• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Etna



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6]
    Przeczytaj także...
    Zaskroniec zwyczajny (Natrix natrix) – gatunek niejadowitego węża z rodziny połozowatych (Colubridae). Zaskrońce występują w całej Europie (oprócz Szkocji, Irlandii i północnej części Skandynawii). Samica jest większa od samca i osiąga średnio długość od 85 cm do 1,2 m (wyjątkowo 2 m), a samiec od 70 cm do 1 m. Żywią się żabami, rybami albo małymi gryzoniami, które połykają bez uprzedniego uśmiercania. Atakują tylko poruszające się zwierzęta. W niewoli zaskrońce żyją do 15 lat.Wawrzyn szlachetny, laur (Laurus nobilis L.) – gatunek krzewu należący do rodziny wawrzynowatych (Lauraceae). Występuje w stanie dzikim na obszarze śródziemnomorskim aż do południowych Alp, jednak jest uprawiany także w krajach południowej Europy, Afryce i obu Amerykach.

    Etna (łac. Aetna; scn. Mungibeddu, Muntagna lub Mongibello) – czynny stratowulkan we Włoszech, na wschodnim wybrzeżu Sycylii. Jest to obecnie najwyższy i największy w Europie stożek wulkaniczny. Aktualna wysokość to około 3340 m n.p.m. (z uwagi na aktywność wulkanu wartość ta ulega ciągłym zmianom). Etna zajmuje powierzchnię co najmniej 1250 km². W 2013 wulkan został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Od 1987 część obszarów Etny chroniona jest poprzez Park Regionalny Etna.

    Stożek wulkaniczny – wulkan, wzniesienie o stożkowatym kształcie, utworzone z lawy lub materiałów piroklastycznych, wydobywających się z wylotu komina wulkanicznego w czasie erupcji centralnej. W wyniku kolejnych erupcji kształt i wielkość stożka mogą ulegać zmianom, w wierzchołkowej partii może utworzyć się krater lub kaldera.Toleit – magmowa skała wylewna, lub subwulkaniczna, będąca odmianą bazaltu, podobna do dolerytu lub diabazu. Bazalty toleitowe powstają współcześnie w strefach spreadingu dna oceanicznego. Odznaczają się wysokim składem petrograficznym i chemicznym.

    Wulkan zaczął powstawać około 500 000 lat temu. Pierwsze wzmianki o erupcjach pochodzą z około 1500 r. p.n.e.; szacuje się, że od tamtego czasu do dziś było ponad 200 wybuchów.

    Spis treści

  • 1 Powstanie i budowa
  • 1.1 Historia
  • 1.2 Obecny kształt
  • 2 Etymologia
  • 3 Erupcje
  • 3.1 Erupcje do 1579
  • 3.2 Erupcje od 1603
  • 4 Park Regionalny Etna
  • 5 Flora
  • 5.1 Strefa do 1000-1100 m n.p.m.
  • 5.2 Strefa od około 1000-1100 m n.p.m. do około 1400-1450 m n.p.m.
  • 5.3 Strefa od około 1400-1450 m n.p.m. do około 2200-2250 m n.p.m.
  • 5.4 Strefa roślinności powyżej 2200-2250 m n.p.m.
  • 6 Fauna
  • 6.1 Ssaki
  • 6.2 Awifauna
  • 6.3 Gady i płazy
  • 7 Turystyka i rolnictwo
  • 7.1 Turystyka
  • 7.2 Rolnictwo
  • 8 Mitologia
  • 9 Uwagi
  • 10 Przypisy
  • 11 Bibliografia
  • Przytulia (Galium L.) – rodzaj roślin z rodziny marzanowatych. Należy do niego ok. 400 gatunków występujących na całym świecie. Gatunkiem typowym jest Galium verum L..Jałowiec pospolity (Juniperus communis L.) – gatunek zawsze zielonego krzewu lub drzewa należący do rodziny cyprysowatych. Występuje na półkuli północnej od obszaru okołobiegunowego po obszary górskie w południowej Europie, Azji i Ameryce Północnej.

    Powstanie i budowa[]

    Historia[]

    Stratowulkan powstał w późnym plejstocenie i holocenie, jest tym samym najstarszym stratowulkanem na Ziemi. Leży na geologicznie złożonym obszarze, znajduje się nad strefą subdukcji euroazjatyckiej i afrykańskiej płyty tektonicznej w okolicy trzech lokalnych uskoków Tindari-Giardini, Comiso-Messina, M. Kumeta-Alcantara na granicy podwodnej Maltańskiej Skarpy (ang. Malta Escarpment).

    Płyta eurazjatycka – kontynentalna płyta tektoniczna, obejmująca swoim zasięgiem Europę i znaczną część Azji (bez Półwyspu Arabskiego, Indyjskiego oraz wschodniej Syberii).Sycylia (wł., łac. Sicilia, w starożytności Trinacria) – największa wyspa na Morzu Śródziemnym (25 710 km²), leżąca na południowy zachód od Półwyspu Apenińskiego, od którego oddziela ją wąska Cieśnina Mesyńska. Zamieszkuje ją około 5 milionów mieszkańców.
    Zdjęcie satelitarne Etny.
    Powstawanie wulkanów w pobliżu strefy subdukcji.

    Pierwsze erupcje wulkanu miały miejsce u jego obecnych podstaw, gdzie wykryto obecność jednej ze skał bazaltowych – toleit. Skały te stanowią niewielki procent skał, z których zbudowany jest wulkan i powstały w wyniku podwodnych erupcji szczelinowych około 500 000 lat temu.

    Wiązowiec, Obrostnica (Celtis L.) – rodzaj liczący około 60-70 gatunków drzew liściastych zaliczana w systemie APG II do rodziny konopiowatych (Cannabaceae). Występuje powszechnie w ciepłych regionach o klimacie umiarkowanym na półkuli północnej, w południowej Europie, Azji Południowej i Wschodniej, w Ameryce Północnej i Południowej oraz w południowej części Afryki.Trachit, trachyt – obojętna skała wylewna, leżąca w grupie skał nasyconych krzemionką, w klasie sjenitu i trachitu.

    Wulkan formował się w kierunku osi zachodniej i tak w wyniku kolejnych erupcji i wypełniania się zatoki zastygłą lawą powstał stożek wulkaniczny noszący nazwę Callanna (około 168 000 - 100 000 lat temu), przez kolejne lata w kierunku zachodnim uformowały się stożki Trifoglietto I, który został pokryty przez Trifoglietto II (około 80 000 - 64 000 lat temu). W wyniku zapadnięcia się Trifoglietto II powstała kaldera Valle del Bove.

    Linguaglossa – miejscowość i gmina we Włoszech, w regionie Sycylia, w prowincji Katania. Nazwę miejscowości stanowi powtórzenie wyrazu oznaczającego "język" w dwóch językach: lingua (po łacinie) i glossa (po grecku).Lista światowego dziedzictwa (ang. World Heritage List; fr. Liste du patrimoine mondial) – lista obiektów objętych szczególną ochroną międzynarodowej organizacji UNESCO, filii ONZ, ze względu na ich unikatową wartość kulturową bądź przyrodniczą dla ludzkości. Lista obejmuje (w czerwcu 2013) 981 obiektów w 160 krajach, w tym 759 obiektów dziedzictwa kulturowego (K), 193 przyrodniczego (P) i 29 mieszanych (K, P). O wpisaniu danego obiektu na listę decyduje Komitet Światowego Dziedzictwa w trakcie corocznej sesji, począwszy od 1977 r. Nominacje zgłaszane są przez poszczególne kraje. Jeżeli wniosek o wpisanie danego miejsca na listę nie zostanie uwzględniony, może być złożony ponownie.

    Wulkan, jaki można zaobserwować obecnie, zaczął formować się około 34 000 do 30 000 lat temu, powstały stożek noszący nazwę Ellittico w wyniku potężnej eksplozji około 20 000 - 15 000 lat temu utworzył kalderę o średnicy około 4 km o tej samej nazwie. W miejscu tej kaldery rozpoczęło się tworzenie stożka nazywanego Mongibello, który dziś góruje nad Sycylią.

    Popielica szara , dawniej: popielica (Glis glis) – ssak z rodziny popielicowatych (Gliridae), jedyny przedstawiciel rodzaju popielica (Glis). W Polsce popielica jest gatunkiem zagrożonym wyginięciem i jest objęta ochroną gatunkową. Znajduje się w Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt oraz objęta jest Konwencją Berneńską.Orlica pospolita, orlica zgasiewka (Pteridium aquilinum (L.) Kuhn) – kosmopolityczny gatunek paproci z rodziny Dennstaedtiaceae. Występuje w strefie klimatów umiarkowanych i subtropikalnych. W Polsce gatunek pospolity z wyjątkiem wyższych terenów górskich.

    Wulkan zbudowany jest głównie z trachitów i bazaltów.

    Obecny kształt[]

    Etna zajmuje powierzchnię co najmniej 1250 km² przy obwodzie ponad 135 km. Stratowulkan rozciąga się od północy na południe i przypomina kształtem elipsę o wymiarach 47 km na 38 km. Na wschodnim stoku widoczna jest charakterystyczna kaldera Valle del Bove o stromych ścianach, głębokości do 1000 m i wymiarach około 5 x 10 km w kształcie podkowy otwartej na wschód. Kaldera zajmuje powierzchnię 35 km² przy obwodzie około 18 km.

    Płomykówka zwyczajna, płomykówka (Tyto alba) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny płomykówkowatych (Tytonidae). Spośród wszystkich sów najbardziej rozpowszechniony na świecie gatunek. Zamieszkuje wszystkie kontynenty oprócz Antarktyki. W Polsce nieliczny ptak lęgowy (tylko podgatunek T. alba guttata), osiadły.Kuna leśna, tumak (Martes martes) – gatunek niewielkiego ssaka drapieżnego z rodziny łasicowatych. Występuje w całej niemal Europie oraz w Azji, aż po Iran i zachodnią Syberię. W Polsce występuje, choć niezbyt licznie, na całym obszarze kraju, a zasięg jej występowania często pokrywa się z występowaniem kuny domowej.

    Wysokość Etny sięga około 3340 m n.p.m. (północno-wschodni krater) i jest to wartość, która z uwagi na aktywność wulkanu ulega ciągłym zmianom. W 1932 podawano wysokość 3263 m n.p.m., w 2004 wartość ta wynosiła 3350 m n.p.m. natomiast w 1865 wysokość prawdopodobnie wynosiła około 3390 m n.p.m.

    Etna posiada cztery główne kratery:

    Gekon murowy (Tarentola mauritanica) – gatunek jaszczurki z rodziny gekonów. Występuje na terenach Zachodniej Europy (Hiszpania, Francja), w płd. części Europy Południowej (Włochy), na Półwyspie Bałkańskim, spotykany również w płn. Afryce.Pustułka zwyczajna, pustułka, sokół pustułka (Falco tinnunculus) – gatunek średniej wielkości ptaka drapieżnego z rodziny sokołowatych (Falconidae).
  • Bocca Nuova oraz Voragine, które utworzyły się z centralnego krateru odpowiednio w 1945 i 1968
  • Krater północno-wschodni, który powstał w 1911 (tu jest najwyższy punkt wulkanu Etna)
  • Krater południowo-wschodni, który powstał w 1971
  • Na zboczach Etny można znaleźć ponad 270 innych nieaktywnych już kraterów bocznych.

    Chmielograb europejski, ostria grabolistna (Ostrya carpinifolia Scop.) – gatunek roślin z rodziny brzozowatych w stanie naturalnym występuje w Europie południowej po Alpy i w Azji Mniejszej.Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Demeter (także Demetra; gr. Δημήτηρ Dēmḗtēr, Δήμητρα Dḗmētra, łac. Ceres) – w mitologii greckiej bogini płodności ziemi, urodzaju, ziemi uprawnej, zbóż, rolnictwa. Jej córką była Kora.
    Pójdźka zwyczajna, pójdźka (Athene noctua) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny puszczykowatych (Strigidae), zamieszkująca całą Europę poza Półwyspem Skandynawskim, Afrykę Północną z Saharą, Bliski Wschód i środkową Azję aż po Koreę. Pod koniec XIX wieku reintrodukowana w Wielkiej Brytanii, obecnie również tam jest lęgowa. W Polsce nieliczny ptak lęgowy, ściśle osiadły.
    Żbik europejski (Felis silvestris silvestris) – przedstawiciel kotowatych, opisany po raz pierwszy w 1775 roku przez niemieckiego przyrodnika Johanna Christiana Daniela von Schrebera, blisko spokrewniony z kotem nubijskim, kotem domowym i kotem stepowym (zobacz: żbik).
    Bagno – obszar o utrzymującym się nadmiernym nawilgoceniu, porośnięty przez roślinność przystosowaną do specyficznych warunków związanych z dużym nawilgoceniem. Bagna bardzo często tworzą się w zagłębieniach terenu we wszystkich strefach klimatycznych świata. Największe przestrzenie zajmują jednak na obszarach pokrytych wieczną zmarzliną (Syberia, północna Kanada) i w strefie równikowej. Poza tym tworzą się w dolinach i deltach dużych rzek, na pojezierzach, na płaskich obszarach bezodpływowych, w nieckach krasowych, w odciętych zatokach morskich i nad brzegami mórz i oceanów. W bagnach w wyniku procesów utleniania związków organicznych tworzy się torf.
    Łasica pospolita, łasica, łaska (Mustela nivalis) – gatunek niewielkiego drapieżnego ssaka z rodziny łasicowatych (Mustelidae).
    Sosna czarna, sosna austriacka (Pinus nigra Arn.) – gatunek drzewa z rodziny sosnowatych (Pinaceae). Sosna czarna występuje na terenie południowej i południowo-zachodniej Europy oraz Azji Mniejszej. Do Polski sosnę czarną sprowadzono w 1759 r. Pierwotny areał tego gatunku rozciąga się od Maroka i Hiszpanii, przez Pireneje, Alpy, południowe Karpaty aż do Krymu.
    Klinopodium pospolite, czyścica storzyszek (Clinopodium vulgare L.) – gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny jasnotowatych. Występuje w Afryce Północnej, w całej niemal Europie, w Ameryce Północnej oraz w Azji Zachodniej i na Syberii. W Polsce średnio pospolity.

    Reklama