• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Don Kichot - powieść



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]
    Przeczytaj także...
    La Mancha – region historyczno-geograficzny w Hiszpanii, wchodzący w skład wspólnoty autonomicznej Kastylia-La Mancha. Znajduje się na południe od Madrytu i obejmuje pięć hiszpańskich prowincji: Albacete, Ciudad Real, Cuenca, Madryt i Toledo. Nazwa regionu pochodzi od arabskiego ma–ansha, co oznacza brak wody.100 najlepszych książek Norweskiego Klubu Książki – lista 100 najważniejszych książek w historii, głównie powieści, która powstała w 2002 roku. 100 pisarzy z 54 krajów zaproponowało po 10 utworów. Lista miała przedstawiać literaturę całego świata, wszystkich kontynentów, kultur i epok historycznych.

    Don Kichote z La Manchy (pełny tytuł: Przemyślny szlachcic Don Kichote z Manchy; hiszp. El ingenioso hidalgo don Quijote de la Mancha) – powieść Miguela de Cervantesa. Pierwsza część utworu została opublikowana w 1605, natomiast druga – w 1615 roku. Powieść opowiada o losach szlachcica, który wpada w obłęd pod wpływem romansów rycerskich i wyrusza w świat jako błędny rycerz, niesiony nieodłączną szczytną chęcią pomagania ludziom i bronienia najsłabszych.

    Orland szalony (Orlando furioso) – epos rycerski napisany przez Ludovico Ariosto, ostatecznie w 46 pieśniach, razem 38 736 linijek (najdłuższy epos europejski), pisany w formie rymowanej oktawy (ottava rima) według wzoru abababcc.Madryt (hiszp. Madrid) – stolica i największe miasto Hiszpanii, położony w środkowej części kraju u podnóża Sierra de Guadarrama (Wyżyna Kastylijska) nad rzeką Manzanares.

    Spis treści

  • 1 Okoliczności powstania i publikacji utworu
  • 1.1 Część pierwsza
  • 1.2 Część druga
  • 1.3 Geneza i inspiracje
  • 1.4 Wersja Avellanedy
  • 2 Zarys treści
  • 2.1 Część pierwsza
  • 2.2 Część druga
  • 3 Forma utworu
  • 4 Miejsce akcji
  • 5 Polskie tłumaczenia "Don Kichota"
  • 6 Zobacz też
  • 7 Przypisy
  • 8 Bibliografia
  • 9 Linki zewnętrzne
  • Sierra Morena – łańcuch górski, stanowiący południową granicę Mesety Iberyjskiej. Powstały w paleogenie, w orogenezie alpejskiej. Bardziej niż o strukturze fałdowej można mówić o kombinacji odkształceń (zginań) i uskoków, z obecnością skał starszych wraz z innymi bardziej plastycznymi i młodymi. Faktycznie jest bardziej formą przejściową między Mesetą a Doliną Gwadalkiwiru niż łańcuchem górskim.Dulcynea z Toboso (hiszp. Dulcinea del Toboso, właściwie Aldonza Lorenzo) - fikcyjna postać z powieści Miguela de Cervantesa Don Kichot. Dama serca Don Kichota z Manczy, obiekt jego urojonego, platonicznego uczucia.

    Okoliczności powstania i publikacji utworu[]

    Część pierwsza[]

    Miguel de Cervantes

    Nie wiadomo dokładnie jak długo trwały prace nad pierwszą częścią powieści. Sam autor wspomina w przedmowie, że utwór powstawał podczas jego pobytu w więzieniu (Cervantes był uwięziony kilkakrotnie, m.in. w 1595 i 1602 roku). Niektórzy badacze wątpią w deklarację autorską, uważając, że Cervantes nie przyznawałby się w przedmowie do tak wstydliwego faktu, jak uwięzienie, jednak pobyty pisarza w więzieniu musiały być powszechnie znane, nie było więc powodu, dla którego miałby je ukrywać. Jeszcze przed publikacją Don Kichot krążył w obiegu rękopiśmiennym. W tej formie zapoznał się z nim m.in. Lope de Vega, który w liście z 14 sierpnia 1604 stwierdził, że nie znajdzie się nigdy człowiek tak głupi, żeby chwalić tę powieść, a samego Cervantesa określił jako najgorszego spośród poetów. Uwagi te były jednak spowodowane nie tyle wartością Don Kichota, ile niechęcią jaką de Vega żywił wobec autora z powodu dwóch złośliwych sonetów z 1600–1602, przypisywanych Cervantesowi. Cervantes odniósł się do nich, wprowadzając w powieści liczne aluzje dotyczące samego de Vegi i hiszpańskiej komedii w ogóle.

    Merlin – jeden z bohaterów legend arturiańskich. Wielki czarodziej. Przyjmuje się, że postać tę wymyślił Geoffrey z Monmouth, przy czym pierwowzorem Merlina był walijski wieszcz i bard – Myrddin. Latynizując to imię, Geoffrey wymyśla formę Merlinus, choć prawidłowa byłaby raczej "Merdinus". Ta ostatnia jednak zbyt kojarzyłaby się z ordynarnym słowem merde. W najbardziej rozpowszechnionej wersji legendy, Merlin był synem inkuba i śmiertelnej kobiety (kambionem) – szatan spłodził go by czynił zło na świecie, lecz Merlin został ochrzczony i wykorzystał odziedziczoną szatańską moc do czynienia dobra. Według innej wersji Merlin był stworzony przez Mab – królową magii – lecz urodziła go kobieta, która potem zmarła.Instrumentacja głoskowa – środek stylistyczny polegający na takim doborze słów w tekście, aby poprzez bliskie sąsiedztwo powtarzających się podobnych głosek nadać mu szczególną wartość brzmieniową i semantyczną. W ten sposób powstaje dodatkowa warstwa estetyczna utworu, często podlegająca odrębnej interpretacji.

    Przywilej na druk utworu w Kastylii został wystawiony w Valladolid 26 września 1604 roku. Powieść została wydana przez Francisca de Robles na początku 1605 roku w Madrycie, w drukarni Juana de la Cruesta. Powieść zdobyła dużą popularność, w tym samym roku ukazało się jej sześć kolejnych wydań oraz nielegalne, pomijające prawa autorskie, wydanie w Lizbonie.

    Łucznik – żołnierz, którego główną bronią był łuk. W dziejach, formacji łuczników używano w wielu armiach i w różnych regionach świata, gdyż wynalazku łuku w historii dokonywano wielokrotnie.Paul Gustave Doré (ur. 6 stycznia 1832 w Strasburgu, zm. 23 stycznia 1883 w Paryżu) – francuski grafik, malarz, ilustrator i rzeźbiarz.

    Część druga[]

    Nie wiadomo dokładnie, kiedy Cervantes pracował nad drugą częścią utworu. Prawdopodobnie niektóre fragmenty powstawały już w 1611 roku, inne natomiast w 1614.

    Druga część Don Kichota napisana przez Cervantesa ukazała się w 1615 roku i była dedykowana hrabiemu de Lemos.

    Geneza i inspiracje[]

    Według deklaracji Cervantesa z przedmowy do Don Kichota, utwór miał służyć krytyce literatury rycerskiej. Literatura sławiąca średniowieczne rycerstwo, rodzima lub adaptowana z literatur zagranicznych, była ówcześnie bardzo popularna w Hiszpanii i cieszyła się dużą poczytnością. Była wielokrotnie krytykowana, jako potencjalnie szkodliwa dla czytelnika, oparta na nieprawdopodobieństwach i cudowności. Krytykowali ją m.in. Luis Vives (Institución de la mujer cristiana), Juan de Valdés (Diàlogo de la Lengua), Juan de Mal Lara i Luis de Leon. O szkodliwości takich utworów krążyły również liczne anegdoty: Luiz Zapata opisywał przypadek człowieka, który wyruszył w podróż, mającą na celu powtórzenie przygód z Orlanda szalonego, krążyła też opowieść o studencie, który zaatakował szpadą wyimaginowanych chłopów, napadających na rycerza. Do utworów mogących zainspirować Cervantesa, zalicza się też anonimowe interludium Entremés de los romances, opowiadające o robotniku, który oszalał pod wpływem romansów rycerskich. Mimo, że interludium to wykazuje szereg zbieżności z Don Kichotem, to jednak nie wiadomo, czy powstało ono przed 1602, a więc czy mogło rzeczywiście służyć jako źródło do powieści Cervantesa.

    Saragossa (hiszp. Zaragoza) – miasto w północno-wschodniej Hiszpanii, przy ujściu rzeki Huerva i Gallego do Ebro, 700 tysięcy mieszkańców (2010), piąte co do wielkości miasto Hiszpanii. Stolica regionu Aragonia i prowincji Saragossa. Ośrodek przemysłowy, handlowy, naukowy, kulturalny i turystyczny.Lope de Vega; właściwie Félix Lope de Vega y Carpio (ur. 25 listopada 1562 w Madrycie, zm. 27 sierpnia 1635 tamże) – dramatopisarz hiszpańskiego baroku, twórca lirycznego dramatu hiszpańskiego, w którym tragizm splatał się z komizmem, a realizm z fantastyką. W sposób mistrzowski budował intrygę swoich utworów i portrety bohaterów. Napisał około 2200 sztuk, z których zachowało się 500, w większości opartych na historii i legendach ludowych. Biorąc pod uwagę ilość napisanych przez niego dzieł, jest jednym z najbardziej płodnych autorów literatury światowej.

    Oprócz literatury rycerskiej w ogóle, w Don Kichocie sparodiowane zostały konkretne utwory. Najsilniej sparodiowany został Amadis (m.in. kult dla ukochanej damy oraz wątek umartwiania się w górskiej pustelni). Cervantes posłużył się również powieścią El caballero Cifar oraz romansem Przewaga Esplanadiana.

    Wersja Avellanedy[]

    Don Kichote na ilustracji wykonanej do powieści przez Gustave'a Doré

    Latem 1614 Cervantes pisał prawdopodobnie rozdział LIX drugiej części powieści. Wtedy to dowiedział się o publikacji w Tarragonie kontynuacji Don Kichota, napisanej przez Alonzo Fernandeza de Avellaneda. W przedmowie do tego utworu de Avellaneda zaatakował Cervantesa, opisując go jako starego, samotnego kalekę i krytykując go za atakowanie de Vegi. Ponadto sama kontynuacja napisana przez Avellanedę stanowiła parodię Don Kichota – podkreślane są wulgarne cechy postaci, rysy psychologiczne bohaterów są zubożone, przeważa komizm o charakterze fizjologicznym.

    Miguel de Cervantes y Saavedra (ur. 29 września 1547 w Alcalá de Henares, zm. 22 kwietnia 1616 w Madrycie) – barokowy pisarz hiszpański, najlepiej znany jako autor powieści El ingenioso hidalgo Don Quijote de la Mancha (Przemyślny szlachcic Don Kichote z Manczy).Amadis z Walii (hiszp. Amadis de Gaula) – anonimowy hiszpański romans rycerski, uznawany za arcydzieło gatunku, opublikowany po raz pierwszy w Saragossie w 1508 roku pod tytułem Los cuatro libros de virtuoso caballero Amadis de Gaula (Cztery księgi o cnotliwym kawalerze Amadisie z Walii), nakładem Garcii Ordoňeza de Montavalo. Sam utwór jest jednak prawdopodobnie dużo wcześniejszy niż jego wydanie – wątek Amadisa jest znany w Hiszpanii już w XIV wieku. Wątek ten pochodzi prawodopodobnie z romansu bretońskiego, który przenikał do Hiszpanii z Włoch, Francji i Portugalii.

    Ta publikacja wywarła znaczny wpływ na kontynuację pisaną przez Cervantesa. Pisarz poprzedził ją przedmową, odpierającą zarzuty plagiatora, wprowadził również w treść powieści motyw literackiego falsyfikatu – Don Kichot i Sancho dowiadują się o powieści Avellanedy, spotykają też w karczmie szlachcica w niej przedstawionego; bohaterowie stanowczo odżegnują się od przedstawionej przez plagiatora wersji wydarzeń, a wspomnianemu szlachcicowi każą przysiąc, że wydarzenia opisane przez Avellanedę są nieprawdziwe. Fałszywa kontynuacja miała również wpływ na trasę podróży bohaterów – w pierwszej części utworu Cervantes zapowiedział, że udadzą się oni do Saragossy, ale ponieważ wysłał ich tam Avellaneda, zdecydował się na skierowanie ich do Barcelony. Konstantin N. Dierżawin twierdzi również, że utwór Avellaneda spowodował znaczącą zmianę tonu w końcowej części Don Kichota (rozdziały LIV–LXXIV) – według niego pod wpływem obniżenia tonu i wprowadzenia akcentów parodystycznych przez naśladowcę, Cervantes zdecydował się na wprowadzenie do powieści pierwiastków melancholijnych, pogłębił też wzruszającą część natury głównego bohatera. Badacz zwraca m.in. uwagę na wątek pobytu na dworze możnych w obu utworach – u Avellanedy żarty jakie możni stroją z Don Kichota i spotykające go upokorzenia mają wydźwięk komiczny, natomiast podobny epizod u Cervantesa (Don Kichot u pary książęcej) kończy się powrotem bohaterów i wykazaniem przez nich niesprawiedliwości tkwiącej w śmianiu się z szaleńca. Dierżawin podejrzewa również, że większa ilość wypowiedzi o charakterze filozoficznym, jakie w drugiej części wygłasza Don Kichot, mogła wynikać z polemiki ideowej z Avellanedą.

    Poganiacz – zawód, osoba poganiająca zwierzęta pociągowe i juczne w celach zarobkowych, także opiekun tych zwierząt.Topografia (z gr.: τόπος topo-, "miejsce" i γράφω graphia, "opisywanie") – dział geografii zajmujący się badaniem kształtu i rysów (cech) powierzchni Ziemi lub innych planet, księżyców i planetoid.

    Utwór Avellanedy mógł również mieć wpływ na zakończenie utworu – być może uśmiercenie bohatera nie leżało w pierwotnych planach autora, a było jedynie sposobem w jaki Cervantes próbował zapobiec pojawianiu się kolejnych naśladownictw i kontynuacji.

    Prawdziwa tożsamość de Avellanedy pozostaje do dziś nieustalona, przypuszcza się jedynie, że mógł być jednym z dramatopisarzy z kręgu Lope de Vegi. Niektórzy badacze podejrzewają ponadto, że jego personalia mogły być znane Cervantesowi.

    Valladolid ([baʎaðoˈlið], wym. uproszcz. [baljadoˈli]) – miasto w środkowej Hiszpanii, stolica wspólnoty autonomicznej Kastylia i León oraz prowincji Valladolid, 321 tys. mieszkańców (2005); położone nad rzeką Pisuerga (dopływ Duero). Ważny ośrodek przemysłowy, handlowy i kulturalny oraz węzeł komunikacyjny. Miasto posiada wiele zabytków i obiektów o charakterze turystycznym.Kastylia (hiszp. Castilla) – kraina historyczna w środkowej Hiszpanii na rozległym płaskowyżu Meseta na wysokości 600-1000 m n.p.m. Nazwa pochodzi od licznych zamków występujących w jej granicach w średniowieczu. Kastylia była kolebką języka kastylijskiego, który jest utożsamiany ze współczesnym językiem hiszpańskim. Jest otoczona łańcuchami górskimi, a środkiem biegnie pasmo górskie Gór Kastylijskich (Kordyliera Centralna ze szczytem Almanzor - 2592 m) do 2600 m n.p.m. Góry te dzielą Kastylię na dwie części: Starą Kastylię (Castilla la Vieja) i Nową Kastylię (Castilla la Nueva).


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Sonet – kunsztowna kompozycja poetyckiego utworu literackiego, która złożona jest z 14 wersów zgrupowanych w dwóch czterowierszach (tetrastychach), rymowanych zwykle abba abba i dwóch trójwierszach (tercynach). Pierwsza zwrotka zwykle opisuje temat, druga odnosi go do podmiotu wiersza, a tercyny zawierają refleksję na jego temat.
    Romans dworski (inaczej romans rycerski) to utwór o wykwintnym stylu, przedstawiający niezwykłe przygody i miłosne przeżycia rycerzy, którzy kochają i cierpią dla wybranej damy serca.
    Powieść łotrzykowska (hiszp. novela picaresca) – powieść pikarejska, szelmowska. Romans awanturniczy przedstawiający losy przebiegłego i pomysłowego włóczęgi-oszusta, ukazujący zarazem satyryczny obraz epoki; wyrosła z plebejskich opowieści o Sowizdrzale.
    Maurowie, w czasach dzisiejszych mieszkańcy Mauretanii, części Algierii i Maroka, w średniowieczu zamieszkiwali znaczne partie Półwyspu Iberyjskiego, wywierając ogromny wpływ na kulturę i architekturę dzisiejszej Hiszpanii i Portugalii.
    Komizm (gr.) – kategoria estetyczna, określająca właściwości zjawisk zdolnych wywołać śmiech oraz okoliczności, w jakich dochodzi do powstania tej reakcji. Istnieje wiele poglądów w kwestii źródeł efektu komicznego, na ogół przyjmuje się, że jego istota polega na ujawnianiu zaskakującej sprzeczności, kontrastu, będących wynikiem przedstawienia osób, sytuacji odbiegających od oczekiwań odbiorcy.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.056 sek.