Etymologia ludowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Etymologia ludowa, reinterpretacja etymologiczna, etymologia synchroniczna – odczuwany przez użytkowników języka związek etymologiczny danej frazy lub wyrażenia z innymi elementami tego samego języka.

Sofizmat etymologiczny (ang. etymological fallacy) – przekonanie, jakoby właściwymi znaczeniami wyrażeń językowych były znaczenia historyczne, wynikające z etymologii (pochodzenia) danego słowa. Kalambur (z języka francuskiego) – zabawna gra słów o zbliżonym (paronomazja) bądź identycznym brzmieniu (homonim), lecz o różnych znaczeniach. Efekt powstaje dzięki przeprowadzanym przekształceniom wyrazów, m.in. usamodzielnieniu lub przestawieniu członów.

Etymologia ludowa to także proces upodabniania (na ogół zapożyczonych) wyrazów do podobnie brzmiących wyrazów rodzimych na zasadzie skojarzenia znaczeń, niekiedy stosowany świadomie w utworach literackich – np. przekształcenie wyrazu „cmentarz” w „smętarz”. W tym sensie reinterpretacja etymologiczna jest zjawiskiem częstym i jest jedną z sił napędzających zmiany językowe.

Językoznawstwo diachroniczne (od gr. día „przez”, chrónos „czas”, językoznawstwo historyczne) to dział językoznawstwa zajmujący się badaniem relacji jakie występują między elementami języka w różnych epokach jego rozwoju. Językoznawstwo diachroniczne bada więc zmiany, jakie zachodzą w języku z upływem czasu. Głównym zadaniem językoznawstwa diachronicznego jest opisanie tych zmian i sformułowanie na tej podstawie możliwie ogólnych zasad obowiązujących w ewolucji języków.Zmiana językowa – nowy element powstały na gruncie danego systemu językowego, zmiana w jego wewnętrznej strukturze. Zmiany powstają w wyniku zakorzenienia nietrwałych innowacji, ukształtowanych albo wskutek ewolucji reguł językowych, albo też jako efekt celowego działania użytkowników języka.

Znaczenie[ | edytuj kod]

Etymologia ludowa to wyjaśnianie pochodzenia lub znaczenia jakiegoś słowa na podstawie jego fonetycznego podobieństwa do innego słowa, np. wywodzenie nazwy „Włochy” od „włosów” lub „Częstochowy” od wyrazów „często” i „chować się”. W rzeczywistości „Włochy” to wyraz pochodzenia germańskiego, który dawniej oznaczał mieszkańców cesarstwa rzymskiego, spokrewnione wyrazy to m.in. Wołoch oraz Walijczyk (ang. Welsh). Z kolei „Częstochowa” oznacza miejscowość należącą do kogoś o imieniu Częstoch, które wywodzi się od wyrazu „częstować”.

Etymologia, źródłosłów – dział językoznawstwa badający pochodzenie wyrazów, zmiany ich znaczenia i formy w miarę upływu czasu. Jednocześnie wyraz ten oznacza objaśnienie pochodzenia konkretnego wyrazu i jego znaczenia.Wielka Encyklopedia Rosyjska (ros. Большая российская энциклопедия, БРЭ) – jedna z największych encyklopedii uniwersalnych w języku rosyjskim, wydana w 36 tomach w latach 2004–2017. Wydana przez spółkę wydawniczą o tej samej nazwie, pod auspicjami Rosyjskiej Akademii Nauk, na mocy dekretu prezydenckiego Władimira Putina nr 1156 z 2002 roku

Ludowe reinterpretacje etymologiczne są nienaukowe i często błędne, ponieważ mają charakter asocjacji wyłącznie fonetycznych, są synchroniczne (nie historyczne) oraz statystyczne (tzn. doszukują się podobieństwa do tych słów, które są obecnie często używane).

Przykładem etymologii ludowych są też generalnie etymologie starożytne i średniowieczne, np. etiologie biblijne. W starożytności oraz w czasach średniowiecznych językoznawstwo nie istniało w sensie współczesnym. Etymologie ludowe tych okresów (np. bardzo popularne w Europie w średniowieczu) były próbą wyjaśniania duchowego znaczenia słowa lub pojęcia.

Kontrola autorytatywna – w terminologii bibliotekoznawczej określenie procedur zapewniających utrzymanie w sposób konsekwentny haseł (nazw, ujednoliconych tytułów, tytułów serii i haseł przedmiotowych) w katalogach bibliotecznych przez zastosowanie wykazu autorytatywnego zwanego kartoteką wzorcową.Gemeinsame Normdatei (GND) – kartoteka wzorcowa, stanowiąca element centralnego katalogu Niemieckiej Biblioteki Narodowej (DNB), utrzymywanego wspólnie przez niemieckie i austriackie sieci biblioteczne.

Zobacz też[ | edytuj kod]

  • językoznawstwo ludowe
  • sofizmat etymologiczny
  • gra słów
  • kalambur
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Witold Paweł Cienkowski, Teoria etymologii ludowej, Warszawa, 1972 (Google Books)
    2. Andrew L. Sihler, Language History: an introduction, John Benjamins, 2000, s. 86–88. ​ISBN 978-90-272-3697-5(Google Books) (ang.).
    3. Friedrich Ohly, On the spiritual sense of the word in the Middle Ages, in Ohly Sensus Spiritualis: Studies in Medieval Significs and the Philology of Culture, translated from German by Kenneth Northcroft, University of Chicago Press 2005 (ang.).
    Znaczenie w najogólniejszym ujęciu to pojęcie, które łączy to, co rejestrujemy naszymi zmysłami z jakimś symbolem. Znak, zdanie, gest, czy dźwięk nie mają znaczenia, jeśli nie odnoszą się do czegoś, co jest nam znane.




    Reklama