• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Elysium - region na Marsie

    Przeczytaj także...
    Okres hesperyjski – średni okres w historii geologicznej Marsa. Rozpoczął się ok. 3,7 miliarda lat temu, kiedy zakończyło się Wielkie Bombardowanie i wcześniejszy okres noachijski. Jego długość trwania jest niepewna, jako że absolutne datowanie formacji geologicznych na Marsie jest bardzo trudne - zakończył się prawdopodobnie 3 miliardy lat temu, ale być może trwał aż do 2 miliardów lat temu.Wyżyna – obszar, którego wysokości bezwzględne przekraczają 300 metrów n.p.m., a wysokości względne są na ogół mniejsze niż 300 m. Z obszarów wyżyn wyłączane są bowiem obszary o szczególnie urozmaiconej rzeźbie i wysokościach względnych przekraczających 300 m stosunku do najbliższych den dolinnych, czyli góry. Różnice w wysokościach względnych w obrębie wyżyny są więc stosunkowo małe. W Polsce i innych krajach często przyjmuje się za dolną granicę wyżyn poziomicę 200 m n.p.m. Na mapie hipsometrycznej niższe wyżyny wyróżnione są barwami żółtymi, podobnie jak i najniższe partie gór, np. pogórza, natomiast najwyższe wyżyny - jasnymi odcieniami koloru brązowego. Nad wyżynami, powyżej 500 m n.p.m. rozciągają się góry niskie. Wyjątkiem w skali światowej jest Wyżyna Tybetańska, która znajduje się na wysokości około 4500 m n.p.m. Zalicza się ją do wyżyn, a nie do gór, ponieważ jest płaska - spełniony jest warunek deniwelacji (różnicy między dwoma wzniesieniami) mniejszej niż 300 metrów.
    Międzynarodowa Unia Astronomiczna (ang. International Astronomical Union; fr. Union Astronomique Internationale – IAU/UAI/MUA) – międzynarodowa organizacja zrzeszająca 10871 zawodowych astronomów (wymagane jest posiadanie co najmniej doktoratu) rekomendowanych przez odpowiednie Komitety Narodowe. Koordynuje działalność badawczą w dziedzinie astronomii na świecie, organizuje kongresy generalne co trzy lata (ostatni, XXVII, odbył się w sierpniu 2012 w Pekinie), sympozja i inne konferencje specjalistyczne, prowadzi działalność wydawniczą i informacyjną (np. telegramy o nowych odkryciach). Zorganizowana jest w 37 komisji specjalistycznych grupujących się w 12 zespołach. Obecnym prezydentem MUA jest Robert Williams, a sekretarzem generalnym Ian F. Corbett.
    Wulkany wyżyny Elysium, zdjęcie satelitarne
    Topografia wyżyny Elysium

    Elysium – wielka wyżyna wulkaniczna na Marsie, druga pod względem rozmiarów po wyżynie Tharsis. Przybliżone współrzędne areograficzne centrum tej wyżyny to Mars 24.74 N 210 W.

    Wulkan tarczowy – typ wulkanu o szerokim i spłaszczonym stożku o kącie nachylenia nie większym niż 8°. Jego cechą charakterystyczną jest brak gwałtownych erupcji, z jego wnętrza wydobywa się rzadka i bardzo gorąca lawa zasadowa. Ten typ wulkanu można skontrastować ze stratowulkanem.Hecates Tholus – wulkan położony w regionie Elysium na Marsie. Obserwacje sondy Mars Express należącej do Europejskiej Agencji Kosmicznej wskazują, że 350 milionów lat temu nastąpiła duża erupcja tego wulkanu. Wybuch utworzył kalderę o średnicy 10 km. Przypuszcza się, że pokłady lodu wypełniły następnie kalderę i przyległe obniżenie. Pomiar ilości kraterów wskazuje, że nastąpiło to od 5 do 20 milionów lat temu. Jednakże z modeli klimatycznych wynika, że lód na Hecates Tholus jest obecnie niestabilny, co wskazuje na postępującą zmianę klimatu. Wykazano, że wiek lodowców odpowiada okresowi zwiększonego nachylenia osi obrotu Marsa.

    W regionie Elysium znajduje się znaczne wybrzuszenie skorupy marsjańskiej, choć mniejsze niż pod wyżyną Tharsis, przypuszczalnie związane z istnieniem pióropusza płaszcza. Aktywność wulkaniczna występowała w regionach Elysium i Tharsis w okresie hesperyjskim historii geologicznej Marsa (3,7—3,0 mld lat temu), oraz w następnym, trwającym obecnie okresie amazońskim, kiedy zamarła już w innych częściach planety. Na wyżynie Elysium znajdują się trzy główne wulkany tarczowe: Elysium Mons, piąty co do wysokości na planecie, oraz Albor Tholus i Hecates Tholus. Na południe i południowy wschód od niej rozciąga się równina Elysium Planitia.

    Mars – czwarta według oddalenia od Słońca planeta Układu Słonecznego. Nazwa planety pochodzi od imienia rzymskiego boga wojny – Marsa. Zawdzięcza ją swej barwie, która przy obserwacji z Ziemi wydaje się być rdzawo-czerwona i kojarzyła się starożytnym z pożogą wojenną. Postrzegany odcień wynika stąd, że powierzchnia planety zawiera tlenki żelaza. Mars jest planetą wewnętrzną z cienką atmosferą, o powierzchni usianej kraterami uderzeniowymi, podobnie jak powierzchnia Księżyca. Występują tu także inne rodzaje terenu, podobne do ziemskich: wulkany, doliny, pustynie i polarne czapy lodowe. Okres obrotu wokół własnej osi jest niewiele dłuższy niż Ziemi i wynosi 24,6229 godziny (24h37min22s). Na Marsie znajduje się najwyższa góra w Układzie Słonecznym – Olympus Mons i największy kanion – Valles Marineris. Gładki obszar równinny Vastitas Borealis na półkuli północnej obejmuje 40% powierzchni planety i może być pozostałością ogromnego uderzenia. W przeciwieństwie do Ziemi, Mars jest geologicznie i tektonicznie nieaktywny.Elysium Mons – największy spośród trzech wulkanów tarczowych na wyżynie Elysium na Marsie. Jest to piąty pod względem wysokości szczyt na planecie i najwyższy poza wyżyną Tharsis. Wulkan ma 401 km średnicy, wznosi się na wysokość prawie 14 km ponad otaczające równiny pokryte lawą.

    Przypisy

    1. Haraldur Sigurdsson, Bruce Houghton, Stephen R. McNutt, Hazel Rymer, John Stix: Encyclopedia of Volcanoes. Academic Press, 1999, s. 776. ISBN 0080547982.

    Bibliografia[]

  • Elysium (ang.). W: Gazetteer of Planetary Nomenclature [on-line]. Międzynarodowa Unia Astronomiczna. [dostęp 2013-09-26].
  • Lista obejmuje góry na Marsie według wysokości nad średnim poziomem powierzchni. Wymienione wysokości odnoszą się do marsjańskiego systemu odniesienia (wysokość zero jest określona na podstawie średniego ciśnienia atmosfery marsjańskiej i promienia planety). Wysokość ta nie jest wysokością względem otaczającego górę terenu.Okres amazoński – najmłodszy okres w historii geologicznej Marsa, który rozpoczął się prawdopodobnie 3 miliardy lat temu (absolutny wiek powierzchni Marsa jest słabo poznany) i trwa do dziś.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Tharsis – wyżyna wulkaniczna na Marsie, przy zachodnim krańcu Valles Marineris. Jest to największa formacja tego typu na planecie. W regionie Tharsis znajdują się olbrzymie wulkany tarczowe, największe góry w Układzie Słonecznym.
    Albor Tholus – wygasły wulkan położony na wyżynie Elysium na Marsie. Leży na południe od sąsiednich wulkanów Elysium Mons i Hecates Tholus. Albor Tholus wznosi się na wysokość 4,5 kilometra i ma średnicę 160 km przy podstawie. Jego kaldera ma 30 km średnicy i 3 km głębokości, mogłaby w sobie pomieścić całą Etnę. W porównaniu z ziemskimi wulkanami kaldera jest wyjątkowo głęboka - najgłębszy jej punkt znajduje się na tym samym poziomie co podstawa wulkanu; jednakże pierwotne niższe partie Albor Tholus mogły zostać pokryte lawą wypływającą z jego większego sąsiada Elysium Mons. Na podstawie danych uzyskanych przez sondę Mars Express oceniono, że wulkany w regionie Elysium były aktywne przez długie odcinki czasu.
    Pióropusz płaszcza – pionowy strumień nagrzanej materii, objawiający się na powierzchni Ziemi plamami gorąca (ang. hot-spots). Nad pióropuszem płaszcza tworzy się zwykle kopułowate nabrzmienie o wysokości do 2 km i średnicy do tysiąca km, w obrębie którego odbywają się procesy wulkaniczne. Pióropusze płaszcza przez długi okres mogą pozostawać w tym samym miejscu, ale litosfera ponad nimi przesuwa się. Prowadzi to do stopniowego przemieszczania się plamy gorąca w stosunku do powierzchni litosfery. Najlepszym dowodem na to zjawisko jest archipelag Hawajów, gdzie powstaje nowa wyspa wulkaniczna Loihi, która pewnie niedługo się wynurzy.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.011 sek.