• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Fanarioci

    Przeczytaj także...
    Kantakuzeni (rum. Cantacuzino) - bojarski ród wołoski, z którego pochodziło wiele znanych osobistości w historii Rumunii, w tym hospodarów Wołoszczyzny i Mołdawii, dyplomatów, polityków, a w późniejszym okresie także pisarzy, artystów i naukowców.Stambuł (tur. İstanbul) – największe i najludniejsze miasto Turcji i jej centrum kulturalne, handlowe oraz finansowe. Rozciąga się od północnego wybrzeża morza Marmara po obu stronach Bosforu, cieśniny morskiej między Morzem Śródziemnym a Morzem Czarnym. Położenie zarówno w europejskiej Tracji, jak i azjatyckiej Anatolii sprawia, że Stambuł jest jedną z dwóch (obok rosyjskiego miasta Magnitogorsk) metropolii świata znajdujących się na dwóch kontynentach.
    Mikołaj Mavrocordat (rum. Nicolae Mavrocordat; ur. 3 maja 1680, zm. 3 września 1730), hospodar Mołdawii w latach 1709-1710 i 1711-1716 (jako Mikołaj I) oraz hospodar Wołoszczyzny w latach 1715-1716 i 1719-1730 (jako Mikołaj III) z rodu Mavrocordat.

    Fanarioci (grec. φαναριώτες, fanariotes) – potomkowie greckiej arystokracji, pozostałej w imperium osmańskim po podboju Konstantynopola przez Turków w 1453.

    Zamieszkiwali głównie w konstantynopolitańskiej dzielnicy Fanarion. Trudnili się handlem dalekosiężnym (a przy tym często i szpiegostwem), dochodząc w XVII wieku do wielkiego znaczenia gospodarczego i politycznego. Znali po kilka europejskich języków, byli więc zwykle tłumaczami w służbach sułtanów, gdzie mogli wykazać swoje kwalifikacje i lojalność. Jako chrześcijanie często pełnili funkcje ambasadorów Porty Osmańskiej przy dworach europejskich oraz dragomanów lub podejmowali się specjalnych misji dyplomatycznych. Zajmowali też wysokie stanowiska w patriarchacie Konstantynopola, niejednokrotnie wpływając na wybór nowego patriarchy.

    Język grecki, greka (starogr. dialekt attycki Ἑλληνικὴ γλῶττα, Hellenikè glõtta; nowogr. Ελληνική γλώσσα, Ellinikí glóssa lub Ελληνικά, Elliniká) – język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi. Język grecki jest jedynym językiem z helleńskich naturalnych, który nie wymarł.<|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>

    W latach 17111821 fanarioci (wówczas już niekoniecznie tylko pochodzenia greckiego) byli wyznaczani przez sułtanów na hospodarów Wołoszczyzny i Mołdawii, krajów podporządkowanych wówczas całkowicie Imperium osmańskiemu. Pierwszym z nich był Mikołaj Mavrocordat. Ich rządy charakteryzowały się dużą zmiennością na tronach i ograniczały się zwykle do krótkiego okresu rzędu 1,5–2 lat. Wynikało to z faktu pobierania ogromnych opłat przez sułtana za nominację na tron i chęci zwielokrotnienia przez niego zysku z tego tytułu. Po odwołaniu z jednego hospodarstwa zainteresowany (za opłatą) starał się o objęcie drugiego z nich, po czym – jeśli dysponował środkami – miał szansę na kolejną nominację. Np. Konstantyn Mavrocordat w ciągu 40 lat (1730–1769) dziesięciokrotnie obejmował trony hospodarskie: sześć razy na Wołoszczyźnie i cztery razy w Mołdawii. Na Wołoszczyźnie w latach 1711–1821 panowało 38 książąt z 11 rodzin. Zwykle fanarioci obsadzali ważne stanowiska przez Greków, przyznawali im rozmaite przywileje gospodarcze itp. Hospodarami zostawali najczęściej przedstawiciele rodzin Mavrocordat, Ipsilanti, Moruzi, Cantacuzino, Racoviţă, Callimachi, Suţu. Zaprzestanie tej praktyki było wynikiem powstania na Wołoszczyźnie w 1821, a także utraty zaufania sułtana do Greków wobec wybuchu w 1821 powstania w Grecji. Zarówno w historiografii rumuńskiej jak i w potocznym odbiorze okres rządów fanariotów w Mołdawii i na Wołoszczyźnie utożsamiany jest z grecyzacją obu księstw, wyzyskiem ekonomicznym i upadkiem kultury narodowej.

    Moruzi (gr. Μουρουζης) – ród Greków fanariockich, pochodząca zapewne z okolic Trapezuntu (według jednej z teorii jej protoplasta przybył w te okolice z Wenecji wraz z IV krucjatą). Stał się jedną z głównych rodzin greckich w Stambule. W XVII wieku rodzina przeniosła się do Wołoszczyzny, gdzie osiągnęła duże znaczenie, pochodziło z niej dwóch hospodarów Mołdawii i Wołoszczyzny – Konstantyn i Aleksander.Dragoman (arabski: targuman) tłumacz, przewodnik i pośredniczący między cudzoziemcami a mieszkańcami Bliskiego Wschodu. Dragomanów (np. Franz Maria von Thugut) zatrudniała i kształciła Austria Habsburgów i Imperium Rosyjskie.

    Historycy wyróżnili ok. pięćdziesiąt rodzin fanariockich, w większości pochodzenia greckiego. Oto ich wykaz (znak † oznacza nazwisko zanikłe):

    Argyropoulos • Aristarchi † • Balassaki † • Callimachi • Canano † • Cantacuzino • Caradja • Caratheodori • Caryophyle † • Chrisoscoleo • Dimaki • Evpraghioti † • Gheraki de Céphalonie • Ghika • Guliano † • Hangerli • Hrisoverghi • Iancoleo (della Rocca) † • Lambrino • Lapithi de Crète • Lascaris • Mamona • Manos • Mavrocordat • Mavrodi • Mavroyeni † • Morona † • Mourousi • Negri † • Palada de Crète • Paléologue • Plagino † • Ralli de Byzance • Rizo-Neroulo † • Rizo-Rangavi • Racoviţă • Rallet • Ramadan † • Romalo • Rosetti • Scanavi • Schina • Souldjaroglou † • Souldjaroglou-Ghika • Suṭu • Tzouki † • Vatatzes • Veliki • Ventura • Vlahoutzi • Vlasto de Crète • Vogoridi † • Ypsilanti • Zerra.

    Sułtan (tur. "władca", arab. as-sulṭān – "ten, który ma władzę") – tytuł władcy islamskiego, używany w wielu krajach muzułmańskich, m.in. w Turcji osmańskiej do 1922. Państwo rządzone przez sułtana to sułtanat.Suţu – ród Greków fanariockich, który osiągnął potęgę w Konstantynopolu w ostatnich latach istnienia Imperium Osmańskiego, a z którego wywodziło się kilku hospodarów Mołdawii i Wołoszczyzny.

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Demel Juliusz: Historia Rumunii, wyd. 2 poprawione i uzupełnione, wyd. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1986, s. 215–221, ​ISBN 83-04-01553-6​;
  • Iancu Andrea, Fanarioci a początki nowoczesności na ziemiach rumuńskich, „Mówią wieki. Magazyn historyczny” wyd. specjalne nr 01/2010, s. 32–37, ISSN 1897-8088;
  • Jurczak Kazimierz, W stronę Europy. Rumunia w XIX wieku, w: „Mówią wieki. Magazyn historyczny” wyd. specjalne nr 01/2010, s. 48–54, ISSN 1897-8088;
  • Gołembski F., Proces formowania się współczesnej świadomości narodowej u Greków, „Balcanica Posnaniensia” t. 6, Poznań 1993, s.23–42.
  • Reychman Jan, Historia Turcji, Wrocław 1973.
  • Runciman Steven, Wielki Kościół w niewoli. Studium historyczne patriarchatu konstantynopolitańskiego od czasów bezpośrednio poprzedzających jego podbój przez Turków aż do wybuchu greckiej wojny o niepodległość, przeł. J.S. Łoś, Warszawa 1973.
  • Warmiński Jan, Fanarioci [w:] Encyklopedia katolicka, t. 5, Lublin 1989, k. 38–39.
  • Weiss Anzelm, Ekumeniczny Patriarchat Prawosławny [w:] Encyklopedia katolicka, t. 4, Lublin 1983, t. 4, k. 843–852.
  • Grecy – naród pochodzenia indoeuropejskiego. Tworzące go plemiona dotarły na tereny Grecji w II tysiącleciu p.n.e. Konstantyn Mavrocordat (rum. Constantin Mavrocordat; ur. 1711, zm. 1769), hospodar Wołoszczyzny w latach 1730, 1731-1733, 1735-1741, 1744-1748, 1756-1758 i 1761-1763 (jako Konstantyn III) oraz hospodar Mołdawii w latach 1733-1735, 1741-1743, 1748-1749 i 1769 (jako Konstantyn IV) z rodu Mavrocordat.




    Warto wiedzieć że... beta

    Mavrocordat (gr. Μαυροκορδάτος) – ród Greków fanariockich, z którego wywodzili się hospodarowie Mołdawii i Wołoszczyzny w XVIII wieku.
    Mołdawia, Republika Mołdawii (mołd., rum. Moldova; mołd., rum. Republica Moldova; ros. Молдавия; czasem używana jest niezalecana przez Komisję Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami RP nazwa Mołdowa) – państwo europejskie położone na terenach historycznej Besarabii jak i obszarów położonych na lewym brzegu Dniestru (tzw. "Naddniestrze"). Graniczy z Ukrainą i Rumunią. W jej skład wchodzi także Terytorium Autonomiczne Gagauzji, gdzie językami urzędowymi są obok mołdawskiego gagauski i rosyjski, choć sami Rosjanie stanowią niewielką część ludności tego obszaru. Rdzenną ludność Gagauzji (Gagauz Yeri) (ponad 80%) stanowią Gagauzi – tureckojęzyczni prawosławni chrześcijanie.
    Wojna o niepodległość Grecji (1821–1832) – wojna narodowo-wyzwoleńcza toczona przez Greków, przeciw Turkom. Ostatecznie, dzięki poparciu Francji, Wielkiej Brytanii i Rosji Grecja uzyskała niepodległość w roku 1830. Każdy z krajów pomagających Grecji miał w tym swój cel. Anglia chciała mieć lepszy dostęp do swoich ziem w Afryce i lepszy dostęp do południowej części Europy. Ponadto interwencja brytyjska była okazją do osłabienia Egiptu, którego sułtan brał udział w wojnie przeciw Grecji od 1825 roku. Nadmierny wzrost potęgi Egiptu mógłby zagrozić brytyjskim posiadłościom w Indiach. Rosji chodziło również o osłabienie Turcji, którą mocarstwa europejskie – Wielka Brytania i Francja – uważały za przeciwwagę dla Rosji na Bałkanach.
    Imperium Osmańskie (jako nazwa państwa pisane wielką literą, jako nazwa imperium dynastii Osmanów – małą; dla tego drugiego znaczenia synonimem jest nazwa imperium ottomańskie) – państwo tureckie na Bliskim Wschodzie, założone przez Turków osmańskich, jedno z plemion tureckich w zachodniej Anatolii, obejmujące w okresie od XIV do XX wieku Anatolię, część Azji południowo-zachodniej, Afrykę północną i Europę południowo-wschodnią. W kręgach dyplomatycznych na określenie dworu sułtana, później także całego państwa tureckiego, stosowano termin Wysoka Porta.
    Konstantynopol stał się siedzibą patriarchy w 381, gdy do czterech dotychczasowych stolic patriarszych – Rzymu, Aleksandrii, Antiochii i Jerozolimy – Sobór konstantynopolitański I dodał piątą: Nowy Rzym (gr. Νέα Ῥώμη), czyli Konstantynopol, sytuując ją jako drugą w hierarchii patriarchatów. Ustanowienie stolicy patriarszej w Konstantynopolu było wynikiem zabiegów biskupów tego miasta, dotychczas skromnych sufraganów Heraklei. Wśród hierarchii, wiernych i cesarzy przeważył pogląd, że skoro dotychczasowe Bizancjum, którego znaczenie wynikało "tylko" z ruchu handlowego przez Bosfor, stało się stolicą wschodniej części Cesarstwa, to powinno zostać wyniesione do rangi równej Rzymowi – starej stolicy. Mimo przeciwdziałania papieży kolejne sobory powszechne przyznały biskupom Konstantynopola godność patriarszą i wydzieliły im kanoniczne terytorium, składające się ostatecznie z całej europejskiej części Cesarstwa Wschodniorzymskiego, diecezji Ilirii (należącej do cesarstwa zachodniorzymskiego) i całej Azji Mniejszej.
    Ipsilanti, także Ypsilanti, gr. Υψηλάντης – ród Greków fanariockich wywodzący się z regionów położonych na południowym wybrzeżu Morza Czarnego. Z rodziny tej wywodzili się hospodarowie Mołdawii i Wołoszczyzny panujący na przełomie XVIII i XIX w. – Aleksander i Konstantyn. Ten ostatni zbiegł na dwór cara rosyjskiego, stąd część Ipsilantich pełniła różne funkcje w Rosji. Synowie Konstantyna zapisali się w historii greckiego ruchu narodowowyzwoleńczego; jeden z nich, Aleksander, generał carski, był liderem związku Filiki Eteria i wzniecił nieudane powstanie przeciwko Turkom w 1821 w Rumunii.
    Wołoszczyzna (rum. Țara Românească albo Valahia) – kraina historyczna w Rumunii, obejmująca Nizinę Wołoską, położona pomiędzy Karpatami Południowymi a dolnym Dunajem. Dzieli się na Muntenię (Multany) oraz Oltenię, położoną na prawym brzegu rzeki Aluty. Na stokach Karpat występują złoża ropy naftowej. Główne miasta to Bukareszt (stolica Rumunii), Ploeszti (rum. Ploiești, główny ośrodek wydobycia ropy), Braiła (port naddunajski), Piteşti oraz Krajowa (główne miasto Oltenii).

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.789 sek.