• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Dolina Parzychwost

    Przeczytaj także...
    Język słowacki (słow. slovenský jazyk, też slovenčina) należy do zachodniosłowiańskiej grupy językowej. Językiem tym posługuje się ponad 6 mln osób – przede wszystkim na Słowacji i w należącej do Serbii Wojwodinie, gdzie jest jednym z języków urzędowych. Używają go także Słowacy mieszkający w Polsce, Rumunii, na Węgrzech, w USA i Kanadzie. W Polsce język słowacki mógł być zdawany na maturze jako jeden z języków nowożytnych.Nowa Hala lub Nowa Hola (słow. Nova Hola) – dawna polana w Dolinie Głębokiej (odnoga doliny Parzychwost) w słowackich Tatrach Zachodnich. Znajduje się na wysokości około 1400 m na upłazie na podnóżach Płaczliwego i u podnóży Głębokiego Żlebu. Wypasała tutaj miejscowość Jałowiec i dawniej stał na polanie szałas. Jak podaje Józef Nyka, w Dolinie Jałowieckiej (Dolina Głęboka jest jej odgałęzieniem 2. stopnia) „około 1925 na halach spędzało lato 1220 owiec, liczne stada źrebiąt oraz wołów, razem z którymi pasły się również konie”. Z polany widok na otoczenie Doliny Głębokiej i doliny Parzychwost. Przez polanę prowadzi szlak turystyczny, jednak ruch turystyczny jest tutaj znikomy. Po zniesieniu wypasu polana już niemal całkowicie zarosła lasem. Na polskiej mapie jest zaznaczona już jako polana zarośnięta.
    Rozdroże do Parzychwostu lub rozdroże pod Łyścem – rozdroże szlaków turystycznych w Dolinie Jałowieckiej w słowackich Tatrach Zachodnich. Znajduje się na wysokości 1010 m n.p.m. u południowych podnóży Małego Łyśca, w miejscu, w którym Dolina Jałowiecka rozgałęzia się na dwie główne odnogi: zachodnią Dolinę Bobrowiecką i wschodnią dolinę Parzychwost. Pierwsza nazwa jest tłumaczeniem ze słowackiej nazwy podanej na polskiej mapie (Rázcestie do Parichvostu), druga tłumaczeniem nazwy podanej na słowackich tabliczkach szlaków turystycznych (Rázcestie pod Lyscom) i na słowackiej mapie (Pod Lyscom). Rozdroże szlaków znajduje się w lesie, po wschodniej stronie Jałowieckiego Potoku, dość wysoko nad doliną potoku Parzychwost. Natomiast po zachodniej stronie Jałowieckiego Potoku znajduje się wiata. Wędrując Doliną Jałowiecką na Palenicę, przy rozdrożu pod Łyścem trzykrotnie mostkami przekracza się wszystkie trzy potoki.
    Dolina Parzychwost. W dole dawna polana Parzychwost
    Dolina Parzychwost

    Dolina Parzychwost (słow. dolina Parichvost) – dolina w słowackich Tatrach Zachodnich będąca największym odgałęzieniem Doliny Jałowieckiej.

    Banówka (słow. Baníkov, 2178 m n.p.m.) – szczyt leżący w grani głównej Tatr Zachodnich. Znajduje się pomiędzy szczytem Pachoł (2167 m), oddzielony od niego Banikowską Przełęczą (2040 m), a Hrubą Kopą (2166 m), od której oddziela go Przełęcz nad Zawratami.Parzychwost (słow. Parichvost) – potok w słowackich Tatrach Zachodnich spływający doliną Parzychwost. Jest jednym z dwóch źródłowych potoków Jałowieckiego Potoku (drugim jest Potok z Polany). Takie jest ujęcie w polskich źródłach. Na słowackiej mapie jednak potok ten uważany jest za jedyny źródłowy ciek Jałowieckiego Potoku i nosi nazwę Jalovecký potok.

    Topografia[]

    Odgałęzia się od Doliny Jałowieckiej na wysokości około 1000 m pod Małym Łyścem i podnosi w północno-wschodnim kierunku, górą podchodząc pod główną grań Tatr Zachodnich. Dolina Parzychwost ma jedną, orograficznie prawą odnogę – Dolinę Głęboką. Jeśli potraktować dolinę Parzychwost oddzielnie, z wyłączeniem Doliny Głębokiej, to orograficznie prawe jej obramowanie tworzą stoki Małego Łyśca, północno-zachodni grzbiet odchodzący od Płaczliwego (Zawraty), grzbiet od Płaczliwego do Pachoła, odcinek grani głównej od Pachoła po Banówkę, boczny grzbiet odchodzący od Banówki po Rosochę i zachodni grzbiet Rosochy opadający do Trnaca.

    Płaczliwe (słow. Plačlivé nad Vrecom) – kulminacja w krótkiej zachodniej grańce Pachoła (2167 m) w słowackich Tatrach Zachodnich. Na kulminacji tej grań rozgałęzia się na dwa ramiona: zachodnie z odchyleniem na południe i południowo-zachodnie. Pomiędzy nimi znajduje się Głęboki Żleb opadający do Doliny Głębokiej. Grzbiet zachodni oddziela ten żleb od kotła lodowcowego Głęboki Worek (Vrece) – najwyższej części Doliny Głębokiej – zaś grzbiet południowo-zachodni oddziela Głęboki Żleb od doliny Parzychwost.Pachoł, Pachola (słow. Pachoľa) – znajdujący się w grani głównej Tatr Zachodnich szczyt o wysokości 2167 m. Położony jest w tej grani pomiędzy Banówką (2178 m), od której oddziela go Banikowska Przełęcz (2040 m), a Spaloną Kopą (2083 m), od której oddziela go niewielka Spalona Przełęcz (2055 m). Wznosi się ponad dziką, wypełnioną rumowiskiem skalnym Doliną Spaloną, doliną Parzychwost i polodowcowym kotłem Głęboki Worek w Dolinie Głębokiej. Na Pachole następuje załamanie grani głównej, zmienia ona tu kierunek z południowego wschodu na północny wschód. Pachoł jest też zwornikiem. W zachodnim kierunku odchodzi od niego krótka grańka, zakończona kulminacją Płaczliwego rozgałęziającą się na dwie odnogi: południowo-zachodnią Zawraty i zachodnią z lekkim odchyleniem na południe. Pomiędzy nimi znajduje się Głęboki Żleb.

    Opis doliny[]

    Dolina Parzychwost ma długość 3 km i wznosi się od 1000 po 2178 m n.p.m., więc ma dużą deniwelację względną (1178 m) przy stosunkowo niedużej długości. Początkowy odcinek głównego ciągu doliny Parzychwost jest łagodny, ale górny pod Zawratami jest bardzo stromy. Doliną schodzą lawiny, w jednej z nich właśnie tutaj w marcu 1995 roku ponieśli śmierć ekolog i polityk, minister ochrony środowiska w czechosłowackim rządzie Josef Vavroušek i jego 20-letnia córka. Przyspieszyło to decyzję o otwarciu Symbolicznego Cmentarza Ofiar Tatr Zachodnich przy Schronisku Żarskim.

    Zawraty (słow. Závraty) – grzbiet w dolinie Parzychwost w słowackich Tatrach Zachodnich. Nazwą tą określa się górną część grzbietu odbiegającego od grzbietu Płaczliwe w południowo-zachodnim kierunku, a szczególnie orograficznie lewe jego stoki opadające do doliny Parzychwostu. Zawraty oddzielają górną część tej doliny od jej odgałęzienia – Doliny Głębokiej, a dokładniej Głębokiego Żlebu.Schronisko Żarskie (słow. Žiarska chata, chata v Žiarskej doline) – schronisko turystyczne w słowackich Tatrach Zachodnich, położone na wysokości 1280 m w Dolinie Żarskiej. Schronisko dysponuje 40 miejscami noclegowymi w pokojach 2- i 4-osobowych. W schronisku są jadalnia, bufet, oświetlenie elektryczne.

    Dawniej dolina nazywana była Doliną Wielką, pod taką nazwą występuje w pisanych źródłach już w 1640 r. Była dawniej wypasana. Pozostałością dawnego pasterstwa są zarastające lub już zarośnięte polany: polana Parzychwost, Nowa Hala i Praszywe. Dnem doliny płynie potok Parzychwost.

    Polana Parzychwost (słow. Parichvost) – polana w dolinie Parzychwost (odnodze Doliny Jałowieckiej) w słowackich Tatrach Zachodnich. Znajduje się w dolinie potoku Parzychwost, powyżej ujścia Doliny Głębokiej. Wypasali tutaj mieszkańcy miejscowości Jałowiec. Józef Nyka tak pisze o dolinie Parzychwost: kiedyś były to …głuche lasy, bezludne perci, stada wielkorogich wołów na halach …. Około 1925 na halach spędzało lato 1220 owiec, liczne stada źrebiąt oraz wołów, razem z którymi pasły się również konie (liczby odnoszą się do całej Doliny Jałowieckiej). Zasadniczo zmieniło się tutaj jedno – zlikwidowano wypas, wskutek czego dawne polany i hale w większości zarosły lasem. Lasy nadal są głuche (tylko jest ich jeszcze więcej), a perci nadal bezludne; ruch turystyczny w dolinie Parzychwost jest bowiem niewielki.Zofia Radwańska-Paryska (ur. 3 maja 1901 w Warszawie, zm. 24 października 2001 w Zakopanem) – botaniczka, taterniczka, pisarka. Żona i współtowarzyszka pracy Witolda Henryka Paryskiego.

    Turystyka[]

    Dolina jest dostępna turystycznie. Szlaki turystyczne prowadzą zarówno głównym ciągiem doliny Parzychwost, jak i jej odnogą, Doliną Głęboką. Końcowy odcinek niebieskiego szlaku wspinającego się na Banikowską Przełęcz przez Zawraty należy do jednego z najbardziej stromych w całych Tatrach. Szlaki wiodące doliną Parzychwost i Doliną Głęboką są rzadko odwiedzane przez turystów, chociaż – jak o dolinie Parzychwost Józef Nyka pisze w swoim przewodniku Tatry słowackie – jest to jeden z najładniejszych pod względem krajobrazowym i przyrodniczym szlaków Tatr Zachodnich.

    Praszywe (słow. Prašivé) – rozdroże szlaków turystycznych w dolinie Parzychwostu (odnoga Doliny Jałowieckiej) w słowackich Tatrach Zachodnich. Znajduje się na wysokości 1148 m u wylotu Doliny Głębokiej do doliny Parzychwostu. Dawniej poniżej tego rozdroża, na lewym (południowym) zboczu potoku Parzychwost istniała polana Praszywe (Prasiva). Po zniesieniu wypasu polana zarosła całkowicie i obecnie nie ma już po niej śladu.Pośrednia Salatyńska Przełęcz – znajdująca się na wysokości 2012 m n.p.m. niewielka przełęcz w słowackich Tatrach Zachodnich, pomiędzy Salatyńskim Wierchem (2048 m) a Małym Salatynem (2046 m). Obydwa te szczyty znajdują się w grani głównej w odległości zaledwie 200 m od siebie (w prostej linii). Północno-zachodnie zbocza przełęczy opadają stromo do Doliny Salatyńskiej (bocznego odgałęzienia Doliny Rohackiej), przeciwległe zbocza południowo-wschodnie do Żlebu pod Wałowiec. Rejon przełęczy to łagodne i trawiaste siodło, dawniej był wypasany, podobnie jak i sąsiednie szczyty. Tereny te wchodziły w skład hali Salatyn i od nazwy tej hali pochodzi nazwa przełęczy i wznoszących się nad nią szczytów.

    Szlaki turystyczne[]

    Szlak zielony – zielony: rozdroże do Parzychwostu – Praszywe – Dolina Głęboka – Pośrednia Salatyńska Przełęcz. Czas przejścia: 2:30 h, ↓ 2:10 h Szlak niebieski – niebieski: Rozdroże do Parzychwostu – Praszywe – dolina Parzychwost – Banikowska Przełęcz. Czas przejścia: 2:30 h, ↓ 2 h.

    Obydwa szlaki czynne są tylko w sezonie od 16 czerwca do 31 października.

    Pasterstwo – rodzaj gospodarki występujący na obszarach, gdzie uprawa roli jest niemożliwa lub nieopłacalna (głównie zaliczyć do nich można obszary górskie, stepowe, tundrę, itp.). Polega na ekstensywnym chowie zwierząt stadnych takich jak owce, bydło domowe, kozy, trzoda chlewna, bawoły, konie, jaki, lamy, osły, renifery, z wykorzystaniem naturalnych pastwisk, często sezonowych.Szlak turystyczny – trasa wycieczkowa oznaczona specjalnymi symbolami wyznaczającymi jej przebieg i ułatwiającymi odnalezienie właściwej drogi.

    Przypisy

    1. Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wydawnictwo Górskie, 2004. ISBN 83-7104-009-1.
    2. Zasady pisowni i interpunkcji, 18.24.1. PWN. [dostęp 2012-05-25].
    3. Marian Kunicki, Tadeusz Szczerba: Tatry Zachodnie. Słowacja. Kraków: PTTK „Kraj”, 1992. ISBN 83-7005-248-7.
    4. Józef Nyka: Tatry słowackie. Przewodnik. Wyd. II. Latchorzew: Wyd. Trawers, 1998. ISBN 83-901580-8-6.
    5. Tatry Zachodnie słowackie i polskie. Mapa turystyczna 1:25 000. Warszawa: Wyd. Kartograficzne Polkart Anna Siwicka, 2009/10. ISBN 83-87873-36-5.


    Mały Łysiec (słow. Malý Lysec) – szczyt o wysokości 1697 m w słowackich Tatrach Zachodnich, znajdujący się w bocznej grani odbiegającej od Małego Salatyna w południowo-zachodnim kierunku. Taką nazwę podaje polska mapa turystyczna. Na słowackiej mapie szczyt ten nosi nazwę Jalovská hora, co w tłumaczeniu na język polski oznacza Jałowiecką Górę. Mały Łysiec (lub według słowackiej wersji Jalovská hora) znajduje się w zakończeniu tej grani, od Wielkiego Łyśca oddzielony jest płytką przełęczą. Południowe stoki Małego Łyśca (na polskiej mapie turystycznej opisane jako Bobrovecka hora) opadają do miejsca, w którym Dolina Jałowiecka rozgałęzia się na Dolinę Bobrowiecką i dolinę Parzychwost. Względna wysokość szczytu nad dnem Doliny Jałowieckiej wynosi 687 m. Mały Łysiec wznosi się nad 4 dolinami: Jałowiecką, Bobrowiecką, Parzychwostem oraz Doliną Głęboką (odgałęzienie doliny Parzychwost). Jego strome i skaliste stoki porasta las, a partie wierzchołkowe kosodrzewina. Kilka strumyków spływających żlebami z jego stoków zasila Potok z Polany lub Parzychwost. Jednym z tych żlebów schodzą czasami lawiny. Na polskiej mapie nie ma on nazwy, na słowackiej podpisany jest jako Pivnice.Banikowska Przełęcz (słow. Baníkovské sedlo) – znajdująca się na wysokości 2040 m n.p.m. przełęcz w grani głównej Tatr Zachodnich pomiędzy Banówką (2178 m) a Pachołem (2167 m). Północno-wschodnie stoki spod przełęczy opadają do polodowcowego kotła Doliny Spalonej, stoki południowo-zachodnie zaś do Doliny Parzychwost.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Józef Nyka (ur. 5 grudnia 1924 w Łysininie k. Żnina) – alpinista, taternik, popularyzator alpinizmu i turystyki górskiej, autor wielu przewodników turystycznych po polskich górach. Ma na koncie szereg najwyższej klasy przejść dróg i pierwszych przejść w Tatrach oraz w Dolomitach. Członek honorowy prestiżowych międzynarodowych organizacji alpinistycznych i górskich, między innymi Polskiego Związku Alpinizmu.
    Witold Henryk Paryski (ur. 10 września 1909 w Pittsburgh w stanie Pensylwania, USA, zm. 16 grudnia 2000 r. w Zakopanem) – krajoznawca, taternik, przewodnik tatrzański i ratownik TOPR-u, alpinista, działacz ochrony przyrody, absolwent medycyny, autor wielu prac o Tatrach i Podtatrzu. Autor przewodnika taternickiego Tatry Wysokie oraz (razem z żoną Zofią Radwańską-Paryską) Wielkiej encyklopedii tatrzańskiej.
    Rosocha (słow. Rázsocha, Ráztoka) – rosochaty szczyt o wysokości 1947 m w słowackich Tatrach Zachodnich. Znajduje się w południowej części bocznej grani Rosochy, która od Banówki w grani głównej odbiega w południowym kierunku. Z granią tą Rosocha łączy się poprzez płytką Pasterską Przełęcz (ok. 1885 m). Grań Rosochy rozczłonkowana jest na kilka grzbietów i od tego rozczłonkowania pochodzi prawdopodobnie słowacka nazwa góry. Druga słowacka nazwa (Ráztoka) to prawdopodobnie pomyłka kartografów.
    Wydawnictwo Naukowe PWN SA – wydawnictwo z siedzibą w Warszawie, założone w 1951, w obecnej formie prawnej działające od 1997. Wydawnictwo Naukowe PWN SA stanowi jednostkę dominującą Grupy kapitałowej PWN, w skład której wchodzi kilkanaście przedsiębiorstw, głównie wydawnictw.
    Lawina – gwałtowna utrata stabilności i przemieszczanie się: spadanie, staczanie lub ześlizgiwanie się ze stoku górskiego mas śniegu, lodu, gleby / gruntu, materiału skalnego, bądź ich mieszaniny (ruch jednego typu materiału z reguły powoduje ruch innego typu materiału znajdującego się na zboczu). Lawina jest najgwałtowniejszą postacią ruchów masowych i stanowi olbrzymie zagrożenie dla ludzi i ich otoczenia oraz infrastruktury. Występowanie lawin można jednak w pewnym stopniu przewidywać, a moment ich uruchomienia monitorować (np. przy wykorzystaniu geofonów jako systemu wczesnego ostrzegania, przy założeniu, że lawina powstaje w pewnej stałej strefie. Ewentualnie można monitorować szlaki schodzenia lawin, które są definiowane rzeźbą terenu. Jest to powszechna praktyka np. na terenach alpejskich).
    Symboliczny Cmentarz Ofiar Tatr Zachodnich (słow. Symbolický cintorín) – symboliczny cmentarz poświęcony ofiarom Tatr Zachodnich, ludziom, którzy zginęli tutaj w wyniku np. lawin czy innych wypadków górskich.
    Tatry Zachodnie (514.52; słow. Západné Tatry, dawniej Liptovské hole, Liptovské Tatry, niem. Liptauer Alpen, Liptauer Tatra, Liptauer Hochgebirge, Arva-Liptauer Hochgebirge, Westliche Tatra, węg. Liptói-Tátra) – największa, zachodnia część Tatr położona w Polsce i na Słowacji. Nazwa rozpowszechniła się w polskiej literaturze dopiero po 1868, dawniej używano także nazw: Hale Liptowskie, Hale Liptowsko-Orawskie, Hale Liptowsko-Nowotarskie.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.037 sek.