• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Dziedziczenie - prawo



    Podstrony: 1 [2] [3]
    Przeczytaj także...
    Osoba trzecia, często wymieniana w aktach prawnych, to każda osoba fizyczna, osoba prawna bądź też jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której nie dotyczy dana umowa, stosunek prawny czy też inna, skonkretyzowana przepisami, relacja.W myśl przepisów niemieckiego prawa spadkowego, dziedziczenie ustawowe (niem. gesetzliche Erbfolge) zachodzi w przypadku braku ważnego rozrządzenia majątkiem przez spadkodawcę, w postaci testamentu lub umowy o spadek. Jeżeli spadkodawca rozrządził swym majątkiem na wypadek śmierci, reguły dziedziczenia ustawowego decydują o kręgu uprawnionych do zachowku.

    Dziedziczenie – wejście spadkobiercy lub kilku spadkobierców (będące skutkiem zdarzenia prawnego – śmierci osoby fizycznej) w sytuację prawną spadkodawcy polegającą w szczególności na nabyciu praw i obowiązków majątkowych, których podmiotem był spadkodawca.

    Krąg spadkobierców wyznacza wola spadkodawcy przy dziedziczeniu testamentowym lub przepis ustawy przy dziedziczeniu ustawowym.

    Kaduk (łac. caducus: bezpański) – spadek pozostawiony bez dziedziców. Instytucja prawna wywodząca się z prawa rzymskiego (ius caducum). Związana jest z ograniczeniem dziedziczenia do określonego kręgu osób i ograniczeniami testamentowymi. W przypadku braku uprawnionych osób i braku testamentu spadek przypada władcy.Niedział – pojęcie prawne funkcjonujące w patrymonialnych państwach europejskich, w szczątkowej formie utrzymujące się do nowożytności, będące formą własności zbiorowej (nie mylić z rzymską współwłasnością) wspólnoty rodzinnej na nieruchomości. Uczestnicy niedziału nie mieli indywidualnej własności do idealnych części ułamkowych rzeczy, a władali wspólnie całością rzeczy. Prawa własności zbiorowej były także niezbywalne. Niedział nazywany był też własnością pospólnej ręki.

    Dziedziczenie w Polsce[ | edytuj kod]

    Obecna regulacja[ | edytuj kod]

    Instytucja dziedziczenia jest częścią prawa spadkowego. Uregulowana jest w Kodeksie cywilnym z 23 kwietnia 1964 r.

    Dziedziczenie ustawowe – dziedziczenie według przepisów prawa spadkowego, mające miejsce gdy spadkodawca nie sporządził testamentu lub testament jest nieważny albo gdy osoby powołane do dziedziczenia nie chcą lub nie mogą być spadkobiercami. Dziedziczenie ustawowe może odnosić się do całego spadku albo do jego części. Reguły dziedziczenia ustawowego opierają się na stosunku pokrewieństwa, małżeństwa lub przysposobienia.System rezerwy spadkowej, lub też rezerwa – instytucja prawa spadkowego niewystępująca obecnie w Polsce, której celem jest zabezpieczenie interesów majątkowych rodziny spadkodawcy. System rezerwy spadkowej polega na podziale spadku, z mocy przepisów prawa, na co najmniej dwie części, z których co najmniej jedna - zwana nierozporządzalną - nie podlega zasadzie swobody testowania. Wyodrębniona w ten sposób część masy spadkowej nazywana jest rezerwą, a sposób jej podziału jest uregulowany przez prawodawcę, niezależnie od woli testatora.

    Obecnie istnieją dwa porządki dziedziczenia:

  • dziedziczenie testamentowe
  • dziedziczenie ustawowe.
  • Dziedziczeniu testamentowemu zostało przyznane pierwszeństwo przed dziedziczeniem ustawowym. Zgodnie z art. 926 § 1 Kodeksu cywilnego dziedziczenie ustawowe może zajść co do części albo co do całości spadku.

    Zgodnie z art. 926 § 3 Kodeksu cywilnego dziedziczenie ustawowe co do części spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał do tej części spadkobiercy albo gdy którakolwiek z kilku osób, które powołał do całości spadku, nie chce lub nie może być spadkobiercą. Do sytuacji, w których spadkobierca jest uznawany za osobę niemogącą być spadkobiercą zalicza się zwłaszcza osobę niegodną dziedziczenia, zaś osoba jest traktowana jako nie wyrażająca chęci do bycia spadkobiercą w momencie odrzucenia spadku.

    Prawo spadkowe – gałąź prawa cywilnego regulująca przejście praw i obowiązków majątkowych po śmierci ich właściciela. Także stosunki cywilno-prawne istniejące w chwili śmierci z reguły przechodzą na inny podmiot, a nie wygasają. Ze względu na przedmiot regulacji przepisy prawa spadkowego mają charakter bezwzględnie obowiązujący (ius cogens).Zdarzenie prawne – zdarzenie pociągające za sobą powstanie, zmianę lub rozwiązanie stosunku prawnego. Powstanie, zmiana lub rozwiązanie stosunku prawnego są określane jako skutki prawne. Zdarzeniem prawnym jest każde zdarzenie, które wywołuje skutki prawne - zależne lub nie zależne od ludzkiej woli. Zdarzenia zależne od woli człowieka nazywane są działaniami (np. zawarcie związku małżeńskiego, zawarcie umowy o pracę). Zdarzenia prawne niezależne od ludzkiej woli jak np. śmierć, czy zdarzenia wynikające z działania sił przyrody, występują rzadziej niż działania zależne od ludzkiej woli.

    Zgodnie z art. 926 § 2 Kodeksu cywilnego dziedziczenie ustawowe co do całości spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał, nie chce lub nie może być spadkobiercą.

    Dziedziczenie testamentowe[ | edytuj kod]

     Osobny artykuł: Testament.

    Dziedziczenie ustawowe[ | edytuj kod]

     Osobny artykuł: Dziedziczenie ustawowe.

    Historia dziedziczenia w Polsce[ | edytuj kod]

    Średniowiecze[ | edytuj kod]

    Prawo spadkowe w średniowiecznej Polsce charakteryzowało się dwoma wykorzystywanymi do dziś porządkami dziedziczenia – testamentowym i beztestamentowym.

    Spadkodawca (testator) - to wyłącznie osoba fizyczna, po której spadek z chwilą jej śmierci przechodzi na spadkobierców. Natomiast w razie ustania bytu osoby prawnej los jej majątku normują przepisy odnoszące się do tej osoby prawnej.Osoba fizyczna – prawne określenie człowieka w prawie cywilnym, od chwili urodzenia do chwili śmierci, w odróżnieniu od osób prawnych. Bycie osobą fizyczną pociąga za sobą zawsze posiadanie zdolności prawnej, czyli możliwość bycia podmiotem stosunków prawnych (praw i zobowiązań). Osoby fizyczne mają także zdolność do czynności prawnych, uzależnioną jednak od dalszych warunków. Pełną zdolność do czynności prawnych nabywa się po osiągnięciu pełnoletności, ograniczoną zdolność do czynności prawnych od chwili ukończenia lat 13. Osoba fizyczna po ukończeniu 13 roku życia może zostać całkowicie pozbawiona zdolności do czynności prawnych, czyli zostać ubezwłasnowolniona całkowicie. Pełnoletni może zostać częściowo pozbawiony zdolności do czynności prawnych, czyli zostać ubezwłasnowolniony częściowo.

    Dziedziczenie z testamentu do XII wieku było niedopuszczalne, a później podlegało niezliczonym restrykcjom. Dlatego epoka feudalizmu uznawana jest za rozkwit dziedziczenia beztestamentowego. Stopniowo jednak następowała indywidualizacja własności, czyli dozwolenie właścicielowi na swobodne dysponowanie nią.

    Geneza prawa spadkowego nie jest jasna. Wiąże się ją z instytucją niedziału, czyli zbiorowej własności będącej w rękach rodziny. W miarę postępu doktryny indywidualizacji wartości, tworzyło się coraz szersze pole dla prawa spadkowego, głównie w formie dziedziczenia beztestamentowego.

    Kodeks cywilny (skrót k.c. lub w języku prawniczym kc) – usystematyzowany według określonych reguł (nawiązujących do systematyki pandektowej) zbiór przepisów prawnych z zakresu prawa cywilnego obejmujący przynajmniej podstawowy zestaw instytucji z tej dziedziny.Hergewet - instytucja w dawnym prawie spadkowym. Obejmował odzież męską, konie z uprzężą, broń i zbroję i mógł być odziedziczony tylko przez krewnych męskich.
    Dziedziczenie beztestamentowe (ab intestato)[ | edytuj kod]

    Dziedziczenie to wyróżnia:

    1. rozwój kategorii dziedziców koniecznych, czyli prawa synów do dziedziczenia majątku po zmarłym ojcu. W średniowieczu wykształciła się zasada głosząca, iż każdy z synów ma prawo do dziedziczenia równej części z majątku ojca;
    2. duża rola kobiet (głównie córek) w dziedziczeniu. Początkowo dziedziczyły jedynie w wypadku braku równych im stopniem zstępnych spadkodawcy, a jeśli miały braci, ich część spadkową stanowił posag. Od XVII wieku wprowadzono zasadę czwarciny, oznaczającej prawo córki do dziedziczenia 1/4 majątku ojca. Prawa kobiet w dziedziczeniu beztestamentowym były jednak bardzo silnie zróżnicowane terytorialnie;
    3. rozszerzanie kręgów krewnych w linii bocznej do IV stopnia pokrewieństwa, którzy byli uprawnieni do dziedziczenia. Dziedziczyli oni jedynie wówczas, gdy testator nie posiadał bliższych wstępnych lub zstępnych;
    4. brak możliwości dziedziczenia po małżonku;
    5. w przypadku braku krewnych uprawnionych do dziedziczenia, spadek przechodził w ręce panującego, stając się puścizną. Prawo panującego do dziedziczenia nazywa się inaczej prawem kaduka, które w miarę poszerzania się kręgu uprawnionych do spadkobrania, traciło na znaczeniu.
    Dziedziczenie testamentowe (ex testamento)[ | edytuj kod]

    Dziedziczenie testamentowe było znacznie mniej popularne. We wczesnym średniowieczu, wskazywano, że jest ono niezgodne z dwoma zasadami. Po pierwsze testament był formą aktu prawnego sporządzonego za życia, a wywołującego skutki po śmierci testatora. Po drugie na mocy testamentu dziedzicem mógł się stać ktoś spoza kręgu najbliższych krewnych zmarłego. Jednak od XII wieku, pod bezpośrednim wpływem Kościoła i pośrednim wpływem prawa rzymskiego, testament stał się formą zapisu części majątku głównie na rzecz osób trzecich (zazwyczaj samego Kościoła). Początkowo zapisy te nie mogły naruszać prawa osób najbliższych do dysponowania całością majątku. Stopniowo, pod wpływem Kościoła, dozwolono na testamentowe rozporządzanie całością majątku po śmierci. Na początku XVI wieku, w konstytucjach sejmowych (z 1505, 1510 i 1519 r.) zakazano pod groźbą nieważności, dysponowania całością dóbr materialnych. Zasady te zostały także wcielone do praw miejskich.

    Gerada - instytucja w prawie miejskim. Tworzyły ją przedmioty wniesione w wyprawie przez żonę i uzupełnione w czasie trwania małżeństwa przedmiotami osobistego użytku. Dziedziczyły ją córki i synowie, którzy wybrali stan duchowny - a w razie ich braku najbliższa krewna. Wartość gerady, do której należały kosztowności i klejnoty, wielokrotnie przekraczała wartość hergewetu, co było przyczyną wielu sporów sądowych.Zachowek - forma ochrony interesów osób najbliższych spadkodawcy, którym przysługuje roszczenie względem spadkobierców powołanych do dziedziczenia o zapłatę określonej sumy pieniężnej zwanej zachowkiem. Obowiązek ten powstaje w chwili śmierci spadkodawcy i należy do długów spadkowych. Ratio legis polega tu na wyjściu z założenia, że każdy człowiek w razie śmierci ma moralny obowiązek pozostawienia choćby części majątku swym najbliższym, a może się zdarzyć, że spadkodawca sporządzając testament pominie takie osoby. Zachowek zabezpiecza interesy osób najbliższych pominiętych przez spadkodawcę w testamencie.

    Rzeczpospolita szlachecka[ | edytuj kod]

    Prawo ziemskie[ | edytuj kod]
  • Od początku XVI w. ograniczenie dziedziczenie testamentowego – konstytucje sejmowe z lat 1505 i 1510 w ogóle wprowadziły zakaz rozporządzania dobrami nieruchomymi w drodze testamentu.
  • Ograniczenia praw kobiet w dziedziczeniu dóbr nieruchomych. Od XVII wieku pod wpływem prawa węgierskiego ograniczenia przybrały formę czwarciny.
  • Prawo miejskie[ | edytuj kod]
  • W zasadzie jednakowe działy spadkowe przysługiwały mężczyznom i kobietom.
  • Zróżnicowanie ze względu na płeć w specyficznych instytucjach prawa miejskiego: geradzie o hergewecie.
  • Swobodna dyspozycja poprzez testament nabytym majątkiem ruchomym.
  • Dziedziczenie w czasach zaborów[ | edytuj kod]

  • Kodeksy przyznawały w zasadzie każdemu zdolność testowania (z ograniczeniami). Uwzględniały prawa spadkowe osób najbliższych spadkodawcy (dziedziców koniecznych) – początkowo z reguły najbliżsi krewni.
  • Kodeks Napoleona – ograniczał zdolność testowania od wieku. Opiekunowie nie mogli otrzymać zapisu testamentowego od małoletnich będących pod ich opieką. Znał system rezerwy.
  • Allgemeines bürgerliches Gesetzbuch (ABGB) – ograniczał zdolność testowania od wieku i stanu umysłowego; marnotrawcy mogli rozporządzać jedynie połową majątku. Znał system zachowku – osoby uprawnione do zachowku otrzymywały prawo do roszczenia do spadkobiercy powołanego w testamencie o zapłatę sumy pieniężnej stanowiącej równowartość należnej im części obowiązkowej.
  • Bürgerliches Gesetzbuch (BGB) – wśród dziedziców koniecznych wymieniał także małżonka. Znał system zachowku – osoby uprawnione do zachowku otrzymywały prawo do roszczenia do spadkobiercy powołanego w testamencie o zapłatę sumy pieniężnej stanowiącej równowartość należnej im części obowiązkowej.
  • Druga Rzeczpospolita[ | edytuj kod]

  • Spadek powinien przypaść najbliższej rodzinie zmarłego; jednocześnie pozostawiały spadkodawcy znaczną swobodę dysponowania swym majątkiem.
  • Istniała instytucja zachowku lub wyłączenia części majątku od swobodnego rozporządzania przez spadkodawcę.
  • Własność – najszersze, podstawowe prawo rzeczowe, pozwalające właścicielowi korzystać z rzeczy i rozporządzać nią z wyłączeniem innych osób (w jego ramach właściciel korzysta z maksimum uprawnień względem rzeczy). Oznaką korzystania z rzeczy są uprawnienia do posiadania, używania, pobierania pożytków i innych dochodów z rzeczy (pożytki rzeczy – naturalne, np. płody, jabłka z sadu i cywilne, np. czynsz z tytułu dzierżawy lub najmu, odsetki od pożyczki albo leasingu itp.) oraz dysponowania faktycznego rzeczą (przetwarzanie rzeczy, zużycie, a nawet zniszczenie). Z kolei przez rozporządzanie rozumie się uprawnienia do wyzbycia się własności (np. przeniesienie, zrzeczenie, czy rozrządzenie na wypadek śmierci) i do obciążenia rzeczy poprzez ustanowienie ograniczonego prawa rzeczowego, np. zastaw, hipoteka lub poprzez dokonanie czynności – zobowiązań dotyczących rzeczy o skutkach obligacyjnych tj. oddanie w dzierżawę, najem, pożyczkę, leasing. Uprawnienia te nie stanowią granic prawa własności, które zakreśla obowiązujące ustawodawstwo.Testament –(z łac. Testamentum) co oznacza przymierze. Rozrządzenie własnym majątkiem na wypadek śmierci. W Polsce kwestie związane ze sporządzaniem testamentów reguluje przede wszystkim Kodeks cywilny.


    Podstrony: 1 [2] [3]




    Warto wiedzieć że... beta

    Feudalizm (z łac. feodum lub feudum - lenno) – nazwa określająca ustrój społeczno polityczny rozpowszechniony w średniowieczu w Europie, opierający się na systemie hierarchicznej zależności jednostek, z podziałem społeczeństwa na stany. W skład społeczeństwa feudalnej Polski wchodziła:szlachta, duchowieństwo, mieszczanie i chłopi . Aczkolwiek systemy o podobnej konstrukcji i działaniu odnaleźć można również w innych okresach i w innych kręgach kulturowych. Również na kontynencie europejskim pewne pozostałości systemu feudalnego odnaleźć można jeszcze dziś, co więcej niektóre jego elementy były istotną częścią ustroju ekonomicznego niektórych państw jeszcze w XIX stuleciu. W teorii marksistowskiej feudalizm jest formacją społeczną następującą po niewolnictwie, a przed kapitalizmem.
    Odrzucenie spadku - czynność prawna regulowana przepisami kodeksu cywilnego polegająca na oświadczeniu spadkobiercy o odrzuceniu praw i obowiązków wchodzących w skład spadku przed sądem lub notariuszem. Odrzucenie spadku ma miejsce najczęściej w przypadku, gdy długi wchodzące w skład spadku przewyższają wartość jego majątku. Odrzucenia spadku można dokonać wyłącznie po śmierci spadkodawcy, stąd nie należy mylić tej czynności z zrzeczeniem się dziedziczenia.
    Prawa miejskie – zbiór praw dotyczący mieszkańców miasta, szczególnie istotny w średniowieczu, gdyż wyjmował mieszczan spod jurysdykcji prawa ziemskiego (tzw. prawo dworskie).
    BGB (niem. Bürgerliches Gesetzbuch) – ogólnoniemiecki kodeks cywilny uchwalony w 1896, obowiązujący od 1 stycznia 1900. Zawiera zasadniczy zrąb przepisów niemieckiego prawa cywilnego.
    Niegodność dziedziczenia – jest to instytucja regulowana przez art. 928 IV księgi Kodeksu cywilnego (prawo spadkowe). Spadkobiercę wyłączonego od dziedziczenia z powodu uznania za niegodnego dziedziczenia, traktuje się w taki sposób, jak gdyby nie dożył otwarcia spadku.
    Allgemeines Bürgerliches Gesetzbuch, w skrócie ABGB, w polskiej literaturze czasami jako Powszechny kodeks obywatelski – austriacki kodeks cywilny z 1811 roku, opracowany przez Franza Zeillera. Sankcję cesarską uzyskał 1 czerwca 1811 roku. Utworzony został na bazie Kodeksu cywilnego zachodniogalicyjskiego i opierał się na prawonaturalnych zasadach wolnej własności oraz swobodzie umów. Stanowił jedną z tzw. wielkich kodyfikacji XIX wieku. Oprócz regulacji typowych dla kapitalizmu zawierał wiele reliktów feudalnych.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.026 sek.