej Gwardii.

    Pierwszym z państw faszystowskich były Włochy Mussoliniego (1922), gdzie ukuto termin faszyzmu, kolejnym z najważniejszych państw, w którym przyjęto model była Trzecia Rzesza (1933), która znacznie zradykalizowała ideologię, ostatnim z państw była Hiszpania generała Franco, która istniała najdłużej, aż do 1975 roku. Różnice ideologiczne i historyczne każdego z trzech systemów są inne. Faszyzm w nazistowskich Niemczech przybrał charakter rasistowski, rasizm w faszyzmie włoskim i innych ruchach faszystowskich miał mniejsze znaczenie. W części odmian ideologii istotną rolę miały hasła związane z religią (katolicką lub prawosławną), szczególnie związany z religią był hiszpański nacionalcatolicismo.

    Kolektywizm – przeciwstawiany indywidualizmowi pogląd akcentujący rolę wspólnot, grup i zbiorowości. Dla zwolenników kolektywizmu kolektywy są istotniejsze od jednostek i tym samym ich cele i dobro powinny przeważać nad celami i dobrem jednostek.Friedrich Wilhelm Nietzsche (ur. 15 października 1844 w Röcken w okolicach Naumburg (Saale), zm. 25 sierpnia 1900 w Weimarze) – filozof, filolog klasyczny, prozaik i poeta. Kategorią centralną filozofii Nietzschego jest filozofia życia, ujmowanie rzeczywistości, a więc także człowieka, jako życia. Prowadzi to do zanegowania istnienia ukrytego sensu i układu świata - esencji, rzeczywistość staje się wobec tego chaosem. Konsekwencję tego stanowi radykalna krytyka chrześcijaństwa oraz współczesnej autorowi zachodniej kultury, jako opartych na tym złudzeniu. Istotny jest także szacunek wobec wartości obecnych w antycznej kulturze greckiej, wraz z postulatem powrotu do niej.

    Faszyzm podkreślał rolę akcji bezpośredniej, legitymizacji przemocy politycznej. Faszyzm z konieczności ciągłej przemocy politycznej identyfikuje się jako „nieskończona walka”. Podstawą teorii dotyczących przemocy było przywiązanie do darwinizmu społecznego, ruchy faszystowskie dzieliły według darwinizmu społecznego narody, rasy i społeczeństwa. Zgodnie z ideologią faszyzmu, narody i rasy muszą oczyścić się z biologicznie słabych lub zdegenerowanych ludzi, a jednocześnie promować tworzenie silnych ludzi, zdolnych do przetrwania w świecie ciągłych konfliktów narodowych i rasowych. Faszyzm podkreślał, że młodzież zarówno w sensie fizycznym, jak i duchowym jest związana z męskością i zobowiązana do działania. Hymnem faszystów włoskich stała się pieśń Giovinezza (młodość). Faszyzm utożsamiał fizyczny okres młodzieńczy jako czas rozwoju moralnego. Włoski faszyzm realizował politykę nazwaną „higieną moralną” w zakresie seksualności. Państwo włoskie promowało wśród młodzieży zachowania seksualne, które uważało za normalne i potępiało te, które uznało za dewiacje. Faszystowskie Włochy uważały, że promocja wśród mężczyzn seksualnych zachowań przed okresem dojrzewania jest przyczyną przestępczości wśród męskiej części młodzieży. Zgodnie z wykładnią włoskich faszystów, homoseksualizm uznany został za chorobę społeczną. Włochy prowadziły agresywną kampanię mającą zmniejszyć prostytucję. Potępiano pornografię, większość form kontroli urodzeń i antykoncepcji (z wyjątkiem prezerwatyw), homoseksualizm i prostytucję uznano za dewiację, choć ze względu na trudne do egzekwowania, błędne prawo, władze często przymykały na to oko.

    Związki Kombatanckie (wł. Fasci di combattimento) - założone 23 marca 1919 roku w Mediolanie, przez Benito Mussoliniego. Była to organizacja grupująca weteranów wojennych. W listopadzie 1921 roku Mussolini przekształcił swoją organizację kombatancką w Narodową Partię Faszystowską (Partito Nazionale Fascita).Ruch Wyzwoleńczy (ros. Освободительное движение) – kolaboracyjna grupa antysowiecka pod koniec 1941 r. na okupowanych terenach ZSRR podczas II wojny światowej

    Mussolini postrzegał kobiety jako rodzicielki, mężczyźni natomiast mieli być wojownikami, jak sam twierdził: „wojna jest dla mężczyzny, a macierzyństwo dla kobiety”. W celu zwiększenia liczby urodzeń faszystowski rząd wprowadził przywileje finansowe dla rodzin wielodzietnych i zainicjował działania mające zmniejszyć liczbę zatrudnionych kobiet. Włoski faszyzm uznawał kobiety za „reproduktorów narodu”.

    Antoni Czubiński (ur. 22 listopada 1928 w Koninie, zm. 10 lutego 2003 w Poznaniu) – polski historyk i uczony, uczeń Kazimierza Piwarskiego i Janusza Pajewskiego.Faszyzm włoski (wł. fascismo) był totalitarnym ruchem politycznym, pozostającym u władzy we Włoszech od 1922 do 1943 roku. Jego przywódcą był Benito Mussolini. Podobne ruchy, takie jak nazizm, rozprzestrzeniały się w całej Europie i Ameryce Łacińskiej pomiędzy pierwszą a II wojną światową. Postuluje się czasem, aby słowo to pisać wielką literą mając na myśli faszyzm włoski, małą chcąc opisać podobne mu ruchy. Sądzi się, iż faszyzm włoski był wzorem dla innych jego form, choć kwestią dyskusyjną jest, jakie aspekty jego struktury, taktyki, kultury i ideologii można uznać za niezbędne minimum dla uznania danego ruchu za faszystowski.

    Równie konserwatywny, tradycjonalistyczny światopogląd obowiązywał w Niemczech nazistowskich, gdzie wdrażano jednoznacznie patriarchalną i antyfeministyczną politykę. Rząd hitlerowski zachęcał kobiety do pozostania w domu, rodzenia dzieci i dbania o dom. Polityka ta została wzmocniona przez nadawanie kobietom mającym czwórkę lub więcej dzieci Krzyża Honoru Matki. Naziści występowali również przeciwko aborcji i ateizmowi oraz promowali kreacjonizm. Hitlerowcy podobnie, jak włoscy faszyści, byli wrodzy homoseksualizmowi, który uważali za zniewieściały, zdemoralizowany i podważający męskość. Homoseksualistów w III Rzeszy chciano „leczyć”, trafiali oni do obozów koncentracyjnych, gdzie byli systematycznie mordowani.

    Norweska Partia Centrum, (Senterpartiet, Sp), norweska partia agrarystyczna o poglądach centrowych. Założona w 1920 roku. Do 1959 partia nosiła nazwę Bondepartiet (Partia Chłopska). Obecnym liderem partii jest Liv Signe Navarsete (od 2003 roku).Skrajna prawica (radykalna prawica, ultraprawica, reakcyjna prawica, ekstremizm prawicowy) – terminy używane na określenie osób i ugrupowań o poglądach prawicowych, charakteryzujących się skrajnym programem lub radykalnymi metodami działania. W sprawach gospodarczych skrajna prawica zazwyczaj opowiada się za neoliberalnym kapitalizmem lub korporacjonizmem. Osoby o skrajnie prawicowych poglądach najczęściej dążą do wyróżnienia swojego narodu na tle innych. Uznają, iż naród danego kraju powinien przyjmować imigrantów na swoich warunkach.

    Faszyzm a religia[ | edytuj kod]

    Kościół katolicki a faszyzm[ | edytuj kod]

     Osobny artykuł: Kościół katolicki a ustasze.

    Kontrowersje budzi stosunek Kościoła Katolickiego do ruchów faszystowskich. Już w 1924 ks. Józef Lubelski stwierdził, że „Za objaw egoizmu narodowego trzeba uważać włoski faszyzm i niemiecki narodowy socjalizm”. Jego praca była opatrzona imprimatur kurii lwowskiej. W 1929 roku papież wezwał, aby głosować w wyborach na faszystów, jednocześnie w encyklice z 1933 Dilectissima nobis (o ucisku Kościoła katolickiego w Hiszpanii) potępił sekularyzm Drugiej Republiki Hiszpańskiej. W wydanej w 1929 encyklice Divini illius Magistri (o chrześcijańskim wychowaniu młodzieży) poddał krytyce faszystowski program wychowania. Kontrowersje budzą jego stosunki z Niemcami, przez co jest oskarżany o to, że nie potępił reżimu nazistowskiego i prześladowania Żydów. Encyklika Mit brennender Sorge z 14 marca 1937 roku odczytana w 11 000 niemieckich kościołów, zawiera aluzje, które mogą być interpretowane jako odniesienia do faszyzmu, nazizmu i totalitaryzmu zrównanego z bałwochwalstwem. Stanowisko Watykanu w czasie II wojny światowej rozpoczęło się od słabego potępienia inwazji na Polskę (kraju z większością katolicką), braku wyrazistego stanowiska i prób mediacji był interpretowany jako ciche wsparcie Niemiec. Postawa ta spowodowała pewne problemy w późniejszych relacjach między Watykanem a Izraelem. Po klęsce państw Osi, wielu faszystowskich zbrodniarzy wojennych uciekło za pośrednictwem księży katolickich (korzystając z paszportów watykańskich lub przebranych za duchownych) do Szwajcarii i Argentyny. W 1998 roku papież Jan Paweł II dokonał samokrytyki stanowiska Watykanu w okresie Holokaustu, prosząc o przebaczenie. Jednocześnie bronił postawy Piusa XII, którego proces beatyfikacji rozpoczął się w tym samym czasie.

    Giovanni Arrighi (ur. 7 lipca 1937, zm. 19 czerwca 2009), włoski ekonomista, profesor socjologii, dyrektor Institute for Global Studies in Culture, Power and History Uniwersytetu Johna Hopkinsa w Baltimore w Stanach Zjednoczonych. Współpracownik polskiego czasopisma "Lewą Nogą".Getúlio Dornelles Vargas (ur. 19 kwietnia 1882 w São Borja, zm. 24 sierpnia 1954 w Rio de Janeiro) – prezydent Brazylii w latach 1930-1945 i od 1951 do samobójstwa popełnionego w 1954.

    Protestantyzm a faszyzm[ | edytuj kod]

    Od 3000 do 17000 pastorów luterańskich było członkami pronazistowskiego ruchu Chrześcijan Niemieckich (1932) i Kościoła Ewangelickiego Rzeszy (1933) prowadzonego przez biskupa Ludwiga Müllera. Część duchownych pozytywnie przyjmowało prąd antysemickiego pozytywnego chrześcijaństwa. Inni duchowni przyjęli stanowisko krytyczne (Dietrich Bonhoeffer za swój opór względem reżimu nazistowskiego trafił do obozu koncentracyjnego), a w niemieckim Kościele ewangelickim działał antyfaszystowski Kościół Wyznający. Martin Niemöller jeden z czołowych opozycjonistów wywodzących się z duchowieństwa wygłosił słynną mowę (istnieje kilka wersji, oprócz wspomnianych teolog mógł też wymienić inne grupy m.in. nieuleczalnie chorych, Świadków Jehowy, mieszkańców okupowanych krajów, katolików, szkoły, prasy i Kościoła): Kiedy przyszli po Żydów, nie protestowałem. Nie byłem przecież Żydem. Kiedy przyszli po komunistów, nie protestowałem. Nie byłem przecież komunistą. Kiedy przyszli po socjaldemokratów, nie protestowałem. Nie byłem przecież socjaldemokratą. Kiedy przyszli po związkowców, nie protestowałem. Nie byłem przecież związkowcem. Kiedy przyszli po mnie, nikt nie protestował. Nikogo już nie było.”.

    Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.Christus Rex (łac. Chrystus Król, reksiści) – walońskie faszystowskie i ultrakatolickie ugrupowanie polityczne w Belgii działające od 1935 r., w okresie okupacji podjęło się kolaboracji z Niemcami hitlerowskimi.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6]




    Warto wiedzieć że... beta

    Powszechny Związek Robotników (Unión General de Trabajadores, UGT) – jeden z najstarszych hiszpańskich związków zawodowych. Na przestrzeni lat ze stanowiska klasycznego marksizmu przesunął się w stronę socjaldemokracji.
    Królewskie Wojska Jugosłowiańskie w Ojczyźnie (serb. Kraljevska Jugoslovenska Vojska u Otadžbini) – oficjalna nazwa partyzanckich oddziałów czetnickich działających na obszarze okupowanej Jugosławii w latach 1942-1944
    Włodzimierz Lenin (ros. Владимир Ленин), właśc. Władimir Iljicz Uljanow (ros. Владимир Ильич Ульянов), (ur. 10 kwietnia/22 kwietnia 1870 w Symbirsku, zm. 21 stycznia 1924 w Gorkach pod Moskwą) – rosyjski polityk, organizator i przywódca rewolucji październikowej, a następnie pierwszy przywódca Rosji Radzieckiej. Współzałożyciel i lider partii bolszewickiej. Teoretyk ideologii komunizmu.
    Kościół Wyznający (niem. Bekennende Kirche) – nazwa ruchu w niemieckim Kościele ewangelickim sprzeciwiającego się narodowemu socjalizmowi, a działającego w okresie 1934-1945.
    III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945. Oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), od 1938 (po Anschlussie Austrii) używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).
    Jozef Tiso (ur. 13 października 1887 w Wielkiej Bytczy, zm. 18 kwietnia 1947 w Bratysławie) – słowacki ksiądz katolicki, doktor teologii, polityk i lider Słowackiej Partii Ludowej, przywódca Słowacji w latach 1939-1945, państwa satelity nazistowskich Niemiec. Po zakończeniu II wojny światowej, Tiso został skazany i powieszony za zbrodnie wojenne.
    Afrikaner Weerstandsbeweging (AWB, ang. Afrikaner Resistance Movement, pol. Afrykanerski Ruch Oporu) – grupa polityczna i paramilitarna z RPA. Jej członkowie opowiadają się za przywróceniem niepodległego państwa burskiego ("Boerestaat"). Za granicą zyskali rozgłos głównie jako ruch rasistowski i promujący "supremację białych".

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.173 sek.