• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Dylemat determinizmu



    Podstrony: [1] 2 [3]
    Przeczytaj także...
    Fatalizm – radykalna forma determinizmu. Pogląd mówiący, że przyszłość i wydarzenia, które jeszcze się mają wydarzyć, są już z góry ustalone i nie mogą być zmienione przez żadne działania pojedynczego człowieka, lub całej ludzkości. Fatalizm w różnych odmianach stanowi część wielu religii. Można go odnaleźć w doktrynie stoików; teorie chrześcijańskie skłaniające się do predestynacji zostały w filozofii scholastycznej określone jako „argument lenia”. Typowym przejawem fatalizmu jest tzw. „stoicki spokój”.Friedrich Wilhelm Nietzsche (ur. 15 października 1844 w Röcken w okolicach Naumburg (Saale), zm. 25 sierpnia 1900 w Weimarze) – filozof, filolog klasyczny, prozaik i poeta. Kategorią centralną filozofii Nietzschego jest filozofia życia, ujmowanie rzeczywistości, a więc także człowieka, jako życia. Prowadzi to do zanegowania istnienia ukrytego sensu i układu świata - esencji, rzeczywistość staje się wobec tego chaosem. Konsekwencję tego stanowi radykalna krytyka chrześcijaństwa oraz współczesnej autorowi zachodniej kultury, jako opartych na tym złudzeniu. Istotny jest także szacunek wobec wartości obecnych w antycznej kulturze greckiej, wraz z postulatem powrotu do niej.
    Poglądy[ | edytuj kod]

    Wolna wola jest ogólnie niemożliwa[ | edytuj kod]

    Steven Pinker podsumowuje inkompatybilizm: Pojęcie nieprzyczynowego powodowania, które leży u podstaw wolnej woli, nie mieści się w ramach naukowego sposobu wyjaśniania. Przypadkowe zdarzenie nie pasuje do koncepcji wolnej woli ani trochę bardziej niż to, które wynika z praw przyrody, i nie może służyć za długo poszukiwane lokum moralnej odpowiedzialności.

    Wersja Sama Harrisa:

    Arthur Schopenhauer (ur. 22 lutego 1788 w Gdańsku, zm. 21 września 1860 we Frankfurcie nad Menem) – filozof niemiecki, przedstawiciel pesymizmu w filozofii.Determinizm przyczynowy (łac. determinare — oddzielić, ograniczyć, określić) — koncepcja filozoficzna, według której wszystkie zdarzenia w ramach przyjętych paradygmatów są połączone związkiem przyczynowo-skutkowym, a zatem każde zdarzenie i stan jest zdeterminowane przez swoje uprzednio istniejące przyczyny (również zdarzenia i stany).
    Albo nasze chcenia są zdeterminowane wcześniejszymi przyczynami i nie jesteśmy za nie odpowiedzialni, albo są produktem przypadku i nie jesteśmy za nie odpowiedzialni. Jeśli wybór człowieka, by zastrzelić prezydenta, jest zdeterminowany pewnym wzorcem aktywności neuronowej, który jest z kolei produktem uprzednich przyczyn – może nieszczęsnego zbiegu złych genów, nieszczęśliwego dzieciństwa, braku snu i bombardowania przez promienie kosmiczne – cóż mogłoby znaczyć, że jego wola jest „wolna”? Nikt jak dotąd nie opisał sposobu, w jaki mogłyby mieć miejsce procesy mentalne i fizyczne, które dałyby miejsce dla takiej wolności.

    Wersja prof. Derka Perebooma:

    Szatan (hebr. שטן satan – oskarżyciel; arab.الشيطان Szejtan – przeciwnik, złe moce) – w chrześcijaństwie, judaizmie i islamie jest to jeden z aniołów, który zbuntował się przeciwko Bogu i pociągnął do buntu inne anioły, główny sprawca zła na świecie. Niekiedy bywa utożsamiany z Lucyferem. Najczęściej uważany jest za najwyższego rangą demona, przywódcę wszystkich złych duchów. Inne imiona Szatana to: Mastema, Gadriel, Satanael, Samaël, Samiel, Siegel, Satan, anioł Edomu. W tradycji rabinicznej nosi on przydomek "szpetny".Inkompatybilizm jest to pogląd głoszący, że determinizm wszechświata jest zupełnie nie do pogodzenia z twierdzeniem, iż ludzie mają wolną wolę; że istnieje dychotomia pomiędzy determinizmem a wolną wolą, wobec czego filozofowie muszą wybrać, czy wierzą w jedno, czy w drugie. Pogląd ten występuje w co najmniej trzech stanowiskach filozoficznych: libertarianizm przeczy, że wszechświat jest deterministyczny, twardy determinizm przeczy, że istnieje jakakolwiek wolna wola, a pesymistyczny inkompatybilizm (twardy indeterminizm) zaprzecza zarówno zdeterminowaniu wszechświata, jak i istnieniu wolnej woli. Standardowy argument przeciwko wolnej woli stwarza jednym poglądom inkompatybilistycznym większe trudności, a innym mniejsze.
    Rozważmy teraz libertarian, którzy twierdzą, że mamy zdolność indeterministycznie wolnego działania i że przez to jesteśmy moralnie odpowiedzialni. Zgodnie z pewnym poglądem libertariańskim, to, co czyni działania wolnymi, to po prostu ich ustanowienie (częściowo) przez indeterministyczne zdarzenia naturalne. Lukrecjusz, na przykład, twierdzi, że działania są wolne po prostu przez cechę bycia stworzonym częściowo przez przypadkowe odchylenia w pochyłej [spadającej] ścieżce atomów. Owe odchylenia i działania, które za nimi stoją, są przypadkowe (co najmniej) w sensie, że nie są zdeterminowane przez żaden wcześniejszy stan wszechświata. Jeśli teoria kwantowa jest prawdziwa, w pozycji i pędzie mikrocząstek występuje losowość w tym samym sensie, a naturalna nieoznaczoność pewnego rodzaju mogłaby też być odbierana jako metafizyczny fundament indeterministycznie wolnego działania. Lecz naturalne nieoznaczoności tego typu nie mogą, same z siebie, przyczyniać się do wolności w rozumieniu wymaganym przez odpowiedzialność moralną. Jak często wskazywano, takie przypadkowe zdarzenia fizyczne nie są ani trochę bardziej pod naszą kontrolą niż deterministyczne zjawiska fizyki, a co za tym idzie, nie możemy być moralnie odpowiedzialni za nie bardziej niż, w opinii indeterministów, możemy za zdarzenia zdeterminowane przyczynowo.

    Wersja prof. Colina McGinna „New Mysterian”:

    Ludwig Andreas Feuerbach (ur. 28 lipca 1804 w Landshut, zm. 13 września 1872 w Rechenbergu, obecnie Norymberga) – niemiecki filozof. Indeterminizm (łac. in - nie + determinare - określać) - koncepcja filozoficzna na gruncie przyrodniczym, która zakłada, że związek między przyczyną a skutkiem w przyrodzie nie jest ścisły - dopuszcza istnienie przypadku i neguje możliwość przewidywania zjawisk późniejszych na podstawie wcześniejszych, ponieważ te same przyczyny niekoniecznie mają prowadzić do tych samych skutków.
    Argument jest niezmiernie znany i brzmi następująco. Albo determinizm jest prawdziwy, albo nie. Jeśli jest prawdziwy, to wszystkie nasze wybrane działania są każda z osobna sprowadzone przez wcześniejsze stany świata, zupełnie jak każde inne zjawisko. Lecz wówczas nie może być tak, że mogliśmy działać inaczej, gdyż to wymagałoby możliwości wykluczonej przez determinizm. Skoro ustawione są początkowe warunki, a prawa ustanowione, przyczynowość wyklucza autentyczną wolność. Z drugiej strony, jeśli indeterminizm jest prawdziwy, to, jakkolwiek rzeczy mogły były potoczyć się inaczej, nie jest prawdą, że mogliśmy wybrać inaczej, ponieważ zwyczajne zdarzenie przypadkowe nie jest rodzajem wolnego wyboru. Że pewne zdarzenia występują bezprzyczynowo, albo nie są poddane prawu lub tylko prawu probabilistycznemu, nie wystarcza, by te zdarzenia były wolnymi wyborami. A zatem jeden wierzchołek dylematu reprezentuje wybory jako zdarzenia predeterminowane przez przewidywalną sekwencję przyczynową, podczas gdy drugi przedstawia je jako niewyjaśnialne odchylenia, na które wszechświat jest losowo podatny. Żadna z opcji nie daje tego, czego wymaga wolna wola, i żadna inna alternatywa się nie nasuwa. A zatem wolność nie jest możliwa w żadnego rodzaju możliwym świecie. Koncepcja ma w sobie ziarno swego zniszczenia.

    Wersja prof. Paula Russella:

    Dopamina (łac. Dopaminum) – organiczny związek chemiczny z grupy katecholamin. Ważny neuroprzekaźnik syntezowany i uwalniany przez dopaminergiczne neurony ośrodkowego układu nerwowego.Chryzyp z Soloi (gr. Χρύσιππος ὁ Σολεύς Chrysippos; ur. 279, zm. między 207 a 204 p.n.e.) – ateński filozof i myśliciel, czołowy przedstawiciel i obrońca stoicyzmu.
    ...dobrze znanego dylematu determinizmu. Jednym wierzchołkiem tego dylematu jest argument, że jeśli akcja była spowodowana lub wymuszona, to nie mogła być uczyniona swobodnie, a co za tym idzie osoba nie jest za nią odpowiedzialna. Drugim wierzchołkiem jest argument, że jeśli akcja nie była zdeterminowana, to jest niewyjaśnialna i przypadkowa, a co za tym idzie nie może być przypisana osobie, a zatem, znowu, osoba nie może być za nią odpowiedzialna. Innymi słowy, jeśli nasze działania są wywołane przyczynami, to nie możemy być odpowiedzialni za nie; jeśli nie są wywołane przyczynami, nie możemy być za nie odpowiedzialni. Czy przyjmiemy, czy też odrzucimy konieczność i determinizm, nie da się nadać żadnego spójnego sensu moralnej wolności i odpowiedzialności.

    Wersja prof. Franza Kiekebena:

    Teoria prawdopodobieństwa (także rachunek prawdopodobieństwa lub probabilistyka) – dział matematyki zajmujący się zdarzeniami losowymi. Rachunek prawdopodobieństwa zajmuje się badaniem abstrakcyjnych pojęć matematycznych stworzonych do opisu zjawisk, które nie są deterministyczne: zmiennych losowych w przypadku pojedynczych zdarzeń oraz procesów stochastycznych w przypadku zdarzeń powtarzających się (w czasie). Jako matematyczny fundament statystyki, teoria prawdopodobieństwa odgrywa istotną rolę w sytuacjach, w których konieczna jest analiza dużych zbiorów danych. Jednym z największych osiągnięć fizyki dwudziestego wieku było odkrycie probabilistycznej natury zjawisk fizycznych w skali mikroskopijnej, co zaowocowało powstaniem mechaniki kwantowej.John Jamieson Carswell Smart, Jack Smart (ur. 16 września 1920, zm. 6 października 2012) – australijski filozof i uczony, Professor Emeritus Australian National University. Zajmował się metafizyką, filozofią nauki, filozofią umysłu, filozofią religii i filozofią polityczną.
    Wolnym czynem jest więc taki, który nie jest ani zdeterminowany, ani losowy. Wynika stąd, że aby wolna wola istniała, musi być trzecia kategoria zdarzeń leżących pomiędzy tymi, które są rezultatem tego, co zdarzyło się wcześniej, i tymi, które są ostatecznie sprawą przypadku. Wolne czyny należą do tej odrębnej klasy. I w tym tkwi problem, ponieważ, jak się okazuje, nie ma takiej trzeciej kategorii ani jej być nie może. To, co zdeterminowane, wraz z tym, co przypadkowe, pokrywa łącznie wszystkie możliwości. A zatem nie ma miejsca dla wolnej woli; jest ona metafizyczną niemożliwością.

    Kompatybilistyczne[ | edytuj kod]

    Wersja prof. Randolpha Clarka

    Plutarch z Cheronei (gr. Πλούταρχος ὁ Χαιρωνεύς, Plutarchos ho Chaironeus, ur. ok. 50 n.e., zm. ok. 125 n.e.) – jeden z największych pisarzy starożytnej Grecji, historyk, filozof-moralista oraz orator.Sam Harris (ur. 1967) – pisarz amerykański, autor książek oraz licznych esejów opublikowanych w New Stesman, Nature, The Washington Post, Edge, The New York Times, Newsweek. Założyciel i członek The Reason Project.
    Poglądy o wolnej woli mają za zadanie powiedzieć nam, co jest wymagane, byśmy byli osobami odpowiedzialnymi, osobami, które przynajmniej czasami, gdy działają, działają swobodnie. Poglądy libertariańskie oczywiście wliczają w to wymaganie indeterminizmu tego czy innego rodzaju gdzieś w procesach prowadzących do działań wolnych. Lecz podczas gdy zwolennicy takich poglądów traktują determinizm jako wykluczający wolną wolę, indeterminizm powszechnie uważa się za nie bardziej przyjazny. Niezdeterminowana akcja, jak się mówi, byłaby przypadkowa czy arbitralna. Nie mogłaby być racjonalna lub racjonalnie wytłumaczalna. Osobie brakowałoby kontroli nad swym zachowaniem. W najlepszym razie indeterminizm w procesach prowadzących do naszych działań byłby zbyteczny, nie dodając nic wartościowego, nawet jeśli by nie umniejszał tego, co chcemy. Jeśli prawda determinizmu wykluczałaby wolną wolę, jest dalekie od oczywistego, jak pomagałby tu indeterminizm.

    Wersja prof. Thomasa Pinka

    Tomasz z Akwinu, Akwinata, łac. Thoma de Aquino (ur. ok. 1225, zm. 7 marca 1274) – filozof scholastyczny, teolog, członek zakonu dominikanów. Był jednym z najwybitniejszych myślicieli w dziejach chrześcijaństwa. Święty Kościoła katolickiego; jeden z doktorów Kościoła, który nauczając przekazywał owoce swej kontemplacji (łac. contemplata aliis tradere).Peter van Inwagen (ur. 21 września 1942) - amerykański profesor filozofii, wykłada na Uniwersytecie Notre Dame. Jest autorem ważnych prac na temat wolnej woli.
    Są tylko te dwie alternatywy. Albo akcja jest przyczynowo zdeterminowana, albo – w zakresie, w jakim jest przyczynowo niezdeterminowana – jej wystąpienie zależy od przypadku. Lecz sam przypadek nie stanowi wolności. Sam z siebie przypadek prowadzi do niczego więcej niż losowość. A jedno zdaje się być jasne. Losowość, działanie samych przypadków, wyraźnie wyklucza sterowanie.

    Wersja prof. Ishtiyaque Haji

    Kompatybilizm jest to przekonanie, że wolna wola i determinizm są ideami zgodnymi i że da się wierzyć i w jedno, i w drugie bez popadania w logiczną niespójność. Kompatybiliści wierzą, że wolność może być obecna lub nieobecna w różnych sytuacjach z powodów, które nie mają nic wspólnego z metafizyką.XIX-wieczny filozof Fryderyk Nietzsche znany jest jako krytyk judeochrześcijańskiej moralności i religii w ogóle. Jednym z podnoszonych przez niego argumentów przeciwko prawdziwości tych doktryn jest to, że polegają one na koncepcji wolnej woli, a ta, jego zdaniem, nie istnieje.
    Zagadka odpowiedzialności moralnej należy do największych filozoficznych łamigłówek. Prawie wszyscy z nas wierzą, że każdy z nas jest, był lub będzie odpowiedzialny za przynajmniej część swego zachowania. Lecz jak może to być prawdą, skoro determinizm jest prawdziwy, a wszystkie nasze myśli, decyzje, wybory i działania są po prostu kroplami w rzece deterministycznych zdarzeń, która zaczęła swój bieg dawno, dawno przed w ogóle naszym narodzeniem? Widmo determinizmu, jakim on był, pożera osoby, gdyż jeśli determinizm jest prawdziwy, to prawdopodobnie nigdy nie zaczynamy lub kontrolujemy swych działań; nie ma kierowcy na siedzeniu kierowcy; jesteśmy po prostu jednym przejściowym ogniwem w rozszerzonym ciągu deterministycznym zaczynającym się dawno przed naszym czasem. Łamigłówka kusząco wywiera wrażenie i zawsze tak wprawia w zakłopotanie – gdyż nawet jeśli determinizm jest fałszywy, odpowiedzialność zdaje się niemożliwa: jak możemy być moralnie odpowiedzialni za zachowanie, które powstaje ze „ścieżki działania”, w której jest indeterministyczna przerwa? Taka przerwa mogłaby zwolnić nas z dominacji czy regulacji przez przeszłość, ale jak mogłaby pomóc zapewnić, że cugle sterowania są teraz w naszych rękach?

    Półkompatybilistyczne[ | edytuj kod]

    Wersja prof. Johna Martina Fischera

    Immanuel Kant (ur. 22 kwietnia 1724 w Królewcu, zm. 12 lutego 1804 tamże) – niemiecki filozof oświeceniowy, profesor logiki i metafizyki na Uniwersytecie Królewieckim.Titus Lucretius Carus (ur. ok. 99 p.n.e., zm. ok. 55 p.n.e.) – rzymski poeta i filozof. Jeden z wąskiej grupy – obok Katullusa oraz komediopisarzy Plauta i Terencjusza – poetów republikańskiego Rzymu, których utwory zachowały się do naszych czasów.
    Albo przyczynowy determinizm jest prawdziwy, albo nie jest. Jeśli jest prawdziwy, to brakuje nam wolności (w rozumieniu alternatywnych możliwości i bycia źródłem). Jeśli jest fałszywy, to brakowałoby nam wolności o tyle, że nie wybieramy drogi przyszłości – nie bylibyśmy źródłem swego zachowania. Indeterminizm zdaje się pociągać za sobą, że to nie osoba jest siedliskiem sterowania.

    Inkompatybilistyczne[ | edytuj kod]

    Deterministyczne[ | edytuj kod]

    Wersja prof. J. J. C. Smarta

    Peter Frederick Strawson (ur. 23 listopada 1919, zm. 13 lutego 2006), współczesny filozof brytyjski, reprezentant tradycji brytyjskiej filozofii analitycznej, profesor oksfordzki.David Hume (ur. 26 kwietnia/7 maja 1711 w Edynburgu, zm. 25 sierpnia 1776 tamże) – filozof, pisarz i historyk urodzony w Szkocji, wychowany w Anglii, żyjący we Francji i w Anglii.

    Smart podaje dwie definicje – jedną dla determinizmu i jedną dla przypadkowości i oświadcza, że wyczerpują one wszystkie możliwości. D1. Przedstawię pogląd, że we wszechświecie istnieje „nieprzerwana ciągłość przyczynowa”, w sposób następujący. Jest z zasady możliwe wykonać dostatecznie dokładne wyznaczenie stanu dostatecznie szerokiego regionu wszechświata w jakiejś chwili, zaś odpowiednie wyczerpujące prawa przyrody są z zasady poznawalne, tak iż nadludzki kalkulator jest w stanie przewidzieć jakiekolwiek zdarzenie w tamtym regionie w zadanym czasie t’. D2. Zdefiniuję pogląd, że „absolutny przypadek” rządzi do pewnego stopnia we wszechświecie w sposób następujący. Istnieją pewne zdarzenia, których w pewnym poprzedzającym czasie nie przewidziałby nawet nadludzki kalkulator, bez względu na to, jak dokładna byłaby jego znajomość i jak szerokiego regionu wszechświata by ona dotyczyła. Gdyż wyznawca wolnej woli utrzymuje, że żadna teoria typu deterministycznego ani absolutnie przypadkowego nie ma zastosowania do wszystkiego we wszechświecie: musi zatem wyobrazić sobie teorię typu ani deterministycznego, ani indeterministycznego w rozumieniu tych słów, jakie określiłem dwoma definicjami D1 i D2; i będę argumentował, że żadna taka teoria nie jest możliwa.

    Wersja prof. P. F. Strawsona

    Teodycea to gałąź teologii zajmująca się problemem jak pogodzić istnienie dobrego, miłosiernego Boga z istnieniem zła.Boecjusz (łac. Anicius Manlius Severinus Boëthius (ur. ok. 480; zm. między 524 a 526) – rzymski filozof, tłumacz Arystotelesa, teolog chrześcijański i polityk.
    Jest inna opinia, którą się rzadziej wyraża: opinia, można by rzec, autentycznego moralnego sceptyka: pojęcia winy moralnej, obwiniania, odpowiedzialności moralnej są wewnętrznie pomieszane i że możemy to spostrzec, jeśli rozważymy konsekwencje prawdziwości czy to determinizmu, czy indeterminizmu. Ci, którzy wykazują taką opinię, zgadzają się z pesymistami, że pojęciom tym brakuje zastosowania, jeśli determinizm jest prawdziwy, i dodają po prostu, że brakuje im go też, jeśli determinizm jest fałszywy.

    Wersja prof. Galena Strawsona. Strawson zauważa, że argument jest znany i cytuje Metody Etyki Henry’ego Sidgwicka z 1874. W rzeczywistości Sidgwick, który akceptował XIX-wieczny pogląd, że wolność jest metafizyczna, jest twardym deterministą i cytuje tylko Zarzut Deterministyczny wobec wolnej woli.

    Uzależnienie – nabyta silna potrzeba wykonywania jakiejś czynności lub zażywania jakiejś substancji. W praktyce określenie to ma kilka znaczeń.Voltaire (Wolter), właśc. François-Marie Arouet (Voltaire jest pseudonimem artystycznym; ur. 21 listopada 1694 w Paryżu, zm. 30 maja 1778 w Paryżu) – francuski pisarz epoki oświecenia, filozof, dramaturg i historyk. Tworzył satyry, powieści, dramaty oraz „Listy”.
    Jest to zarzut nieodparty. Z pewnością nie możemy być osobami wolnymi, w zwykłym, mocnym, wprowadzającym prawdziwą odpowiedzialność sensie, jeśli determinizm jest prawdziwy, a my i nasze działania jesteśmy w ostateczności całkowicie zdeterminowani „przyczynami poprzedzającymi [nasze] osobiste istnienie”. I z pewnością nie bardziej możemy być wolni, jeśli determinizm jest fałszywy i, ostatecznie, jest rzeczą całkowicie lub częściowo przypadku lub losowego wyniku, że my i nasze działania są, jakie są? (*) H. Sidgwick, The Methods of Ethics, s. 66. Ten znany zarzut wobec twierdzenia, że jesteśmy faktycznie odpowiedzialnymi osobami, jest oczywiście dyskutowany (i rzeczywiście lekceważony) przez kompatybilistów, lecz jest zupełnie wystarczający do ustanowienia struktury obecnej dyskusji.

    Prof. Thomas W. Clark:

    Colin McGinn (ur. 10 marca 1950 r.) – filozof brytyjski. Profesor University College London, Uniwersytetu Oksfordzkiego, Uniwersytetu Rutgersa i Uniwersytetu Miami.Omniscjencja, wszechwiedza - pełna wiedza o wszystkich realnych i potencjalnych faktach i relacjach między faktami, tzw. znajomość wszechrzeczy. Gdy mówimy, że ktoś (lub coś) jest wszechwiedzący, mamy na myśli to, że wie o wszystkim: o wszystkich prawach natury oraz o wszystkim, co się wydarzyło, dzieje i wydarzy we wszechświecie od początku do końca czasu. Jeśli zaś istnieje coś takiego, jak multiświat, wówczas o nim również wie wszystko. W wielu religiach za byt wszechwiedzący uważa się boga.
    Bez wolnej woli zdajemy się zrazu być umniejszeni, jako po prostu zabawki zewnętrznych sił. Lecz w rzeczywistości determinizm z trudem robi z nas zabawki sił zewnętrznych. Raczej my sami JESTEŚMY tymi siłami, skoncentrowanymi i skierowanymi we wzorcach, których regularności zaczynamy rozpoznawać.

    Libertariańskie[ | edytuj kod]

    Wersja Rodericka Chisholma

    John Martin Fischer – profesor filozofii na University of California, Riverside oraz jeden z wiodących filozofów we współczesnej filozofii wolnej woli i odpowiedzialności moralnej.Denis Diderot (ur. 5 października 1713 w Langres we Francji, zm. 31 lipca 1784 w Paryżu) – francuski pisarz, krytyk literatury i sztuki, filozof i encyklopedysta okresu Oświecenia.
    Metafizyczny problem ludzkiej wolności mógłby być podsumowany w następujący sposób: „Istoty ludzkie są osobami odpowiedzialnymi; ale fakt ten wydaje się być w konflikcie z deterministycznym poglądem na ludzkie działanie (pogląd, że każde zdarzenie jest związane z aktem spowodowanym przez jakieś inne zdarzenie); i zdaje się być też w konflikcie z indeterministycznym poglądem na ludzkie działanie (poglądem, że akt lub pewne zdarzenie, istotne dla tego aktu, jest zupełnie niespowodowane).” Aby rozwiązać problem, jak uważam, należy wprowadzić nieco daleko idące założenia co do Ja osoby – o człowieku, który wykonuje akt.

    Wersja prof. Richarda Taylora

    Kubuś Fatalista i jego pan, fr. Jacques le fataliste et son maître – składająca się głównie z dialogów powiastka filozoficzna napisana przez francuskiego filozofa i pisarza Denisa Diderota w latach 1765-1780, a wydana w 1796 r. Ujęta została w niezbyt wyraźną ramę fabularną. Wędrówki tytułowych bohaterów i ich dysputy składają się na obraz nowego świata, w którym zanika granica między panem i sługą. Sprytny, zaradny Kubuś jest co prawda fatalistą, jednak wbrew tym deklaracjom nie godzi się na zło świata i wierzy, że dobro i sprawiedliwość muszą wreszcie zatriumfować. Kubuś jest prawdziwą maszynką do snucia zabawnych, przewrotnych opowieści, często przerywanych dygresjami. Otwarta forma tej powiastki filozoficznej przypomina eksperymenty prozy XX wieku.Robert Nozick (ur. 16 listopada 1938, zm. 23 stycznia 2002) – amerykański filozof, profesor Uniwersytetu Harvarda, przedstawiciel libertarianizmu, autor książki Anarchia, państwo, utopia. Należy do czołowych filozofów politycznych XX w.
    Jeśli determinizm jest prawdziwy, jak głosi teoria miękkiego determinizmu, wszystkie te stany wewnętrzne, które sprawiają, że me ciało zachowuje się w jakikolwiek sposób by się zachowywało, muszą powstać z okoliczności istniejących przed moim narodzeniem; gdyż łańcuch przyczyn i skutków jest nieskończony i nic nie mogło być ani trochę inaczej, biorąc pod uwagę to, co było wcześniej. Zarówno determinizm, jak i prosty indeterminizm są obciążone trudnościami i nikt, kto o nich sporo myślał, nie może postawić na którykolwiek z nich bez pewnego zakłopotania. Za prostym indeterminizmem nie przemawia zupełnie nic, z wyjątkiem tego, że zdaje się usuwać największe trudności z determinizmem, tylko po to wszakże, by wprowadzić własne idealne niedorzeczności. Determinizm, z drugiej strony, jest przynajmniej z początku wiarygodny. Ludzie zdają się mieć naturalną inklinację, by w niego wierzyć; jest on, w istocie, niemal wymagany dla samego stosowania praktycznej inteligencji. A poza tym nasze doświadczenie wydaje się go zawsze potwierdzać, dopóki chodzi o codzienne fakty z typowych doświadczeń, w odróżnieniu od ezoterycznych badań fizyki teoretycznej. Lecz determinizm, zastosowany do ludzkiego zachowania, ma implikacje, które niewielu ludzi może swobodnie zaakceptować, i zdają się to być implikacje, których żadna modyfikacja teorii nie usunie.

    Wersja prof. Roberta Nozicka

    Wolna wola (łac. voluntas wola, velle chcieć) – hipotetyczna cecha świadomości, z powodu której miałoby się wybór przy podejmowaniu działania. Zagadnienie wolnej woli jest jednym z odwiecznych pytań, będących m.in. częścią etyki oraz teorii bytu. Pogląd, że wolna wola nie istnieje, nazywamy determinizmem, a pogląd, że istnieje to indeterminizm (inaczej woluntaryzm). Według pozytywizmu logicznego istnienie wolnej woli jest względne. Większość neurobiologów jest zdania, że wolna wola nie istnieje.Summa contra gentiles (łac. Suma przeciwko poganom) – jedno z głównych dzieł filozoficzno-teologicznych Tomasza z Akwinu, napisane około roku 1264.
    Bez wolnej woli zdajemy się być umniejszeni, jako po prostu boisko zewnętrznych sił. Jak jednak mamy utrzymać wzniosły pogląd o sobie? Determinizm zdaje się podcinać ludzką godność, wydaje się podważać naszą wartość. Niektórzy zaprzeczaliby temu, co to pytanie przyjmuje jako dane, i zachowali wolną wolę przez zaprzeczanie determinizmowi (pewnych) działań. Jednak jeśli niespowodowane działanie jest przypadkowym zdarzeniem się, to z ludzką godnością licuje to nie bardziej niż determinizm. Przypadkowe akty i akty spowodowane zdają się podobnie robić z nas nie wartościowych twórców działania, lecz arenę, miejsce, gdzie rzeczy się zdarzają, czy to przez wcześniejsze przyczyny, czy spontanicznie.

    Wersja prof. Petera van Inwagena

    Roderick M. Chisholm (ur. 1916 w Seekonk stan Massachusetts, zm. 1999 w Providence w stanie Rhode Island) – amerykański filozof, który stosował metody fenomenologiczne Brentany i Meinonga do głównych zagadnień epistemologii w tradycji analitycznej w dziełach takich jak A philosophical Study (1957), Realism and the Background of Phenomenology (1960), Person and Object: A metaphisical study (1976) i Brentano and Intrinsic Value (1986).
    Oto argument, który, jak sądzę, jest oczywisty (nie mam na myśli, że jest oczywiście poprawny; lecz, że jest tym, który powinien nasunąć się dość szybko każdemu filozofowi, który zapytał siebie, co za argumenty można znaleźć na rzecz inkompatybilizmu): Jeśli determinizm jest prawdziwy, to nasze akty są konsekwencjami praw natury i zdarzeń w odległej przeszłości. Lecz nie od nas zależy, co miało miejsce przed naszym narodzeniem, i nie od nas zależy, jakie są prawa natury. A zatem konsekwencje tych rzeczy (wliczając nasze obecne działania) nie zależą od nas. Nazywam ten argument Argumentem konsekwencji. [Tu następuje wariant argumentu zwany Argumentem umysłu, który] powstaje przez utożsamienie indeterminizmu z przypadkiem i przez argumentowanie, że działanie, które zdarza się przez przypadek, jeśli można zdarzenie występujące przez przypadek nazwać działaniem, nie może być pod kontrolą swego rzekomego sprawcy i tym samym nie mogło być wykonane w sposób wolny. Zwolennicy tego argumentu konkludują, że, tym samym, wolna wola jest nie tylko kompatybilna z determinizmem, ale pociąga za sobą determinizm.

    Van Inwagen przedstawiał swe pojmowanie nieprzypadkowego a indeterministycznego powodowania przez osobę w postaci pewnej sceny teatralnej, wyobrażając sobie Boga „odtwarzającego ponownie” sytuację, by wytworzyć dokładnie te same okoliczności, i następnie argumentując, że decyzje odpowiadałyby indeterministycznym prawdopodobieństwom. (William James też wyobrażał sobie przewijanie wstecz historii wszechświata i występowanie alternatywnej możliwości.) Jeśli Bóg by sprawił, że decyzja Marysi byłaby ponownie sprowadzana bardzo wiele razy, czasami (powiedzmy: w 30% powtórzeń) Marysia powodowałaby z osoby kluczowe zdarzenie mózgowe, a czasami (powiedzmy: w 70% powtórzeń) nie powodowałaby... Wnioskuję, że nawet jeśli epizod powodowania przez osobę jest wśród warunków koniecznych każdej chcianej ludzkiej akcji, epizody te w żaden sposób nie podważają prima facie [tj. w braku dowodów przeciwnych] niemożliwości istnienia niezdeterminowanego aktu wolnego.

    Prof. Robert Kane proponuje wersję tego argumentu przeciw wolnej woli z diagramem. Opisuje on zwykły determinizm i zarzuty przypadkowości (dwa wierzchołki Dylematu Libertariańskiego) jako wejście i zejście z tego, co nazywa „Górą Inkompatybilizmu”. Nazwijmy to „Dylematem Libertariańskim”. Zdarzenia, które są niezdeterminowane, jak przeskoki [sic] kwantowe w atomach, zdarzają się po prostu przez przypadek. A zatem jeśli wolne akcje muszą być niezdeterminowane, jak twierdzą libertarianie, wydaje się, że one też zdarzają się przez przypadek. Lecz jak zdarzenia przypadkowe mogą być akcjami wolnymi i odpowiedzialnymi? Aby rozwiązać Dylemat Libertariański, libertarianie muszą nie tylko pokazać, że wolna wola jest sprzeczna z determinizmem, muszą też pokazać, jak wolna wola może być zgodna z indeterminizmem. Wyobraźmy sobie, że zadanie dla libertarian przy rozwiązywaniu tego dylematu to wejście na szczyt góry i zejście drugą stroną. (Nazwijmy tę górę „Górą Inkompatybilistyczną”: rys. 4.1). Droga na szczyt składa się z pokazywania, że wolna wola jest niekompatybilna z determinizmem. (Nazwijmy to Problemem Wejścia.) Schodzenie drugą stroną (nazwijmy to Problemem Zejścia) oznacza pokazywanie, jak może mieć sens wolna wola, która wymaga indeterminizmu.

    Kane pisze, że jeśli wolna wola jest niekompatybilna z determinizmem, nie wydaje się również być kompatybilna z indeterminizmem.

    Zobacz też[ | edytuj kod]

  • determinizm i indeterminizm
  • fatalizm
  • Nietzsche a wolna wola


  • Podstrony: [1] 2 [3]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.039 sek.