• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Epoka hellenistyczna



    Podstrony: 1 [2] [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Johann Gustav Bernhard Droysen (ur. 6 czerwca 1808 w Trzebiatowie - zm. 10 czerwca 1884 w Berlinie) – niemiecki historyk, prekursor tzw. pruskiej szkoły historycznej, twórca określenia epoka hellenistyczna. Urodził się w Trzebiatowie. Uczęszczał do gimnazjum w Szczecinie, a następnie studiował na Uniwersytecie w Berlinie. W roku 1833 uzyskał na tym uniwersytecie tytuł privatdozent, a w 1835 profesora. W swojej pracy zajmował sie głównie historią starożytną, a w szczególności okresem panowania Aleksandra Wielkiego i późniejszym. Właśnie w pracach na temat tego okresu po raz pierwszy użył określenia epoka hellenistyczna.Okres archaiczny w historii starożytnej Grecji mieści się między tzw. "wiekami ciemnymi" cywilizacji greckiej a jej okresem klasycznym, obejmując przedział czasu od VIII wieku p.n.e. do wojen perskich (początek V wieku p.n.e.). W okresie archaicznym Grecy nawiązali szerszy kontakt z innymi cywilizacjami, stworzyli zręby nowych ustrojów politycznych, poznali alfabet, skolonizowali znaczną część wybrzeża Morza Śródziemnego. W okresie tym pojawiły się w Grecji zaczątki zachodniej nauki, filozofii i historiografii. Był to także okres wielkiego rozkwitu greckiej sztuki i literatury (szczególnie epiki Homera i Hezjoda oraz liryki).

    Epoka hellenistyczna – okres w dziejach regionu Morza Śródziemnego i Bliskiego Wschodu (zwłaszcza obszarów znajdujących się pod greckim panowaniem), którego początek wyznacza śmierć Aleksandra Wielkiego w 323 roku p.n.e., a koniec rzymskie podboje zakończone zajęciem ptolemejskiego Egiptu w 30 roku p.n.e. Niekiedy zwany hellenizmem, lub epoką aleksandryjską.

    Filopojmen z Megalopolis (253 - 183 p.n.e. lub 184 p.n.e.) – strateg i przywódca Związku Achajskiego (pierwszy raz od 209 p.n.e.). Po wypędzeniu z ojczyzny przez Kleomenesa III stanął na czele buntu i wspomagany przez króla Macedonii Antygonosa III pokonał Kleomenesa w bitwie pod Selasią (222 p.n.e.). Następnie służył na Krecie po powrocie z której został wybrany na stratega Megalopolis i w roku 209 p.n.e. został wybrany przywódcą Związku Achajskiego. W roku 207 p.n.e. wsławił się zwycięstwem nad Spartą w bitwie pod Mantineją (207 p.n.e.). W roku 192 p.n.e. zaproponował Sparcie przyłączenie się do Związku Achajskiego, obiecując równocześnie jej pełną autonomię w zakresie spraw wewnętrznych. Zmarł otruty przez Meseńczyków.Bitwa nad Granikiem – starcie zbrojne, które miało miejsce w maju roku 334 p.n.e. podczas wyprawy Aleksandra Macedońskiego przeciwko Persji. Bitwa została wygrana przez Aleksandra i zapoczątkowała jego pasmo sukcesów w Azji.

    W wyniku podbojów Aleksandra Wielkiego świat grecki rozszerzył się na ogromne obszary imperium perskiego. Nastąpiło bezpośrednie spotkanie helleńskiej kultury ze starszymi cywilizacjami Wschodu, pojawiły się nowe prądy w religii, filozofii i sztuce, rozwinęła się nauka. Polityczną dominację zyskały nowe organizmy państwowe – monarchie hellenistyczne, poleis straciły na znaczeniu. Centrami kulturowymi stały się nowe ośrodki miejskie leżące poza Grecją właściwą, takie jak Aleksandria w Egipcie, Antiochia w Syrii, czy Pergamon w Azji Mniejszej.

    Pergamon, Królestwo Pergamońskie (też Pergameńskie) – państwo hellenistyczne w zachodniej części Azji Mniejszej ze stolicą w mieście Pergamon, istniejące w latach 283-133 p.n.e. i rządzone przez dynastię Attalidów. Od około 236 p.n.e. było królestwem rządzonym przez króla (basileusa).Sycylia (wł., łac. Sicilia, w starożytności Trinacria) – największa wyspa na Morzu Śródziemnym (25 710 km²), leżąca na południowy zachód od Półwyspu Apenińskiego, od którego oddziela ją wąska Cieśnina Mesyńska. Zamieszkuje ją około 5 milionów mieszkańców.

    Terminu epoka hellenistyczna po raz pierwszy użył w swoich pracach na temat Aleksandra Wielkiego niemiecki historyk Johann Gustav Droysen w odniesieniu jednak do nieco szerszego okresu – od śmierci Aleksandra do IV wieku.

    Spis treści

  • 1 Źródła epoki
  • 1.1 Utracone dzieła hellenistyczne
  • 1.2 Polibiusz
  • 1.3 Późniejsi autorzy
  • 1.4 Inne materiały źródłowe
  • 2 Historia
  • 2.1 Podboje Aleksandra Wielkiego
  • 2.2 Wojny diadochów
  • 2.3 Równowaga III wieku p.n.e.
  • 2.4 Ekspansja Rzymu i upadek monarchii hellenistycznych
  • 3 Charakterystyka monarchii hellenistycznych
  • 3.1 Król
  • 3.2 Kult władcy
  • 3.3 Personalny charakter monarchii
  • 4 Sztuka hellenistyczna
  • 4.1 Najważniejsze ośrodki kultury hellenistycznej
  • 4.2 Ważniejsi artyści, uczeni i myśliciele
  • 5 Zobacz też
  • 6 Przypisy
  • 7 Bibliografia
  • Antioch IV Epifanes (gr. Επιφανής; ur. ?, zm. 164/163 p.n.e.) – władca Syrii starożytnej z dynastii Seleucydów, panował w latach 175 p.n.e. – 163 p.n.e..Megastenes (ok. 350 - 290 p.n.e.) - grecki historyk, geograf i podróżnik urodzony w Jonii. W latach 300-292 p.n.e. przebywał na dworze indyjskiego króla Ćandragupty jako ambasador Seleukosa I, opisując religię, historię, geografie i ustrój społeczny. Prace Megastenesa wykorzystał Flawiusz Arrian w swoim dziele Indica.

    Źródła epoki[]

    Utracone dzieła hellenistyczne[]

    Większość sporego dorobku historyków epoki hellenistycznej przepadła na skutek zmiany gustów literackich w późniejszych latach (I w. p.n.e.), kiedy to zaczęto pogardzać używaną powszechnie od IV w p.n.e. greką koine. Ważniejsi autorzy, których dzieła utracono, to:

    Grupa Laokoona – starożytna rzeźba, będąca według części badaczy dziełem greckim z okresu hellenistycznego, według innych – rzymską kopią hellenistycznego oryginału. W związku z tymi wątpliwościami datowanie dzieła jest różne i rozciąga się między II wiekiem p.n.e. a I wiekiem n.e. Istnieje także hipoteza, uznająca Grupę Laokoona za fałszerstwo autorstwa Michała Anioła. Obecnie rzeźba znajduje się w Muzeach Watykańskich (Museo Pio-Clementino).Perdikkas (stgr. Περδίκκας; ur. ok. 365 p.n.e. - zm. maj-czerwiec 320 p.n.e.) – wódz Filipa II i Aleksandra Wielkiego, jeden z diadochów. Był synem Orontesa, satrapy Myzji.
  • Hieronim z Kardii – sekretarz jednego z diadochówEumenesa, a później Demetriusza Poliorketesa i Antygona Gonatasa, autor dziejów wojen diadochów zawierających opis wydarzeń co najmniej do śmierci Pyrrusa w 272 p.n.e.
  • Fylarchos – autor 28-tomowej historii lat 272-219 p.n.e., krytykowany przez Polibiusza za sensacyjny styl, popularny wśród historyków epoki hellenistycznej.
  • Duris z Samos – uczeń Teofrasta, autor dziejów Grecji i Macedonii po rok 280 p.n.e. i historii Agatoklesa.
  • Megastenes – poseł Seleucydów do Indii, autor relacji ze swojej podróży, działający w III wieku p.n.e.
  • Timajos – historyk pochodzący z Sycylii działający w Atenach, pomysłodawca wykorzystania igrzysk w Olimpii do datowania wydarzeń.
  • Posejdonios z Apamei – autor historii od roku 146 p.n.e. do czasów Sulli, z której zachowały się tylko fragmenty.
  • Polibiusz[]

     Osobny artykuł: Polibiusz.

    Z dzieł historycznych okresu do naszych czasów zachowała się jedynie część dzieła Polibiusza (Polybiosa), Greka z Megalopolis od 168 p.n.e. przebywającego w Rzymie. Jego Dzieje opisują lata 220-146 p.n.e., jednak w pierwszych księgach autor cofa się do wcześniejszych wydarzeń, co sprawia, że pozycja jest najważniejszym źródłem dla lat 264-146 p.n.e. Zachowana część dzieła Polibiusza urywa się na roku 216 p.n.e., dla reszty mamy tylko fragmenty. Polibiusz uważany jest za solidnego historyka, należy jednak brać pod uwagę jego stronniczość – prezentował punkt widzenia Związku Achajskiego, a także republiki rzymskiej, o której wyższości nad światem hellenistycznym był przekonany; miał też ograniczone kompetencje w sprawach militarnych.

    Aristonikos (? - 128 p.n.e.) – przywódca powstania antyrzymskiego (tzw. powstanie Aristonikosa) w Azji Mniejszej, uzurpator na tronie władcy Pergamonu pod imieniem Eumenesa III.Sparta (gr. Σπάρτη Spártē, Λακεδαίμων Lakedaímōn, Lacedemon) – starożytne miasto oraz terytorium polis w południowej Grecji, na półwyspie Peloponez, główny ośrodek miejski Lakonii.

    Późniejsi autorzy[]

    Utrata dużej części historiografii hellenistycznej, sprawia, że konieczne staje się korzystanie z dzieł autorów tworzących później, nie podających informacji z pierwszej ręki. Najważniejsi z nich to:

  • Diodor Sycylijski (I w. p.n.e. – I w. n.e.) – zachowały się trzy księgi jego dzieła dotyczące czasów diadochów i fragmenty opisujące późniejsze wydarzenia. Korzystał z Hieronima z Kardii, Durisa z Samos i Timajosa, także z Polibiusza i Posejdoniosa.
  • Plutarch – autor żywotów m.in. Eumenesa, Demetriusza Poliorketesa, Pyrrusa, Agisa, Kleomenesa, Aratosa, Filopojmena. Cenne informacje znajdują się także w jego biografiach niektórych rzymskich polityków. Korzystał z szerokiej bazy źródłowej.
  • Pompejusz TrogusGal, autor historii powszechnej, nie prezentującej rzymskiego punktu widzenia. Niestety dysponujemy jedynie niezbyt wysokiej jakości skrótem tego dzieła, stworzonym przez niejakiego Justyna.
  • Appian z Aleksandrii (I/II wiek n.e.) – autor dzieła o wojnach Rzymu, przy którego pisaniu korzystał także z dobrych źródeł (np. Hieronima z Kardii, Polibiusza), ale miał problemy z krytycznym opracowaniem zebranego materiału.
  • Liwiusz – autor propagandowych dziejów Rzymu, zachowane księgi zatrzymują się na roku 167 p.n.e.
  • Wartościowych informacji dostarczają także Strabon (tworzył w czasach Augusta) i Pauzaniasz (II wiek n.e.). Dla poznania historii Żydów w okresie hellenistycznym ważne są niektóre księgi Starego Testamentu, apokryfy oraz dzieła Józefa Flawiusza. Duże znaczenie w chronologii epoki ma kronika Euzebiusza z Cezarei zachowana w późniejszym, łacińskim tłumaczeniu Hieronima ze Strydonu.

    Berossos (gr. Βήρωσσος) – zhellenizowany kapłan babiloński, historyk i astrolog, żyjący w Babilonie na przełomie IV i III w. p.n.e. Autor trzytomowego dzieła Babyloniaka o kulturze i historii Babilonii.Ewa Maria Wipszycka-Bravo (ur. 27 listopada 1933 w Warszawie) – historyk starożytności, profesor emeritus Uniwersytetu Warszawskiego.

    Inne materiały źródłowe[]

    Dla badania okresu hellenistycznego niezwykle ważne są zachowane kamienne inskrypcje, pozwalające poznać przede wszystkim różne aspekty działania polis. Bogate w inskrypcje obszary to np. zachodnia i południowa Anatolia, ale już znacznie mniej jest ich w intensywnie kolonizowanej przez Greków północnej Syrii. Trwające badania epigraficzne, publikowanie treści nowo odkrytych inskrypcji lub dokładniejsze odczytanie starych pozwalają weryfikować niektóre przyjęte teorie i założenia Z Egiptu Ptolemeuszy pochodzi bogaty zbiór zachowanych papirusów, jednak, pomijając nieliczne, cenne wyjątki, dokumenty te to przede wszystkim zapiski administracyjne, podania, listy, brudnopisy itp. wyrzucone przez lokalnych urzędników. Duże znaczenie mają też liczne monety pochodzące z tego okresu, odnajdywane na całym obszarze świata hellenistycznego.

    Iran (pers. ايران – Irān), (dawniej znany powszechnie na Zachodzie jako Persja) pełna nazwa: Islamska Republika Iranu (pers. جمهوری اسلامی ايران – Dżomhuri-je Eslāmi-je Irān) – państwo na Bliskim Wschodzie, leżące nad Morzem Kaspijskim, Zatoką Perską i Zatoką Omańską.Kult władców hellenistycznych – zjawisko religijno-polityczne występujące w państwach hellenistycznych. Odnoszenie do władcy niektórych form czci okazywanej bogom. Zjawisko to należy rozpatrywać w ramach religii greckiej jako religii tradycyjnej, pozbawionej dogmatyki i jednoznacznych wyobrażeń o bóstwie. Kult władców wypływał z wiary w ich dwojaką naturę – boską i ludzką, a także w pojmowaniu bóstwa jako siły mogącej przejawiać się w cechach i wartościach (piękno, siła, mądrość). Zakładano, że bóstwo istnieje zarówno poza, jak i w świecie ludzi i rzeczy. Boska siła mogła także manifestować się w człowieku i jego przymiotach, a więc i we władcy.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Fylarchos z Aten (lub z Naukratis) – działający w III w. p.n.e. historyk grecki okresu hellenistycznego. Autor Dziejów opisujących czasy mu współczesne do roku 219 p.n.e. (do śmierci króla Sparty - Kleomenesa III), będących kontynuacją dzieł Hieronima z Kardii i Durisa z Samos. Jego historia nie dotrwała do naszych czasów, być może z powodu krytyki Polibiusza, który atakował Fylarchosa za nadmierne dramatyzowanie relacji. Z Fylarchosa korzystali w swoich pracach Plutarch i Pompejusz Trogus.
    Iliria (łac. Illyria, Illyricum) – starożytna kraina nad Adriatykiem, obejmująca mniej więcej tereny obecnej Chorwacji, Bośni i Hercegowiny, Czarnogóry, Serbii, Albanii i Macedonii. Appian ludy Ilirii umiejscawia powyżej Macedonii i Tracji, aż po Dunaj, Morze Jońskie i podnóże Alp. Kraj swoją nazwę wziął od Iliriusza, syna Polifema.
    Apokryf (gr. ἀπόκρυφος, ápókryphos – ukryty, tajemny) – określenie używane obecnie głównie w kontekście ksiąg o zabarwieniu religijnym z okresu przełomu naszej ery, które Kościół katolicki uważa za nienatchnione, w szczególności to księgi niewchodzące w skład Biblii.
    Mecenat - opieka wpływowych i bogatych miłośników i amatorów literatury i sztuki nad twórcami. Na ogół wiąże się to z finansowym wspieraniem tych artystów i ich poczynań.
    Jonia – kraina w starożytności położona w centralnej części wybrzeża Azji Mniejszej, między rzekami Hermos a Meander. Zasiedlona przez Greków, głównie Jonów z Attyki i Peloponezu. Od północy graniczyła z Eolią, od wschodu z Lidią, od południa z Karią. Do Jonii zaliczano również przybrzeżne wyspy, z największymi miastami Chios i Samos.
    Euzebiusz z Cezarei (ur. ok. 264, zm. ok. 340) – pisarz, teolog i historyk chrześcijański, biskup Cezarei w Palestynie od 313. Uczeń Pamfila z Cezarei, obrońcy twórczości Orygenesa – jako wyraz oddania dla swego mistrza, przyjął przydomek syn Pamfila.
    Diadochowie (od stgr. διάδοχος diadochos - "następca") – termin używany na określenie dowódców armii Aleksandra Macedońskiego, którzy przejęli władzę w imperium po jego śmierci w 323 roku p.n.e. Wkrótce potem wybuchły między nimi wojny (zobacz: wojny diadochów) o kontrolę nad ziemiami podbitymi przez Aleksandra.

    Reklama