Dromeozaury

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Dromeozaury (Dromaeosauridae) – rodzina teropodów należących do grupy Maniraptora. Często potocznie nazywane „raptorami”. Określenie to spopularyzował film Park Jurajski Stevena Spielberga. Nazwa Dromaeosauridae oznacza „biegające jaszczury” – od greckich słów dromeus/δρομευς („biegacz”) i sauros/σαυρος („jaszczur”).

Adazaur (Adasaurus mongoliensis) – teropod z rodziny dromeozaurów (Dromaeosauridae); jego nazwa znaczy "jaszczur Ada z Mongolii" (Ad – lamajski demon). Teropod spokrewniony z deinonychemWaran z Komodo (Varanus komodoensis) – gatunek gada z rodziny waranów nazywany smokiem z Komodo. To największa współcześnie żyjąca jaszczurka. Odkryta w 1910 r. Aby ją chronić założono w 1980 r. Park Narodowy Komodo.

Dromeozaury były niewielkimi, zwinnymi drapieżnikami, które rozwinęły się w okresie jurajskim, największy rozkwit przeżywając w kredzie.

Ich rozmiary mieściły się w przedziale 0,5 do 7 metrów długości. Cechą charakterystyczną dromeozaurów był zakrzywiony pazur, zamocowany na wygiętym do tyłu, drugim palcu każdej z tylnych kończyn. Wyjątkiem wśród dromeozaurów jest Balaur, który miał taki pazur również na powiększonym pierwszym palcu stopy. Pazur ten służył do polowania, zwierzę prawdopodobnie skakało na swoją ofiarę, a następnie zadawało serię pchnięć (nie jak wcześniej myślano – cięć rozszarpujących ciało ofiary), które przebijały się przez narządy wewnętrzne i żyły, doprowadzając do śmierci ofiary. Ogony dromeozaurów były usztywnione przez ścięgna, co pomagało utrzymać równowagę w czasie biegu i skoku. Microraptor gui miał nawet ogon zakończony niewielkim „sterem” z piór, co pomagało mu w zwinnym poruszaniu się. Obecność piór udowodniono również u m.in. welociraptora.

Pyroraptor – rodzaj ptakopodobnego późnokredowego teropoda z rodziny dromeozaurów (Dromaeosauridae). Jego nazwa oznaczająca „rabuś olimpijskiego ognia” odnosi się do faktu, że jego skamieniałości znaleziono w czasie igrzysk olimpijskich, po pożarze lasu. Znany z zębów, kości ramienia oraz nogi. Osiągał około 2 metrów długości. Występował na terenach dzisiejszej Francji, w późnej kredzie, ok. 70 mln lat temu. Balaur – rodzaj teropoda z grupy Paraves żyjącego w późnej kredzie na terenie Europy. Został opisany w 2010 roku przez Zoltána Csikiego i współpracowników w oparciu o niekompletny szkielet należący do jednego osobnika, obejmujący kręgi tułowiowe, krzyżowe i ogonowe, znaczną część obręczy barkowej i miednicznej oraz kończyn (EME PV.313). Do rodzaju Balaur przypisano także lewą kość ramienną, paliczki lewej dłoni i kości lewego śródręcza, prawdopodobnie należące do jednego osobnika, o około 45% większego od holotypu. Skamieniałości te odkryto w datowanych na mastrycht osadach formacji Sedeş na terenie Basenu Haţeg (holotyp) i formacji Densuş-Ciula w okręgu Alba (okazy przypisywane) w Rumunii.

Ich życie społeczne pozostaje przedmiotem kontrowersji. Razem ze skamieniałościami roślinożernych tenontozaurów kilkakrotnie znajdowano zęby deinonychów i skamieniałości grup tych drapieżników, które według jednej z interpretacji miały zginąć, atakując większą od siebie ofiarę; odkrycia te przyczyniły się do popularyzacji poglądu, że przynajmniej niektóre gatunki dromeozaurów polowały w zorganizowanych watahach, co umożliwiało im atakowanie nawet kilkakrotnie większych zwierząt. Część naukowców kwestionowała jednak zasadność takiego założenia, twierdząc, że deinonychy mogły równie dobrze skupiać się wokół znalezionej padliny tenontozaurów, a analiza znanych skamieniałości nie pozwala ani na przyjęcie, ani na odrzucenie żadnej z tych hipotez. Roach & Brinkman (2007) wprost zakwestionowali tezę o dromeozaurach współpracujących w stadzie podczas łowów; ich zdaniem, odkryte skamieniałości tych zwierząt wskazują, że ich sposób polowania i żerowania był bardziej zbliżony do tego spotykanego u waranów z Komodo. W myśl tej hipotezy znalezione przy zabitych tenontozaurach skamieniałości deinonychów były w istocie szczątkami osobników, które zostały zabite i częściowo pożarte przez większe osobniki swojego gatunku.

Rahonawis (Rahonavis syn. Rahona) – rodzaj niewielkiego teropoda występującego na terenach północno-zachodniego Madagaskaru w późnej kredzie (83,5–70,6 mln lat temu). Znany z niekompletnego szkieletu (UA 8656) znalezione w kamieniołomie Berivotra (prowincja Mahajanga). Był ptakopodobnym drapieżnikiem, wielkości mniej więcej archeopteryksa. Miał długi kostny ogon i uzębione szczęki.Odrodzenie dinozaurów – krótki okres rewolucyjnych odkryć związanych z dinozaurami, który rozpoczął się w 1960 roku. Spowodował odnowione naukowe i ogólne zainteresowanie dinozaurami. Został wywołany przez nowe wynalazki i dokonane badania, wskazujące na to, że dinozaury mogły być zwierzętami stałocieplnymi, a nie zimnokrwistymi, jak uważano dotychczas.

Li i współpracownicy (2008) opisali skamieniałe tropy dromeozaurów odkryte w prowincji Szantung w Chinach. Ślady pochodzą z wczesnej kredy; należą do dwóch ichnorodzajów – Dromaeopodus (ślady zostawione przez duże zwierzę, porównywalne z achillobatorem) i mniejszego Velociraptorichnus. Autorzy publikacji opisują m.in. reprezentujące ichnorodzaj Dromaeopodus tropy sześciu dromeozaurów. Wszystkie zostały zostawione przez zwierzęta porównywalnej wielkości, idące w jednym kierunku; tropy różnych osobników nie pokrywały się, co więcej – zwierzęta idąc, pozostawały przez cały czas w równej odległości od siebie nawzajem. Zdaniem autorów publikacji, taki układ śladów wskazuje, że dromeozaury, które je zostawiły, nie przechodziły przez teren, na którym odkryto tropy, niezależnie i w pewnych odstępach czasu, ale w tym samym czasie, jako grupa; znalezisko to, jak twierdzą autorzy, dowodzi więc, że przynajmniej niektóre dromeozaury żyły stadnie. Nie dowodzi to automatycznie, że również wspólnie polowały (tropy z Chin nie wskazują, by zwierzęta w chwili zostawiania śladów polowały); autorzy publikacji twierdzą jednak, że takiej możliwości nie można też wykluczyć.

Wariraptor (Variraptor mechinorum) – niepewny rodzaj teropoda, występujący pod koniec kredy na terenach Francji. Nazwa rodzajowa odnosi się do miasta Var, gdzie znaleziono skamieniałości tego dinozaura, a epitet naukowy honoruje odkrywców. Skamieniałości wariraptora początkowo został uznany za należący do elopteryksa – teropoda znanego z fragmentarycznych skamieniałości, odkrytych w Rumunii. Dinozaur ten został opisany na podstawie: dalszego kręgu grzbietowego (MDE – D 168), miednicy (MDE – D 169), pięciu kręgów krzyżowych i kości barkowej ((MDE – D 158). Z czasem przypisano do tego rodzaju również inne kręgi, kość udową oraz kość ramieniową (MDE-D 158). Allain i Taquet uznali z powodu niediagnostycznego wariraptora za nomen dubium – rodzaj niepewny. Jedni uważają wariraptora za chimerę, a inni za synonim pyroraptora. Szacuje się, że osiągał ok. 2 metrów długościUnkwillozaur (Unquillosaurus ceibalii) – teropod z grupy maniraptorów (Maniraptora). Prawdopodobnie należał do rodziny dromeozaurów

Klasyfikacja[ | edytuj kod]

  • Rodzina Dromaeosauridae
  • Atrociraptor
  • Dromaeosauroides
  • Luanchuanraptor
  • Mahakala
  • Pyroraptor
  • ?Unquillosaurus
  • Variraptor
  • podrodzina Dromaeosaurinae
  • Achillobator
  • Adasaurus
  • Dromaeosaurus
  • Utahraptor
  • podrodzina Microraptorinae
  • Bambiraptor
  • Cryptovolans
  • Graciliraptor
  • Hesperonychus
  • Microraptor
  • Sinornithosaurus
  • Tianyuraptor
  • podrodzina Unenlagiinae
  • Austroraptor
  • Buitreraptor
  • Neuquenraptor
  • Rahonavis
  • Shanag
  • Unenlagia
  • podrodzina Velociraptorinae
  • Balaur
  • Deinonychus
  • Linheraptor
  • Saurornitholestes
  • Tsaagan
  • Velociraptor
  • Filogeneza[ | edytuj kod]

    Deinonychus (z tyłu) i Buitreraptor
    Kladogram rodziny Dromaeosauridae według Turnera i współpracowników, 2007

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Zoltán Csiki, Mátyás Vremir, Stephen L. Brusatte, Mark A. Norell. An aberrant island-dwelling theropod dinosaur from the Late Cretaceous of Romania. „Proceedings of the National Academy of Sciences”, 2010. DOI: 10.1073/pnas.1006970107 (ang.). 
    2. Alan H. Turner, Peter J. Makovicky, Mark A. Norell. Feather quill knobs in the dinosaur Velociraptor. „Science”. 317 (5845), s. 1721, 2007. DOI: 10.1126/science.1145076 (ang.). 
    3. W. Desmond Maxwell, John H. Ostrom. Taphonomy and paleobiological implications of Tenontosaurus-Deinonychus associations. „Journal of Vertebrate Paleontology”. 15 (4), s. 707–712, 1995 (ang.). 
    4. Kenneth Carpenter. Evidence of predatory behavior by carnivorous dinosaurs. „Gaia”. 15, s. 135–144, 1998 (ang.). 
    5. Brian T. Roach, Daniel L. Brinkman. A reevaluation of cooperative pack hunting and gregariousness in Deinonychus antirrhopus and other nonavian theropod dinosaurs. „Bulletin of the Peabody Museum of Natural History”. 48 (1), s. 103–138, 2007 (ang.). 
    6. Rihui Li i inni, Behavioral and faunal implications of Early Cretaceous deinonychosaur trackways from China, „Naturwissenschaften”, 3, 95, 2008, s. 185–191, DOI10.1007/s00114-007-0310-7 (ang.).
    7. Alan H. Turner, Diego Pol, Julia A. Clarke, Gregory M. Erickson i inni. A basal dromaeosaurid and size evolution preceding avian flight. „Science”. 317 (5843), s. 1378–1381, 2007. DOI: 10.1126/science.1144066 (ang.). 
    iNaturalist – projekt z zakresu nauki obywatelskiej oraz serwis społecznościowy przyrodników, wolontariuszy oraz biologów oparty na idei nanoszenia na mapy i publikowania obserwacji gatunków roślin, zwierząt i grzybów. Obserwacje (zwykle dokumentowane zdjęciem) mogą zostać opublikowane poprzez stronę internetową oraz aplikację mobilną. Informacje zebrane przez projekt są wartościowym, publicznie dostępnym źródłem danych wykorzystywanym przez różne projekty naukowe, muzea, ogrody botaniczne, parki oraz inne organizacje. Aplikacja i strona internetowa są dostępne w języku angielskim. Alfabetyczna lista polskich nazw rodzajowych zwierząt uznawanych obecnie za dinozaury (z wyjątkiem ptaków). W przypadku braku polskiej nazwy dinozaur jest tu wymieniony pod nazwą systematyczną.




    Warto wiedzieć że... beta

    Encyclopedia of Life (w skrócie EOL, Encyklopedia Życia) – współtworzona przez wielu fachowców, anglojęzyczna, internetowa bezpłatna encyklopedia, której zadaniem jest zebranie informacji o wszystkich opisanych przez naukę gatunkach. Encyklopedia rozpoczęła swoje działanie 26 lutego 2008 r. z 30 000 hasłami. Olbrzymie zainteresowanie (11,5 mln trafień w ciągu 5,5 godz.) spowodowało przeciążenie serwisu i konieczne było przez kilka dni ograniczenie jego funkcjonalności.
    Maniraptory (Maniraptora) – grupa teropodów do której należą m.in.: deinonychozaury, owiraptorozaury, terizinozaury i ptaki.
    Kreda – ostatni okres ery mezozoicznej, trwający około 80 milionów lat (od 145,0 ± 0,8 do 66,0 mln lat temu). Kreda dzieli się na dwie epoki: wczesną kredę i późną kredę. W sensie chronostratygraficznym kreda to system, który dzieli się na dwa oddziały: kredę dolną i kredę górną.
    Luanchuanraptor (Luanchuanraptor henanensis) to nowy dinozaur z rodziny dromeozaurów opisany w 2007 roku przez Lü i współpracowników. Jest pierwszym dromeozaurem znalezionym poza obszarami pustyni Gobi. Nazwa Luanchuanraptor oznacza "Rabuś z Luanchuan".
    Dinozaury (Dinosauria – z stgr. δεινός deinos – straszny, potężny + σαῦρος sauros – jaszczur) – grupa archozaurów (gadów naczelnych), które zdominowały ziemskie ekosystemy na ponad 160 mln lat, pojawiając się w środkowym triasie. Pod koniec okresu kredy, około 65,5 mln lat temu, katastrofalne wymieranie skończyło ich dominację na lądzie na wszystkich kontynentach. Jedna grupa dinozaurów przeżyła do dnia dzisiejszego: większość taksonomów uważa, że współczesne ptaki są dinozaurami z grupy teropodów. Dinosauria obejmuje dwa rzędy: Saurischia (gadziomiedniczne) oraz Ornithischia (ptasiomiedniczne).
    Dromeozaur (Dromaeosaurus) – rodzaj wymarłego teropoda z rodziny dromeozaurów (Dromaeosauridae) żyjącego w późnej kredzie, około 76–70 mln lat temu, na terenach dzisiejszej Ameryki Północnej. Jego nazwa pochodzi od greckich słów δρομευς/dromeus i σαυρος/sauros i oznacza „biegający jaszczur”. Dromeozaury były niewielkimi i jednymi z najbardziej ptakopodobnych teropodów – istnieją dowody pozwalające twierdzić, że były również opierzone. Mimo iż Dromaeosaurus jest pierwszym opisanym przedstawicielem swojej rodziny, ze względu na ubogi materiał kopalny jest także jednym z gorzej poznanych.
    Tianyuraptor – rodzaj teropoda z rodziny dromeozaurów (Dromaeosauridae) żyjącego we wczesnej kredzie na terenie dzisiejszych Chin. Został opisany w oparciu o niemal kompletny szkielet pochodzący z dolnokredowych osadów formacji Yixian w zachodnim Liaoning. Tianyuraptor ostromi był średniej wielkości dromeozaurem o stosunkowo niewielkich widełkach obojczykowych i krótkich kończynach przednich. Miał względnie dużą czaszkę, dłuższą niż kość udowa. Kręgi szyjne są tej samej długości co grzbietowe, co odróżnia Tianyuraptor od innych dromeozaurów z Liaoning, których kręgi szyjne są dłuższe od grzbietowych. Ogon był stosunkowo długi, około 4,8 razy dłuższy od kości udowej. U holotypu i jedynego znanego okazu Tianyuraptor ostromi mierzy on 960 mm długości – tylne kręgi ogonowe nie zachowały się jednak. Holotyp (STM1–3) był w chwili śmierci prawdopodobnie osobnikiem niemal dorosłym, na co wskazuje szereg cech związanych ze zrastaniem się niektórych kości w miarę dojrzewania. Kończyny przednie są stosunkowo bardzo krótkie, stanowiąc 53% długości kończyn tylnych – są proporcjonalnie krótsze niż u niektórych większych dromeozaurów, takich jak krótkoręki Austroraptor. Stosunek długości kończyn przednich do tylnych u będącego podobnej wielkości welociraptora wynosił 0,75. U występujących na obecnych terenach grupy Jehol przedstawicieli Microraptorinae kończyny przednie były znacznie bardziej wydłużone, a u form bardziej zaawansowanych mogły pełnić funkcje aerodynamiczne. Mimo iż Tianyuraptor osiągał większe rozmiary niż Microraptorinae miał podobnie wydłużone kończyny tylne.

    Reklama