• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Estońscy Szwedzi

    Przeczytaj także...
    <|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>Haapsalu (do 1917 używano niemieckiej i szwedzkiej nazwy Hapsal) – miasto w zachodniej Estonii, nad Zatoką Haapsalu (Morze Bałtyckie). Liczy ok. 12 tys. mieszkańców. Port morski. Znane uzdrowisko klimatyczne i balneologiczne. Jest stolicą prowincji Lääne.
    Ruhnu (szw. Runö) - niewielka wyspa na morzu Bałtyckim w Zatoce Ryskiej należąca do Estonii. Od łotewskiego wybrzeża dzieli ją zaledwie 37 kilometrów. Administracyjnie znajduje się w Prowincji Saare. Zajmuje powierzchnię 11,9 km² i liczy około 60-70 stałych mieszkańców. Na wyspie znajduje się wieś Ruhnu i wiejska gmina Ruhnu. Z powodu dużego zasolenia wód podziemnych (podsiąkanie wód morskich) wodę pitną pobiera się z odwiertu o głębokości 787 m.
    Nieoficjalna flaga szwedzkojęzycznej mniejszości

    Estońscy Szwedzi lub Szwedzi z wybrzeża (szw.: estlandssvenskar, "Estońscy Szwedzi", potocznie aibofolke, "Ludzie z wysp", est.: rannarootslased, "Szwedzi z wybrzeża") - szwedzkojęzyczna mniejszość zamieszkująca rejony północno-zachodnie i wyspy Estonii.

    II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.Szwecja, Królestwo Szwecji (Sverige, Konungariket Sverige) – państwo w Europie Północnej, zaliczane do państw skandynawskich. Szwecja jest członkiem Unii Europejskiej od 1995 roku. Graniczy z Norwegią, Finlandią i Danią.

    Estonia od wieków była miejscem osadnictwa i wypraw wikingów ze Szwecji i Danii, jednak rozpoczęcie osadnictwa szwedzkiego na tym obszarze (gdy istniało już państwo szwedzkie) (znanym jako Aiboland) datuje się na XIII i XIV wiek, ale bardzo prawdopodobne, że było nawet wcześniej. Większość z estońskich Szwedów wyjechała do Szwecji po zajęciu Estonii przez Armię Czerwoną w czasie II wojny światowej, tylko niewielka liczba z nich mieszka obecnie w Estonii.

    Język szwedzki (szw. svenska språket, svenska) – język północnogermański wschodni (wschodnioskandynawski), używany głównie w Szwecji i częściach Finlandii, przez ok. 9 mln ludzi. W Finlandii język szwedzki jest, obok fińskiego, językiem urzędowym, z uwagi na 5% szwedzkojęzycznych obywateli Finlandii zamieszkałych głównie na wybrzeżach tego kraju. Szwedzki jest dość dobrze zrozumiały dla Norwegów i w mniejszym stopniu także dla Duńczyków. Język standardowy w Szwecji, tzw. rikssvenska (szwedzki państwowy) oparty jest na dialektach regionu sztokholmskiego.<|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>

    Historia[]

    Wczesna historia[]

    Estonia, najdłużej w swej historii (wieleset lat) była częścią niemieckich państw zakonnych i znajdowała się pod niemiecką dominacją. W tym czasie na tereny Estonii przybyli pierwsi szwedzcy osadnicy. Z 1294 pochodzi pierwszy dokument potwierdzający osiedlanie się Szwedów na terenie Estonii w okolicach miasta Hapsal, obecnie Haapsalu. W XIII i XIV wieku duża liczba Szwedów zasiedliła Estonię.

    Estończycy (est. eestlased) – naród ugrofiński zamieszkujący Estonię, posługujący się językiem estońskim. Estończycy najbliżej spokrewnieni są z Finami. Estończycy są potomkami starożytnych Estów. Silne wpływy skandynawskie i niemieckie w kulturze. Wierzący Estończycy wyznają głównie protestantyzm (luteranizm), zdecydowana większość zaś jest bezwyznaniowa.Armia Czerwona, ros. Красная Армия, pełna nazwa Robotniczo-Chłopska Armia Czerwona (Рабоче-Крестьянская Красная Армия, RKKA), od 23 lutego 1946 roku Armia Radziecka (ros. Советская армия, stosowane również tłumaczenie Armia Sowiecka) – wojska lądowe Sił Zbrojnych ZSRR, istniejące do grudnia 1991 (przemianowane m.in. na Wojska Lądowe Republiki Białoruś, Wojska Lądowe Federacji Rosyjskiej oraz wojska lądowe każdej z pozostałych dawnych republik ZSRR).

    Szwedzka Estonia[]

    Szwedzkie imperium z 1658 r. obejmujące także Estonię, Finlandię i płn. Łotwę

    W 1561 Estonia znalazła się pod panowaniem Szwecji i pozostała w niej do 1721 roku. Estońscy Szwedzi wykorzystali to i język szwedzki obok niemieckiego i estońskiego stał się oficjalnym językiem w Estonii.

    Estonia (est. Eesti, Republika Estońska – Eesti Vabariik) – państwo w Europie Północnej, nad Morzem Bałtyckim, powstałe po I wojnie światowej. Członek Unii Europejskiej i NATO. Graniczy z Łotwą od południa i z Rosją od wschodu oraz z Finlandią przez Zatokę Fińską.Szwedzi (szw. svenskar) – naród germański mieszkający głównie w Szwecji (około 9 mln), zachodniej i południowo-zachodniej Finlandii (około 300 tys.) oraz w innych krajach skandynawskich, w USA (ponad 4 miliony ludzi pochodzenia szwedzkiego) i Kanadzie. Około 90% schrystianizowanych w XI-XII wieku Szwedów należy od XVI wieku do Szwedzkiego Kościoła Ewangelicko-Luterańskiego (w 2000 doszło do separacji kościoła od państwa). Większość z nich jest niepraktykująca. Posługują się językiem szwedzkim.

    Późniejsze czasy[]

    Gdy Szwecja utraciła, na rzecz Rosji, kontrolę nad Estonią i Finlandią warunki życia estońskich Szwedów pogorszyły się. Część z estońskich Szwedów podróżowała po Imperium Rosyjskim w poszukiwaniu lepszych warunków, spora ich grupa dotarła do osady Staroszwedzkie (Gammalsvenskby), na obecnej Ukrainie, gdzie ich potomkowie żyją do dziś. Gdy, w 1918 r., Estonia uzyskała niepodległość, mniejszości narodowe jak np. Szwedzi, Niemcy, Rosjanie zyskali dużą swobodę kulturalną, równą Estończykom oraz miejsca w estońskim rządzie. Jednakże pod względem ekonomicznym Szwedzi i Rosjanie czerpali mniejsze korzyści z nowego prawa niż Niemcy i Estończycy. Po inwazji Armii Czerwonej na Estonię, w czasie II wojny światowej i przymusowym włączeniu Estonii do ZSRR, zamieszkali, w dużym stopniu, na wyspach Szwedzi zostali zmuszeni do opuszczenia swoich domów, gdyż obszary te miały być przekształcone na bazy dla sowieckich okupantów. W tym czasie większość Estońskich Szwedów opuściła Estonię, tylko nieliczna grupa została.

    Prowincja Hiiu (est. Hiiu maakond) – jedna z 15 prowincji w północno-zachodniej Estonii, znajdująca się w na wyspie Hiuma.Staroszwedzkie (ukr. Старошведське, ros. Старошведское, szwedz. Gammalsvenskby, miejsc. Gammölsvänskbi) – dawna wieś szwedzka na Ukrainie obecnie stanowiąca część wsi Żmijewka w obwodzie chersońskim.

    Język[]

    Nie było jednego dialektu szwedzkiego wśród Estońskich Szwedów, ale kilka. Były to pochodne wschodnich odmian szwedzkiego. Wyspa Ruhnu miała swój własny dialekt, na wyspach Vormsi-Noarootsi-Riguldi były kolejny dialekt szwedzkiego, był także dialekt wysp Pakri-Vihterpalu oraz wyspy Hiiumaa.

    Tradycyjny szwedzki obszar językowy, z zaznaczonymi estońskimi dialektami



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.03 sek.