• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Ekskluzywa

    Przeczytaj także...
    Ekskomunika (z łac. excommunicatio – poza wspólnotą, wyłączenie ze wspólnoty, pot. klątwa, wyklęcie i anatema) – w chrześcijaństwie najwyższa kara kościelna polegająca na wykluczeniu z życia Kościoła.Święte Cesarstwo Rzymskie (łac. Sacrum Romanum Imperium lub Sacrum Imperium Romanum (S.I.R.) od 1254, niem. Heiliges Römisches Reich, potocznie (od 1441) łac. Sacrum Romanum Imperium Nationis Germanicae, niem. Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation) – nazwa państwa stanowiącego kontynuację cesarstwa zachodniorzymskiego, odwołująca się zarówno do idei jak i kształtu politycznego średniowiecznej i wczesnonowożytnej Europy. Składało się formalnie z rdzenia którym było Królestwo Niemieckie oraz z równoprawnych mu formalnie Królestwa Włoch (de facto do 1648) i Królestwa Burgundii (od 1032, de facto do 1378).
    Mariano Rampolla del Tindaro (ur. 17 sierpnia 1843 w Polizzi na Sycylii, zm. 17 grudnia 1913 w Rzymie) – włoski duchowny katolicki, arystokrata (hrabia), kardynał, urzędnik Kurii rzymskiej.

    Ekskluzywa (łac. exclusiva – „wykluczenie”) – w Kościele katolickim procedura umożliwiająca zawetowanie wyniku konklawe i tym samym zablokowanie zwycięskiej kandydaturze drogi na tron papieski. Podstawę prawną ogłaszania ekskluzywy stanowiło Ius Exclusivæ („prawo wykluczenia”). Nie wydaje się, aby było ono powiązane ze średniowiecznym zwyczajem zatwierdzania wyboru papieża przez (przeważnie) cesarza bizantyjskiego bądź rzymsko-niemieckiego. Ekskluzywa stanowiła zwyczajowo uznawane przez Kościół prawo sprzeciwu katolickiego cesarza lub króla wobec werdyktu konklawe. Przysługiwało ono władcom Hiszpanii, Francji i Austrii. Monarcha miał prawo wskazać jednorazowo jednego spośród kandydatów, który tym samym tracił szansę na zostanie papieżem. Władca osobiście nie brał udziału w konklawe, więc weto mógł zgłosić tylko wyznaczony przez niego kardynał. Pod pojęciem ekskluzywy rozumiano uroczystą, na ogół pisemną deklarację o wykluczeniu danego kandydata.

    Kościół katolicki – największa na świecie chrześcijańska wspólnota wyznaniowa, głosząca zasady wiary i życia określane mianem katolicyzmu. Kościół katolicki jest jednym z trzech głównych nurtów chrześcijaństwa, obok Cerkwi prawosławnej i Kościołów protestanckich.Papież (Ojciec Święty) (łac. Summus Pontifex, od staroż. Pontifex Maximus; wł. papa, gr. pappas; forma funkcjonująca w języku polskim pochodzi od czeskiego papež) – biskup Rzymu, zwierzchnik Kościoła katolickiego, głowa Stolicy Apostolskiej oraz Suweren Państwa Miasto Watykan. Obecnym papieżem jest Franciszek.

    Precedens zastosowania ekskluzywy stanowiło konklawe w 1644 roku, gdy kardynał Gil Carrillo de Albornoz w imieniu króla Hiszpanii Filipa IV Habsburga zgłosił oficjalne weto wobec ewentualnego wyboru na papieża uznawanego za faworyta kard. Juliusza Cezarego (Giulio Cesare) Sacchettiego. Zwolennicy Sacchettiego próbowali początkowo zlekceważyć ekskluzywę, ale ostatecznie musieli się z nią pogodzić. W drugiej połowie XVII wieku ani razu nie doszło już do zgłoszenia weta w takiej formie, choć reprezentanci katolickich mocarstw (np. hiszpański kardynał Juan de Lugo y Quiroga) utrzymywali, że mają prawo do jego zgłoszenia i praktycznie na każdym konklawe grozili jego zgłoszeniem, gdy tylko wypływała kandydatura niewygodna dla ich władcy. Mimo że nie brakowało przeciwników takich roszczeń królów do ingerencji w przebieg konklawe, zazwyczaj groźby takie okazywały się skuteczne i nie zdarzyło się, by doszło do wyboru kandydata wyraźnie nieakceptowanego przez któreś z mocarstw. Ostatecznie na początku XVIII wieku przyjęło się, że cesarz oraz królowie Francji i Hiszpanii mają prawo do zgłoszenia oficjalnego weta wobec jednego kandydata na każdym konklawe.

    Konklawe (łac. conclave, zamknięte pomieszczenie w budynku, pokój) – ogólne zgromadzenie kardynałów, zwoływane po 15, maksymalnie po 20 dniach od śmierci lub rezygnacji papieża (tyle czasu mają nieobecni kardynałowie na przybycie na spotkanie), poprzedzone okresem Sede vacante. Okres poprzedzający rozpoczęcie konklawe po śmierci papieża reguluje konstytucja Universi Dominici Gregis. Jednak w przypadku rezygnacji, papież może wydać dekret, w którym skróci obowiązek zwołania konklawe po upływie minimum 15 dni.Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.

    Po raz ostatni Ius Exclusivæ zostało zastosowane w 1903 r., gdy noszący tytuł króla apostolskiego cesarz Austrii Franciszek Józef I za pośrednictwem kardynała Jana Puzyny zablokował kandydaturę mającego większość głosów elektorów kard. Mariano Rampolli. W wyniku tego nowym papieżem został kardynał Giuseppe Sarto, który jako Pius X już w 1904 r. zniósł Ius Exclusivæ. W wydanej przez niego konstytucji Commissum nobis stosowanie ekskluzywy przy wyborze papieża zostało zakazane pod karą ekskomuniki.

    Kardynał (łac. cardinalis – główny, zasadniczy, mocno z czymś związany), formalnie - Kardynał Świętego Kościoła Rzymskiego (łac. Cardinalis Sanctae Romanae Ecclesiae ), potocznie nazywany purpuratem z racji koloru noszonego mucetu – najwyższa po papieżu godność kościelna w Kościele katolickim. Wszyscy kardynałowie razem tworzą Kolegium Kardynałów.Jan Maurycy Paweł Puzyna herbu Oginiec (ur. 13 września 1842 w Gwoźdźcu, zm. 8 września 1911 w Krakowie) – polski biskup rzymskokatolicki, biskup pomocniczy lwowski w latach 1886–1895, biskup diecezjalny krakowski w latach 1895–1911, kardynał prezbiter od 1901.

    Przypadki zastosowania Ius Exclusivæ[ | edytuj kod]

    W historii konklawe ekskluzywę zgłaszano 7-krotnie. Po 3 razy zgłaszały ją Hiszpania i Austria, a raz – Francja. W literaturze przedmiotu niekiedy wymienia się więcej przykładów, wynika to jednak z rozszerzonej interpretacji terminu „ekskluzywa”, rozciągającej jego znaczenie na wszelkie aktywne formy sprzeciwu katolickich mocarstw wobec poszczególnych kandydatur na konklawe.

    Pius X (łac. Pius X, właśc. Giuseppe Melchiorre Sarto; ur. 2 czerwca 1835 w Riese, w prowincji Treviso, zm. 20 sierpnia 1914 w Rzymie) – papież w okresie od 4 sierpnia 1903 do 20 sierpnia 1914, święty Kościoła katolickiego.Weto (także veto, z łac. veto – nie pozwalam) – prawo wyrażenia sprzeciwu wobec dowolnej decyzji, przyznawane na przestrzeni dziejów rozmaitym organom władzy, pozwalające na odrzucenie w całości (tzw. weto absolutne), lub wstrzymanie (tzw. weto zawieszające) jakiegoś aktu prawnego. Istnieje jeszcze weto ludowe, które polega na odrzuceniu uchwalonej przez parlament ustawy w drodze referendum.

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Ludwig Wahrmund, Das Ausschliessungs-recht (jus exclusivae) der katholischen Staaten Österreich, Frankreich und Spanien bei den Papstwahlen (Wien: Holder 1888).
  • Catholic Encyclopedia: Right of Exclusion.
  • Gil Carillo de Albornoz (ur. w 1579 w Talavera de la Reina – zm. 19 grudnia 1649 w Rzymie) – hiszpański duchowny katolicki i polityk. Był wiceprzewodniczącym Rady Królewskiej i kapitanem generalnym w królestwie Nawarra. Należał też do Rady Inkwizycji. Czerpał dochody z wielu hiszpańskich beneficjów. W 1630 roku papież Urban VIII mianował go kardynałem prezbiterem Santa Maria in Via. W latach 1630-37 był arcybiskupem Tarentu. Na konklawe 1644 w imieniu króla Hiszpanii zgłosił weto wobec kandydatury kardynała Giulio Cesare Sacchetti. Zmarł w Rzymie.Cesarstwo Bizantyńskie (w literaturze można też spotkać formę Cesarstwo Bizantyjskie) – termin historiograficzny używany od XIX wieku na określenie greckojęzycznego, średniowiecznego cesarstwa rzymskiego ze stolicą w Konstantynopolu. Używane zamiennie określenie Cesarstwo Wschodniorzymskie jest bardziej popularne w odniesieniu do okresu poprzedzającego upadek Cesarstwa Zachodniorzymskiego. Ze względu na dominację greckiej kultury, języka oraz ludności, Bizancjum było w wielu ówczesnych krajach Europy Zachodniej nazywane "Cesarstwem Greków", podczas gdy dla jego mieszkańców, podobnie jak dla obecnych Greków, było to Cesarstwo Rzymskie (łac. Imperium Romanum, gr. Βασίλειον Ῥωμαίων), a jego cesarze kontynuowali nieprzerwaną sukcesję cesarzy rzymskich. Świat islamu znał Bizancjum pod nazwą Rûm (ar. روم, "ziemia Rzymian"). Greckie słowo ρωμιοσύνη – rzymskość, dla Greków do dziś oznacza greckość. Dlatego nazywanie mieszkańców Cesarstwa przez krzyżowców "Grekami" mogło być dla nich obraźliwe. Zaś pod koniec istnienia Bizancjum określenie "Hellen" przestało oznaczać poganina, a Bizantyńczycy używali go podkreślając dumę ze swej starożytnej greckiej przeszłości.




    Warto wiedzieć że... beta

    Konstytucja apostolska (łac. constitutio apostolica) – najwyższej rangi dekret wydawany przez papieży, określający kwestie organizacyjne lub dogmatyczne, które stają się częścią nauczania apostolskiego Kościoła. Konstytucja apostolska ogłaszająca nowy dogmat jest niekiedy nazywana konstytucją dogmatyczną.
    Król (łac. rex) – tytuł osoby sprawującej najwyższą władzę w państwie o ustroju monarchicznym; władca przeważnie koronowany w specjalnym obrzędzie; najpowszechniej występujący tytuł monarszy. Słowo „król” w języku polskim i innych językach pochodzi od imienia Karola Wielkiego, np. czeski král, litewski karalius, rosyjski король.
    Precedens (z łac. praecedens – poprzedzający) – wyrok sądowy mogący wpływać na treść orzeczeń wydawanych w sprawach późniejszych.
    Hiszpania, Królestwo Hiszpanii (hiszp. Reino de España, gal. Reino de España, kat. Regne d’Espanya, arag. Reino d’España, bask. Espainiako Erresuma, okc. Regne d’Espanha, ast. Reinu d’España) – największe z trzech państw położonych na Półwyspie Iberyjskim.
    Francja (fr. France, IPA: /fʁɑ̃s/), Republika Francuska (fr. République française /ʁe.py.blik fʁɑ̃.sɛz/) – państwo, którego część metropolitalna znajduje się w Europie Zachodniej, posiadające także zamorskie terytoria na innych kontynentach. Francja metropolitalna rozciąga się od Morza Śródziemnego na południu do kanału La Manche i Morza Północnego na północy, oraz od Renu na wschodzie do Zatoki Biskajskiej na zachodzie. Francuzi często nazywają swój kraj l’Hexagone (sześciokąt) – pochodzi to od kształtu Francji metropolitalnej.
    Kontrola autorytatywna – w terminologii bibliotekoznawczej określenie procedur zapewniających utrzymanie w sposób konsekwentny haseł (nazw, ujednoliconych tytułów, tytułów serii i haseł przedmiotowych) w katalogach bibliotecznych przez zastosowanie wykazu autorytatywnego zwanego kartoteką wzorcową.
    Łacina, język łaciński (łac. lingua Latina, Latinus sermo) – język indoeuropejski z podgrupy latynofaliskiej języków italskich, wywodzący się z Lacjum (łac. Latium), krainy w starożytnej Italii, na północnym skraju której znajduje się Rzym.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.677 sek.