• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Dylemat determinizmu



    Podstrony: [1] [2] 3
    Przeczytaj także...
    Fatalizm – radykalna forma determinizmu. Pogląd mówiący, że przyszłość i wydarzenia, które jeszcze się mają wydarzyć, są już z góry ustalone i nie mogą być zmienione przez żadne działania pojedynczego człowieka, lub całej ludzkości. Fatalizm w różnych odmianach stanowi część wielu religii. Można go odnaleźć w doktrynie stoików; teorie chrześcijańskie skłaniające się do predestynacji zostały w filozofii scholastycznej określone jako „argument lenia”. Typowym przejawem fatalizmu jest tzw. „stoicki spokój”.Friedrich Wilhelm Nietzsche (ur. 15 października 1844 w Röcken w okolicach Naumburg (Saale), zm. 25 sierpnia 1900 w Weimarze) – filozof, filolog klasyczny, prozaik i poeta. Kategorią centralną filozofii Nietzschego jest filozofia życia, ujmowanie rzeczywistości, a więc także człowieka, jako życia. Prowadzi to do zanegowania istnienia ukrytego sensu i układu świata - esencji, rzeczywistość staje się wobec tego chaosem. Konsekwencję tego stanowi radykalna krytyka chrześcijaństwa oraz współczesnej autorowi zachodniej kultury, jako opartych na tym złudzeniu. Istotny jest także szacunek wobec wartości obecnych w antycznej kulturze greckiej, wraz z postulatem powrotu do niej.
    Uwagi[ | edytuj kod]
    1. Tę drugą nazwę wprowadziła do szerszego obiegu angielskojęzyczna Wikipedia w 2009 r., brak jest śladów wcześniejszego powszechnego stosowania tego pojęcia. Stosuje ją np. Bob Doyle we fragmencie The standard argument against free will (z książki Free will: The Scandal in Philosophy, I-Phi Press, 2011, s. 27) oraz już wcześniej można ją znaleźć w książce z 2010 autorstwa Surhone, Tennoe & Henssonow pod takim właśnie tytułem. Także u prof. P. Clarke: All in the Mind? Does Neuroscience Challenge Faith?, Lion Books 2015, s. 41 (tutaj tekst on-line).
    2. A zatem istnieje osąd (liberum arbitrium) pojawiający się zupełnie bez żadnej podstawy i poza wpływem wszelkich rzeczy.
    3. Z powodów moralnych zalecał go też Kant w Krytyce praktycznego rozumu, nazywając kompatybilizm „wybiegiem” i „małostkowym nicowaniem słów”.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. J. Feinberg, R. Shafer-Landau (1965-2013): Reason and Responsibility: Readings in Some Basic Problems of Philosophy. Wadsworth, Cengage Learning, 2013, s. 406 (tutaj tekst on-line). Także w: K. G. Shaver (1985), The Attribution of Blame. Causality, Responsibility, and Blameworthiness. Springer Science & Business Media, 2012, s. 74 (tutaj tekst on-line).
    2. J. Lemos (1963): Freedom, responsibility, and determinism. A philosophical dialogue. Hackett Publishing Company, 2013, s. 10 (i dalej na s. 48). Tutaj tekst on-line.
    3. F. Bacchini, S. Caputo, M. Dell’Utri (2014): New Advances in Causation, Agency and Moral Responsibility. Cambridge Scholars Publishing, 2015, rozdz. 10, s. 148. Tutaj tekst on-line.
    4. Objaśnienie użytych tu pojęć „konieczne” i „przypadkowe” można znaleźć np. u Schopenhauera (ostatni akapit punktu „Co to jest wolność?”). Problem ten można sformułować także używając innych pojęć, np. subiektywnych (np. coś jest pod władzą naszej woli lub nie – ona sama zapewne najchętniej byłaby wszechmocna; tak np. u Boecjusza, O pocieszeniu..., Księga V, 1, na podstawie Aryst., Phys., II.iv.). W każdej wersji prowadzi on logicznie do fatalizmu.
    5. J. Lemos: Freedom, responsibility, and determinism. A philosophical dialogue (1963). Hackett Publishing Company, 2013, s. 9. Tutaj tekst on-line.
    6. K. G. Shaver: The Attribution of Blame. Causality, Responsibility, and Blameworthiness (1985). Springer Science & Business Media, 2012, s. 74 (tutaj tekst on-line).
    7. J. Feinberg, R. Shafer-Landau (1965-2013): Reason and Responsibility: Readings in Some Basic Problems of Philosophy. Wadsworth, Cengage Learning, 2013, s. 407 (tutaj tekst on-line).
    8. Susanne Bobzien, Determinism and Freedom in Stoic Philosophy (Determinizm i wolność w filozofii stoików), Introduction (Wprowadzenie). Oxford University Press, 1998, s. 11 i dalej, ​ISBN 0-19-823794-4​.
    9. Boecjusz, O pocieszeniu, jakie daje filozofia. Księga V. Godne uwagi jest, że zdaniem jego rozmówczyni, Filozofii, bez wolnej woli nie byłoby racjonalnego postępowania. Zobacz przekład angielski online.
    10. Tomasz z Akwinu, Suma przeciwko poganom, rozdz. 91 (por. wcześniejsze 88-90). Tutaj tekst online, s. 510. Zastosowane słowo fortuito ma odcień polskiego „losowo”. Dla św. Tomasza wola jest wolna (przyczyna dobrowolna, a nie pod przymusem), gdy człowiek działa pod wpływem własnej wewnętrznej konieczności; zaś przyczyną jej takiego konkretnego działania jest Bóg. Natomiast człowiek, który czyni zło, już jakby (w jego opinii) podlega zewnętrznej konieczności.
    11. Paul Russell, Freedom and Moral Sentiment: Hume’s Way of Naturalizing Responsibility (Wolność a sentymenty moralne: sposób Hume’a na unaturalnienie odpowiedzialności). Oxford University Press, 1995, s. 51, ​ISBN 0-19-802554-8​. „Aspektem strategii Hume’a jest wyjawić, że dylemat determinizmu, prezentowany jako alternatywa pomiędzy wierzchołkami A [przypadek] i C [metafizyczna konieczność], jest fałszywym dylematem...[opartym na] pomyłce co do natury konieczności.”.
    12. Zob. np. Kubuś Fatalista i jego pan, 1765-1780 i inne dzieła.
    13. Zob. np. Filozof ignorant, 1767, rozdz. XIII: „Czy jestem wolny?”. Przekład angielski online.
    14. W O istocie chrześcijaństwa, 1843 potępia on wolną wolę (przekład angielski przykładowej strony online); chociażby Zasady filozofii przyszłości, 1843 dowodzą, że znał rozróżnienie konieczności i przypadku (przekład angielski online).
    15. Zob. np. O naturze ludzkiej, 1851 (rozdz. „Wolna wola i fatalizm”). Podobnie w O wolności ludzkiej woli, 1839. Tekst online.
    16. Zob. np. Antychryst, 1889. Więcej o jego poglądach w artykule Nietzsche a wolna wola.
    17. Wykład dla studentów Harvard Divinity School w Divinity Hall 13 marca 1884: William James, The dilemma of determinism (Dylemat determinizmu). Wersja polska online (tekst książki zawierającej ten wykład); wersja angielska online (sam wykład).
    18. Przytaczał go też już Kant w Krytyce czystego rozumu jako poprzedzający jego dowód powszechności prawa przyczynowości: „Próbowano wprawdzie przeprowadzić jeszcze inne dowody tej zasady, np. na podstawie przypadkowości”. Por. I. Kant, Krytyka czystego rozumu. II. Metodologia transcendentalna, dział I (Dyscyplina czystego rozumu), rozdz. IV (Dyscyplina czystego rozumu ze względu na jego dowody), s. 531–532. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1957.
    19. John Martin Fischer, Free Will: Critical Concepts in Philosophy (Wolna wola: krytyczne koncepcje w filozofii), Routledge, 2005, tom I, s. xxix.
    20. Paul Russell, Freedom and Moral Sentiment (Wolność i sentyment moralny), 1995, s. 14.
    21. Za: John Heil: Cause, Mind, And Reality. Essays Honoring C.B. Martin. Springer-Science+Business Media, 2013, s. 17. Tutaj tekst on-line.
    22. Robert Kane, A Contemporary Introduction to Free Will (Współczesne wprowadzenie do wolnej woli), 2005, s. 34.
    23. Galen Strawson, Freedom and Belief (Wolność a przekonania), Oxford (1986), s. 25.
    24. Peter van Inwagen, An Essay on Free Will (Esej o wolnej woli), wyd. papierowe, Oxford University Press, 1999, s. 16. ​ISBN 0-19-824924-1​.
    25. Peter van Inwagen, An Essay on Free Will (Esej o wolnej woli), wyd. papierowe Oxford University Press, 1999, s. 16. ​ISBN 0-19-824924-1​.
    26. J. M. Fischer, My Way: Essays on Moral Responsibility (Moja droga: eseje o odpowiedzialności moralnej), rozdz. 2: Responsibility and alternative responsibilities; Frankfurt-type examples (Odpowiedzialność i alternatywne odpowiedzialności; przykłady typu frankfurckiego). Oxford University Press, 2006, s. 38 i dalej. ​ISBN 0-19-534628-9​.
    27. Derk Pereboom, Living without free will (Życie bez wolnej woli). Cambridge University Press, 2001, s. 2 i dalej. ​ISBN 0-521-79198-7​.
    28. Nora D. Volkow, Joanna S. Fowler, Gene-Jack Wang: The addicted human brain: insights from imaging studies (Uzależniony mózg ludzki: wnioski z badania obrazowań). Za: Andrew R. Marks & Ushma S. Neill, w: Science In Medicine: The JCI Textbook Of Molecular Medicine (Nauka w medycynie: podręcznik JCI molekularnej medycyny). Jones & Bartlett Learning, 2007, s. 1061 i dalej. ​ISBN 0-7637-5083-2​.
    29. Steven Pinker, How The Mind Works (Jak pracuje umysł). W. W. Norton & Company, 2009, s. 54–55. ​ISBN 0-393-06973-7​.
    30. Sam Harris, Free Will (Wolna wola), 2012, s. 5.
    31. Noûs 29, 1995, przedrukowane we Free Will (Wolna wola), ed. D. Pereboom, 1997, s. 252.
    32. Colin McGinn, Problems in Philosophy: The Limits of Inquiry (Problemy w filozofii: granice badania), 1993, s. 80.
    33. Franz Kiekeben, The Truth about God, 2015, s. 226–227.
    34. Randolph Clarke, Libertarian Accounts of Free Will (Libertariańskie poglądy na wolną wolę). Oxford, 2003, s. xiii.
    35. Incompatibilist (Nondeterministic) Theories of Free Will (Inkompatybilistyczne (niedeterministyczne) teorie wolnej woli). Stanford Encyclopedia of Philosophy, wrzesień 2008.
    36. Thomas Pink, Free Will: A Very Short Introduction (Wolna wola: bardzo krótkie wprowadzenie), Oxford, 2004, s. 16.
    37. Ishtiyaque Haji, Moral Appraisability (Stosowalność ocen moralnych), 1998, s. vii.
    38. John Martin Fischer, Free Will: Critical Concepts in Philosophy (Wolna wola: krytyczne koncepcje w filozofii), Routledge, 2005, tom. I, s. xxix.
    39. Free-Will, Praise and Blame (Wolna wola, chwalenie i winienie). Mind, czerwiec 1961, za: Gerald Dworkin, Determinism, Free Will and Moral Responsibility (Determinizm, wolna wola i odpowiedzialność moralna). Prentice-Hall, 1970, s. 196.
    40. Freedom and Resentment (Wolność i resentyment), 1962, przedruk w: Gary Watson (ed.), Free Will (Wolna wola), Oxford (2003) s. 72, read online.
    41. Galen Strawson, Freedom and Belief (Wolność a przekonanie), Oxford (1986) s. 25.
    42. Deterministyczny zarzut wobec wolnej woli.
    43. Naturalism.org, Free Will and Naturalism: A Reply to Corliss Lamont (Wolna wola i naturalizm: odpowiedź dla Corlissa Lamonta).
    44. Freedom and Action (Wolność i działanie), 1964, we Freedom and Determinism (Wolność a determinizm), ed. Keith Lehrer, 1966, s. 11.
    45. Richard Taylor, Metaphysics (Metafizyka), 1963, s. 46.
    46. Free Will (Wolna wola), rozdz. 4 of Philosophical Explanations, 1981, s. 291–292.
    47. Peter van Inwagen, An Essay on Free Will (Esej o wolnej woli). Wyd. papierowe, Oxford University Press, 1999, s. 16. ​ISBN 0-19-824924-1​.
    48. William James, The Dilemma of Determinism (Dylemat determinizmu). Unitarian Review, wrzesień, 1884. Przedruk w The Will to Believe (Wola, by wierzyć), Dover, 1956, s. 155.
    49. Van Inwagen on Free Will (Van Inwagen o wolnej woli), we Freedom and Determinism (Wolność a determinizm), 2004, ed. Joseph Keim Campbell, et al., s. 227.
    Arthur Schopenhauer (ur. 22 lutego 1788 w Gdańsku, zm. 21 września 1860 we Frankfurcie nad Menem) – filozof niemiecki, przedstawiciel pesymizmu w filozofii.Determinizm przyczynowy (łac. determinare — oddzielić, ograniczyć, określić) — koncepcja filozoficzna, według której wszystkie zdarzenia w ramach przyjętych paradygmatów są połączone związkiem przyczynowo-skutkowym, a zatem każde zdarzenie i stan jest zdeterminowane przez swoje uprzednio istniejące przyczyny (również zdarzenia i stany).


    Podstrony: [1] [2] 3



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Szatan (hebr. שטן satan – oskarżyciel; arab.الشيطان Szejtan – przeciwnik, złe moce) – w chrześcijaństwie, judaizmie i islamie jest to jeden z aniołów, który zbuntował się przeciwko Bogu i pociągnął do buntu inne anioły, główny sprawca zła na świecie. Niekiedy bywa utożsamiany z Lucyferem. Najczęściej uważany jest za najwyższego rangą demona, przywódcę wszystkich złych duchów. Inne imiona Szatana to: Mastema, Gadriel, Satanael, Samaël, Samiel, Siegel, Satan, anioł Edomu. W tradycji rabinicznej nosi on przydomek "szpetny".
    Inkompatybilizm jest to pogląd głoszący, że determinizm wszechświata jest zupełnie nie do pogodzenia z twierdzeniem, iż ludzie mają wolną wolę; że istnieje dychotomia pomiędzy determinizmem a wolną wolą, wobec czego filozofowie muszą wybrać, czy wierzą w jedno, czy w drugie. Pogląd ten występuje w co najmniej trzech stanowiskach filozoficznych: libertarianizm przeczy, że wszechświat jest deterministyczny, twardy determinizm przeczy, że istnieje jakakolwiek wolna wola, a pesymistyczny inkompatybilizm (twardy indeterminizm) zaprzecza zarówno zdeterminowaniu wszechświata, jak i istnieniu wolnej woli. Standardowy argument przeciwko wolnej woli stwarza jednym poglądom inkompatybilistycznym większe trudności, a innym mniejsze.
    Ludwig Andreas Feuerbach (ur. 28 lipca 1804 w Landshut, zm. 13 września 1872 w Rechenbergu, obecnie Norymberga) – niemiecki filozof.
    Indeterminizm (łac. in - nie + determinare - określać) - koncepcja filozoficzna na gruncie przyrodniczym, która zakłada, że związek między przyczyną a skutkiem w przyrodzie nie jest ścisły - dopuszcza istnienie przypadku i neguje możliwość przewidywania zjawisk późniejszych na podstawie wcześniejszych, ponieważ te same przyczyny niekoniecznie mają prowadzić do tych samych skutków.
    Dopamina (łac. Dopaminum) – organiczny związek chemiczny z grupy katecholamin. Ważny neuroprzekaźnik syntezowany i uwalniany przez dopaminergiczne neurony ośrodkowego układu nerwowego.
    Chryzyp z Soloi (gr. Χρύσιππος ὁ Σολεύς Chrysippos; ur. 279, zm. między 207 a 204 p.n.e.) – ateński filozof i myśliciel, czołowy przedstawiciel i obrońca stoicyzmu.
    Teoria prawdopodobieństwa (także rachunek prawdopodobieństwa lub probabilistyka) – dział matematyki zajmujący się zdarzeniami losowymi. Rachunek prawdopodobieństwa zajmuje się badaniem abstrakcyjnych pojęć matematycznych stworzonych do opisu zjawisk, które nie są deterministyczne: zmiennych losowych w przypadku pojedynczych zdarzeń oraz procesów stochastycznych w przypadku zdarzeń powtarzających się (w czasie). Jako matematyczny fundament statystyki, teoria prawdopodobieństwa odgrywa istotną rolę w sytuacjach, w których konieczna jest analiza dużych zbiorów danych. Jednym z największych osiągnięć fizyki dwudziestego wieku było odkrycie probabilistycznej natury zjawisk fizycznych w skali mikroskopijnej, co zaowocowało powstaniem mechaniki kwantowej.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.039 sek.