• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • ELAS



    Podstrony: [1] 2 [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Encyklopedia PWN – encyklopedia internetowa, oferowana – bezpłatnie i bez konieczności uprzedniej rejestracji – przez Wydawnictwo Naukowe PWN. Encyklopedia zawiera około 122 tysiące haseł i 5 tysięcy ilustracji.Karpenisi (gr. Καρπενήσι) - miasto w Grecji, ośrodek administracyjny prefektury Eurytania, ok. 9,4 tys. mieszkańców (stan: 2001 rok).
    Historia[ | edytuj kod]

    Początki zbrojnego oporu[ | edytuj kod]

    Za początek greckiego antyhitlerowskiego ruchu oporu uważa się spontaniczne akty protestu, które miały miejsce w okupowanej Grecji wiosną 1941. W maju powracający z frontu zakładali już lokalne organizacje niepodległościowe. Głośnym echem odbiło się zerwanie z Akropolu hitlerowskiej flagi w nocy z 30 na 31 maja 1941. Skoordynowany ruch oporu zaczął organizować się z końcem czerwca, gdy pod wpływem agresji III Rzeszy na Związek Radziecki Komitet Centralny Komunistycznej Partii Grecji (KKE) przestał postrzegać wojnę jako imperialistyczną i postanowił stworzyć w swoim kraju partyzantkę, skierowaną przeciw wszystkim okupantom. Zdaniem S.N. Georgiadisa KKE jeszcze przed czerwcem 1941 planowała antyhitlerowskie wystąpienie. Świadczy o tym wzniecanie nastrojów wrogości wobec okupantów, przez biura KKE w Macedonii i Atenach odpowiednio, już od początku okupacji Grecji czyli kwietnia 1941. Komuniści czekali jednak na zgodę Stalina na podjęcie walki. Za takie przyzwolenie uznali wydany 3 lipca list do okupowanych ludów europejskich.

    Organizacja Narodowego Oporu Wewnętrznego X (gr. Οργάνωσις Εθνικής Αντιστάσεως Εσωτερικού Χ), Organizacja Chi - greckie rojalistyczne, ugrupowanie konspiracyjne skrajnej prawicy założone podczas II wojny światowej, z nieujawnionym programem działań. W greckich monografiach mowa jest o nim także jako o Nieznanej Dywizji Chi (gr. ΑΓΝΩΣΤΟΣ ΜΕΡΑΡΧΙΑ Χ), posługującej się równolegle jeszcze wieloma innymi nazwami, np. ΟΡΓΑΝΩΣΙΣ ΛΑΒΔΑ .Lewica – określa różne partie polityczne, w zależności od podziału sceny politycznej w danym kraju. Zwyczajowo określenie to stosuje się do sił politycznych dążących do zmian polityczno-ustrojowych, społecznych i gospodarczych, przeciwstawiających się tzw. tradycyjnemu porządkowi społecznemu, przeciwne prawicy. Głównym założeniem lewicy jest dążenie do wolności, równości i sprawiedliwości społecznej.

    Komuniści od razu poszukiwali politycznych sojuszników dla wspólnego podjęcia walk z okupantem. Okazało się to trudne, gdyż w 1936 KKE została zdelegalizowana, ponadto była organizacją o niewielkim poparciu społecznym, gdyż z chwilą wybuchu wojny grecko-włoskiej około 2 tys. komunistów przebywało w więzieniach. We wrześniu 1941, wspólnie z trzema innymi, niewielkimi partiami, komuniści zorganizowali Narodowy Front Wyzwoleńczy (grecki skrót EAM), który postawił przed sobą zadanie budowy oddziałów ruchu oporu i zapewnienie w już wyzwolonym państwie greckim rzeczywistej demokracji i swobody wyboru ustroju państwa. Rozumiano to jako dokonanie wyboru pomiędzy monarchią a republiką – przedmiot najpoważniejszej debaty narodowej od 1915 roku. Jednym z celów ELAS miało być też „Zapewnienie porządku i bezpieczeństwa do momentu przeprowadzenia wyborów, w których lud wyrazi w sposób nieskrępowany swą wolę”.

    Damaskin, imię świeckie Dimitrios Papandreu (ur. 3 marca 1891 w Dorvitsy, zm. 20 maja 1949 w Atenach) – grecki biskup prawosławny, w latach 1941-1949 zwierzchnik Greckiego Kościoła Prawosławnego. Regent Grecji w latach 1944-1946 i premier tego kraju w 1945.Jednostka regionalna Eurytania (nwgr.: Περιφερειακή ενότητα Ευρυτανίας) - jednostka administracyjna Grecji powołana do życia 1 stycznia 2011.

    Główne przedwojenne organizacje polityczne nie były zainteresowane poparciem EAM, toteż w jego skład weszły, prócz KKE, jedynie 3 niewielkie ugrupowania ludowe i socjalistyczne. W grudniu 1941 powstała pierwsza siła zbrojna EAM, planowana jako około 1000 osób, ochraniających działania polityczne EAM, głównie w okręgu Aten. Oddziały te podjęły walkę w styczniu roku następnego. Jednak jeszcze przed tą datą lokalne biuro KKE wzięło udział, a prawdopodobnie także inspirowało powstanie ludowe w prowincji Wschodnia Macedonia, 28–30 września 1941, krwawo stłumione przez okupacyjne siły bułgarskie, z natychmiastowymi, wyprzedzającymi możliwość buntu pacyfikacjami wobec ludności cywilnej. Łączną liczbę ofiar tłumienia buntu i represji prewencyjnych ocenia się na 6–7 tys. osób.

    Emeis oi Ellines (oryg. gr. ΕΜΕΙΣ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ. Πολεμική Ιστορία της Σύγχρονης Ελλάδας, pol. My Grecy - Historia wojen współczesnej Grecji) – trzytomowa praca z zakresu najnowszej historii Grecji, obejmująca okres historyczny od wojny grecko-tureckiej 1897 roku, do inwazji wojsk tureckich na Cypr i upadku junty pułkowników, w roku 1974. Książkom towarzyszy 6 płyt DVD.Leninizm, czasem określany jako marksizm-leninizm (ros. марксизм-ленинизм) lub bolszewizm, to doktryna polityczna i ekonomiczna, powstała na bazie wcześniej istniejącego marksizmu, którego filozoficznym źródłem był materializm dialektyczny opracowany przez Karola Marksa i Fryderyka Engelsa.

    W październiku 1941 siły niemieckie prowadziły już kampanie antypartyzanckie, gdyż pierwsze funkcjonujące grupy ruchu oporu podejmowały próby wysadzania linii kolejowych.

    Most Gorgopotamos. Głośna, grecko-brytyjska akcja dywersyjna, niewykonalna bez pomocy ELAS
    Widok obecny.

    Powstanie ELAS[ | edytuj kod]

    W lutym 1942 zdecydowano o rozpoczęciu tworzenia masowej partyzantki ELAS. Za początek jej działalności przyjmuje się powstanie oddziału Arisa Weluchiotisa, który 22 maja 1942, w miejscowości Domnista ogłosił początek powstania przeciwko wszystkim okupantom (niemieckim, włoskim i bułgarskim) i powstanie siły zbrojnej o nazwie ELAS.

    Jeorjos Papandreu, gr. Georgios Papandreou lub Γεώργιος Παπανδρέου (ur. 18 lutego 1888, zm. 1 listopada 1968) – grecki polityk, trzykrotny premier Grecji (1944-1945, 1963 i 1964-1965).Akropol (gr. ἀκρόπολις akrópolis, od ἄκρος akros ‘najwyższy’ i πόλις pólis ‘miasto’) – w starożytnej Grecji osiedle, miasto lub jego część znajdująca się na wysokim wzgórzu, cytadela z pałacami i świątyniami.

    Początkowo większość partyzantów wywodziła się spośród weteranów wojny grecko-włoskiej, stopniowo jednak w oddziałach coraz bardziej widoczna była młodzież bez doświadczenia wojskowego ani politycznego. Głównym zapleczem partyzantki stała się wieś. Wśród żołnierzy i sympatyków ELAS byli nie tylko ludzie o sympatiach lewicowych, lecz wszyscy pragnący przede wszystkim walczyć z okupantem. Zdaniem M. Tanty jesienią 1942 w oddziałach ELAS było 4–5 tys. żołnierzy. W ciągu kolejnego roku liczba ta wzrosła do 48 tys. Niemal całość uzbrojenia ELAS zdobył na okupantach i greckich formacjach kolaboracyjnych.

    Rozstrzelanie – rodzaj kary śmierci polegający na spowodowaniu nagłej śmierci poprzez natychmiastowe zniszczenie organów wewnętrznych lub mózgu skazańca za pomocą pojedynczego lub wielokrotnego postrzału.Aris Weluchiotis (gr. Άρης Βελουχιώτης), wł. Atanasios Klaras (ur. 1905, zm. 1945) – grecki uczestnik antyhitlerowskiego ruchu oporu, jeden z twórców ELAS, działacz komunistyczny.

    ELAS w latach 1942–1943[ | edytuj kod]

    Monument poświęcony EAM, ELAS i organizacji młodzieżowej EPON, w dzielnicy Ano Liosia, Wielkich Aten

    Oddziały ELAS podejmowały współpracę ze znacznie słabszymi liczebnie oddziałami rojalistycznego ruchu oporu (Grecki Narodowy Związek Demokratyczny, gr. Εθνικός Δημοκρατικός Ελληνικός Σύνδεσμος, Ethnikos Dimokratikos Ellinikos Sindesmos, EDES) oraz wywiadem brytyjskim. W ten sposób w nocy z 25 na 26 listopada 1942 oddział Arisa Weluchiotisa (150 partyzantów) razem ze zgrupowaniem Napoleona Zerwasa z EDES i grupą komandosów brytyjskich wysadził wiadukt w Gorgopotamos, co było jedną z najsłynniejszych akcji ruchu oporu w Europie. Obydwie formacje organizowały również wspólnie zasadzki i akty sabotażu.

    Barbara Jelavich właśc. Barbara Brightfield (ur. 12 kwietnia 1923 w Belleville w stanie Illinois, zm. 14 stycznia 1995 w Bloomington) - amerykańska historyczka i bałkanistka.Wojna domowa w Grecji (gr. ο Eλληνικός Eμφύλιος Πόλεμος) – walki prowadzone od grudnia 1944 roku do stycznia 1945 roku (pierwsza faza) oraz w latach 1946–1949 (druga faza) na terenie Grecji pomiędzy rządowymi siłami zbrojnymi, wspierającymi monarchę i prawicę, wspomaganymi militarnie i logistycznie przez Wielką Brytanię oraz Stany Zjednoczone, a komunistycznymi siłami DSE (gr. ΔΣΕ, Dimokratikos Stratos Ellados – Demokratyczne Wojsko Grecji), wywodzącymi się spośród części kombatantów lewicowego ruchu oporu EAM-ELAS (gr. ΕΑΜ – ΕΛΑΣ), jednak znacznie mniej od nich licznymi. Komunistów z DSE popierali lewicowi macedońscy partyzanci z Frontu Wyzwolenia, z greckiej prowincji Macedonia. Po stronie rządowej, jeszcze w przed wybuchem wojny domowej, drogą nadzwyczajnego poboru, zmobilizowano do wojska, Gwardii Narodowej i więziennictwa byłych członków greckich formacji hitlerowskich.

    W marcu 1943 propozycję objęcia stanowiska dowódcy ds taktyki wojskowej i nominalnie głównodowodzącego ELAS przyjął doświadczony sztabowiec i teoretyk wojny, były komendant Akademii Wojskowej Stefanos Sarafis Przewaga ELAS jako wiodącej siły antyokupacyjnej w Grecji została uznana przez pozostałe formacje ruchu oporu. W lipcu 1943, w momencie powołania połączonego sztabu generalnego, EAM-ELAS dominowały liczebnie nad reprezentantami innych formacji partyzanckich oraz brytyjskiej misji wojskowej.

    Kair (arab. القاهرة; - trl. Al-Qāhirah, trb. Al-Kahira) – stolica i największe miasto Egiptu (214 km², liczba ludności 6 787 000 stałych mieszkańców, zespół miejski 17,285 mln mieszkańców (tzw. Wielki Kair) – największe miasto Afryki i Bliskiego Wschodu). Nie ma dokładnych statystyk na temat liczby ludności Kairu. Powodują to ciągłe wędrówki mieszkańców. Szacuje się, że codziennie przybywa tu tysiąc nowych mieszkańców. Ponad 2 mln osób mieszka w tzw. „Mieście umarłych”. Kair nazywane jest „Miastem tysiąca minaretów” lub „Matką Świata”. To największy ośrodek świata islamskiego. Położone jest nad Nilem.SS (niem. Die Schutzstaffel der NSDAP, pol. "eskadra ochronna NSDAP") – paramilitarna i początkowo elitarna niemiecka formacja nazistowska, podległa Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotników (NSDAP).

    Między oddziałami podlegającymi politycznie EAM, a formacjami niezwiązanymi z lewicą, dochodziło do konfliktów. Przyczyną tego był fakt, że ELAS podjął przymusowe, zbrojne scalanie całości ruchu oporu, dotychczas podzielonego na setki nurtów i jeszcze większą od nich liczbę oddziałów. Drugą przyczyną wybuchu tych sporów było fiasko konferencji w Kairze w sierpniu 1943. W czasie spotkania między partyzantami, przedstawicielami króla i greckiego rządu na uchodźstwie, delegatami brytyjskich władz politycznych i wojskowych partyzanci zażądali, by o powrocie króla po wojnie zadecydowało referendum, zaś niezależnie od jego wyniku reprezentanci EAM-ELAS uzyskali kilka kluczowych stanowisk w przyszłym rządzie (w tym ministerstwa spraw wewnętrznych i sprawiedliwości). Po odrzuceniu obydwu postulatów delegacji partyzantów upewnili się, że Brytyjczycy dążą do restauracji monarchii w Grecji mimo jej niepopularności w społeczeństwie. W październiku 1943 ELAS oskarżył EDES o kolaborację z okupantem i dokonał ataków na jego oddziały. Zdaniem Clogga komuniści greccy dążyli do eliminacji innych ugrupowań partyzanckich, by w momencie wyzwolenia być jedyną znaczącą siłą zbrojną, a następnie móc przejąć władzę polityczną. W konflikcie między dwiema siłami greckiego ruchu oporu Brytyjczycy poparli EDES, wstrzymując dostawy sprzętu dla ELAS. Stratę tę partyzanci zniwelowali jednak po kapitulacji Włoch, zdobywając znaczne ilości uzbrojenia oddziałów włoskich okupujących Grecję; oddziały te masowo poddawały się zgrupowaniom ELAS. ELAS i EDES zawarły rozejm w lutym 1944.

    Mark A. Mazower (ur. w 1958 r. w Londynie), brytyjski, następnie amerykański historyk specjalizujący się w historii krajów bałkańskich oraz w historii Europy w XX wieku. Obecnie jest profesorem historii na Uniwersytecie Columbia w Nowym Jorku.Grecki Kościół Prawosławny oficjalnie Kościół Grecji – jeden z kanonicznych autokefalicznych Kościołów prawosławnych tradycji greckiej. Jego obecnym (od 2008) zwierzchnikiem jest arcybiskup Aten i całej Grecji Hieronim II.

    Panuje zgodność co do okoliczności, że ELAS dążył do kontroli nad całym ruchem oporu. Dokument założycielski ELAS, jako jeden z podstawowych celów organizacji wskazuje utrzymywanie porządku w państwie do momentu zrealizowania wolnych od nacisków wyborów. Niezależnie od sporów pomiędzy ruchem oporu, od jesieni 1943 zwalczaniem ELAS, prócz wojsk trzech okupantów, zajmowały się tworzone przez Niemców i podległe kolaboracyjnemu Państwu Greckiemu ochotnicze, hitlerowskie Bataliony Bezpieczeństwa, kolaboracyjne siły policyjne, niezależne i ochotnicze oddziały ultraprawicowe, a w niektórych wypadkach także wspierane przez okupantów hitlerowskie oddziały paramilitarne lub niezależne od okupantów (ale działające przy ich poparciu) oddziały mniejszości kulturowych czy etnicznych. Ogólną taktyką Niemców było skłócanie mieszkańców okupowanych krajów. Toteż o ile za zabicie Niemca rozstrzeliwano licznych zakładników, o tyle nieniemieckie, lokalne siły zbrojne, kolaboracyjne i niepodległościowe, czy oddziały przeciwników politycznych lub nawet konkurujących od stuleci rodzin, walczyły między sobą bez poważnych przeszkód ze strony okupanta. Podobną taktykę przyjęli Brytyjczycy, uzbrajając i także wyposażając w pieniądze w mniejszym stopniu ELAS, a w znacznie większym stopniu przeciwników politycznych tej formacji. Brytyjscy oficerowie łącznikowi działali przy wszystkich, ważniejszych, walczących ze sobą ugrupowaniach. Jak pisze M. Tanty, Brytyjczycy wysoko cenili działalność greckiego ruchu oporu i uwzględniali jego obecność w projektowaniu długoterminowych strategii politycznych.

    Demokratyczna Armia Grecji (DSE) (Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας, ΔΣΕ – Dimokratikos Stratos Elladas – wierny przekład: Demokratyczne Wojsko Grecji) była największą organizacją zbrojną, związaną z Komunistyczną Partią Grecji (KKE) w trakcie wojny domowej w Grecji (1946–1949). Nazwę własną DSE równie wiernie i trafnie przetłumaczyć można też jako "Republikańskie Wojsko Grecji". Partyzanci byli przeciwnikami monarchii. Występowali przeciw dyskryminacjom, a na zajmowanych terenach organizowali własną administrację, bezpłatną służbę zdrowia, oświatę i życie kulturalne, uwzględniające też potrzeby słowiańskiej mniejszości językowej. Deklarowali walkę o usunięcie z życia publicznego praktyk faszyzmu, obecnych w Grecji od 1936, tj. od okresów dyktatur generała Metaksasa i Państwa Greckiego, przy czym brytyjski protektorat uznali za kolejną okupację. Dalekosiężnym celem DSE miało być suwerenne państwo, oparte na rzeczywistej demokracji ludowej. Przy rosnącym uzależnieniu od pomocy zagranicznej, od połowy 1948 r. zadeklarowano cel budowy państwa komunistycznego. Po okresie sukcesów, niedostatecznie uzbrojone powstanie zakończyło się klęską, wobec wsparcia udzielonego siłom królewskim przez Stany Zjednoczone. Decydujące dla zakończenia walk okazało się użycie dostarczonych z USA bomb napalmowych. Georgi Dimitrow Michajłow, bułg. Гео̀рги Димитро̀в Миха̀йлов (ur. 18 czerwca 1882 w miejscowości Kowaczewci k. Pernika, zm. 2 lipca 1949 w Barwisze pod Moskwą) – bułgarski działacz komunistyczny, w latach 1934–1943 sekretarz generalny Międzynarodówki Komunistycznej, premier Bułgarii w latach 1946–1949.

    Stan lądowych sił zbrojnych ELAS, w dniu jego reorganizacji, 1 września 1943, wynosił około 20 tysięcy partyzantów – stałych członków oddziału i 15 tysięcy tzw. rezerwistów, czyli także aktywnych partyzantów, jednak zamieszkujących w swych domach. Następnie, dzięki broni, przejętej od kapitulujących dywizji włoskich, nastąpić miała szybka rozbudowa. Porównując: stan sił zbrojnych ugrupowań konkurencyjnych nie przekraczał ówcześnie 4 tys. partyzantów w przypadku EDES i 800 partyzantów, w przypadku EKKA.

    Komunistyczna Partia Grecji (nwgr. Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας ΚΚΕ / Kommounistikό Kόmma Elládas, ΚΚΕ) – grecka partia polityczna, założona w 1918 (do 1924 pod nazwą Socjalistyczna Partia Robotnicza Grecji) jako sekcja Międzynarodówki Komunistycznej. Zdelegalizowana w 1936, wskutek zamachu stanu, przeprowadzonego, z poparciem monarchy, przez propagującego faszyzm generała Ioannisa Metaksasa. Bezpośrednią przyczyną zamachu stała się możliwość wejścia posłów KPG w koalicję, tworzącą przyszły rząd. Rozwiązano parlament, w praktyce uniemożliwiona została też działalność związkowa, strajki tłumiono przy użyciu dużych oddziałów wojska, czasem też ostrej amunicji. Członkowie KPG podlegali pobiciom i więzieniu, jednak proponowano im zwolnienie, w zamian za publiczne wyrażenie skruchy i zobowiązanie się do zaprzestania krytyki władz. Antykomunistyczne represje nie przybrały ówcześnie skrajnych form, znanych z Niemiec czy Hiszpanii, mimo identycznej, typowo faszystowskiej zewnętrznej szaty władzy oraz faszystowskiej propagandy.Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.

    W okresie wycofania się Niemców z Grecji do ELAS należało według Clogga 60 tys. partyzantów. Znacznie wyższe, dość precyzyjnie wskazane szacunki przedstawia S. Grigoriadis, sumując także specjalne jednostki organizacyjne i morskie siły ELAS mówi o 75 tys. leśnych i miejskich partyzantów i ok. 44 tys. rezerwistów. Siły ELAS dysponowały znaczną liczbą broni maszynowej i silną artylerią polową. Istniała też kilkakrotnie liczniejsza od partyzantów grupa konspiratorów, stale współpracujących z ELAS, niebędących członkiem oddziału. Ocenia się, że około 1,5 miliona Greków brało udział w działaniach, skierowanych przeciw okupantom (w tym w ogólnokrajowych akcjach strajkowych), a zorganizowane konspiracje EAM objęły około 400 tysięcy osób. Przeciętny oddział partyzancki liczył od 30 do 100 osób. Kilka takich grup tworzyło razem batalion. Podobny szacunek przedstawił M. Tanty, który mówi o ponad 100 tys. partyzantów w końcu 1944.

    Mikis Theodorakis, gr. Μίκης Θεοδωράκης (ur. 29 lipca 1925 na greckiej wyspie Chios) – grecki kompozytor; jeden z najważniejszych i najbardziej znanych greckich kompozytorów XX wieku.Konstandinos Tsaldaris (ur. 1884, zm. 1970) – grecki polityk, premier Grecji od kwietnia 1946 do stycznia 1947 i ponownie między sierpniem a wrześniem 1947.

    ELAS stworzył także flotylle bojowych jednostek pływających, w 1944 roku przekształcone w ELAN – marynarkę wojenną, z udziałem 1200 marynarzy, kontrolujących większość małych portów i patrolujących większość greckich wybrzeży, z około 100 bojowymi jednostkami pływającymi, O łącznym tonażu 4 tys. DWT, czasem specjalnie w tym celu zbudowanymi, w trakcie okupacji.

    WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.Polska Rzeczpospolita Ludowa (PRL) – oficjalna nazwa państwa polskiego w latach 1952–1989. Uprzednio, w latach 1945–1952 ten sam organizm państwowy funkcjonował jako podmiot prawa międzynarodowego pod nazwą Rzeczpospolita Polska. Państwo to w okresie 1945-1989 propagandowo i kolokwialnie określane było jako Polska Ludowa.

    Siły zbrojne EAM-ELAS z końcem okupacji[ | edytuj kod]

    Zdaniem S.N. Grigoriadisa jesienią 1944 liczebność ELAS osiągnęła:

    Sztab Generalny (Γενικό Επιτελείο):

  • Batalion Sztabu Generalnego – 500 (partyzantów)
  • Grupa Dywizji Środkowej Grecji (Ομάς Μεραρχιών Στερεάς Ελλάδος):

  • Kompania Sztabu – 200
  • II Dywizja (Attyki) – 4 tys.
  • XIII Dywizja (Środkowej Grecji) – 5 tys.
  • razem: 9 tys.

    Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie. Bataliony Bezpieczeństwa (gr. Τάγματα Ασφαλείας, Tágmata Asfalías) – kolaboracyjna formacja zbrojna złożona z Greków w służbie Niemiec podczas II wojny światowej.

    Grupa Dywizji Macedonii (Ομάς Μεραρχιών Μακεδονίας):

  • Kompania Sztabu – 200
  • IX Dywizja (Zachodniej Macedonii) – 5,5 tys.
  • XI Dywizja (Salonik) – 3 tys.
  • X Dywizja (Centralnej Macedonii) – 4,5 tys.
  • VI Dywizja (Wschodniej Macedonii – Tracji) 3 tys.
  • razem: 16 200

  • I Dywizja (Tessalii) – 8 tys.
  • III Dywizja (Peloponezu) – 6 tys.
  • VIII Dywizja (Epiru) – 5 tys.
  • V Dywizja (Krety) – 2 tys.
  • Brygada Kawalerii – 1, 1 tys.
  • razem: 22,1 tys.

    czyli 48–49 tys. partyzantów w stałych, regularnych oddziałach. Z czego zawodowi, aktywni zawodowo oficerowie przedwojenni – ok. 700 osób; ok. 100 oficerów nieaktywnych, tj. niezatrudnianych przez reżim Metaksasa 1936 roku; 1,5 tys. oficerów uprzednio przeniesionych już w stan spoczynku; szkoły oficerskie ELAS wykształciły 1270 absolwentów; kapetanei („kapitanowie”) oddziałów partyzanckich – 1070; oficerowie przydzieleni do służb tymczasowego rządu PEEA – 600 osób.
    Daje to łącznie 5240 oficerów – 43,7 tys. chorążych, podoficerów i żołnierzy.

    Ponadto działały:

    Makronisos – grecka wyspa na Morzu Egejskim położona niedaleko wybrzeży Attyki. W starożytności wyspa nazywała się Helene. Makronisos należy do archipelagu Cykladów natomiast administracyjnie przynależy do gminy Keos. Obecnie wyspa jest niezamieszkana, choć w okresie pomiędzy grecką wojna domową aż do upadku junty czarnych pułkowników, na wyspie istniało więzienie dla byłych partyzantów ELAS, partyzantów DSE i osób niewygodnych władzy, uznanych za greckich komunistów. W 1916 roku roku w cieśninie pomiędzy Makronisos a sąsiednią wyspą Keos zatonął brytyjski statek szpitalny HMHS Britannic, bliźniaczy okręt RMS Titanic.Polityczny Komitet Wyzwolenia Narodowego (gr. Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης, Politiki Epitropi Ethnikis Apeleftherosis, PEEA), zwany "Rządem gór" – rząd utworzony przez lewicowy Narodowy Front Wyzwoleńczy (EAM) dla zarządzania obszarami wyzwolonymi spod okupacji przez oddziały ELAS. Funkcjonował między marcem 1944 a majem 1944, gdy EAM zawarł porozumienie z rządem greckim na emigracji w sprawie utworzenia wspólnego rządu jedności narodowej.
  • ELAN (marynarka wojenna) – 1200 (ponad 100 uzbrojonych jednostek pływających, o łącznej wyporności 4 tys. ton.
  • tzw. Pierwszy Korpus (A'Σώμα Στρατού) – 22–25 tys. aktywnych bojowników, z których nie mniej niż ponad 5 tys. stanowili walczący bronią.
  • rezerwiści ELAS (partyzanci zamieszkujący w swych domach) – prawdopodobnie ok. 45 tys. partyzantów, dołączających do oddziału przed akcją.
  • Sumując: jesienią 1944 r. ELAS prawdopodobnie liczył około 119 tysięcy bojowników.

    Wojna grecko-włoska 1940–1941 – konflikt zbrojny pomiędzy Zjednoczonym Królestwem Włoch a Królestwem Grecji, zapoczątkowany atakiem Włoch 28 października 1940 roku. Po początkowych sukcesach atakujących z terytorium Albanii wojsk włoskich, Grecy przeprowadzili skuteczną kontrofensywę, odrzucając przeciwnika poza granicę kraju. 6 kwietnia 1941 roku do walk po stronie Włoch włączyła się armia III Rzeszy, co doprowadziło do odwrotu wojsk greckich i ich kapitulacji 23 kwietnia 1941 roku. Demokracja ludowa (demokracja socjalistyczna) – określenie najczęściej używane w stosunku do państw zależnych od ZSRR po II wojnie światowej, współczesnych państw w których występuje system zdominowany przez partię komunistyczną. Jest to formuła dyktatury partii komunistycznej przy zachowaniu fasady instytucji formalnej demokracji parlamentarnej. Istnieją też państwa niezwiązane z ruchem komunistycznym które używają tego określenia.

    Partyzanckie, ludowe państwo EAM/ELAS[ | edytuj kod]

    Partyzantka

    (Το Λαϊκό Κράτος του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ)„ Do lata 1943 ELAS opanował większą część górskich terenów Grecji, które znalazły się tym samym poza kontrolą okupantów. Ruch ludności pomiędzy obydwoma obszarami – okupowanymi i wolnym od okupantów, w przypadku osób zamiejscowych wymagał przepustek. Członków policji i żandarmerii rozbrajano, podczas gdy zdrajcy, aktywni kolaboranci, rabusie, czy szabrownicy byli niezwłocznie aresztowani i groziła im kara śmierci, z wyroku Sądu Ludowego. Na zarządzanych przez siebie terenach EAM-ELAS stymulował aktywność ekonomiczną, wspomagał reformę szkolnictwa, realizował przekształcenia wprowadzające równouprawnienie kobiet, organizował system pomocy społecznej, zwłaszcza dla ofiar wojny Wybrano władze samorządowe, i zorganizowano wybory 180 przedstawicieli do Rady Narodowej, czyli ogólnokrajowego organu o prerogatywach parlamentu. Wzięło w nich udział około 1,5 mln. obywateli. Zaproszono też, z prawem głosu, posłów ostatniego greckiego parlamentu, tj. rozwiązanego faszystowskim zamachem stanu 1936. Powołano tzw. „Sądy Ludowe”, oparte na sędziach obieralnych przez lokalne społeczności. Sądownictwo skodyfikowano, przy czym w sprawach wykroczeń cywilnych respektowano nadrzędność postanowień Sądu Ludowego, nad opinią dowódców oddziałów partyzanckich. Przyjęto zasadę, że dowódcy oddziałów partyzanckich lub organ polityczny (np. EAM) mogą pełnić rolę oskarżyciela, jednak nie sędziego. Zorganizowano system łączności bezprzewodowej i przewodowej, publiczny system opieki zdrowotnej, stymulowano komunikację, ukazywała się prasa, działały teatry i pracownie artystów, w szkolnictwie i działalności kulturalnej wprowadzono egalitaryzm, obejmujący także mniejszości językowe. W efekcie prządku i reform, odżywała także zrujnowana wojną gospodarka. Zdaniem Richarda Clogga EAM i ELAS posiadały znaczące poparcie społeczne dzięki przedstawianemu programowi społecznemu: włączenia chłopów w życie polityczne niepodległej Grecji, poprawy sytuacji kobiet, upowszechnienia edukacji. Dowódca brytyjskiej misji wojskowej, C.M. Woodhouse wskazuje, że ELAS wprowadzał na prowincji struktury państwowe, o których budowę nie zadbały kolejne rządy przedwojennej Grecji i dodaje, że tereny, zarządzane przez EAM-ELAS, osiągnęły nigdy przedtem tam nieznany i dość wysoki poziom cywilizacyjny. Zarówno techniczny, jak i jakości życia społecznego. Terytorium kontrolowane przez partyzantów stało się celem ucieczek dziesiątków tysięcy Greków z terenów, na których utrzymywała się władza okupacyjna.

    Stefanos Sarafis, gr. Στέφανος Σαράφης (ur. 26 października 1890 Trikala, zm. 31 maja 1957 Ateny) – grecki wojskowy, generał, zwolennik ustroju republikańskiego, w okresie II wojny światowej naczelny dowódca Greckiego Ludowego Wojska Wyzwoleńczego (ELAS), wielokrotnie więziony za przekonania. Od 1951 r., do dnia tragicznej śmierci, poseł do parlamentu Królestwa Grecji, z ramienia demokratycznej lewicy.Jerzy II (ur. 20 lipca 1890, zm. 1 kwietnia 1947) – król Grecji w latach 1922-1924 i 1935-1947 z dynastii Glücksburgów, bocznej linii Oldenburgów. Syn Konstantyna I Greckiego i Zofii Pruskiej.

    Położone w górach „państwo” ELAS, w znacznej mierze zniszczone w czasie wymierzonej w partyzantów ofensywy hitlerowskiej w ostatnich miesiącach 1943, odtworzono w początkach 1944.

    Ugrupowania konkurencyjne i kolaboracyjna prasa przedstawiały ELAS jako organizację przestępczą, gangsterską, rujnującą prowincję. Oddziały miały składać się z oswobodzonych z więzień „kryminalistów, generalnie nieudaczników życiowych”, czy „szewców i woźniców”. ELAS zarzucano realizowanie „ciemnych idei”, jego członków określano jako bolszewików, rozpowszechniano mity o ich krwiożerczości, barbarzyństwie, skrajnym zdziczeniu. Rozpowszechniano informację, że „program komunizmu natychmiast po wycofaniu się sił okupacyjnych przewiduje podburzenie mas do ogólnego rabunku, nieporządku, podczas gdy wielkie i dobrze zorganizowane i uzbrojone grupy przejmą władzę, natychmiast kierując kraj ku komunizmowi, likwidując wszelkich istniejących lub hipotetycznych przeciwników”. Makabryczny ten opis przeciwstawiano ocenie terenów kontrolowanych przez kolaborantów, jako reprezentujących europejską tradycję i wysoką kulturę.

    Wyzwolenie Narodowe i Społeczne (gr. Εθνική και Κοινωνική Απελευθέρωσις, Ethniki kai Koinoniki Apeleftherosis, EKKA) - greckie narodowe ugrupowanie konspiracyjne podczas II wojny światowejRuch oporu - to oddział lub formacja oddziałów stworzonych w celu walki przeciwko okupantowi własnego kraju lub rządowi własnego kraju nieposiadającemu wystarczającej legitymacji do sprawowania władzy.

    Z działaniami ELAS często mylone są akcje zbrojne, głównie wyroki śmierci, wykonywane przez OPLA, czyli inną, całkowicie zakonspirowaną i ideowo-komunistyczną organizację ruchu oporu.

    Powstanie PEEA. Polityka brytyjska wobec Grecji i ELAS[ | edytuj kod]

    W marcu 1944 EAM ogłosił powstanie Politycznego Komitetu Wyzwolenia Narodowego (PEEA), który miał sprawować władzę na terenach pozostających pod kontrolą ELAS. Organ ten stanowił jednoznaczną konkurencję wobec rządu na uchodźstwie, uznawanego przez aliantów, lecz nieposiadającego ani demokratycznej legitymizacji (wobec poparcia przez króla w 1936 zamachu stanu Metaksasa), ani praktycznie żadnego poparcia w społeczeństwie okupowanej Grecji. Równocześnie zwolennicy lewicowej partyzantki wywołali bunty w stacjonującym w Egipcie wojsku greckim. Buntownicy domagali się, by przyszły rząd grecki odpowiadał rzeczywistym sympatiom społeczeństwa, opierając się na PEEA. Tymczasem premierem rządu na uchodźstwie został Jeorjos Papandreu, wywodzący się ze środowiska antykomunistycznych wenizelistów

    Sprawstwo – jedna z form popełnienia przestępstwa (forma zjawiskowa). Polega na zrealizowaniu ustawowych znamion czynu zabronionego samemu, albo wspólnie i w porozumieniu z inną osobą (współsprawstwo), albo kierowaniu popełnieniem czynu zabronionego przez inną osobę (sprawstwo kierownicze), albo też na poleceniu innej osobie wykonania czynu zabronionego przy wykorzystaniu jej uzależnienia od siebie (sprawstwo polecające).Nikolaos Plastiras (gr. Νικόλαος Πλαστήρας; ur. 4 listopada 1883, zm. 26 lipca 1953) – grecki wojskowy i polityk.
    .mw-parser-output div.cytat{display:table;padding:0}.mw-parser-output div.cytat.box{margin-top:0.5em;margin-bottom:0.8em;border:1px solid #aaa;background:#f9f9f9}.mw-parser-output div.cytat>blockquote{margin:0;padding:0.5em 1.5em}.mw-parser-output div.cytat-zrodlo{text-align:right;padding:0 1em 0.5em 1.5em}.mw-parser-output div.cytat-zrodlo::before{content:"— "}.mw-parser-output div.cytat.cudzysłów>blockquote{display:table}.mw-parser-output div.cytat.klasyczny::before{float:left;content:"";background-image:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/Quote-alpha.png/20px-Quote-alpha.png");background-repeat:no-repeat;background-position:top right;width:2em;height:2em;margin:0.5em 0.5em 0.5em 0.5em}.mw-parser-output div.cytat.klasyczny>blockquote{border:1px solid #ccc;background:white;color:#333;padding-left:3em}.mw-parser-output div.cytat.cudzysłów>blockquote::before{display:table-cell;color:rgb(178,183,242);font:bold 40px"Times New Roman",serif;vertical-align:bottom;content:"„";padding-right:0.1em}.mw-parser-output div.cytat.cudzysłów>blockquote::after{display:table-cell;color:rgb(178,183,242);font:bold 40px"Times New Roman",serif;vertical-align:top;content:"”";padding-left:0.1em}.mw-parser-output div.cytat.środek{margin:0 auto}.mw-parser-output div.cytat.prawy{float:right;clear:right;margin-left:1.4em}.mw-parser-output div.cytat.lewy{float:left;clear:left;margin-right:1.4em}.mw-parser-output div.cytat.prawy:not([style]),.mw-parser-output div.cytat.lewy:not([style]){max-width:25em}

    Bunty te, stłumione przez Brytyjczyków, utwierdziły Churchilla w obsesyjnym przekonaniu o możliwości przejęcia władzy w powojennej Grecji przez komunistów

    Wydawnictwo Naukowe PWN SA – wydawnictwo z siedzibą w Warszawie, założone w 1951, w obecnej formie prawnej działające od 1997. Wydawnictwo Naukowe PWN SA stanowi jednostkę dominującą Grupy kapitałowej PWN, w skład której wchodzi kilkanaście przedsiębiorstw, głównie wydawnictw.Biblioteka Narodowa Republiki Czeskiej (cz. Národní knihovna České republiky) – biblioteka narodowa Czech z siedzibą w Pradze. Biblioteka znajduje się w gmachu Clementinum. Jedna z najstarszych bibliotek na terenie Czech, której zbiory obejmują ponad 6,5 miliona woluminów.

    Brytyjski premier zdecydował o bezwzględnym stłumieniu protestów. Innym wydarzeniem, jakie utwierdziło Churchilla we wrogim stosunku do ELAS, było rozbicie przez oddział ELAS niewielkiej organizacji Wyzwolenie Narodowe i Społeczne i zabójstwo jej przywódcy płk Dimitriosa Psarrosa (najprawdopodobniej popełnione bez zgody naczelnego dowództwa ELAS, zapewne wskutek wendety).

    Nośność - podstawowy parametr określający wielkość statku oznaczający zdolność przewozową statku i określa łączną masę ładunku, załogi, zapasów paliwa, wody pitnej i technicznej, prowiantu, części zamiennych itp. jaką statek może przyjąć na pokład, nie przekraczając dopuszczalnego zanurzenia (przy zanurzeniu do znaku wolnej burty). Wyróżnia się także ładowność (nośność użyteczną), oznaczającą masę samego ładunku.Wyporność – podstawowy parametr określający wielkość okrętów, rzadziej innych jednostek pływających. Wyporność jest miarą siły wyporu, określa masę wody wypartej przez zanurzoną część okrętu zgodnie z prawem Archimedesa (objętość zanurzonej części okrętu pomnożoną przez ciężar właściwy wody). Miarą wyporności jest tona (1000 kg) lub długa tona (1016 kg).

    Pod wpływem tego przekonania Churchill podjął negocjacje ze Stalinem w sprawie zagwarantowania wpływów brytyjskich w Grecji, w zamian za przyszłą dominację komunistyczną w Polsce, Czechosłowacji, Rumunii, na Węgrzech i w Bułgarii. Porozumienie w tej kwestii zostało ostatecznie wypracowane w październiku 1944 w Moskwie jako „umowa procentowa”, zapewniająca Wielkiej Brytanii 90% wpływów w Grecji. Tym samym przyszłość Grecji została w znacznej mierze przesądzona, niezależnie od aspiracji i oczekiwań, a także poza wiedzą samych Greków.

    Trasiwulos Tsakalotos gr.:Θρασύβουλος Τσακαλώτος (ur. 3 kwietnia 1897 w Prewezie, zm. 15 września 1989 w Atenach) – generał greckiej armii walczący w I i II wojnie światowej oraz w greckiej wojnie domowej po stronie sił rojalistycznych. Wyróżnił się talentem dowódczym, w trakcie wojny grecko-włoskiej, w Albanii. Komendant akademii wojskowej na wychodźstwie, Organizator rojalistycznej czystki na wychodźstwie – ok. 8 tysięcy żołnierzy (połowę składu królewskich jednostek bojowych) uwięził w brytyjskich obozach jenieckich w Afryce, do końca wojny. Dowódca 3 Górskiej Brygady – największej rojalistycznej jednostki bojowej, walczącej z hitlerowcami tylko pod Rimini, we Włoszech, następnie używanej do walk z grecką lewicą. Popierany w tej sprawie przez Brytyjczyków, był zwolennikiem jak najszerszego wykorzystania w armii, policji i więziennictwie byłych greckich hitlerowców.Państwo Greckie (gr. Ελληνική Πολιτεία) - historyczne państwo w dziejach Grecji, istniało w latach 1941-1944.

    We wrześniu 1944 ELAS, razem z EDES, wzięły udział w zaplanowanej przez Brytyjczyków operacji, w ramach której atakowały wycofujące się konwoje niemieckie i dokonywały aktów sabotażu na liniach kolejowych. Po wycofaniu się Niemców, w Grecji wylądowały wojska brytyjskie oraz królewskie oddziały armii greckiej. W myśl wcześniejszych umów to oni odbyli triumfalny wjazd do stolicy, jako jej wyzwoliciele.

    Republika (łac. res publica – dosł. rzecz pospolita, rzecz publiczna, rzecz stworzona pospołu) – zgodnie ze współczesną definicją ustrój polityczny, w którym władza jest sprawowana przez organ wyłoniony w wyniku wyborów na określony czas.Ateny (nowogr. Αθήνα = Athina, st.gr. Ἀθῆναι = Athenai, łac. Athenae) – stolica i największe miasto Grecji. Jeden z najważniejszych ośrodków turystycznych Europy z zabytkami kultury antycznej.

    ELAS wobec rządu Papandreu[ | edytuj kod]

    W 1944 Jeorjos Papandreu stanął na czele rządu nazwanego gabinetem jedności narodowej. Formowanie rządu odbywało się pod kontrolą brytyjską; Brytyjczycy ochraniali rząd również po jego przybyciu do Grecji. USA i ZSRR nie odegrały znaczącej roli w formowaniu gabinetu, uznając Grecję za strefę interesów Wielkiej Brytanii.

    Wendeta, vendetta, wróżda – zemsta jednej grupy na drugiej za zabójstwo krewnego. Rodzi to stosunek społeczny oparty na wzajemnej morderczej wrogości.Joanis Metaksas (gr. Ιωάννης Μεταξάς; ur. 12 kwietnia 1871 na wyspie Itaka, zm. 29 stycznia 1941 w Atenach) – grecki polityk prawicowy i generał, premier rządu Grecji i faktyczny dyktator w latach 1936-1941.

    Z tego powodu reprezentantom EAM zaproponowano jedynie pięć stanowisk ministerialnych, niewspółmiernie mało istotnych w stosunku do roli odgrywanej przez lewicowe formacje w ruchu oporu. Początkowo komuniści odrzucili tę propozycję. Zdanie zmienili prawdopodobnie pod wpływem radzieckiej misji wojskowej, jaka w sierpniu nieoczekiwanie spotkała się w górach z liderami EAM-ELAS. Spotkanie z misją, na czele której stał pułkownik Grigorij Popow, było pierwszym bezpośrednim kontaktem między komunistami radzieckimi a greckimi w czasie II wojny światowej. We wrześniu 1944 ELAS zgodził się przejść pod formalne zwierzchnictwo rządu jedności narodowej, co uczynił już wcześniej EDES. Rząd natomiast przeniósł formacje pod dowództwo brytyjskie. Część polityków KKE krytykowało decyzję o podporządkowaniu się rządowi, twierdząc, że komuniści mieli szansę przejęcia władzy dzięki popularności partyzantów. Wystąpienie antybrytyjskie nie znalazło wielu zwolenników oraz nie życzył go sobie Stalin, który zawarł z Churchillem „umowę procentową”.

    Międzynarodówka Komunistyczna (zwana także III Międzynarodówką), w skrócie Komintern (od ros. Коммунистический интернационал, Kommunisticzeskij internacionał) – międzynarodowa organizacja, która powstała z inicjatywy Lenina w Moskwie, w dniach 2–6 marca 1919. Została ona założona przez 19 partii komunistycznych, a wśród nich także Komunistyczną Partię Polski.Gemeinsame Normdatei (GND) – kartoteka wzorcowa, stanowiąca element centralnego katalogu Niemieckiej Biblioteki Narodowej (DNB), utrzymywanego wspólnie przez niemieckie i austriackie sieci biblioteczne.

    Część polityków KKE uznała, że wobec sukcesów partii komunistycznych w Jugosławii i Bułgarii nadszedł czas na przejęcie władzy również w Grecji. Jeorjos Siantos zaapelował do oddziałów ELAS, by opuściły góry i zaczęły przejmować kontrolę nad miastami. Obawiając się takiego obrotu spraw, rząd Papandreu i jego brytyjscy protektorzy zintensyfikowali działania na rzecz likwidacji ELAS. Jego rozbrojenie ELAS stanowiło dlań ważniejszy problem, niż ukaranie kolaborantów. W listopadzie podjęte zostały rozmowy między rządem a EAM-ELAS w sprawie złożenia broni przez partyzantów. Zgodnie z wypracowanym porozumieniem miało to nastąpić 10 grudnia, zaś równolegle z ELAS rozbroić miały się znacznie słabsze oddziały EDES oraz jednostki armii greckiej z Bliskiego Wschodu. KKE oskarżyła jednak rząd, nie bez słuszności, o złamanie wcześniejszych zobowiązań wobec lewicy. W rezultacie ministrowie EAM nie godzili się na rozbrojenie bezwarunkowe i wyłącznie lewicowych partyzantów i 1 grudnia wyszli z rządu.

    Socjalizm (łac. societas – wspólnota) – wieloznaczne pojęcie, odnoszące się do prób zmniejszenia nierówności społecznych i upowszechnienia świadczeń socjalnych lub poddania gospodarki kontroli społecznej (poprzez instytucje państwowe, samorządowe, korporacyjne lub spółdzielcze). Częścią wspólną wszystkich odmian socjalizmu jest (częściowe lub całkowite) odrzucenie idei kapitalistycznego wolnego rynku, ograniczenie własności prywatnej oraz promowanie idei sprawiedliwości społecznej. W latach 1917-1991 wielokrotnie nadużywano terminu, stosując go w określeniu do państw rządzonych przez partie komunistyczne. W państwach rządzonych przez partie komunistyczne (tzw. państwa socjalistyczne) socjalizm był systemem, w którym środki produkcji były uspołecznione, a gospodarka według ideologii marksistowskiej miała być nastawiona na sprawiedliwy podział dóbr, a nie na zysk właścicieli kapitału. Socjalizm w tym systemie miał być drogą do komunizmu, który w praktyce nigdy nie został zrealizowany jako społeczeństwo bezklasowe.Temistoklis Sofulis (ur. 1860, zm. 24 czerwca 1949) – grecki polityk, premier Grecji między lipcem a październikiem 1924, następnie od listopada 1945 do kwietnia 1946 i od sierpnia 1947 do śmierci w 1949.

    Dekemvriana[ | edytuj kod]

    Występujący z rządu reprezentanci EAM wezwali do strajku generalnego. Greccy autorzy wskazują, że zarówno Brytyjczycy (wyprzedzając o miesiące dalsze konfrontacyjne instrukcje Churchilla), jak i zaalarmowani postawą Brytyjczyków wysocy przedstawiciele KKE, świadomie zmierzali do konfrontacji. Toteż już 3 grudnia w centrum Aten miała miejsce masowa manifestacja lewicowa, jednocześnie i w wielu punktach naraz, bez wyjaśnionych do dziś przyczyn, ostrzelana przez siły różnych formacji, uprzednio kolaboracyjnych i jawnie współpracujących z SS przez cały 1944 rok być może także przez żołnierzy oddziałów specjalnych, królewskiego wojska. Zdaniem Clogga, padło 15 ofiar śmiertelnych. Greckie źródła wskazują więcej ofiar tej masakry, jednoczesnej w wielu punktach centrum miasta, w tym 28 ofiar śmiertelnych. Tanty pisze nawet o 50 ofiarach i 150 rannych.

    Operacja Barbarossa (niem. Unternehmen Barbarossa) – agresja III Rzeszy na ZSRR w trakcie II wojny światowej. Pierwotny plan przewidywał atak 15 maja 1941, ale z powodu obalenia proniemieckiego rządu księcia Pawła Hitler musiał interweniować na Bałkanach, w Jugosławii, a także w Grecji. Przełożono więc atak na 22 czerwca 1941 roku. Plan ataku był przygotowany i podpisany przez Adolfa Hitlera już 18 grudnia 1940 (dyrektywa nr 21). Była to największa i najważniejsza operacja niemiecka w czasie wojny, której porażka zdecydowała ostatecznie o niemieckiej przegranej w całej wojnie. Bitwy na froncie wschodnim, gdzie realizowano operację „Barbarossa”, okazały się być jednymi z najbrutalniejszych i najbardziej wyniszczających potyczek dla obu stron. Nazwa „Barbarossa” wywodzi się od przydomku cesarza rzymsko-niemieckiego Fryderyka I Barbarossy.

    Na wieść o masakrze cywilów do Aten niezwłocznie zaczęły kierować się kwaterujące w tej części Grecji oddziały ELAS, już nocą docierając do miasta. Greccy historycy określają tę okoliczność jako marsz w rozmyślnie zastawioną pułapkę. S.N. Grigoriadis przytacza okoliczność skrytego otaczania i rozbrajania partyzantów nocą, przez Brytyjczyków, z użyciem pojazdów pancernych i zainstalowanych na nich reflektorów. Partyzanci uprzednio zatrzymali się tam na poczęstunek i odpoczynek po marszu do Aten, nie zorientowani jeszcze w powadze sytuacji. Partyzantów rozbrajano, aresztując oficerów. Tejże nocy, miasto zaczęła opuszczać, przerażona obserwowanymi wydarzeniami ludność cywilna. Następnego dnia kolejnych demonstrantów ponownie zaatakowano i tym razem wywołało to wymianę ognia z oddziałami partyzantów. W ten sposób wybuchły gwałtowne, 35-dniowe starcia zapowiadając niebezpieczeństwo przyszłej, długotrwałej wojny domowej. Już 5 grudnia Winston Churchill zlecił brytyjskiemu dowódcy w Atenach potraktowanie stolicy Grecji jak zbuntowanego miasta wroga, a nie miasta sojuszniczego. Oddziały ELAS nie podjęły przy tym działań zbrojnych poza Atenami.

    Także ZSRR miał w klęsce partyzantów swój świadomy udział. Ponieważ już 10 października 1944, przywódcy ZSRR i Wlk.Brytanii zawarli na Kremlu poufną umowę o przyszłym, ścisłym podziale stref wpływów i proporcji tych wpływów, m.in. w Grecji i w Polsce. Ale dopiero 19 grudnia 1944, przekazano Grekom pierwszą sugestię o istnieniu takiej sytuacji. S. Grigoriadis podkreśla, że dopiero 19 grudnia przekazano KC KPG pierwszą taką informację, mianowicie w piśmie z Sofii, tonem dobrej porady przywołującym informację od G. Dimitrowa, przewodniczącego Międzynarodówki Komunistycznej, wyrażającego obawę, że obecna sytuacja międzynarodowa wykluczy udzielenie Grekom wsparcia.

    Tuż po Wigilii 1944 Winston Churchill osobiście przybył do Aten. Pod wpływem poczynionych wówczas obserwacji i rozmów z greckimi politykami doszedł do wniosku, że popierany przez Wielką Brytanię król Jerzy II Grecki nie może wrócić do kraju (w którym był całkowicie niepopularny), dopóki jego powrotu nie usankcjonuje plebiscyt. Do tego czasu winna zostać ustanowiona regencja (regentem został zwierzchnik autokefalicznego Greckiego Kościoła Prawosławnego arcybiskup Damaskin). Z urzędu premiera zrezygnował Papandreu, ustępując na rzecz gen. Nikolaosa Plastirasa. Natychmiast po sformowaniu nowego gabinetu siły brytyjskie uderzyły na siły ELAS w Atenach, wykorzystując lotnictwo wojskowe i 300 czołgów, w tym doborowe jednostki walczące uprzednio na froncie włoskim. W czasie walk w stolicy zginęło 11 tys. osób, w tym 4 tys. partyzantów ELAS, zaś 12 tys. z nich dostało się do niewoli. Działania Brytyjczyków zostały skrytykowane przez rząd USA. Amerykanie pozostali neutralni w czasie grudniowych walk, Brytyjczykom okazując przy tym nieprzychylność. Całkowite milczenie zachował ZSRR. Formacjami królewskimi, formacjami byłych kolaborantów i hitlerowców greckich i biorącymi udział w walce oddziałami prawicy dowodził w Atenach generał Thrasiwulos Tsakalotos.

    Porozumienie z Warkizy[ | edytuj kod]

    11 stycznia 1945 między Brytyjczykami a siłami ELAS zawarto zawieszenie broni (weszło w życie cztery dni później). Na mocy rozejmu oddziały ELAS miały opuścić Ateny i Saloniki oraz odblokować szlaki komunikacyjne. Następnie 3 lutego, na polecenie Churchilla, rząd Plastirasa przystąpił do ostatecznych rozmów z reprezentantami EAM-ELAS. W ich efekcie w lutym 1945 podpisano liczące dziewięć punktów porozumienie regulujące sytuację partyzantów w wyzwolonej Grecji. Od miejsca podpisania jest ono określane w historiografii jako porozumienie z Warkizy. Zdaniem B. Jelavich do zaakceptowania projektu porozumienia skłonił ELAS fakt braku perspektyw na pomoc radziecką. W momencie podpisania porozumienia ELAS kontrolował 3/4 terytorium Grecji i nie odniosła żadnej znacznej klęski militarnej, a poparcie społeczne dla partyzantów nie malało,

    Porozumienie nakazywało partyzantom ELAS złożenie broni, gwarantując im amnestię za wszelkie „przestępstwa polityczne” i pełnię swobód obywatelskich. Zapowiadało również sformowanie nowej, apolitycznej armii. Uzgodniono przeprowadzenie plebiscytu w sprawie powrotu króla Jerzego II, a następnie wyborów parlamentarnych. Obydwa te wydarzenia miały mieć miejsce w końcu roku 1945. Wielka Brytania została gwarantem porozumienia.

    Zgodnie z postanowieniami porozumienia, partyzanci rozpoczęli zdawanie broni 16 lutego 1945, zaś 28 lutego ELAS przestało istnieć. S. Grigoriadis wymienia uzbrojenie ELAS, którego przekazanie 28 lutego 1945 pokwitował brytyjski generał Zestawienie sugeruje, że partyzanci ELAS nie przekazali znacznej lub większej części broni ręcznej – osobistej. Na greckiej prowincji było to (ówcześnie) zupełnie naturalne:

  • działa różnych typów – 100 szt
  • ciężkie moździerze – 81 szt.
  • lekkie moździerze – 138 szt.
  • ciężkie karabiny maszynowe – 419 szt.
  • ręczne karabiny maszynowe – 1412 szt
  • pistolety maszynowe – 1412 szt.
  • karabiny samopowtarzalne – 713 szt.
  • karabiny i pistolety – 48 973 szt.
  • ręczna broń przeciwpancerna – 57 szt.
  • radiostacje – 17 szt.
  • Inne postanowienia porozumienia nie były jednak przestrzegane w praktyce. Złamana została obietnica utworzenia nowej, wspólnej z lewicą armii i sił porządkowych oraz przeprowadzenia wyborów po plebiscycie (nie przed nim) w sprawie ustroju Grecji, mimo protestów lewicy, a pod naciskiem brytyjskim.

    Represje wobec kombatantów ELAS[ | edytuj kod]

    Amnestia gwarantowana w porozumieniu z Warkizy nie objęła przestępstw pospolitych. Posłużyło to za pretekst do rozpoczęcia represji wobec partyzantów, których działania sądy kwalifikowały właśnie jako takie przestępstwa. Jak pisze Jelavich

    Sądy okazały się dalece bardziej gorliwe w wymierzaniu sprawiedliwości tej grupie niż w osądzaniu przestępstw związanych z kolaboracją

    Również autorzy Historii Grecji podkreślają, że działania określane oficjalnie jako „przywracanie porządku w państwie” polegało niejednokrotnie na zwalnianiu z więzień byłych kolaborantów, by uwięzić z kolei zwolenników EAM. W armii i policji wyzwolonej Grecji na stanowiskach dowódczych znaleźli się rojaliści, ongiś oficerowie sił zbrojnych Grecji Metaksasa. Byli oni zdecydowanymi wrogami idei republikańskich i lewicowych.

    Według źródeł lewicowych między zawarciem porozumienia z Warkizy a pierwszymi wyborami powszechnymi w kraju (czyli od lutego 1945 do marca 1946) działało już 166 grup antykomunistycznych, o charakterze bojówkarskim. Tylko w tym okresie zostało zamordowanych 1289 osób uznanych za komunistów. Brytyjscy badacze D.H. Close i L. Baerentzen, powołując się na źródła lewicy, rozwijają tę informację następująco: 953 mordy przez sprawców nieumundurowanych, 250 mordów – Gwardia Narodowa, 82 mordy – policja, 4 mordy popełnić mieli członkowie brytyjskiego korpusu wojskowego. Odnotowano także 6671 zranień, 31 632 przypadków tortur, 84 931 aresztowań, 165 gwałtów i 18 767 rabunków oraz ponad 30 tysięcy wyroków więzienia wobec osób, podejrzanych o sprzyjanie EAM. Zniszczono 767 biur i punktów informacji wyborczej EAM. Niemal identyczne dane przytacza D. Close. M. Tanty podaje informacje o 1192 osobach zabitych, 6413 rannych, 70 tys. aresztowanych i 100 tys. poddanych innym prześladowaniom do końca 1946.

    Urzędnicy Ministerstwa Obrony Narodowej bywali jednocześnie organizatorami oddziałów terrorystycznych. Od wyzwolenia, do 31 marca 1946 r. wyznaczane przez Brytyjczyków rządy zmieniały się przeciętnie co 2–3 miesiące, co nie sprzyjało stabilizacji. Wojsko i policja zostały opanowane przez niejawną, skrajnie prawicową Organizację X. Najgorzej wyglądała sytuacja w południowej części półwyspu Peloponez. Terroryści, wywodzący się ze skrajnej, antydemokratycznej prawicy, a nie organy państwowe, sprawowali tam rzeczywistą władzę wykonawczą, na obszarach całych prefektur, bezkarnie mordując nawet urzędników państwowych. Oficjalnie poszukiwani listami gończymi, jeśli zostali ujęci przez lokalne siły porządkowe lub przez Brytyjczyków, przekazywani byli do Aten, tam jednak szybko odzyskiwali wolność. Z kolei setki byłych partyzantów ELAS zostały skazane na śmierć lub uwięzione z powodu przynależności do EAM lub KKE (które pozostawały legalne). Od roku 1945, 50 tys. kombatantów ELAS pozostawało długotrwale uwięzionych. W latach 1947–1950 przetrzymywano ich głównie w obozach na wyspie Makronisos, choć zesłań dokonywano też na inne wyspy. Oficjalne, sądowne represje wobec lewicy przygasły w grudniu 1945 roku, gdy decyzją Brytyjczyków władzę objął centrowy rząd Temistoklisa Sofulisa. Gabinet ten rządził Grecją od 22 listopada 1945 do 4 kwietnia 1946. Ograniczono wtedy ściganie i zmieniono definicje przestępstw, popełnionych w trakcie II wojny światowej, przeciw formacjom wojskowym okupantów oraz personelowi kolaboracyjnej administracji. Na nowo represje podjął rząd Konstandinosa Tsaldarisa, ukonstytuowany 18 kwietnia 1946.

    Zobacz też[ | edytuj kod]

  • Państwo Greckie – administracja kolaboracyjna, 1941–1944
  • Bataliony Bezpieczeństwa – główny wojskowy przeciwnik ELAS, 1943–1944
  • wojna domowa w Grecji, Demokratyczna Armia Grecji


  • Podstrony: [1] 2 [3] [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.078 sek.