• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Epichirostenotes

    Przeczytaj także...
    Szczęka (łac. maxilla) albo kość szczękowa (łac. os maxillare) – kość parzysta, stanowiąca zasadniczą część składową czaszki twarzowej. Kość szczękowa składa się z trzonu (corpus) i czterech wyrostków: czołowego, jarzmowego, podniebiennego i zębodołowego.Chirostenot (Chirostenotes) – dwunożny, mięsożerny dinozaur z grupy celurozaurów. Teropod spokrewniony z elmizaurem.
    Ornitomimozaury (Ornithomimosauria) – grupa strusiopodobnych teropodów, do której należały m.in.: archeornitomim, gallimim, strutiomim i dromicejomim.

    Epichirostenotes ("nad Chirostenotes" lub "po Chirostenotes"; nazwa nawiązuje do odkrycia skamieniałości okazu holotypowego w osadach młodszych od tych, w których odkryto holotyp Chirostenotes pergracilis) – rodzaj owiraptorozaura z rodziny Caenagnathidae żyjącego w późnej kredzie (prawdopodobnie późny kampan, ok. 72 mln lat temu) na terenach dzisiejszej Ameryki Północnej. Gatunkiem typowym jest E. curriei (nazwany na cześć paleontologa Philipa Currie), którego holotypem jest niekompletny szkielet oznaczony ROM 43250 z zachowaną lewą kością szczękową, kością czaszki prawdopodobnie będącą lewą kością podniebienną, niekompletną puszką mózgową, trzema kręgami szyjnymi, dwoma grzbietowymi i pięcioma ogonowymi, synsakrum składającym się z sześciu kręgów, jednym żebrem i dwoma żebrami szyjnymi, kawałkami obu kości biodrowych, obiema kośćmi łonowymi, prawą kością kulszową, niekompletnym końcem dalszym prawej kości piszczelowej oraz innymi, zniszczonymi i niemożliwymi do identyfikacji kośćmi.

    Owiraptorozaury (łac. – „jaszczury złodzieje jaj”) – grupa teropodów, obejmująca takie dinozaury jak m.in. Oviraptor i Gigantoraptor. Podzielona jest ona na kilka rodzin. Owiraptorozaury są blisko spokrewnione z ptakami, a niektórzy badacze (np. Osmólska i inni, 2004) uważają je za wtórnie nielotne ptaki. Należą do większej grupy Oviraptoriformes, zdefiniowanej przez Paula Sereno jako obejmującej dinozaury bliżej spokrewnione z owiraptorem niż z wróblem.Paliczki (łac. phalanges) − kości tworzące przednią część stopy, palców stóp i palców rąk. W budowie palucha i kciuka występują po dwa paliczki, pozostałe palce mają ich trzy.

    ROM 43250 odkryto w 1923 w toku wykopalisk prowadzonych pod kierownictwem Gustava Lindblada w osadach formacji Horseshoe Canyon w kanadyjskiej prowincji Alberta na terenach, na których później powstał Prowincjalny Park Dinozaurów. Jego kości pierwotnie uznano za należące do ornitomimozaura z rodziny Ornithomimidae; dopiero w 1997 r. zostały one opisane przez Hansa–Dietera Suesa, który wykazał, że w rzeczywistości należą one do owiraptorozaura. Autor ten uznał, że należą one do przedstawiciela gatunku Chirostenotes pergracilis; wprawdzie porównania ROM 43250 bezpośrednio z holotypem tego gatunku były niemożliwe (holotyp C. pergracilis, CMN 2367, to jedynie kości dłoni, które nie zachowały się u ROM 43250), ale możliwe były porównania z okazem TMP 79.20.1, u którego zachowały się zarówno niektóre kości dłoni, jak i niektóre kości zachowane w szkielecie ROM 43250, w tym kość kulszowa. Niektóre z kości zachowanych w szkielecie ROM 43250 nie zachowały się w szkielecie żadnego innego znanego przedstawiciela gatunku C. pergracilis; jeśli zatem okaz ów istotnie należał do tego gatunku to jego odkrycie znacząco poszerzałoby wiedzę paleontologów na temat Chirostenotes. Sues stwierdził też, że informacje uzyskane dzięki badaniom nad ROM 43250 pomogły potwierdzić przynależność Caenagnathidae do owiraptorozaurów.

    Kość łonowa (łac. os pubis) - parzysta kość wchodząca w skład miednicy. U człowieka ma trzon i 2 gałęzie: górną i dolną. Gałąź górna łączy się z trzonem, a gałąź dolna łączy się z kością kulszową.Formacja Horseshoe Canyon – formacja geologiczna znajdująca się w kanadyjskiej prowincji Alberta, należąca do kredowej grupy Edmonton. Jej grubość wynosi około 290 m, co odpowiada około 7 mln lat. Eberth i Braman (2012) podzielili formację Horseshoe Canyon na siedem ogniw: Strathmore, Drumheller, Horsethief, Morrin, Tolman, Carbon i Whitemud. Jest ona najniżej położoną formacją grupy Edmonton, nad nią znajdują się formacje Battle i Scollard. Osady należące do formacji Horseshoe Canyon powstawały od późnego kampanu – wieku późnej kredy trwającego od 73 do 70 mln lat temu – do wczesnego mastrychtu. Przez pierwsze 2,5 miliona lat (okres ten obejmują warstwy ogniw Strathmore i Drumheller) były to obszary względnie stabilne pod względem tektonicznym i klimatycznym. Występowała tam wówczas pionowa agradacja i niewielka progradacja wybrzeży morskich. Kolejne 4,5 mln lat cechowały się bardziej zmiennym klimatem, częstsze były też zmiany w wulkanizmie, orogenezach, tempie wietrzenia skał i tworzenia gleb. Tereny formacji Horseshoe Canyon znajdowały się wówczas na około 58° paleoszerokości geograficznej. Tuż pod skałami formacji znajduje się Bearpaw Shale, morska formacja reprezentująca fragment Morza Środkowego Zachodu (Western Interior Seaway). Przesmyk zanikał w miarę ochładzania się klimatu i opadania poziomu mórz pod koniec kredy, odsłaniając tereny znajdujące się uprzednio pod wodą. Nie był to spokojny proces – kanał okresowo ponownie się pojawiał, zalewając region Horseshoe Canyon, zanim ostatecznie zanikł. Z powodu zmian poziomu mórz w formacji Horseshoe Canyon reprezentowanych jest wiele różnych środowisk, wliczając środowiska morskie i nadbrzeżne, takie jak laguny i estuaria. Węgle kopalne licznie występują na prehistorycznych torfowiskach. Ze względu na obecność lub brak węgli i architekturę stratygraficzną Larson i in. (2011) podzielili formację Horseshoe Canyon na pięć nieformalnych jednostek. Pierwsza z nich powstała w klimacie ciepłym i wilgotnym, jednostki 2–4 w klimacie chłodnym i suchym, a 5. w ciepłym i wilgotnym.

    Przynależność ROM 43250 do gatunku C. pergracilis zakwestionowali Sullivan, Jasinski i van Tomme (2011). Autorzy ci zwrócili uwagę, że ROM 43250 odkryto w osadach młodszych o kilka milionów lat od tych, w których odkryto CMN 2367 (odkryty w osadach mających do 76,5 mln lat); ponadto ich zdaniem nie można potwierdzić przynależności ROM 43250 do C. pergracilis w oparciu o porównania budowy zachowanych kości. Porównania bezpośrednio z CMN 2367 są niemożliwe (patrz wyżej), a w wypadku okazu TMP 79.20.1 autorzy nie byli pewni, czy można go zaliczyć do C. pergracilis; zwrócili uwagę, że w budowie kości pazurowych i paliczków CMN 2367 i TMP 79.20.1 występują pewne różnice, choć nie przesądzali, czy wystarczają do przeniesienia TMP 79.20.1 do odrębnego gatunku. Niezależnie od tego w budowie kości kulszowych TMP 79.20.1 i ROM 43250 obok wskazanych przez Suesa (1997) podobieństw występują istotne różnice, które zdaniem Sullivana i współpracowników uzasadniają uznanie tych dwóch okazów za należące do innych gatunków. Kość kulszowa ROM 43250 jest o 20–30% większa od kości kulszowej TMP 79.20.1; kość kulszowa u TMP 79.20.1 jest krótsza niż u ROM 43250; inaczej niż u ROM 43250 kość ta u TMP 79.20.1 zwęża się za wyrostkiem zasłonowym (ang. obturator process); u ROM 43250 wyrostek zasłonowy jest duży i ma trójkątny kształt; wreszcie u ROM 43250 na przedzie proksymalnej (górnej) części kości kulszowej znajdował się duży występ przypominający kształtem hak – którego nie było na kości kulszowej TMP 79.20.1. W oparciu o te różnice oraz o fakt, że oba okazy dzieliło kilka milionów lat (TMP 79.20.1 odkryto w osadach sprzed ok. 75,3 mln lat) Sullivan i współpracownicy uznają, że ROM 43250 należał do innego gatunku niż TMP 79.20.1 i tym samym prawdopodobnie do innego gatunku niż C. pergracilis; autorzy ustanowili go holotypem nowego gatunku nazwanego przez nich Epichirostenotes curriei.

    Philip John Currie (ur. 13 marca 1949 w Brampton) – kanadyjski paleontolog, profesor Uniwersytetu Alberty (University of Alberta). Licencjat (B.Sc.) uzyskał na Uniwersytecie w Toronto, magisterium (M.Sc.) i doktorat (Ph.D. – z wyróżnieniem) – na Uniwersytecie McGill.Kość kulszowa (łac.os ischii) – składa się z trzonu (bierze udział w tworzeniu tylnej części panewki) i gałęzi kości kulszowej.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Robert M. Sullivan, Steven E. Jasinski i Mark P. A. van Tomme. A new caenagnathid Ojoraptorsaurus boerei, n. gen., n. sp. (Dinosauria, Oviraptorosauria), from the Upper Cretaceous Ojo Alamo Formation (Naashoibito Member), San Juan Basin, New Mexico. „New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin”. 53, s. 418–428, 2011 (ang.). 
    2. Hans–Dieter Sues. On Chirostenotes, a Late Cretaceous oviraptorosaur (Dinosauria: Theropoda) from western North America. „Journal of Vertebrate Paleontology”. 17 (4), s. 698–716, 1997. DOI: 10.1080/02724634.1997.10011018 (ang.). 
    Ameryka Północna – kontynent o powierzchni 24 242 000 km² (co stanowi 16,3% całkowitej powierzchni lądów na kuli ziemskiej), położony na półkulach: północnej i zachodniej. Do Ameryki Północnej należy Ameryka Środkowa.Gatunek typowy – gatunek wyznaczony przez systematyków jako typ nomenklatoryczny rodzaju. Typ nie musi być typowym przedstawicielem reprezentowanego taksonu, nie musi też świadczyć o jego zmienności. Typ umożliwia identyfikację taksonów. Okazy będące typami przechowywane są w specjalnych kolekcjach, a miejsce przechowywania wzorca jest dokładnie znane. W razie wątpliwości można odwołać się do gatunku typowego i wyróżnionych dla niego cech diagnostycznych.




    Warto wiedzieć że... beta

    Kość piszczelowa, piszczel (łac. tibia) - podstawowa kość goleni, leży po stronie przyśrodkowej. Koniec bliższy (głowa kości piszczelowej) ukształtowany jest w postaci kłykcia bocznego i przyśrodkowego; ich powierzchnie stawowe wchodzą w skład stawu kolanowego. Między kłykciami leży tzw. wyniosłość międzykłykciowa, która składa się z dwóch guzków,bocznego i przyśrodkowego. U podstawy kłykcia bocznego na jego tylno-bocznej powierzchni znajduje się powierzchnia stawowa strzałkowa, która służy do połączenia z głową strzałki. Trzon kości piszczelowej ma przekrój trójkątny, najbardziej widoczny jest brzeg przedni, który rozpoczyna się poniżej kłykci guzowatością piszczeli. Brzeg przedni kości piszczelowej i jej powierzchnia przyśrodkowa pokryte są tylko skórą i są dobrze wyczuwalne przez skórę. Po stronie bocznej dalszej kości piszczelowej znajduje się wcięcie strzałkowe. Dolna powierzchnia nasady tworzy powierzchnię stawową dolną i służy do połączenia z kością skokową, wchodzącą w skład kości stopy.
    Rodzaj (łac. genus, l.mn. genera) – podstawowa, obowiązkowa kategoria systematyczna obejmująca gatunek lub monofiletyczną grupę gatunków wyróżnionych na podstawie jednej lub więcej cech taksonomicznych. Nazwą rodzaj określany jest też każdy takson w randze rodzaju.
    Kreda późna (ang. Late Cretaceous) – młodsza epoka kredy, trwająca około 34 milionów lat (od 99,6 ± 0,9 do 65,5 ± 0,3 mln lat temu). Dzieli się na sześć wieków: cenoman, turon, koniak, santon, kampan i mastrycht.
    Kość biodrowa (łac. os ilium) - u człowieka składa się z talerza i trzonu, które na powierzchni wewnętrznej oddzielone są przez kresę łukowatą (linea arcuata). Trzon posiada powierzchnię zewnętrzną i wewnętrzną. Talerz posiada powierzchnię pośladkową (leżącą na zewnątrz) oraz krzyżowo-biodrową (po stronie wewnętrznej). Na powierzchni pośladkowej znajdują się 3 kresy pośladkowe: przednia, tylna i dolna. Ograniczają one miejsca przyczepu 3 mięśni pośladkowych: wielkiego, średniego i małego. Powierzchnia krzyżowo-biodrowa wytwarza dół biodrowy, ku tyłowi od którego znajduje się powierzchnia uchowata i guzowatość biodrowa. Dół biodrowy stanowi miejsce przyczepu mięśnia biodrowego. Powierzchnia uchowata pokryta jest chrząstką włóknistą i łączy się za pomocą stawu krzyżowo-biodrowego (staw płaski z kością krzyżową). Ruchomość tego połączenia jest bardzo ograniczona. Guzowatość biodrowa zaś stanowi miejsce przyczepu mięśni.
    Hans-Dieter Sues (ur. 1956) – amerykański paleontolog pochodzenia niemieckiego, specjalizujący się w badaniu mezozoicznych lądowych kręgowców, w szczególności dinozaurów i ich krewnych, bazalnych synapsydów, paleoekologii i zmian zachodzących w prehistorycznych ekosystemach.
    Skamieniałości – zachowane w skałach szczątki organizmów (skamieniałości właściwe, strukturalne), a także ślady ich aktywności życiowej (skamieniałości śladowe). Skamieniałości powstają w wyniku procesu fosylizacji. Najczęściej fosylizacji ulegają tylko części szkieletowe. Proces ten zachodzi w wyniku zastąpienia pierwotnej substancji budującej części twarde organizmu innymi związkami mineralnymi (najczęściej węglanem wapnia lub krzemionką, a rzadziej np. dolomitem, syderytem, limonitem, pirytem lub fosforanami) o tym samym składzie chemicznym (np. przejście aragonitu w bardziej stabilny kalcyt) lub odmiennym składzie chemicznym. W przypadku części twardych zbudowanych ze stabilnych substancji (np. kalcytu, krzemionki) zachowują się one czasami bez żadnych przekształceń.
    DOI (ang. digital object identifier – cyfrowy identyfikator dokumentu elektronicznego) – identyfikator dokumentu elektronicznego, który w odróżnieniu od identyfikatorów URL nie zależy od fizycznej lokalizacji dokumentu, lecz jest do niego na stałe przypisany.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.053 sek.