• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Epoka hellenistyczna



    Podstrony: 1 [2] [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Malatya, dawniej Melitene – miasto w Turcji. Liczy około 450 tys. mieszkańców i jest stolicą prowincji o tej samej nazwie. Johann Gustav Bernhard Droysen (ur. 6 czerwca 1808 w Trzebiatowie - zm. 10 czerwca 1884 w Berlinie) – niemiecki historyk, prekursor tzw. pruskiej szkoły historycznej, twórca określenia epoka hellenistyczna. Urodził się w Trzebiatowie. Uczęszczał do gimnazjum w Szczecinie, a następnie studiował na Uniwersytecie w Berlinie. W roku 1833 uzyskał na tym uniwersytecie tytuł privatdozent, a w 1835 profesora. W swojej pracy zajmował sie głównie historią starożytną, a w szczególności okresem panowania Aleksandra Wielkiego i późniejszym. Właśnie w pracach na temat tego okresu po raz pierwszy użył określenia epoka hellenistyczna.

    Kultura hellenistyczna – okres w dziejach regionu Morza Śródziemnego i Bliskiego Wschodu (zwłaszcza obszarów znajdujących się pod greckim panowaniem), którego początek wyznacza śmierć Aleksandra Wielkiego w 323 roku p.n.e., a koniec – rzymskie podboje zakończone zajęciem ptolemejskiego Egiptu w 30 roku p.n.e. Niekiedy zwany hellenizmem lub epoką aleksandryjską.

    Okres archaiczny w historii starożytnej Grecji mieści się między tzw. "wiekami ciemnymi" cywilizacji greckiej a jej okresem klasycznym, obejmując przedział czasu od VIII wieku p.n.e. do wojen perskich (początek V wieku p.n.e.). W okresie archaicznym Grecy nawiązali szerszy kontakt z innymi cywilizacjami, stworzyli zręby nowych ustrojów politycznych, poznali alfabet, skolonizowali znaczną część wybrzeża Morza Śródziemnego. W okresie tym pojawiły się w Grecji zaczątki zachodniej nauki, filozofii i historiografii. Był to także okres wielkiego rozkwitu greckiej sztuki i literatury (szczególnie epiki Homera i Hezjoda oraz liryki).Filopojmen z Megalopolis (253 - 183 p.n.e. lub 184 p.n.e.) – strateg i przywódca Związku Achajskiego (pierwszy raz od 209 p.n.e.). Po wypędzeniu z ojczyzny przez Kleomenesa III stanął na czele buntu i wspomagany przez króla Macedonii Antygonosa III pokonał Kleomenesa w bitwie pod Selasią (222 p.n.e.). Następnie służył na Krecie po powrocie z której został wybrany na stratega Megalopolis i w roku 209 p.n.e. został wybrany przywódcą Związku Achajskiego. W roku 207 p.n.e. wsławił się zwycięstwem nad Spartą w bitwie pod Mantineją (207 p.n.e.). W roku 192 p.n.e. zaproponował Sparcie przyłączenie się do Związku Achajskiego, obiecując równocześnie jej pełną autonomię w zakresie spraw wewnętrznych. Zmarł otruty przez Meseńczyków.

    W wyniku podbojów Aleksandra Wielkiego świat grecki rozszerzył się na ogromne obszary imperium perskiego. Nastąpiło bezpośrednie spotkanie helleńskiej kultury ze starszymi cywilizacjami Wschodu, pojawiły się nowe prądy w religii, filozofii i sztuce, rozwinęła się nauka. Polityczną dominację zyskały nowe organizmy państwowe – monarchie hellenistyczne, a polis straciły na znaczeniu. Centrami kulturowymi stały się nowe ośrodki miejskie leżące poza Grecją właściwą, takie jak Aleksandria w Egipcie, Antiochia w Syrii czy Pergamon w Azji Mniejszej.

    Bitwa nad Granikiem – starcie zbrojne, które miało miejsce w maju roku 334 p.n.e. podczas wyprawy Aleksandra Macedońskiego przeciwko Persji. Bitwa została wygrana przez Aleksandra i zapoczątkowała jego pasmo sukcesów w Azji.Pergamon, Królestwo Pergamońskie (też Pergameńskie) – państwo hellenistyczne w zachodniej części Azji Mniejszej ze stolicą w mieście Pergamon, istniejące w latach 283-133 p.n.e. i rządzone przez dynastię Attalidów. Od około 236 p.n.e. było królestwem rządzonym przez króla (basileusa).

    Terminu epoka hellenistyczna po raz pierwszy użył w swoich pracach na temat Aleksandra Wielkiego niemiecki historyk Johann Gustav Droysen w odniesieniu jednak do nieco szerszego okresu – od śmierci Aleksandra do IV wieku.

    Źródła epoki[ | edytuj kod]

    Utracone dzieła hellenistyczne[ | edytuj kod]

    Większość sporego dorobku historyków epoki hellenistycznej przepadła na skutek zmiany gustów literackich w późniejszych latach (I w. p.n.e.), kiedy to zaczęto pogardzać używaną powszechnie od IV w p.n.e. greką koine i tym samym rzadziej kopiowano dokumenty w niej napisane. Ważniejsi autorzy, których dzieła nie zachowały się do czasów dzisiejszych, to:

    Sycylia (wł., łac. Sicilia, w starożytności Trinacria) – największa wyspa na Morzu Śródziemnym (25 710 km²), leżąca na południowy zachód od Półwyspu Apenińskiego, od którego oddziela ją wąska Cieśnina Mesyńska. Zamieszkuje ją około 5 milionów mieszkańców.Antioch IV Epifanes (gr. Επιφανής; ur. ?, zm. 164/163 p.n.e.) – władca Syrii starożytnej z dynastii Seleucydów, panował w latach 175 p.n.e. – 163 p.n.e..
  • Hieronim z Kardii – sekretarz jednego z diadochówEumenesa, a później Demetriusza Poliorketesa i Antygona Gonatasa, autor dziejów wojen diadochów zawierających opis wydarzeń co najmniej do śmierci Pyrrusa w 272 p.n.e.
  • Fylarchos – autor 28-tomowej historii lat 272–219 p.n.e., krytykowany przez Polibiusza za sensacyjny styl, popularny wśród historyków epoki hellenistycznej.
  • Duris z Samos – uczeń Teofrasta, autor dziejów Grecji i Macedonii po rok 280 p.n.e. i historii Agatoklesa.
  • Megastenes – poseł Seleucydów do Indii, autor relacji ze swojej podróży, działający w III wieku p.n.e.
  • Timajos – historyk pochodzący z Sycylii działający w Atenach, pomysłodawca wykorzystania igrzysk w Olimpii do datowania wydarzeń.
  • Posejdonios z Apamei – autor historii od roku 146 p.n.e. do czasów Sulli, z której zachowały się tylko fragmenty.
  • Ich twórczość stanowiła często źródła dla starożytnych autorów piszących później w okresie cesarstwa rzymskiego.

    Megastenes (ok. 350 - 290 p.n.e.) - grecki historyk, geograf i podróżnik urodzony w Jonii. W latach 300-292 p.n.e. przebywał na dworze indyjskiego króla Ćandragupty jako ambasador Seleukosa I, opisując religię, historię, geografie i ustrój społeczny. Prace Megastenesa wykorzystał Flawiusz Arrian w swoim dziele Indica.Grupa Laokoona – starożytna rzeźba, będąca według części badaczy dziełem greckim z okresu hellenistycznego, według innych – rzymską kopią hellenistycznego oryginału. W związku z tymi wątpliwościami datowanie dzieła jest różne i rozciąga się między II wiekiem p.n.e. a I wiekiem n.e. Istnieje także hipoteza, uznająca Grupę Laokoona za fałszerstwo autorstwa Michała Anioła. Obecnie rzeźba znajduje się w Muzeach Watykańskich (Museo Pio-Clementino).

    Polibiusz[ | edytuj kod]

     Osobny artykuł: Polibiusz.

    Z dzieł historycznych okresu do naszych czasów zachowała się jedynie część dzieła Polibiusza (Polybiosa), Greka z Megalopolis od 168 p.n.e. przebywającego w Rzymie. Jego Dzieje opisują lata 220-146 p.n.e., jednak w pierwszych księgach autor cofa się do wcześniejszych wydarzeń, co sprawia, że pozycja jest najważniejszym źródłem dla lat 264-146 p.n.e. Zachowana część dzieła Polibiusza urywa się na roku 216 p.n.e., dla reszty mamy tylko fragmenty. Polibiusz uważany jest za solidnego historyka, należy jednak brać pod uwagę jego stronniczość – prezentował punkt widzenia Związku Achajskiego, a także republiki rzymskiej, o której wyższości nad światem hellenistycznym był przekonany; miał też ograniczone kompetencje w sprawach militarnych.

    Perdikkas (stgr. Περδίκκας; ur. ok. 365 p.n.e. - zm. maj-czerwiec 320 p.n.e.) – wódz Filipa II i Aleksandra Wielkiego, jeden z diadochów. Był synem Orontesa, satrapy Myzji.Stoicyzm – kierunek filozoficzny zapoczątkowany w III wieku przed n.e. w Atenach przez Zenona z Kition, doprowadzony do ostatecznej formy przez Chryzypa i kontynuowany przez całą starożytność. Wywarł znaczny wpływ na rozwój chrześcijaństwa, w pewnym stopniu oddziaływał na myśl średniowieczną, odżył w nowej formie w filozofii nowożytnej, np. u Justusa Lipsiusa. Modelem człowieka był mędrzec, który żył w zgodzie z naturą, kierujący się rozumem.

    Późniejsi autorzy[ | edytuj kod]

    Utrata dużej części historiografii hellenistycznej, sprawia, że przy odtwarzaniu dziejów tego okresu konieczne staje się korzystanie z dzieł autorów tworzących później, nie podających informacji z pierwszej ręki. Najważniejsi z nich to:

  • Diodor Sycylijski (I w. p.n.e. – I w. n.e.) – zachowały się trzy księgi jego dzieła dotyczące czasów diadochów i fragmenty opisujące późniejsze wydarzenia. Korzystał z Hieronima z Kardii, Durisa z Samos i Timajosa, także z Polibiusza i Posejdoniosa.
  • Plutarch – autor żywotów m.in. Eumenesa, Demetriusza Poliorketesa, Pyrrusa, Agisa, Kleomenesa, Aratosa, Filopojmena. Cenne informacje znajdują się także w jego biografiach niektórych rzymskich polityków. Korzystał z szerokiej bazy źródłowej.
  • Pompejusz TrogusGal, autor historii powszechnej, nie prezentującej rzymskiego punktu widzenia. Niestety dysponujemy jedynie niezbyt wysokiej jakości skrótem tego dzieła, stworzonym przez niejakiego Justyna.
  • Appian z Aleksandrii (I/II wiek n.e.) – autor dzieła o wojnach Rzymu, przy którego pisaniu korzystał także z dobrych źródeł (np. Hieronima z Kardii, Polibiusza), ale miał problemy z krytycznym opracowaniem zebranego materiału.
  • Liwiusz – autor propagandowych dziejów Rzymu, zachowane księgi zatrzymują się na roku 167 p.n.e.
  • Wartościowych informacji dostarczają także Strabon (tworzył w czasach Augusta) i Pauzaniasz (II wiek n.e.). Dla poznania historii Żydów w okresie hellenistycznym ważne są niektóre księgi Starego Testamentu, apokryfy oraz dzieła Józefa Flawiusza. Duże znaczenie w chronologii epoki ma kronika Euzebiusza z Cezarei zachowana w późniejszym, łacińskim tłumaczeniu Hieronima ze Strydonu.

    Aristonikos (? - 128 p.n.e.) – przywódca powstania antyrzymskiego (tzw. powstanie Aristonikosa) w Azji Mniejszej, uzurpator na tronie władcy Pergamonu pod imieniem Eumenesa III.Sparta (gr. Σπάρτη Spártē, Λακεδαίμων Lakedaímōn, Lacedemon) – starożytne miasto oraz terytorium polis w południowej Grecji, na półwyspie Peloponez, główny ośrodek miejski Lakonii.

    Inne materiały źródłowe[ | edytuj kod]

    Dla badania okresu hellenistycznego niezwykle ważne są zachowane kamienne inskrypcje, pozwalające poznać przede wszystkim różne aspekty działania polis. Bogate w inskrypcje obszary to np. zachodnia i południowa Anatolia, ale już znacznie mniej jest ich w intensywnie kolonizowanej przez Greków północnej Syrii. Trwające badania epigraficzne, publikowanie treści nowo odkrytych inskrypcji lub dokładniejsze odczytanie starych pozwalają weryfikować niektóre przyjęte teorie i założenia Z Egiptu Ptolemeuszy pochodzi bogaty zbiór zachowanych papirusów, jednak, pomijając nieliczne, cenne wyjątki, dokumenty te to przede wszystkim zapiski administracyjne, podania, listy, brudnopisy itp. wyrzucone przez lokalnych urzędników. Duże znaczenie mają też liczne monety pochodzące z tego okresu, odnajdywane na całym obszarze świata hellenistycznego.

    Druga wojna punicka toczyła się w latach 218-201 p.n.e. między Kartaginą i Rzymem. Była to druga z wojen punickich. Berossos (gr. Βήρωσσος) – zhellenizowany kapłan babiloński, historyk i astrolog, żyjący w Babilonie na przełomie IV i III w. p.n.e. Autor trzytomowego dzieła Babyloniaka o kulturze i historii Babilonii.

    Historia[ | edytuj kod]

    Podboje Aleksandra Wielkiego[ | edytuj kod]

     Osobny artykuł: Aleksander Macedoński.
    Imperium Aleksandra Wielkiego i trasa jego kampanii

    Aleksander został władcą Macedonii w 336 p.n.e. po śmierci ojca Filipa II. Miał wtedy 22 lata. Odziedziczył doskonale zorganizowaną armię i sprawne państwo, kontrolujące większość Grecji. W 335 p.n.e. stłumił bunt dwóch poleis: Teb i Aten, a rok później wyruszył na planowaną jeszcze przez swojego ojca wyprawę przeciwko imperium perskiemu. Pokonał wroga w bitwach nad Granikiem i pod Issos, uwolnił greckie poleis w Azji Mniejszej, zajął wschodnie wybrzeża Morza Śródziemnego włącznie z Egiptem. W 331 p.n.e. zadał Persom decydujący cios w bitwie pod Gaugamelą, która otworzyła drogę do zajęcia Babilonu, Mezopotamii i Persydy. Król perski Dariusz III zbiegł z pola walki, a potem zginął z rąk własnych dowódców. Kolejne lata to ciężkie walki armii macedońskiej we wschodnich satrapiach: Baktrii i Sogdianie. W 327 p.n.e. Aleksander już z ponad stutysięczną armią wyruszył na podbój Indii, odnosząc wprawdzie sukcesy, ale na skutek protestów zmęczonych przedłużającą się kampanią żołnierzy, postanowił zawrócić. Zajął się organizowaniem swojego ogromnego państwa i planami nowych podbojów, jednak projekty przerwała śmierć w 323 p.n.e. w Babilonie.

    Ewa Maria Wipszycka-Bravo (ur. 27 listopada 1933 w Warszawie) – historyk starożytności, profesor emeritus Uniwersytetu Warszawskiego.Iran (pers. ايران – Irān), (dawniej znany powszechnie na Zachodzie jako Persja) pełna nazwa: Islamska Republika Iranu (pers. جمهوری اسلامی ايران – Dżomhuri-je Eslāmi-je Irān) – państwo na Bliskim Wschodzie, leżące nad Morzem Kaspijskim, Zatoką Perską i Zatoką Omańską.

    Podboje macedońskiego władcy położyły podwaliny pod nową fazę rozwoju greckiej cywilizacji, doprowadzając do jej bliższych kontaktów z cywilizacjami Wschodu. Na trasie swojej wyprawy Aleksander zakładał nowe miasta (w sumie około 20), z których część stała się później ważnymi ośrodkami kultury greckiej na terenach zamieszkałych przez tubylców, przyczyniając się do kształtowania nowego rodzaju mieszanej cywilizacji. Sama kampania, w której oprócz żołnierzy uczestniczyli także m.in. uczeni, handlarze i osadnicy, poszerzyła znacząco zasób informacji o Wschodzie, wzbogacając grecką kulturę i naukę. Sam Aleksander w ostatnich latach życia – absolutny władca, dysponujący sporymi zasobami i różnorodną, wielonarodową armią, wymagający dla siebie boskiej czci od poddanych – może być uważany za archetyp monarchów rządzących później hellenistycznymi państwami

    Kult władców hellenistycznych – zjawisko religijno-polityczne występujące w państwach hellenistycznych. Odnoszenie do władcy niektórych form czci okazywanej bogom. Zjawisko to należy rozpatrywać w ramach religii greckiej jako religii tradycyjnej, pozbawionej dogmatyki i jednoznacznych wyobrażeń o bóstwie. Kult władców wypływał z wiary w ich dwojaką naturę – boską i ludzką, a także w pojmowaniu bóstwa jako siły mogącej przejawiać się w cechach i wartościach (piękno, siła, mądrość). Zakładano, że bóstwo istnieje zarówno poza, jak i w świecie ludzi i rzeczy. Boska siła mogła także manifestować się w człowieku i jego przymiotach, a więc i we władcy.Fylarchos z Aten (lub z Naukratis) – działający w III w. p.n.e. historyk grecki okresu hellenistycznego. Autor Dziejów opisujących czasy mu współczesne do roku 219 p.n.e. (do śmierci króla Sparty - Kleomenesa III), będących kontynuacją dzieł Hieronima z Kardii i Durisa z Samos. Jego historia nie dotrwała do naszych czasów, być może z powodu krytyki Polibiusza, który atakował Fylarchosa za nadmierne dramatyzowanie relacji. Z Fylarchosa korzystali w swoich pracach Plutarch i Pompejusz Trogus.

    Wojny diadochów[ | edytuj kod]

     Osobny artykuł: Wojny diadochów.
    Sytuacja polityczna po bitwie pod Ipsos (301 p.n.e.):

         Królestwo Ptolemeusza

         Królestwo Kassandra

         Królestwo Lizymacha

         Królestwo Seleukosa

    Iliria (łac. Illyria, Illyricum) – starożytna kraina nad Adriatykiem, obejmująca mniej więcej tereny obecnej Chorwacji, Bośni i Hercegowiny, Czarnogóry, Serbii, Albanii i Macedonii. Appian ludy Ilirii umiejscawia powyżej Macedonii i Tracji, aż po Dunaj, Morze Jońskie i podnóże Alp. Kraj swoją nazwę wziął od Iliriusza, syna Polifema.Apokryf (gr. ἀπόκρυφος, ápókryphos – ukryty, tajemny) – określenie używane obecnie głównie w kontekście ksiąg o zabarwieniu religijnym z okresu przełomu naszej ery, które Kościół katolicki uważa za nienatchnione, w szczególności to księgi niewchodzące w skład Biblii.

         Epir Inne państwa:

         Kolonie greckie

         Kartagina (poza światem hellenistycznym)

         Republika rzymska (poza światem hellenistycznym) Po śmierci Lizymacha w 281 p.n.e. większość obszarów oznaczonych na pomarańczowo stała się terenem sporów i wojen. Część tego obszaru zajęło Królestwo pergamońskie.

    Śmierć Aleksandra pozostawiła ogromne imperium bez wyraźnego następcy. Tzw. diadochowie, czyli dowódcy w królewskiej armii, a potem ich synowie, przez prawie pół wieku toczyli między sobą walki, które doprowadziły do ukształtowania się nowych państw.

    Mecenat - opieka wpływowych i bogatych miłośników i amatorów literatury i sztuki nad twórcami. Na ogół wiąże się to z finansowym wspieraniem tych artystów i ich poczynań.Jonia – kraina w starożytności położona w centralnej części wybrzeża Azji Mniejszej, między rzekami Hermos a Meander. Zasiedlona przez Greków, głównie Jonów z Attyki i Peloponezu. Od północy graniczyła z Eolią, od wschodu z Lidią, od południa z Karią. Do Jonii zaliczano również przybrzeżne wyspy, z największymi miastami Chios i Samos.

    W pierwszej fazie walk Perdikkas (z pomocą Eumenesa) dążył do władzy nad całym imperium, oficjalnie w imieniu pogrobowca Aleksandra – Aleksandra IV. Przeciwko sobie miał m.in. Ptolemeusza, Antypatra i Antygona Jednookiego. W 320 p.n.e. Perdikkas zginął z rąk własnych dowódców (m.in. Seleukosa), a jego przeciwnicy dokonali podziału władzy w imperium. W 319 p.n.e. zmarł Antypater rządzący w Macedonii i Grecji, na swego następcę wyznaczając Polyperchona. Syn Antypatra, Kassander, niepogodzony z tą decyzją, sprzymierzył się z Antygonem, Ptolemeuszem i Lizymachem i w wyniku walk przejął władzę. Tymczasem w Azji Antygon, po długiej kampanii, pokonał w 316 p.n.e. armię sprzymierzonego z Polyperchonem Eumenesa. Kolejną fazę walk rozpoczął Antygon w 315 p.n.e. wypędzając z Babilonii Seleukosa, czym wydatnie wzmocnił swoją pozycję w Azji. Przeciw niemu zawiązała się koalicja Ptolemeusza, Kassandra i Lizymacha. Pokój zawarty w 311 p.n.e. (m.in. przyznający Babilonię z powrotem Seleukosowi) nie powstrzymał dążeń Antygona do poszerzenia władzy – umacniał swoją flotę, obiecywał wolność greckim poleis rządzonym przez konkurentów. W 306 p.n.e. ogłosił się królem, a w kolejnych latach na podobny krok zdecydowali się pozostali diadochowie. Jednak w 301 p.n.e., walcząc razem z synem Demetriosem przeciwko koalicji Selukosa, Lizymacha i Kassandra, Antygon poniósł śmierć w wielkiej bitwie pod Ipsos. Demetrios zbiegł do Grecji, a Lizymach i Seleukos podzielili między siebie Azję Mniejszą. Kolejne lata to walki o dominację w Grecji i Macedonii po śmierci Kassandra w 298 p.n.e., toczone między Demetriosem, Lizymachem i Pyrrusem, królem Epiru. W 287 p.n.e. Demetrios został wzięty do niewoli przez Seleukosa i po kilku latach zmarł. W 281 p.n.e. Seleukos pokonał Lizymacha i zajął większość Azji Mniejszej. Natomiast Macedonia po kilku zmianach na tronie i najeździe Galów znalazła władcę w osobie Antygona Gonatasa, syna Demetriosa, wnuka Antygona Jednookiego. Z kolei część Galów, która dokonała w tym okresie inwazji Grecji i Macedonii, przeprawiła się do Azji Mniejszej i osiedliła w centrum półwyspu – znani tam byli pod nazwą Galatów i przez długi okres stanowili siłę, z którą należało się liczyć.

    Euzebiusz z Cezarei (ur. ok. 264, zm. ok. 340) – pisarz, teolog i historyk chrześcijański, biskup Cezarei w Palestynie od 313. Uczeń Pamfila z Cezarei, obrońcy twórczości Orygenesa – jako wyraz oddania dla swego mistrza, przyjął przydomek syn Pamfila.Diadochowie (od stgr. διάδοχος diadochos - "następca") – termin używany na określenie dowódców armii Aleksandra Macedońskiego, którzy przejęli władzę w imperium po jego śmierci w 323 roku p.n.e. Wkrótce potem wybuchły między nimi wojny (zobacz: wojny diadochów) o kontrolę nad ziemiami podbitymi przez Aleksandra.

    Równowaga III wieku p.n.e.[ | edytuj kod]

    Po zakończeniu wojen nastał okres względnej równowagi pomiędzy państwami, w których władzę sprawowali następcy diadochów. Macedonią rządzili Antygonidzi (sprawujący także niepewną kontrolę nad większością Grecji), nad Egiptem panowali (ze stolicy w Aleksandrii) Ptolemeusze, natomiast Seleucydzi władali ogromnym (ale i niejednorodnym) obszarem rozciągającym się od Azji Mniejszej, poprzez Syrię, Mezopotamię, Iran, aż do granic Indii. Oprócz trzech wielkich monarchii istniało kilka mniejszych państw, odgrywających jednak niekiedy ważną rolę. I tak w zachodniej części Azji Mniejszej istniało (od ok. 280 p.n.e.) państwo Attalidów ze stolicą w Pergamonie, ok. 250 p.n.e. od Seleucydów oderwała się Baktria (obejmująca mniej więcej tereny dzisiejszego Afganistanu), niezależne pozostały także m.in. Rodos (potęga morska), Sparta czy Syrakuzy. Na terenie Grecji powstały także dwa państwa związkowe skupiające szereg polis: Związek Etolski w zachodniej Grecji i Związek Achajski (zyskujący na znaczeniu od 245 p.n.e.) na Peloponezie.

    Galatowie grecka nazwa nadana Celtom , którzy wtargnęli do Grecji i Macedonii na początku III w. p.n.e. i osiedlili się w Azji Mniejszej zachowując etniczną odrębność.Menander (stgr. Μένανδρος Menandros, 342-291 p.n.e.) – starożytny poeta grecki, syn Diopejthesa i Hegestraty, główny przedstawiciel komedii nowej i komedii charakterów.

    Koniec walk diadochów nie oznaczał końca wszelkich konfliktów – jednak wojny miały teraz charakter starć o obszary przygraniczne i o strefy pływów. Ptolemeusze i Seleucydzi stoczyli szereg tzw. wojen syryjskich o panowanie przede wszystkim nad Celesyrią i Palestyną (co nie przeszkodziło jednak w zawarciu wielu małżeństw między tymi dynastiami). Początkowo sukcesy odnosił Egipt jednak sytuacja odwróciła się pod koniec III wieku. Seleucydzi walczyli także o wpływy w Azji Mniejszej z Pergamonem, a z Partami o swoje wschodnie satrapie (nad którymi stracili właściwie kontrolę w drugiej połowie III wieku). Macedonia starała się utrzymać kontrolę nad Grecją (poprzez szereg garnizonów założonych w strategicznych miejscach), czemu początkowo próbowali przeciwdziałać Ptolemeusze (inicjując m.in. wojnę chremonidejską, której efektem była m.in. utrata przez Ateny znaczenia politycznego), Związek Etolski, a później zyskujący na znaczeniu Związek Achajski. Silną pozycję na wyspach Morza Egejskiego miał Egipt (kontrolujący także Cypr, niewielkie posiadłości w Azji Mniejszej oraz Cyrenajkę).

    Demetrios Poliorketes (gr. Δημήτριος Πολιορκητής), „ten, który oblega miasta” (337 p.n.e. – 283 p.n.e.) – syn Antygonosa Jednookiego Macedońskiego, według Plutarcha jeden z najwybitniejszych wodzów w historii świata antycznego, wynalazca nowych maszyn oblężniczych.Apollodoros z Aten, zwany Skiagrafem (V wiek p.n.e.) – malarz grecki, inicjator światłocieniowego modelunku postaci (tzw. skiagrafii) i prekursor iluzjonizmu malarskiego.

    Elementem świata hellenistycznego były także greckie poleis na Zachodzie, powstałe jeszcze w okresie archaicznym. Te z półwyspu Apenińskiego stopniowo ulegały hegemonii Rzymu, niekiedy z oporami jak np. Tarent, który wezwał na pomoc Pyrrusa z Epiru, jednak jego działania tylko opóźniły postępy Rzymian o kilka lat (cała Italia znalazła się pod ich panowaniem ok. 270 r.). Sycylia była teatrem zmagań między najpotężniejszą polis wyspy Syrakuzami i Kartaginą (z sukcesami walczyli przeciw niej m.in. Agatokles, a także Pyrrus). W wyniku I wojny punickiej na wyspie pojawili się Rzymianie, po II wojnie punickiej cała wyspa stała się rzymską prowincją. Na przyjaznych stosunkach z Rzymem zyskała natomiast Massalia (dzisiejsza Marsylia) – dzięki wymianie handlowej stała się potęgą morską.

    Cylicja (gr. Κιλικία, Kilikia) – historyczna kraina w południowo-wschodniej Azji Mniejszej, obecnie terytorium Turcji (prowincje: Mersin, Adana, Osmaniye i Hatay). Cylicja dzieliła się na dwie części: Cilicia Trachea i Cilicia Pedias. Cilicia Trachea (asyryjskie Khillaku, od którego pochodzi nazwa Cylicji) była surowym rejonem górskim uformowanym przez góry Taurus. Skaliste przylądki nadawały się znakomicie do budowy naturalnych portów, w których często znajdowali schronienie piraci. W starożytności pokryta gęstym lasem, który dostarczał budulca dla stoczni. Cilicia Pedias leżała we wschodniej części Cylicji i prócz terenów górskich kształtowały ją nadmorskie równiny. Przez Cylicję biegł perski szlak królewski, który łączył Anatolię z Syrią i wybrzeżem cylicyjskim.Starożytne igrzyska olimpijskie (gr. hieroj olympiakoj agones – święte igrzyska olimpijskie) – panhelleńskie igrzyska odbywające się w cyklu czteroletnim ku czci boga Zeusa. Organizowano je w Olimpii (stąd nazwa igrzysk), mieście na Półwyspie Peloponeskim. Mogli w nich występować, a także je oglądać tylko mężczyźni.

    Na obrzeżach świata greckiego leżały państwa, które nie były zamieszkane przez Greków, lecz ulegały ich wpływom, do pewnego stopnia się hellenizując. W Azji Mniejszej były to np. Bitynia, Pont (pod rządami Mitrydatesa VI groźny przeciwnik Rzymu), Kapadocja, Armenia (szczyt potęgi osiągnęła za Tigranesa ). Po osłabieniu monarchii Seleucydów usamodzielniły się leżące nad Eufratem: Melitene, Kommagene, Sofene, Osroene. Cylicja w okresie hellenistycznym (zwłaszcza po osłabieniu Rodos w połowie II wieku p.n.e.) była z kolei domem groźnych piratów morskich.

    Frank William Walbank (ur. 10 grudnia 1909 w Bingley, zm. 23 października 2008 w Cambridge) – brytyjski historyk starożytności, specjalizujący się w tematyce epoki hellenistycznej.Apamea − miasto w państwie Seleucydów. Nazwa tej miejscowości pochodzi od imienia pierwszej żony Seleukosa I Nikatora - Apamy. Apamea stała się głównym ośrodkiem wojskowym Seleucydów, który został rozbudowany przez Seleukosa I. Obecnie stanowisko archeologiczne Afamija w Syrii.

    Ekspansja Rzymu i upadek monarchii hellenistycznych[ | edytuj kod]

     Osobny artykuł: Republika rzymska.

    Potęga republiki rzymskiej rosła szybko przez cały okres hellenistyczny. Pod koniec IV i na początku III wieku p.n.e. Rzymianie toczyli jeszcze ciężkie walki ze swymi odwiecznymi italskimi wrogami Samnitami i Etruskami, ale już ok. 270 roku p.n.e. byli panami całej Italii (zajęli m.in. greckie poleis na południu półwyspu), a kilka lat później wdali się z Kartaginą w wojnę, która pozwoliła zająć im pierwsze tereny poza półwyspem Apenińskim (część Sycylii, Korsykę i Sardynię). Druga wojna z Kartaginą (218-201 p.n.e.) pozwoliła opanować republice całą Sycylię (złupili m.in. bogate Syrakuzy). Ten konflikt próbował wykorzystać król Macedonii – Filip V, zaniepokojony istnieniem rzymskich przyczółków w Ilirii. Tzw. I wojna macedońska nie przyniosła żadnych efektów, poza nienawiścią Rzymu do monarchy próbującego wykorzystać trudną sytuację miasta nad Tybrem. Po uporaniu się z Kartaginą senat rzymski wypowiedział wojnę Filipowi (200 p.n.e.). Rzymianie podnieśli propagandowe hasło wolności miast greckich ciemiężonych przez Macedonię, otrzymali wsparcie Pergamonu i Rodos, zaniepokojonych poczynaniami Filipa w Azji Mniejszej, i w 197 p.n.e. zadali decydują klęskę armii przeciwnika pod Kynoskefalaj. Polis Grecji nie otrzymały jednak wolności, znalazły się w strefie rzymskich wpływów.

    Pont – kraina historyczna w północno-wschodniej Azji Mniejszej, nadmorska część Kapadocji, w starożytności niezależne królestwo, a następnie prowincja rzymska.Marek Junianus Justynus rzymski historyk tworzący w III w. n.e. Nic nie wiadomo o jego życiu. Jest autorem "Zarysu dziejów powszechnych starożytności na podstawie Pompejusza Trogusa". Jest to, jak pisze Justynus, zbiór najciekawszych i najważniejszych faktów z dzieła Gnejusza Pompejusza Trogusa "Historiae Philippicae", rzymskiego historyka tworzącego w czasach Augusta. Praca Justynusa nie koncentruje się na historii Rzymu, lecz zajmuje się przede wszystkim dziejami wschodnich monarchii i hellenistycznych królestw w okresie od założenia Niniwy do roku 20 p.n.e.

    W 192 p.n.e. w Grecji interweniował Antioch III Wielki, władca państwa Seleucydów, który zdołał na krótko odrodzić potęgę swej monarchii (odbył udaną wyprawę na Wschód, pokonał Egipt Ptolemeuszy). Sprzymierzył się ze Związkiem Etolskim, jednak Rzymianom udało się go wyrzucić z Grecji, dzięki zwycięstwu pod Termopilami. Antioch wycofał się do Azji, zebrał ogromną armię i stanął naprzeciw legionom i ich sojusznikowi Pergamonowi pod Magnezją (190 p.n.e.), gdzie doznał druzgocącej porażki. Pokój podpisany później w Apamei przydzielał Seleucydzkie tereny w Anatolii Pergamonowi i Rodos (który wspierał Rzym swoją flotą). W latach 171-168 p.n.e. trwała kolejna wojna republiki z Macedonią zakończona przekształceniem tego państwa w rzymską prowincję. Rzymianie byli w tym okresie niekwestionowanym hegemonami świata greckiego, nakazali m.in. wycofanie się Antiochowi IV z zajętej Aleksandrii, ich sojusznicy Pergamon i Rodos spadli do roli państw klienckich.

    Bitwa pod Issos – starcie zbrojne, które miało miejsce w roku 333 p.n.e. podczas wyprawy Aleksandra Macedońskiego przeciwko Persji.Antygon Gonatas (ur. 319 p.n.e., zm. 239 p.n.e.) – król macedoński w latach 276-239 p.n.e. z dynastii Antygonidów, syn Demetriusza Poliorketesa i Fili, córki Antypatra.
    Obszar republiki rzymskiej w 44 p.n.e.

    W 146 p.n.e. republika pokonała Związek Achajski, kończąc okres formalnej niezależności poleis greckich (w tym samym roku zrównała z ziemią Kartaginę). W 133 p.n.e. ostatni władca z dynastii Attalidów zapisał w testamencie swoje państwo Rzymowi, który po pokonaniu rewolty Aristonikosa szybko przystąpił do organizowania pierwszej prowincji w Azji (podobna sytuacja miała miejsce w Bitynii w 74 p.n.e.). Na początku I wieku p.n.e. do roli potęgi urósł Pont pod panowaniem Mitrydatesa VI – wywiązały się trzy wojny z Rzymem. Mitrydates walczył nie bez sukcesów, wykorzystując niezadowolenie z rzymskich rządów w Azji, sprzymierzając się z Armenią i interweniując w Grecji, jednak w końcu jego państwo uległo republice (65 p.n.e.), której armiami w tych wojnach dowodzili m.in. Sulla i Pompejusz. Ten drugi w ramach reorganizacji sytuacji politycznej na Wschodzie rok później zlikwidował mocno osłabione Seleucydów, tworząc prowincję Syria. Ostatnim niezależnym państwem hellenistycznym był Egipt Ptolemeuszy, dotychczasowy sojusznik republiki, który dostał się pod bezpośrednie panowanie rzymskie w 30 p.n.e., kiedy Oktawian August zajął państwo rządzone wtedy przez Kleopatrę i Marka Antoniusza.

    Bliski Wschód (arab. الشرق الأوسط; hebr. המזרח התיכון; per. خاورمیانه, Xâvar-e Miyâne; przestarzałe Lewant) – region geograficzny leżący na styku Azji, Europy i Afryki.Diodor Sycylijski, Sycylijczyk (gr. Διόδωρος ὁ Σικελιώτης Diodoros ho Sikeliotes; łac. Diodorus Siculus; ur. ok. 80 p.n.e., zm. ok. 20 p.n.e.) – grecki historyk żyjący w epoce Cezara i Augusta, urodził się w Agyrium (d. Agira) na Sycylii (stąd przydomek). Odbywał podróże po Europie, Afryce północnej i Azji Mniejszej. Przez długi okres przebywał w Rzymie. W latach 60-56 p.n.e. mieszkał w Aleksandrii.

    Nie tylko Rzymianie przyczynili się do upadku państw hellenistycznych – na Wschodzie Partowie w przeciągu III i II wieku p.n.e. zajęli znaczne obszary monarchii Seleucydów, poważnie ją osłabiając. Królestwo Baktrii w Azji centralnej uległo koczownikom w połowie II wieku p.n.e., jednak wcześniej zdołało zająć część północnych Indii, gdzie państwa tzw. Indo-Greków przetrwały do początku naszej ery.

    Związek Achajski – związek państw greckich, który założono około 281 p.n.e. z inicjatywy czterech miast położonych w zachodniej części Achai - Dyme, Patraj, Tritaja, Faraj. W szczytowym okresie obejmował 10 miast. Związek nie posiadał stałej stolicy, zgromadzenia odbywały się przy sanktuarium Zeusa Amarios koło Ajgion.Bitwa pod Termopilami – starcie zbrojne rozegrane wiosną roku 191 p.n.e. w okolicach wąwozu Termopile pomiędzy wojskami rzymskimi dowodzonymi przez Luciusa Corneliusa Scipio Asiaticusa i wojskami Seleucydów dowodzonym przez Antiocha III Wielkiego.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4]




    Warto wiedzieć że... beta

    Grecja (gr. Ελλάδα Elláda, IPA: [e̞ˈlaða] lub Ελλάς Ellás, IPA: [e̞ˈlas]), Republika Grecka (Ελληνική Δημοκρατία Ellinikí Dimokratía, IPA: [e̞ˌliniˈci ðimo̞kraˈtiˌa]) – kraj położony w południowo-wschodniej części Europy, na południowym krańcu Półwyspu Bałkańskiego. Graniczy z czterema państwami: Albanią, Macedonią Północną i Bułgarią od północy oraz Turcją od wschodu. Ma dostęp do czterech mórz: Egejskiego i Kreteńskiego od wschodu, Jońskiego od zachodu oraz Śródziemnego od południa. Grecja ma dziesiątą pod względem długości linię brzegową na świecie, o długości 14880 km. Poza częścią kontynentalną, w skład Grecji wchodzi około 2500 wysp, w tym 165 zamieszkałych. Najważniejsze to Kreta, Dodekanez, Cyklady i Wyspy Jońskie. Najwyższym szczytem jest wysoki na 2918 m n.p.m. Mitikas w masywie Olimpu.
    Kommagena (starogr. Kομμαγηνη Kommagēnē) – w starożytności kraina w północnej Syrii, na pograniczu z Azją Mniejszą, między Cylicją, Kapadocją a Eufratem, w granicach państwa Achemenidów. Najważniejsze miasto: Samsat (starożytne Samosata). Po raz pierwszy wzmiankowana w asyryjskich tekstach jako Kummuhu.
    Cyrenajka (Barka, Barqah) – kraina historyczna w północno-wschodniej Libii nad wybrzeżem Morza Śródziemnego. Jej nazwa pochodziła od założonego przez Greków w 631 roku p.n.e. miasta Cyrena (gr. Kyrēnē), które do III w. n.e. było stolicą prowincji. Później jej najważniejszym miastem i portem, a jednocześnie stolicą było Bengazi. Synonimem nazwy Cyrenejka było określenie Pentapolis od pięciu najważniejszych miast regionu: Cyreny (obecnie obok współczesnej wsi Shahat) z portem Apollonia (obecnie Marsa Susa), Teucheira (obecnie Tocra), Euesperides lub Bernice (obecnie obok Bengazi), Balagrae (obecnie Al-Bajda), Ptolemaida i Barce (obecnie Al-Mardż).
    Aleksander IV (323-310 p.n.e.) – władca Macedonii i Egiptu, syn Aleksandra Wielkiego i księżniczki baktryjskiej Roksany.
    <|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>
    III wojna macedońska miała miejsce w latach 171 p.n.e.-168 p.n.e.. Po zajęciu Ilirii Rzymianie kontynuowali ekspansję na ziemie greckie. Podboje Rzymian wspierały państwa związku etolskiego szukające sojuszników w wojnie z umacniającą swą pozycję Macedonią. Rzymianie wykorzystali greckich sojuszników do kolejnych zwycięstw: nad Filipem V pod Kynoskefalaj w 197 p.n.e. i nad Antiochem III Wielkim pod Magnezją w 190 p.n.e.
    Wojna chremonidejska (ok. 267 p.n.e. - 261 p.n.e.) to konflikt Aten popieranych przez Egipt Ptolemeuszy z hegemonią macedońską w Grecji.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.136 sek.