• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Fakt społeczny

    Przeczytaj także...
    Materializm – pogląd, według którego istnieje tylko materia. Jednym z odmiennych poglądów od materializmu jest idealizm ontologiczny.Homo œconomicus (łac. człowiek ekonomiczny, człowiek racjonalny) - koncepcja jednostki zakładająca, że człowiek jako istota działająca racjonalnie dąży zawsze do maksymalizacji osiąganych zysków i dokonywania wyborów ze względu na wartość ekonomiczną rezultatów tych wyborów. W potocznym rozumieniu homo oeconomicus to człowiek działający zgodnie z tą zasadą.
    Fakt w rozumieniu potocznym jest to wydarzenie, które miało miejsce w określonym miejscu i czasie. W tym sensie faktem nie może być zdarzenie, które nie miało jeszcze miejsca, można jednak mówić o przewidywaniu przyszłych faktów - czyli zdarzeń które najprawdopodobniej się wydarzą. Zdarzenia te jednak stają się faktami dopiero wtedy, gdy się już wydarzą.

    Fakt społeczny – podstawowe pojęcie socjologizmu, wprowadzone do socjologii przez Emila Durkheima w wydanych w 1895 Zasadach metody socjologicznej. Zdefiniowane zostało ono przez niego w następujący sposób:

    Termin przyjmowany był implicite przez pozytywistów, a wyrażony został explicite przez Durkheima, który założył, że socjologia ma przede wszystkim badać rzeczywistość społeczną jak rzeczy. Tymi rzeczami są właśnie fakty społeczne, takie jak religia, prawo, moralność i obyczaje, a zadaniem socjologii jest ich odkrywanie i wyjaśnianie. Stanowisko to nie było bliskie materializmowi, a z pewnością w późniejszym okresie działania Durkheima, który w większym stopniu zaczął się skupiać na mentalnych aspektach struktury społecznej, przeciwstawiając fakty materialne kulturowym. Istotą tego podejścia było, aby przy badaniu faktów społecznych wyzbyć się potocznego myślenia i wiedzy przednaukowej oraz traktować rzeczywistość społeczną jako „świat nieznany”, podobnie jak traktowany był on przez Kartezjusza, a później przez przedstawicieli rodzących się nauk przyrodniczych, takich jak biologia.

    Emergencja (łac. emergo – wynurzam się) – powstawanie jakościowo nowych form i zachowań z oddziaływania między prostszymi elementami. Przykładem takiego zjawiska jest proces myślenia, powstający z interakcji pomiędzy wieloma neuronami w ludzkim mózgu (choć żaden neuron nie jest sam z siebie zdolny do myślenia).Wierzenia - w antropologii: zbiór twierdzeń dotyczących zjawisk i bytów nadprzyrodzonych, niesprawdzalnych empirycznie. Wierzenia występują w każdej kulturze.

    W ujęciu Durkheimowskim fakty społeczne mają trzy podstawowe cechy:

  • powszechność – przekonania i reguły są podzielane przez członków zbiorowości i są jej kolektywną własnością;
  • zewnętrzność – wobec każdego członka tej zbiorowości fakty te są zewnętrzne, nie są stworzone przez niego, lecz istniały już wcześniej i zostały mu przekazane w procesie socjalizacji, są różne od indywidualnych przeżyć psychicznych;
  • przymusowość – każdy członek danej zbiorowości musi zachowywać się zgodnie z nimi, a każde przeciwstawienie się im spotyka się z uruchomieniem wobec jednostki sankcji społecznych, przy czym jednostki często poddają się im, zakładając, że są to ich własne wybory.
  • Durkheim uznał fakt społeczny za podstawowy przedmiot badań socjologicznych. Powinno się badać je „jak rzeczy”, w sposób obiektywny je rejestrować oraz wyjaśniać poprzez wskazywanie ich przyczyn o raz konsekwencji. Stanowisko obiektywizmu w stosunku do rzeczywistości społecznej postulowane było już wcześniej w pozytywistycznym programie socjologii Comte’a, aczkolwiek w koncepcjach pozytywistów istniało utajone wartościowanie. Poza tym w ujęciu Comte’a socjologia była traktowana jako „królowa nauk”, poprzez powiązanie jej z naukami przyrodniczymi, u późniejszych zaś przedstawicieli socjologizmu, wyjaśnień faktów społecznych w społecznych i nieredukowalnych przyczynach. Zakładano przy tym, że fakty społeczne mają swoiste cechy i choć podlegają prawom przyrody, to nie należy ich apriorycznie z nich wywodzić oraz że zjawisk społecznych nie da się wydedukować ze zjawisk „życia jednostkowego”. Przeciwstawienie świata natury i świata społecznego polega na tym, że ten drugi ma charakter „duchowo-moralny”. Działania jednostek są zorientowane na imperatywy moralne zawarte w świadomości zbiorowej. Świadomość indywidualna jest zawsze fałszywa, ponieważ, mimo że jednostki działają świadomie, to nie znają własnych motywacji. Odwrotnie, piszący równolegle z Durkheimem Gabriel Tarde, zarówno przeciwstawiał fakty społeczne stanom świadomości i nieświadomości, jak i zakładał, że wyobrażenia zbiorowe mają znaczenie tylko wtedy, gdy da się je wywieść z aktów psychicznych. Podstawowym faktem społecznym było u niego naśladownictwo.

    Biologia (z gr. βίος (bios) - życie i λόγος (logos) - słowo, nauka) – nauka przyrodnicza zajmująca się badaniem życia i organizmów żywych.Socjalizacja (łac. socialis = społeczny) – proces (oraz rezultat tego procesu) nabywania przez jednostkę systemu wartości, norm oraz wzorów zachowań, obowiązujących w danej zbiorowości. Socjalizacja trwa przez całe życie człowieka, lecz w największym nasileniu występuje, gdy dziecko rozpoczyna życie w społeczeństwie. Największą rolę na tym etapie odgrywają jego rodzice, później także wychowawcy i rówieśnicy oraz instytucje (takie jak szkoła czy Kościół).

    Pojęcie to było także używane przez Pareta, gdy wskazywał on, że model człowieka w postaci homo oeconomicus jest uproszczeniem, ponieważ nie zakłada on ludzkich działań nieracjonalnych, które biorą się z takich faktów jak wierzenia. Socjologia była dla niego nauką o działaniach pozalogicznych. Wymieniał następujące przyczyny (podstawy) tego typu działań:

    Cogito ergo sum (łac. "myślę, więc jestem") – zdanie z Rozprawa o metodzie (1637) Kartezjusza. Według Kartezjusza fakt myślenia, a w konsekwencji istnienia podmiotu myślącego są dane bezpośrednio i stanowić mogą podstawę całej wiedzy pewnej.Obyczaj – forma zachowania powszechnie przyjęta w danej zbiorowości społecznej i poparta uznawaną w niej tradycją.
  • obiektywnie realne (całkowicie i bezpośrednio) przyczyny działań pozalogicznych:
  • nakazy z wyimaginowanymi sankcjami;
  • ingerencja boga lub uosobionej abstrakcji;
  • legendy odnoszące się do boskich ingerencji;
  • określanie realności istotom metafizycznym;
  • zgodność zasad z odczuciami określana jako realność;
  • niecałkowicie i niebezpośrednio realne obiektywnie przyczyny działań pozalogicznych (niedorzeczne przesądy)
  • wyciąganie logicznych wniosków z błędnych spostrzeżeń;
  • mit jako naśladowanie rzeczywistości historycznej;
  • mit składający się z faktów historycznych oraz elementów wyimaginowanych;
  • alegorie uważane jako fortele.
  • W ujęciu socjologistów z kolei fakty społeczne nie były tylko czymś specyficznym dla socjologii, ale dla ogółu nauk społecznych, socjologia jednak miała je wyjaśniać.

    Alfred Schütz (ur. 13 kwietnia 1899 w Wiedniu, zm. 20 maja 1959 w Nowym Jorku) – austriacki filozof i socjolog, główny reprezentant socjologii fenomenologicznej.Kartezjusz (fr. René Descartes, łac. Renatus Cartesius, ur. 31 marca 1596 w La Haye-en-Touraine w Turenii, zm. 11 lutego 1650 w Sztokholmie) – francuski filozof, matematyk i fizyk, jeden z najwybitniejszych uczonych XVII wieku, uważany za prekursora nowożytnej kultury umysłowej.

    Takie podejście zostało poddane krytyce w socjologii rozumiejącej Maxa Webera. Weber stwierdzał, że fakty społeczne są tylko wtedy ważne, gdy odnoszą się do wartości, także do wartości badacza, który nie dysponuje na wstępie obiektywnymi kryteriami. Dlatego też w procesie badawczym powinien on „wyłączyć się” ze świata i zająć wobec przedmiotu stanowisko obiektywne. W krytycznym podejściu do koncepcji Webera Alfred Schütz zupełnie zanegował badanie „rzeczy”, stwierdzając, że sytuacją wyjściową dla socjologii jest badanie znaczeń, które stanowią o specyfice rzeczywistości społecznej.

    Kultura (z łac. colere = „uprawa, dbać, pielęgnować, kształcenie”) – termin ten jest wieloznaczny, pochodzi od łac. cultus agri („uprawa roli”), interpretuje się go w wieloraki sposób przez przedstawicieli różnych nauk. Kulturę można określić jako ogół wytworów ludzi, zarówno materialnych, jak i niematerialnych: duchowych, symbolicznych (takich jak wzory myślenia i zachowania).Gabriel Tarde (ur. 12 marca, 1843 w Sarlat, Francji, zm. 13 maja, 1904 w Paryżu), francuski socjolog, psycholog społeczny, filozof i kryminolog. Przez większość życia pracował jako prowincjonalny wykładowca, pod koniec życia został profesorem Collège de France. Wszechstronny myśliciel, uznawany za jednego z prekursorów socjologii i psychologii społecznej.

    Zobacz też[]

  • emergencja
  • fakt
  • Przypisy

    1. Durkheim 2006 ↓, s. 41.
    2. Szacki 2002 ↓, s. 248.
    3. Sztompka 2002 ↓, s. 232.
    4. Turner 2004 ↓, s. 550-551.
    5. Szacki 2002 ↓, s. 275.
    6. Giddens 2004 ↓, s. 33.
    7. Szacki 2002 ↓, s. 248-249.
    8. Szacki 2002 ↓, s. 360.
    9. Szacki 2002 ↓, s. 362.
    10. Szacki 2002 ↓, s. 363.
    11. Giddens 2001 ↓, s. 139-140.
    12. Szacki 2002 ↓, s. 380.
    13. Szacki 2002 ↓, s. 330-331.
    14. Szacki 2002 ↓, s. 346-347.
    15. Pareto 1994 ↓, s. 128-129.
    16. Szacki 2002 ↓, s. 364.
    17. Szacki 2002 ↓, s. 463.
    18. Szacki 2002 ↓, s. 487.

    Bibliografia[]

  • Émile Durkheim: Samobójstwo. Studium z socjologii. Krzysztof Wakar. Warszawa: Oficyna Naukowa, 2006, seria: Biblioteka Myśli Socjologicznej. ISBN 83-7459-016-5.
  • Anthony Giddens: Nowe zasady metody socjologicznej. Grażyna Woroniecka (tłum.). Kraków: Zakład Wydawniczy Nomos, 2001. ISBN 83-88508-14-8.
  • Anthony Giddens: Socjologia. Alina Szulżycka (tłum.). Warszawa: PWN, 2004. ISBN 83-01-14225-1.
  • Vilfredo Pareto: Uczucia i działania. Fragmenty socjologiczne. Monika Dobrowolska, Magdalena Rozpędowska, Anna Zinserling (tłum.). Warszawa: PWN, 1994, seria: Biblioteka Socjologiczna. ISBN 83-01-11338-3.
  • Jerzy Szacki: Historia myśli socjologicznej. Warszawa: PWN, 2002. ISBN 83-01-13844-0.
  • Piotr Sztompka: Socjologia. Analiza społeczeństwa. Kraków: Znak, 2002. ISBN 83-240-0218-9.
  • Jonathan H. Turner: Struktura teorii socjologicznej. Aleksander Manterys, Grażyna Woroniecka (red.). Warszawa: PWN, 2004. ISBN 83-01-14072-0.
  • Alegoria (stgr. ἀλληγορία allēgoría, od ἀλληγορέω allēgoréo - "mówię w przenośni, obrazowo") – w literaturze i sztukach plastycznych przedstawienie pojęć, idei, wydarzeń, przy pomocy obrazu artystycznego o charakterze przenośnym lub symbolicznym, np. poprzez personifikację. Odczytanie alegorii umożliwiają m.in. atrybuty lub emblematy o konkretnym znaczeniu, dlatego, w przeciwieństwie do symbolu, przesłanie alegorii jest zazwyczaj jednoznaczne.Sankcja (funktor normotwórczy) – społeczna reakcja na określone działanie jednostki w postaci kary lub nagrody w danej zbiorowości w zależności od tego, czy jednostka ta działa zgodnie lub niezgodnie z ustalonymi w tej zbiorowości regułami. Karane są działania, które są niezgodne z imperatywami, a nagradzane te, które są zgodne z preferencjami.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Obiektywizm – stanowisko filozoficzne głoszące, że przedmiot poznania istnieje poza podmiotem poznającym i niezależnie od niego. Bezstronność, postawa badawcza wolna od przesądów i uprzedzeń.
    Socjologia rozumiejąca (socjologia humanistyczna) to orientacja teoretyczno-metodologiczna zapoczątkowana przez Maxa Webera.
    Redukcjonizm – pogląd w filozofii nauki, stanowisko metodologiczne przyjmujące, że możliwe i właściwe jest wyjaśnienie i opis własności złożonego układu poprzez opis i wyjaśnienie zachowania jego części. Poglądami alternatywnymi są holizm i emergentyzm.
    Auguste Comte, Izydor Maria August Franciszek Ksawery Comte (ur. 19 stycznia 1798 w Montpellier, zm. 5 września 1857 w Paryżu) – francuski filozof i pozytywista, twórca terminu socjologia.
    Samobójstwo. Studium z socjologii (Le suicide. Étude de sociologie) to tytuł pracy Émile Durkheima poświęconej samobójstwu, wydanej w 1897.
    Dedukcja to rodzaj rozumowania logicznego, mającego na celu dojście do określonego wniosku na podstawie założonego wcześniej zbioru przesłanek. Rozumowanie dedukcyjne w odróżnieniu od rozumowania indukcyjnego jest w całości zawarte wewnątrz swoich założeń, to znaczy nie wymaga tworzenia nowych twierdzeń czy pojęć, lecz jest tylko prostym wyciąganiem wniosków. Jeśli jest przeprowadzone poprawnie, zaś zbiór przesłanek nie zawiera zdań fałszywych, to wnioski wyciągnięte w wyniku rozumowania dedukcyjnego są nieodparcie prawdziwe i nie można ich zasadnie zakwestionować.
    Religia – system wierzeń i praktyk, określający relację pomiędzy różnie pojmowaną sferą sacrum (świętością) i sferą boską, a określonym społeczeństwem, grupą lub jednostką. Manifestuje się ona w wymiarze doktrynalnym (doktryna, wiara), w czynnościach religijnych (np. kult czy rytuały), w sferze społeczno-organizacyjnej (wspólnota religijna, np. Kościół) i w sferze duchowości indywidualnej (m.in. mistyka).

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.066 sek.