• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Dynastia Song



    Podstrony: [1] [2] 3 [4] [5]
    Przeczytaj także...
    Kanał wodny – sztuczny ciek, fragment drogi wodnej, którego celem jest połączenie istniejących naturalnych dróg wodnych. Tak powstałe drogi wodne znacznie ułatwiają żeglugę i wydatnie skracają czas podróży statków.Księga Dokumentów (Shujing) – zbiór historycznych dokumentów chińskich z VI w. p.n.e., zaliczany do pięcioksięgu konfucjańskiego. Jest to blisko 30 utworów, zawierających krótkie przemówienia i umoralniające wskazania, przypisywane mądrym i cnotliwym władcom starożytności z czasów od XXII do VII wieku p.n.e. Stanowią one najwcześniejsze pisane źródło chińskiej historii.
    Gospodarka, przemysł i handel[edytuj kod]
    Dżonki rzeczne na obrazie Zhang Zeduana (1085–1145) Widok wzdłuż rzeki podczas święta Qingming; okręty chińskie tego okresu miały kadłuby podzielone na przedziały wodoszczelne.

    Cesarstwo dynastii Song było jednym z najlepiej rozwiniętych gospodarczo państw ówczesnego świata. Chińczycy inwestowali swoje pieniądze w kompanie handlowe, charakteryzujące się podziałem między właścicielami (udziałowcami) a zarządem (forma zbliżona do współczesnej spółki akcyjnej) i liczne statki żaglowe, przynoszące zyski zarówno dzięki ożywionemu handlowi zamorskiemu, jak i wewnętrznemu, wzdłuż Wielkiego Kanału i Jangcy. Poza państwowymi monopolami, handel i przemysł pozostawały w rękach znaczących rodzin kupieckich. Przemysł, zarówno państwowy, jak i prywatny zaspokajały potrzeby rosnącej populacji cesarstwa. Rzemieślnicy i kupcy tworzyli gildie, z których zdaniem państwo musiało się liczyć, gdy szacowało wysokość podatków, składało zamówienia na dobra i ustalało typowe wynagrodzenia robotników i ceny towarów.

    Ouyang Xiu (chiń. upr.: 欧阳修; chiń. trad.: 歐陽脩; pinyin: Ōuyáng Xiū; Wade-Giles: Ou-yang Hsiu; imię pośmiertne: chiń. upr.: 文忠; pinyin: Wénzhōng; dosł. „Kulturalny i Lojalny”; (ur. 1007 – zm. 22 września 1072) – jeden z największych uczonych chińskich, człowiek renesansu epoki Song: polityk, poeta i historyk. Jeden z „ośmiu wielkich mistrzów prozy epok Tang i Song", autor wielkiej kroniki Xin Tang Shu, znaczący autor poezji fu, shi i ci, ucieleśnienie chińskiego ideału polityka-filozofa-literata.Sekcja zwłok (gre. autopsia – zobaczyć na własne oczy, łac. sectio – rozcięcie) – badanie pośmiertne (łac. post mortem), którego celem jest najczęściej ustalenie przyczyny zgonu.

    Hutnictwo żelaza było zarówno w rękach prywatnych, jak i państwowych, i obie strony posiadały własne huty. Gospodarka songowska była wystarczająco stabilna i rozwinięta, by produkcja żelaza sięgnęła ponad 100 tysięcy ton rocznie. Spowodowałoby to postępującą deforestację Chin, gdyby nie zastąpienie w XI w. węgla drzewnego do wytopu surówki w wielkich piecachwęglem kamiennym. Większość z tak wytopionego metalu była zarezerwowana na potrzeby wojska, do wyrobu broni i pancerzy, ale znaczna ilość trafiała też na rynek, w postaci żelaznych produktów codziennego użytku. Na rozwój handlu żelazem pozytywny wpływ miała rozbudowa sieci kanałów, które ułatwiały transport produktów z centrum ich wytwarzania na rynki w wielkich miastach, zwłaszcza stolicy.

    Lotos orzechodajny, nurzykłąb orzechodajny (Nelumbo nucifera Gaertn.) – gatunek wieloletniej rośliny z rodziny lotosowatych (Nelumbonaceae). Rośnie dziko w Azji, gdzie występuje w pasie od delty Wołgi po Japonię na północy i w Australii. Rozprzestrzenia się też gdzieniegdzie w innych regionach świata.Ma Jun (chiń. upr.: 马钧; chiń. trad.: 馬鈞; pinyin: Mǎ Jūn; Wade-Giles: Ma Chün fl. 220–265 ) znany także jako Deheng (徳衡) – chiński wynalazca, inżynier mechanik, urzędnik państwowy w epoce Trzech Królestw. Jego najważniejszym wynalazkiem był wóz wskazujący południe, rodzaj mechanicznego kompasu na wozie, który wyposażony był w mechanizm różnicowy, urządzenie przekazujące jednakowy moment siły na koła obracające się z różną prędkością.
    Porcelana z Jingdezhen, od lewej: północnosongowska waza z ceramiki qingbai z przeźroczystym, błękitnawym szkliwieniem, XI w.; północno- lub południowosongowska miska qingbai, ozdobiona reliefem z wzorem lotosu, metalowym brzegiem i przeźroczystą, błękitnawą glazurą, XII lub XIII w.; południowosongowski model spichlerza, ze zdejmowalnymi drzwiami i dachem-przykrywką, szkliwiona ceramika qingbai, XIII w.

    Tylko w roku 1085 odlano około sześć miliardów monet miedzianych, co daje pojęcie o skali obrotu pieniężnego w kraju. Najznaczniejszym jednak osiągnięciem songowskiej ekonomii było ustanowienie pierwszej na świecie, państwowej waluty papierowej, znanej jako jiaozi (zob. także huizi). Rząd dynastii Song ustanowił kilka drukarni w takich miastach jak Huizhou, Chengdu, Hangzhou i Anqi zajmujących się wyłącznie wytwarzaniem banknotów. Drukarnie pieniędzy zatrudniały wielu pracowników – według zapisów fabryka z Hangzhou w 1175 miała ponad tysiąc robotników.

    Skala mapy (czasem używany jest również termin podziałka mapy) – stosunek wielkości liniowych rozmiarów modelu Ziemi, dla jakiego opracowano odwzorowanie kartograficzne danej mapy, do rzeczywistej wielkości tych rozmiarów.Mechanika konstrukcji to dział wiedzy związany z inżynierią lądową, skupiający się na analizie i projektowaniu obiektów budowlanych, w taki sposób aby przeciwdziałać siłom działającym na ową konstrukcję a tym samym zapobiegać możliwości jej zniszczenia..

    Potęga ekonomiczna Songów wywierała znaczny wpływ na inne kraje. Marokański geograf al-Idrisi opisywał w 1154 dzielność chińskich statków, które w swych corocznych podróżach po Oceanie Indyjskim przywoziły jedwab, żelazo, miecze, welwet, porcelanę i rozmaite tkaniny do Adenu (Jemen), ujścia Indusu i Eufratu w dzisiejszym Iraku. Cudzoziemcy także wywierali swój wpływ na gospodarkę chińską. Przykładowo, wielu muzułmanów z Azji Zachodniej i Środkowej przybywało do Chin jako kupcy, stając się potężną siłą w handlu zagranicznym; niektórzy dorobili się nawet stanowisk w administracji rządowej, w jednostkach zajmujących się nadzorem handlu. Handel morski z krajami Azji Południowo-Wschodniej, Indiami i światem arabskim spowodował powstanie wielkich fortun kupieckich, a także ogromny rozwój przemysłu stoczniowego w prowincji Fujian. Oczywiście, długotrwałe rejsy morskie niosły wiele niebezpieczeństw. Aby zmniejszyć ryzyko straty zainwestowanych w zamorski handel funduszy, jak opisują to Ebrey, Walthall i Palais:

    Yu (Yǔ, 禹), urodzony jako Si Wenming (Sì Wénmìng, 姒文命), popularnie nazywany Wielki Yu (大禹 Dà Yǔ) był legendarnym założycielem dynastii Xia.Chan (chin. 禪 pinyin: chán; sans. ध्यान dhyāna ; kor. sŏn (선), sŏn chong (선종); jap. zen (禅), zen shū (禅宗); wiet. thiền, thiền tông) – jedna z najważniejszych szkół chińskiego buddyzmu, założona w VI wieku przez Bodhidharmę. Szkoła ta należy do praktycznej i medytacyjnej tradycji buddyzmu, w odróżnieniu od teoretycznej i filozoficznej tradycji doktrynalnej.

    ...[songowscy] inwestorzy zazwyczaj dzielili swój wkład między wiele statków, i każdy statek wiózł towary należące do wielu inwestorów. Jeden z obserwatorów sądził, że chęć inwestycji w handel zamorski prowadziła do wypływu miedzianego pieniądza z kraju. Pisał on: "Ludzie wzdłuż całego wybrzeża dobrze znają kupców handlujących z zagranicą, ponieważ są to ich krajanie lub znajomi... [Dają oni kupcom] pieniądze, by ci je zabrali na statkach i nabyli za nie zagraniczne towary, które przywiozą z powrotem. Inwestują od dziesięciu do stu sznurów pieniędzy i regularnie zarabiają kilkaset procent".

    Zero (zapisywane jako 0) – element neutralny dodawania; najmniejsza nieujemna liczba. To, czy zero jest uznawane za liczbę naturalną, jest kwestią umowy – czasem włącza się, a czasem wyklucza się je z tego zbioru. Zero nie jest ani liczbą pierwszą, ani liczbą złożoną.Kwadrat magiczny – tablica składająca się z n wierszy i n kolumn (n>2), w którą wpisano n różnych nie powtarzających się dodatnich liczb naturalnych w ten sposób, że suma liczb w każdym wierszu, w każdej kolumnie i w każdej przekątnej jest taka sama (tzw. suma magiczna). Kwadrat, w którym suma liczb w każdym wierszu i każdej kolumnie jest taka sama, ale sumy liczb w przekątnych są różne, nazywa się półmagicznym.

    Technologia, nauka i inżynieria[edytuj kod]

    Ilustracja przedstawiająca trebusz manuskryptu Wujing Zongyao, 1044. Katapulty tego typu wyrzucały pierwsze znane bomby wybuchowe.

    Proch czarny i broń prochowa[edytuj kod]

    Rozwój technologii wojskowej, w tym użycie ognia greckiego i prochu czarnego, obejmujące stworzenie pierwszego miotacza ognia, eksplodującego granatu, broni palnej, dział i min lądowych, pozwoliło Songom odpierać najazdy wrogów aż do końca dynastii pod koniec XII wieku. Manuskrypt Wujing Zongyao z 1044 jako pierwsza księga w historii podaje przepis na proch czarny i na konkretne sposoby jego użycia w różnych rodzajach bomb. W czasie wojny z Mongołami, w 1259 urzędnik Li Zengbo zanotował w swym Kozhai Zagao, Xugaohou, że miasto Qingzhou produkowało 1-2 tysięcy wytrzymałych, żelaznych skorup do bomb miesięcznie, wysyłając do Xiangyang i Yingzhou około 10 do 20 tysięcy takich bomb za jednym razem. Równocześnie, mongolscy najeźdźcy zatrudniali żołnierzy z północnych Chin i wykorzystywali taką samą broń prochową przeciw Songom. Pod koniec XIV w. broń palna i armaty znalazły się także w Europie, Indiach i na islamskim Bliskim Wschodzie, otwierając pierwszy etap historii broni palnej.

    Murarstwo jest rodzajem rzemiosła, którego główną pracą jest murowanie. Murowanie polega na wznoszeniu budowli poprzez spajanie kamiennych, ceglanych itp. materiałów środkami wypełniającymi i wiążącymi zwanymi zaprawami murarskimi, przygotowanymi na bazie piasku wapna i cementu. Termin murarstwo nie jest tożsamy z terminem budownictwo, będącego działem inżynierii. Jest jednym z niewielu działów rzemiosła, który nie ulega zanikowi.Sfera armilarna (znana też jako sferyczne astrolabium) – przyrząd astronomiczny, będący modelem sfery niebieskiej, służący do wyznaczania rektascensji i deklinacji.

    Pomiary odległości i instrumenty nawigacyjne[edytuj kod]

    Już za czasów dynastii Han, gdy funkcjonariusze państwa potrzebowali znać dokładne dystanse między różnymi punktami imperium, używali do tego mechanicznego drogomierza. Chiński drogomierz miał formę powozu, który wewnątrz miał przekładnię mechaniczną, napędzaną obrotowym ruchem kół, która wybijała na bębnie lub dzwonie każde przebyte li. Opis takiego drogomierza z XI wieku, sporządzony przez głównego Kanclerza Lu Daolonga, jest szeroko cytowany w historycznym tekście Song Shi (skompilowanym ok. 1345). W okresie songowskim, drogomierz połączono z innym dawnym wynalazkiem, równie złożonym konstrukcyjnie, jakim był wóz wskazujący na południe. To urządzenie, pierwotnie zbudowane w III w. przez Ma Juna, posiadało mechanizm różnicowy, który pozwalał zamontowanej na szczycie wozu figurze zawsze wskazywać na południe, niezależnie od kierunku, w którym kręciły się koła wozu. Użyty w tym pojeździe-przyrządzie nawigacyjnym mechanizm różnicowy jest dziś wykorzystywany we wszystkich nowoczesnych samochodach w celu rozdzielenia momentu obrotowego między koła obracające się z różną prędkością.

    Europa Wschodnia - część Europy wyróżniana jako region w regionalizacji fizycznogeograficznej Europy zgodnej z Uniwersalną Klasyfikacją Dziesiętną Międzynarodowej Federacji Dokumentacji.Kajdu (albo Chajdu) (ur. ok. 1235/1236, zm. ok. 1301) – chan Mongołów z rodu Ugedeja, panujący w Turkiestanie i części Syberii od roku 1263 aż do śmierci.

    Polihistorzy, wynalazki i astronomia[edytuj kod]

    Diagram budowy astronomicznej wieży zegarowej z Kaifengu, zaczerpnięty z pracy Su Songa, napisanej w 1092 i wydrukowanej w 1094.

    Polihistorzy tacy jak mężowie stanu Shen Kuo i Su Song (1020–1101) ucieleśniali postęp, jaki się wówczas dokonywał we wszystkich niemal dziedzinach wiedzy: biologii, botanice, zoologii, geologii, mineralogii, mechanice, horologii, astronomii, farmacji, archeologii, matematyce, kartografii, optyce, krytyce literackiej i innych.

    Drzeworyt – technika graficzna należąca do druku wypukłego. Drzeworytem nazywa się również odbitkę uzyskaną tą techniką.Li Cheng (chiń. upr.: 李成; chiń. trad.: 李成; pinyin: Lǐ Chéng; Wade-Giles: Li Ch’eng; ur. 919 – zm. 967) – chiński malarz z Qingzhou (obecnie powiat Weifang w prowincji Shandong), aktywny w okresie Pięciu Dynastii i w początkowym okresie Północnej Dynastii Song. Był dalekim potomkiem cesarskiej rodziny Li (李), która rządziła Chinami jako Dynastia Tang do 907 r.

    Shen Kuo jako pierwszy wykrył deklinację magnetyczną prawdziwej (geograficznej) północy podczas swoich eksperymentów z kompasem. Snuł także teorie o zmianach klimatu danych lokalizacji w czasie. Stworzył teorię powstawania lądów, w której wykorzystał koncepcje podobne do używanych we współczesnej geomorfologii. Zaledwie kilkadziesiąt lat po pierwszych doświadczeniach Ibn al-Hajsama z camerą obscurą, także eksperymentował z tym urządzeniem. Ulepszył także przyrządy astronomiczne, m.in. tubę przeziernikową, co pozwoliło mu na dokładne obserwacje i poprawę określenia położenia Gwiazdy Polarnej, która przesunęła się w ciągu kilkuset lat na skutek precesji. Był także znany ze swych zegarów wodnych; wynalazł nowy rodzaj przelewowej klepsydry, która wykorzystywała dokładniejszą miarę upływu czasu opartą na interpolacji wyższego rzędu w miejsce liniowej.

    Spółka akcyjna (niem. Aktiengesellschaft, ang. Joint-stock company, fr. Société par actions, hiszp. Sociedad anónima) – rodzaj powszechnej w gospodarce wolnorynkowej spółki kapitałowej, której forma opiera się na obiegu akcji będących w posiadaniu akcjonariuszy. Kapitał zakładowy składa się z wkładów założycieli, którzy stają się współwłaścicielami spółki.Purpura (z łac purpura, z gr. πορφύρα (porphyra)) – naturalny barwnik o zakresie barw od intensywnie czerwonego do fioletu, także w głębokich odcieniach zbliżonych do barwy śliwki czy do koloru granatowego. Uzyskiwany był z żyjących w Morzu Śródziemnym mięczaków z gatunków (łac.) Purpura haemastoma oraz Murex trunculus (szkarłatniki i rozkolce). Jeden z najstarszych wymienianych w źródłach historycznych barwników. Także określenie barw odpowiadających tym, które można uzyskać z zastosowaniem tego barwnika. Potocznie w polszczyźnie purpurę kojarzy się z czerwienią, chociaż wiele jej odmian daleko odbiega od czystej czerwieni.

    Su Song jest najbardziej znany ze swego traktatu z 1092, w którym dokładnie opisał i zilustrował zbudowaną przez siebie w Kaifengu, napędzaną energią wodną, dwunastometrową wieżę zegarową. Zegar ten posiadał na szczycie duże instrumenty astronomiczne (sferę armilarną i globus niebiański), napędzane przez wczesny rodzaj mechanizmu wychwytowego (stworzonego na ok. 200 lat przed średniowiecznymi mechanizmami zegarów mechanicznych). Ponadto, zegar Su Songa wyposażony był w pierwszy na świecie łańcuch napędowy, niezwykle użyteczny mechanizm przeniesienia napędu, używany powszechnie w wielu urządzeniach (typowym przykładem współczesnym jest łańcuch rowerowy). Wieża Su posiadała poziome koło, na którym umieszczone były 133 figurki, oznaczające różne pory czasu, które wysuwały się w odpowiednim momencie przez przykryte klapką okienko, podczas gdy zegar wybijał godziny na bębnach i dzwonach i wywieszał plakietki określające godzinę. W swoim dziele Su Sung opublikował też atlas nieba składający się z pięciu map. Mapy te wykorzystywały odwzorowanie walcowe, zbliżone do rzutu Merkatora (wynalezionego w 1569 przez Gerarda Merkatora).

    Zoologia (od gr. zoon = zwierzę, i logos = słowo, myśl, rozumowanie) – nauka o zwierzętach, czyli wszystkich żywych organizmach zdolnych do przemieszczania i odżywiania się (z wyjątkiem mikroorganizmów), a także ich zachowaniach i budowie.Egzaminy urzędnicze (chin. upr. 科举; chin. trad. 科舉; pinyin kējǔ) – tradycyjny system państwowych egzaminów urzędniczych w cesarskich Chinach. Wprowadzony w 596 roku, przetrwał niemal do końca cesarstwa.

    Matematyka i kartografia[edytuj kod]

    Yu Ji Tu (Mapa szlaków Wielkiego Yu), wyryta w kamieniu w 1137, znajdująca się w Lesie stel w Xi’anie. Ta trzymetrowa, prostokątna mapa posiada skalę 100 li na każdy kwadrat powierzchni. Wybrzeże i sieć wodna China są precyzyjnie oddane. Yu Gong odnosi się do legendarnego herosa, poskromiciela powodzi, opisanego w rozdziałach o geografii w Księdze Dokumentów z V w. p.n.e.

    W okresie songowskim wielkie postępy poczyniła chińska matematyka. Najwcześniejsza chińska ilustracja trójkąta Pascala znajduje się w księdze wydanej w 1261 przez matematyka Yang Huia (ok. 1238–1298), aczkolwiek opisany był on dużo wcześniej, około 1100 roku, przez Jia Xiana. Yang Hui zapisał także zasady tworzenia kombinatorycznych układów w kwadratach magicznych, przedstawił teoretyczne dowody na czterdzieste trzecie twierdzenie Euklidesa o równoległobokach, i był pierwszym, który użył ujemnych współczynników w równaniach kwadratowych. Współczesny Yangowi Qin Jiushao (c. 1202–1261) jako pierwszy wprowadził symbol zera do chińskiej matematyki (wcześniej, używając systemu patyczków liczbowych, zamiast zera pozostawiano wolną przestrzeń). Znany jest także z prac nad chińskim twierdzeniem o resztach, wzorem Herona i danymi astronomicznymi wykorzystywanymi w obliczaniu zimowego przesilenia. Najważniejszą pracą Qin Jiushao był Traktat matematyczny w dziewięciu częściach, wydany w 1247.

    Dżonka - dalekowschodni niewielki statek drewniany bez stępki, przeważnie 1-, 2- lub 3-masztowy, o charakterystycznych wielokątnych żaglach przypominających wachlarz, plecionych z włókien roślinnych, zaopatrzonych w liczne, poziome usztywniające listwy biegnące promieniście w poprzek całego żagla. Wykorzystywany w transporcie rzecznym i przybrzeżnym, w rybołówstwie, a czasami także jednocześnie jako miejsce zamieszkania całej rodziny. Nośność największych dżonek (pięciomasztowych) sięga około 600 ton. Obecnie pływające dżonki niewiele różnią się od tych sprzed kilku wieków. Jednostka charakterystyczna dla wybrzeży całej wschodniej Azji od Japonii po Filipiny (bez Rosji).Perswazja (łac. persuasio) – sztuka przekonywania kogoś do własnych racji. Różni się od manipulacji tym, że przekonanie danej osoby do czegoś nie zaszkodzi jej w późniejszym czasie. Perswazja opisywana jest również często jako jedna z metod retoryki, bądź jedynie jako nawiązanie do "tradycji retorycznej".

    Geometria była nieodzowna dla geodezji i kartografii. Najwcześniejsze dokładne mapy chińskie pochodzą z IV w.p.n.e., ale dopiero w czasach Pei Xiu (224–271) zaczęto stosować w mapach topograficznych oznaczenia wysokości, sformalizowaną siatkę topograficzną i system oznaczania odległości za pomocą jednolitej skali. Shen Kuo, kontynuując już istniejącą tradycję, stworzył mapę plastyczną, zaś rysując inne mapy korzystał z jednolitej skali 1:900 000. Znana jest trzymetrowa, kwadratowa mapa z 1137, precyzyjnie oddająca zarys wybrzeża i sieci wodnej Chin, sięgająca aż do Indii i wykorzystująca jednolitą skalę 100 li na każdy kwadrat powierzchni. Najstarsza drukowana mapa terenu pochodzi z encyklopedii pod redakcją Yang Jia z 1155; ukazuje ona zachodnie Chiny bez siatki kwadratowej, charakterystycznej dla bardziej profesjonalnie wykonanych map. Aczkolwiek gazetery istniały w Chinach od roku 52 (dyn. Han), a wersje ilustrowane mapami (tujing) pojawiły się za czasów Sui, ilustrowane gazetery stały się dużo powszechniejsze za Songów, pełniąc przede wszystkim rolę informacyjną dla celów politycznych, administracyjnych i wojskowych.

    Su Song (chiń. upr.: 苏颂; chiń. trad.: 蘇頌; pinyin: Sū Sòng; ur. 1020, zm. 1101) – jeden z największych uczonych chińskich, człowiek renesansu epoki Song: astronom, kartograf, farmakolog, zoolog, botanik, poeta i inżynier. Pełnił także funkcje urzędnicze, m.in. ambasadorskie. Jednym z jego największych osiągnięć było zbudowanie zegara wodnomechanicznego.Miód – słodki produkt spożywczy, w warunkach naturalnych wytwarzany głównie przez pszczoły właściwe (miód pszczeli) oraz nieliczne inne błonkówki, m.in. osy z podrodziny Polistinae (Brachygastra, Polistes i Polybia), poprzez przetwarzanie nektaru kwiatowego roślin miododajnych, a także niektórych wydzielin występujących na liściach drzew iglastych. Miód pszczeli różni się składem od miodu wytwarzanego przez inne owady. Osy pobierają nektar także z roślin trujących dla człowieka, dlatego wytwarzany przez nie miód nierzadko jest przyczyną ciężkich zatruć. Substytutem miodu naturalnego jest miód sztuczny.

    Druk czcionką ruchomą[edytuj kod]

    Jedna z map nieba z atlasu Xin Yi Xiang Fa Yao Su Songa, opublikowanego w 1092, w odwzorowaniu walcowym zbliżonym do rzutu Merkatora, i ze skorygowaną pozycją Gwiazdy Polarnej (dzięki obserwacjom Shen Kuo). Atlas Su Songa jest najstarszym drukowanym atlasem nieba.

    Czcionkę ruchomą wynalazł rzemieślnik Bi Sheng (990–1051), a jego wynalazek jako pierwszy opisał Shen Kuo w swoim dziele Mengxi Bitan z 1088. Oryginalny zbiór wypalonych z gliny czcionek Bi Shenga został przekazany jednemu z siostrzeńców Shen Kuo, który starannie go przechował. Czcionka ruchoma wprowadziła dodatkowe ułatwienie do techniki drukarskiej, już bardzo rozpowszechnionej, i używającej klocków drukarskich do produkcji kopii tysięcy dokumentów i tomów literatury, pochłanianej przez stale wzrastający rynek czytelniczy. Rozwój druku miał wielki wpływ na edukację i na klasę urzędników-uczonych, ponieważ im więcej książek ukazywało się drukiem, tym drukowane kopie stawały się coraz tańsze, zwłaszcza w porównaniu z pracochłonnymi kopiami odręcznymi. Rozwój i rozpowszechnienie druku i związanej z tym kultury słowa drukowanego w okresie songowskim były więc katalizatorem zwiększonej ruchliwości społecznej i prowadziły do powiększania się wykształconej elity uczonych, która w wiekach X–XIII gwałtownie zwiększyła swą liczebność.

    Ostrygowate, ostrygi (Ostreidae) – rodzina osiadłych małży nitkoskrzelnych z rzędu Ostreoida, licząca około 100 gatunków, m.in. ostryga jadalna (Ostrea edulis), ostryżyca amerykańska (Crassostrea virginica) i ostryżyca japońska (Crassostrea gigas). Są uznawane za najcenniejsze mięczaki jadalne, poławiane i hodowane.Biurokracja (od słów fr. bureau – urząd i gr. kratos – władza) – scentralizowany system organizacyjny, w którym władza powiązana jest z urzędem, lub ogół ludzi zajmujących się administrowaniem. Pojęcie to oznacza oderwanie władzy od obywateli, czy wręcz urzędników podejmujących szkodliwe decyzje dla społeczeństwa.

    Ostatecznie ruchoma czcionka Bi Shenga przegrała z klockowym drukiem całostronnicowym, ze względu na ograniczone korzyści jakie przynosiła wobec ogromnej liczby znaków pisma chińskiego, ale nie zaginęła i była wykorzystywana i ulepszana w późniejszych latach. Wang Zhen (działał 1290–1333), uczony-urzędnik z czasów dynastii Yuan, wprowadził szybszy system składu, zastąpił gliniane czcionki Bi Shenga drewnianymi i eksperymentował z czcionkami odlewanymi z cyny. Bogaty właściciel drukarni Hua Sui (1439–1513), z okresu dynastii Ming, założył pierwszy zakład posługujący się metalową (brązową) czcionką w 1490. W 1638 oficjalny biuletyn pekiński przeszedł z druku drzeworytniczego na czcionkę ruchomą, ale dopiero za czasów dynastii Qing zaczęto w ten sposób drukować prawdziwie obszerne dzieła np. w 1725 Gujin Tushu Jicheng, encyklopedię składającą się z 5020 tomów, dla której wydrukowania konieczne było odlanie 250 tys. brązowych czcionek. W XIX w. europejskie maszyny drukarskie zastąpiły chińskie metody druku czcionką ruchomą, a tradycyjny druk drzeworytniczy jest wciąż sporadycznie stosowany w Azji Wschodniej, głównie w celach estetycznych.

    Działo – broń palna kalibru co najmniej 20 mm. Z wyjątkiem polskiego najcięższego karabinu maszynowego typu Nkm wz. 38FK każda broń automatyczna kalibru 20 mm jest nazywana działem.Ogień grecki – łatwopalna mieszanina, uważana za pierwowzór napalmu. Ogień grecki zwany jest też ogniem bizantyjskim. Jednak w praktyce chodzi o jedną i tę samą substancję znaną w starożytności, a udoskonaloną w Bizancjum.

    Inżynieria wodna i żeglarstwo[edytuj kod]

    Plan i przekrój śluzy na kanale – chińskiego wynalazku z 984, autorstwa Wicekomisarza ds. Transportu z Huainanu, inżyniera Qiao Weiyue.

    Budownictwo wodne i okrętownictwo poczyniły wielkie postępy w erze songowskiej. Śluza wodna, wynalazek z X w., umożliwił utrzymywanie różnych poziomów wody w różnych sekcjach kanałów, co znacząco zwiększyło bezpieczeństwo ruchu wodnego i umożliwiło większym barkom przepływanie odcinków o różnej wysokości. Innym songowskim wynalazkiem były przedziały wodoszczelne, które umożliwiały utrzymanie się statku na wodzie nawet w przypadku przebicia kadłuba. Jedenastowieczni Chińczycy nauczyli się wykorzystywać suche doki do naprawy jednostek zawieszonych poza wodą. Dla wzmocnienia wręg okrętowych Chińczycy zastosowali legary usztywniające strukturę i tworzące rodzaj nośnego szkieletu. Zamontowany na rufie ster zawiasowy był używany na chińskich okrętach już od I w. (co wiadomo z zachowanego modelu statku z epoki Han); za dynastii Song wynaleziono sposób na jego mechaniczne podnoszenie lub opuszczanie, umożliwiając w ten sposób rejs na wodach o różnej głębokości. Chińscy żeglarze tej epoki używali też kotwic o zębach rozmieszczonych koliście, zamiast w jednym kierunku. David Graff i Robin Higham twierdzą, że takie rozmieszczenie "[pozwalało na] bezpieczniejsze mocowanie statków na kotwicowisku". Prawdopodobnie najważniejsze dla nawigacji morskiej było wprowadzenie żeglarskiego kompasu magnetycznego. Kompas taki po raz pierwszy opisał Shen Kuo w swoim Mengxi Bitan z 1088, a jego użycie w nawigacji Zhu Yu w Pingzhou Ketan z 1119.

    Kitanowie – koczowniczy lud azjatycki, który w X wieku zdominował obszar rozciągający się od Korei na wschodzie do Ałtaju na zachodzie i podbijając część północnych Chin ustanowił Dynastię Liao (907-1125). Od nazwy tego ludu pochodzi "Kataj", jedna ze starszych nazw Chin w językach europejskich.Huainan (chin.: 淮南; pinyin: Huáinán) – miasto o statusie prefektury miejskiej we wschodnich Chinach, w prowincji Anhui, port nad rzeką Huai He. W 2010 roku liczba mieszkańców miasta wynosiła 1 264 768. Prefektura miejska w 1999 roku liczyła 2 055 755 mieszkańców. Ośrodek wydobycia węgla kamiennego oraz przemysłu energetycznego, hutniczego, maszynowego i nawozów sztucznych.

    Architektura i mechanika konstrukcji[edytuj kod]

    Ceglano-drewniana pagoda Lingxiao, wys. 42 m., Zhengding, Hebei, z 1045 roku.

    Architektura okresu Song wzniosła się na nowe wyżyny wyrafinowania. W X i XI w. autorzy tacy jak Yu Hao i Shen Kuo tworzyli dzieła opisujące plany architektoniczne, rzemiosło i mechanikę konstrukcji. Shen Kuo zachował zapisane dialogi Yu Hao, w swoich opisach technicznych kwestii, takich jak ukośne zastrzały wbudowane w ściany pagody, w celu usztywnienia konstrukcji i zwiększenia jej odporności na wiatr. Shen Kuo także zachował wymieniane przez Yu wymiary i jednostki miar, odpowiednie do budynków różnych typów. Architekt Li Jie (1065–1110), który opublikował Yingzao Fashi (Traktat o Metodach Architektury) w 1103, znacząco rozwinął prace Yu Hao i zebrał standardy stosowane przez agencje rządowe i rzemieślników przy wznoszeniu budynków na terenie całego cesarstwa. Opisał on typowe metody konstrukcji, planowania i stosowania fos i fortyfikacji, prac kamieniarskich, głównych i pomocniczych prac ciesielskich i snycerskich; toczenie, wiercenia, rżnięcia, obróbki bambusa, kafelkowania, wznoszenia murów, malowania, dekorowania, układania cegieł, wypalania glazury; podał też właściwe proporcje zaprawy stosowanej w murarstwie. W swej książce Li zamieścił dokładne i robiące wrażenie ilustracje elementów architektonicznych i przekroje budynków. Ilustracje te obrazują rozmaite zastosowania podpór, zastrzałów, sposoby łączenia belek wzdłużnych i poprzecznych, a diagramy pokazywały różne rodzaje budynków o różnych wielkościach. Opisał także standardowe jednostki miar i typowe wymiary wszystkich elementów budynków opisanych i pokazanych w jego książce.

    Xining (chin. trad.: 西寧; chin. upr. 西宁; pinyin: Xīníng; tyb.: ཟི་ལིང་།, Wylie: zi ling) – miasto o statusie prefektury miejskiej w środkowych Chinach, na Wyżynie Tybetańskiej, nad rzeką Huang Shui (dopływ Huang He), ośrodek administracyjny prowincji Qinghai. W 2010 roku liczba mieszkańców miasta wynosiła 765 485. Prefektura miejska w 1999 roku liczyła 1 751 487 mieszkańców. Ośrodek przemysłu spożywczego, wełnianego, maszynowego, metalowego i elektronicznego.Ilchanidzi (albo Hulagidzi) – dynastia pochodzenia mongolskiego rządząca w latach 1256-1335 państwem powstałym w wyniku rozpadu imperium mongolskiego na terenach Bliskiego Wschodu. Jej nazwa pochodzi od tytułu „ilchan”, używanego przez jej władców, których nazywa się czasem także Hulagidami, od imienia założyciela dynastii.
    Zabawy na Jeziorze Jinming, obraz na jedwabiu autorstwa Zhang Zeduana, ukazujący Kaifeng, okres północnej dynastii Song.

    Rząd wspierał wznoszenie imponujących budowli, m.in. wysokich pagód buddyjskich i budowę ogromnych mostów o konstrukcji drewnianej lub kamiennej, kratownicowych lub łukowych. Wiele pagód songowskich miało ponad 10 pięter wysokości. Do najsławniejszych należy Żelazna Pagoda wzniesiona w 1049 (okres dynastii północnej) i Pagoda Liuhe z 1165 (okres dynastii południowej), lecz było tez wiele innych. Najwyższą jest Pagoda Liaodi z Hebei z roku 1055, sięgająca 84 m. Wśród mostów, najdłuższe miały ponad 1220 m, a wiele było wystarczająco szerokich by pomieścić dwa pasy ruchu i pozwolić na równoczesną przeprawę podróżnym spieszącym w przeciwnych kierunkach. Rząd dbał również o konstrukcje budynków na własne potrzeby: administracyjnych, apartamentów pałacowych, fortyfikacji miejskich, świątyń buddyjskich i ku czci przodków.

    Chan – głowa chanatu, tytuł oznaczający władcę w dawnych krajach Azji Środkowej i Europy Wschodniej; także część imienia, oznaczająca wysokie urodzenie w krajach muzułmańskich.Iran (pers. ايران – Irān), (dawniej znany powszechnie na Zachodzie jako Persja) pełna nazwa: Islamska Republika Iranu (pers. جمهوری اسلامی ايران – Dżomhuri-je Eslāmi-je Irān) – państwo na Bliskim Wschodzie, leżące nad Morzem Kaspijskim, Zatoką Perską i Zatoką Omańską.

    Zawód architekta, rzemieślnika, cieśli czy inżyniera nie dorównywał jednak statusowi związanemu z pozycją konfucjańskiego uczonego-urzędnika. Wiedzę architektoniczną przekazywano ustnie z pokolenia na pokolenie, często z ojca na syna. Wiadomo tez o istnieniu szkół architektonicznych i mechaniki konstrukcji w okresie songowskim; jedną sławną szkołę inżynieryjną prowadził znakomity budowniczy mostów Cai Xiang (1012–1067) w prowincji Fujian.

    Suchy dok – rodzaj budowli hydrotechnicznej w porcie wodnym, najczęściej w stoczni. Jest to wąski basen portowy ze szczelnymi wrotami oraz urządzeniami wypompowującymi z jego wnętrza wodę.Jian (chiń. upr.: 剑; chiń. trad.: 劍; pinyin: jiàn) to długi, jednoręczny, obosieczny miecz chiński używany od przeszło 2500 lat. Najstarsze źródła opisujące miecz pochodzą z VII w. p.n.e. z Okresu Wiosen i Jesieni (tzw. miecz Goujiana, władcy królestwa Yue). Historyczne miecze miały od 45 do 80 cm długości. Obecne modele mają około 70 cm, a ich waga to ok. 700-900 gramów. Dla lepszego wyważenia do głowicy doczepiano podwójny pompon.
    Ilustracja z Yingzao Fashi (1103) autorstwa Li Jie, przedstawiająca belki typu dougong funkcjonujące jako wsporniki.

    Współcześni badacze próbujący rekonstruować songowską sztukę budowania i zdobienia studiują nie tylko ocalałe zabytki i podręczniki techniczne, lecz także dzieła malarskie pokazujące pejzaże miejskie i detale architektoniczne. Artyści z epoki Song: Li Cheng, Fan Kuan, Guo Xi, Zhang Zeduan, cesarz Huizong i Ma Lin malowali zbliżenia budynków, a także wielkie miejskie panoramy, z mostami łukowymi, halami, pawilonami, pagodami i charakterystycznymi murami miejskimi. Shen Kuo, który znany był także z krytyki sztuki dotyczącej architektury, twierdził że ważniejsze dla artysty jest uchwycenie całościowego obrazu pejzażu, niż skupianie się na kątach i detalach budynków. Przykładowo, krytykował on Li Chenga za to, że nie przestrzegał on zasady "patrzenia na małe z perspektywy wielkiego" w jego obrazach budynków.

    Biologia (z gr. βίος (bios) - życie i λόγος (logos) - słowo, nauka) – nauka przyrodnicza zajmująca się badaniem życia i organizmów żywych.Pluton − pododdział w składzie 2-5 drużyn, działonów, sekcji lub załóg wozów bojowych. Występuje we wszystkich rodzajach wojsk. Wchodzi najczęściej w skład kompanii, baterii albo szwadronu. Niekiedy występuje samodzielnie na szczeblu batalionu (dywizjonu) lub pułku.

    Songowie wznosili też piramidalne grobowce, których przykładem mogą być cesarskie mauzolea w Gongxian, prowincja Henan. Około 100 km za Gongxian znajduje się następny songowski grobowiec, w Baisha; zdobiony jest on starannymi odwzorowaniami drewnianej konstrukcji szkieletowej, z detalami takimi jak obramowania drzwiowe, filary i podstawy, rozpory i podpórki, którymi ozdobione jest jego wnętrze. Wszystko to jest jednak wykonane w cegle. Grób w Baisha ma także dwie wielkie komory grobowe ze stożkowymi sklepieniami. Aleja prowadząca do tych grobowców jest obrzeżona songowskimi pomnikami urzędników, strażników grobu, zwierząt i stworzeń mitologicznych.

    Huai He (chin.: 淮河; pinyin: Huái Hé) – rzeka we wschodnich Chinach o długości 1094 km i powierzchni dorzecza 186 000 km², lewy dopływ Jangcy. Na całej swej długości płynie przez Nizinę Chińską. Duże wahania stanu wód, w okresie letnim zasilana opadami monsunowymi rozlewa się na szerokość ponad 20 km, prowadząc wtedy nawet do 20 tys. m³ wody/s. Rzeka płynie w obwałowaniach, w znacznej części powyżej poziomu otaczającej niziny, co powoduje katastrofalne powodzie (np. w 1938 roku – 600 tys. ofiar w ludziach). W latach pięćdziesiątych niebezpieczeństwo powodzi znacznie ograniczono, wykonując rozległe prace regulacyjne i budując liczne zbiorniki.Most pontonowy – jest nietypowym rodzajem mostu, którego konstrukcja opiera się na połączonych pontonach, barkach lub łodziach. Chociaż tego typu mosty są zazwyczaj tworami tymczasowymi, niekiedy stawia się je na dłużej. Używa się ich wtedy, gdy nie można wybudować innych, droższych konstrukcyjnie mostów.

    Archeologia[edytuj kod]

    Songowska gentry zajmowała się kolekcjonowaniem dawnej sztuki, ale uczeni-urzędnicy skierowali swe zainteresowania ku archeologii: ich celem było odzyskanie starożytnych artefaktów, aby odnowić zwyczaj używania starożytnych naczyń podczas ceremonii państwowych. Uczeni-urzędnicy dynastii Song twierdzili, że odkryli starożytne brązowe naczynia, odlane aż za dynastii Shang (1600–1046 p.n.e.) z napisami w piśmie jiaguwen z tej epoki. Niektórzy próbowali odtworzyć te brązowe naczynia według własnych wyobrażeń, nie zwracając uwagi na dostępne pozostałości tych naczyń. Praktykę tę negatywnie oceniał Shen Kuo w swej pracy z 1088. Ale krytyka Shen Kuo szła dużo dalej, nie ograniczała się wyłącznie do "odtwarzania" zabytków. Shen odrzucał pomysł, jakoby naczynia te były dziełem "mędrców" starożytności lub dawnych arystokratów; Shen słusznie przypisywał odnalezione przedmioty i naczynia z czasów starożytnych pracy rzemieślników i niższych klas dawnego społeczeństwa. Nie zgadzał się też z uprawianiem archeologii wyłącznie w celu rozbudowania rytuałów państwowych. Sam Shen podchodził do archeologii w sposób interdyscyplinarny, podkreślał wartość studiów nad funkcją przedmiotów i badaniem oryginalnych sposobów ich wytwarzania. Shen wykorzystywał teksty starożytne i współczesne mu sfery armilarne, by zbudować sferę opartą o starożytne standardy; opisywał dawną broń, np. wykorzystanie celowników z podziałką przy kuszach; badając starożytne miary muzyczne, sugerował wieszanie dawnych dzwonów przy uzyciu pustych w środku osi.

    Chanat Czagatajski – chanat mongolski powstały z ułusu syna Czyngis-chana Czagataja (zm. 1244/1245), obejmujący większość terytorium Azji Środkowej do momentu rozpadu w latach 1346-1370.Zegar mechaniczny – zegar wykorzystujący jako regulator chodu wahadło lub balans. Energia do napędu regulatora przekazywana jest za pomocą wychwytu. Zegar taki nazywany jest mechanicznym niezależnie od tego, czy energia potrzebna do ruchu zegara pochodzi z energii sprężyny czy np. z napędu elektrycznego. Jako zegary mechaniczne budowane są zarówno zegary wieżowe, jak i zegarki naręczne. Obecnie masowo produkuje się także zegary kwarcowe, tańsze, ale bardzo punktualne.
    Songowscy uczeni twierdzili, że wśród zbieranych przez nich przedmiotów znajdują się zabytki z czasów dynastii Shang, takich jak to brązowe naczynie typu ding.

    Mimo że większość uczonych interesowała się archeologią jedynie ze względu na próby odtwarzania starożytnych rytuałów, niektórzy ze współczesnych Shen Kuo reprezentowali podobne do niego podejście. Żyjący równocześnie z Shenem Ouyang Xiu (1007–1072) zebrał analityczny katalog kopii napisów na starożytnych kamieniach i brązach, tworząc prekursorską pracę z zakresu archeologii i epigrafiki. W XI w. uczeni songowscy odnaleźli starożytną świątynię Wu Lianga (78–151 n.e.), uczonego z czasów dynastii Han; wykonali odbitki z napisów i płaskorzeźb, zdobiących ściany jego grobowca, tak że można je było analizować w dowolnym miejscu, bez konieczności osobistego odwiedzania znaleziska. Komentowali też wiarygodność (czy też raczej jej brak) dzieł historycznych pisanych wiele lat po wydarzeniach;, uczony-urzędnik Zhao Mingcheng (1081–1129) stwierdził, że "…napisy na kamieniu i brązie zostały wykonane w tym samym czasie, co wypadki, które opisują i dlatego można im w pełni wierzyć; [studiując je] można odkryć rozbieżności [w późniejszych dziełach]". Historyk R.C. Rudolph twierdzi, że nacisk, jaki Zhao kładzie na wykorzystywanie źródeł współczesnych wydarzeniom w celu ich dokładnego datowania, jest podobny do stanowiska niemieckiego historyka Leopolda von Ranke (1795–1886), podkreślającego znaczenie źródeł pierwotnych, i było to przekonanie powszechne wśród wielu songowskich uczonych. Kolejny z tych uczonych, Hong Mai (1123–1202), poddał surowej krytyce archeologiczny katalog Bogutu, skompilowany na dworze cesarza Huizonga w latach 1111–1125; określił go jako "absurdalny". Hong Mai pozyskał naczynia z czasów dynastii Han i porównał je do opisów w katalogu, które według niego były tak pełne błędów, że jak sam stwierdził "brzuch go rozbolał ze śmiechu". Według Hong Maia odpowiedzialny za błędy był Kanclerz Cai Jing (1047–1126), który zabronił uczonym czytać i sprawdzać fakty w księgach historycznych.

    Abu Ali Hasan Ibn al-Hajsam, Alhazen, Ibn al-Hajtam (965 - 1038) – fizyk islamu. Urodził sił w Al-Basrze w Mezopotamii ale naukową pracę prowadził pod mecenatem Fatymidów w Egipcie. Zajmował się teorią światła, załamywaniem i rozszczepianiem się promieni słonecznych. Opracował matematyczne podstawy optyki. Jego najważniejsze dzieło to Al-Manzir (Optyka). Wytłumaczył proces widzenia, stwierdzając, że widziane przedmioty świecą lub odbijają promienie światła z innego źródła. Wyjaśnił zjawiska brzasku i zmierzchu jako efekt załamania światła słonecznego w atmosferze, gdy Słońce jest mniej niż 19° pod horyzontem. Z badań refrakcji wywnioskował, że atmosfera Ziemi ma skończoną wysokość i oszacował ją na 15 km. Jako pierwszy opisał konstrukcję ciemni optycznej (Camera obscura). Badał również problemy geometrii oraz teorii liczb. Wysunął hipotezę (udowodnioną później przez Eulera) na temat parzystych liczb doskonałych. Rozwiązywał równania diofantyczne przy użyciu chińskiego twierdzenia o resztach oraz twierdzenia Wilsona. Napisał pracę na temat pól powierzchni ograniczonych przez dwa przecinające się okręgi. Używając ich podjął próbę kwadratury koła. Z jego prac korzystali m.in. polski uczony Witelon oraz niemiecki matematyk i fizyk Jan Kepler.Wzór Herona – wzór pozwalający obliczyć pole (S) trójkąta, jeśli znane są długości a, b, c jego boków. Wzór znany był już Archimedesowi, a jego nazwa pochodzi od Herona, w którego Metryce jest podany.


    Podstrony: [1] [2] 3 [4] [5]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Dynastia Yuan (chiń.: 元朝; pinyin: Yuán Cháo) – mongolska dynastia władająca imperium chińsko-mongolskim w latach 1279 – 1368, a następnie jako dynastia północnych Yuan do 1635 w Mongolii.
    Japonia (jap. 日本, trb. Nihon lub Nippon) – państwo wyspiarskie usytuowane na wąskim łańcuchu wysp na zachodnim Pacyfiku, u wschodnich wybrzeży Azji, o długości 3,3 tys. km. Archipelag rozciąga się niemal południkowo (Japończycy utrzymują, że ich kraj ma kształt „trzydniowego Księżyca”) pomiędzy 45°33′ a 20°25′ stopniem szerokości północnej, od Morza Ochockiego na północy do Morza Wschodniochińskiego i Tajwanu na południu. Stolica Tokio jest usytuowana prawie dokładnie na tej samej szerokości geograficznej co Ateny, Pekin, Teheran i Waszyngton.
    Wołowina (mięso wołowe) – mięso otrzymane z bydła o wieku powyżej 0,5 roku. Jest jednym z najważniejszych mięs kuchni europejskiej i amerykańskiej. Pięcioma największymi producentami wołowiny są: Stany Zjednoczone, Brazylia, Unia Europejska, Chiny oraz Indie. Najdroższa na świecie jest wołowina Kobe.
    Brzoskwinia (Persica Mill.) – grupa kilku gatunków roślin, które według większości ujęć taksonomicznych zaliczane są do rodzaju Prunus. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski zalicza jednak uprawiany również w Polsce gatunek brzoskwinię zwyczajną (Persica vulgaris) do oddzielnego rodzaju Persica (brzoskwinia).
    Rodzynki (liczba pojedyncza rodzynek, potocznie rodzynka; łac. racemus) – suszone winogrona, zaliczane do bakalii. Mogą być spożywane surowe lub używane do pieczenia (np. ciast). Rodzynki są bardzo słodkie z powodu dużej koncentracji cukrów (głównie fruktozy), a jeżeli są przechowywane przez długi czas, cukier krystalizuje się wewnątrz owocu. Staje się on przez to ziarnisty, ale nie zmienia to jego użyteczności. Aby zdekrystalizować cukier w rodzynkach, można je na krótki czas zanurzyć w płynie (alkoholu, soku owocowym, mleku lub gorącej wodzie) aby cukier rozpuścić.
    Buddyzm (inna nazwa to: sanskr. Buddha Dharma; pāli. Buddha Dhamma lub Buddha Sasana – "Nauka Przebudzonego") – nonteistyczny system filozoficzny i religijny, którego założycielem i twórcą jego podstawowych założeń był żyjący od około 560 do 480 roku p.n.e. Siddhārtha Gautama (pāli. Siddhattha Gotama), syn księcia z rodu Śākyów, władcy jednego z państw-miast w północnych Indiach. Buddyzm bywa zaliczany do religii dharmicznych oraz do religii nieteistycznych.
    Muzeum Beilin w Xi’anie (chiń.: 碑林; pinyin: Bēilín; dosł. „Las Stel”) – zbiór stel oraz innych inskrypycji utrwalonych w kamieniu, znajdujący się w Xi’anie w Chinach. Jest największym tego typu zbiorem w kraju. Jego historia sięga czasów dynastii Tang (VII-X w.).

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.306 sek.