• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Dolina Jaworowa



    Podstrony: 1 [2] [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Język słowacki (słow. slovenský jazyk, też slovenčina) należy do zachodniosłowiańskiej grupy językowej. Językiem tym posługuje się ponad 6 mln osób – przede wszystkim na Słowacji i w należącej do Serbii Wojwodinie, gdzie jest jednym z języków urzędowych. Używają go także Słowacy mieszkający w Polsce, Rumunii, na Węgrzech, w USA i Kanadzie. W Polsce język słowacki mógł być zdawany na maturze jako jeden z języków nowożytnych.Era mezozoiczna, mezozoik – era która rozpoczęła się od wielkiego wymierania pod koniec permu, a skończyła zagładą wielkich gadów, pod koniec kredy (patrz tabelka), znanego jako wymieranie kredowe. Era mezozoiczna trwała dwa razy krócej niż paleozoiczna, bo tylko 170 milionów lat. Dzieli się ją na trzy okresy: trias, jurę i kredę.
    Dolina Czarna Jaworowa
    Dolina Zadnia Jaworowa. W tle Murań i Nowy Wierch
    Jaworowy Mur nad Doliną Zadnią Jaworową

    Dolina Jaworowa (słow. Javorová dolina, niem. Javorovatal, Uhrngärtner Grund, Ahorntal, węg. Javorova-völgy, Jávor-völgy) – duża (ok. 10 km długości, 40 km² powierzchni), silnie rozgałęziona walna dolina tatrzańska położona na terenie Słowacji, po północnej stronie Tatr Wysokich.

    Śnieżny Szczyt (słow. Snehový štít, niem. Schneespitze, węg. Hó-csúcs, 2465 lub 2467 m n.p.m.) – zwornikowy wierzchołek w głównej grani Tatr Wysokich, w ich słowackiej części. Znajduje się na północny wschód od masywu Lodowego Szczytu, oddzielony od Lodowego Zwornika Wyżnią Lodową Przełęczą (Vyšné Ľadové sedlo). Z drugiej strony Śnieżny Szczyt graniczy z Niżnim Baranim Zwornikiem (Nižná Barania strážnica) w masywie Baranich Rogów (Baranie rohy), oddzielony jest od niego Śnieżną Przełęczą (Ľadové sedlo).Czarna Góra – wieś spiska w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie tatrzańskim, w gminie Bukowina Tatrzańska, nad Białką. Wieś połozona w historycznym regionie – na Spiszu (w części północnej – Zamagurzu).

    Topografia[ | edytuj kod]

    Wylot doliny znajduje się na wysokości ok. 1000 m n.p.m., w pobliżu Jaworzyny Tatrzańskiej (Tatranská Javorina), najbardziej na północ wysuniętej osady tatrzańskiej na Słowacji, położonej pod zachodnimi zboczami Tatr Bielskich, nad brzegiem Jaworowego Potoku (Javorinka). Dolina wznosi się w kierunku południowym, przechodząc pod koniec w tarasowo ukształtowane górne piętro zwane Doliną Zadnią Jaworową (Zadná Javorová dolina). W Dolinie Zadniej Jaworowej główna oś doliny skręca w kierunku wschodnim, podchodząc pod Lodową Przełęcz (Sedielko, 2376 m). Najwyższym punktem w otoczeniu doliny jest wierzchołek Lodowego Szczytu (Ľadový štít) – 2627 m.

    Zielona Przełęcz (słow. Sedlo nad Zeleným, niem. Sattel über dem Grünensee, węg. Zöldtavi nyereg) – przełęcz położona na wysokości ok. 2038 m n.p.m. w słowackich Tatrach Wysokich, w bocznej grani odchodzącej od Małego Jaworowego Szczytu. Znajduje się w grupie Jaworowych Wierchów, pomiędzy Zielonym Wierchem Jaworowym a Zieloną Czubą. Jest to szeroka, trawiasta przełęcz wcinająca się w Jaworową Grań. Dla taterników stanowi dogodny dostęp do tej grani. Nie przechodzą przez nią żadne znakowane szlaki turystyczne, więc nie jest dostępna dla zwykłych turystów.Czerwona Turnia (słow. Belasá veža, dawniej Modrá veža, niem. Blauseeturm, węg. Kéktavi-torony, 2290 m n.p.m.) – turnia w głównej grani Tatr. Od Modrej Turni oddzielona przełęczą Modra Ławka, a od Jagnięcego Szczytu – Kołową Przełęczą. Powyżej Kołowej Przełęczy w północnej grani znajduje się jeszcze Czerwona Szczerbina. Na wschód od szczytu Czerwonej Turni odchodzi Jastrzębia Grań, kończąca się na Jastrzębiej Turni. Od pierwszego szczytu w tej grani, Małego Kołowego Szczytu, Czerwona Turnia oddzielona jest Czerwoną Przełączką.

    Dolina Jaworowa graniczy:

  • od zachodu z Doliną Białki i jej główną gałęzią – Doliną Białej Wody (Bielovodská dolina); rozdziela je północno-zachodnie ramię Szerokiej Jaworzyńskiej (Široká, 2210 m) wznoszące się od Gombosiego Wierchu (Gombošov vrch, 1194 m) przez Karczmarski Wierch (Skalka, 1438 m), Golicę (Holica, 1628 m), Zadnią Kopę (Zadná kopa, 1674 m), Horwacki Wierch (Horvátov vrch, 1902 m) i Spismichałową Czubę (Zámky, 2010 m) po główny wierzchołek Szerokiej Jaworzyńskiej (2210 m), a następnie Jaworowa Grań (Javorový hrebeň), dzieląca się na Jaworowe Wierchy i Jaworowe Turnie (Javorové veže), zakończona Małym Jaworowym Szczytem (Malý Javorový štít, 2380 m)
  • od południa z Doliną Staroleśną (Veľká Studená dolina); rozdziela je główna grań Tatr od Małego Jaworowego Szczytu przez Jaworowy Szczyt (Javorový štít, 2418 m) i Ostry Szczyt (Ostrý štít, 2367 m) do Małego Lodowego Szczytu (Široká veža, 2462 m)
  • od południowego wschodu z Doliną Małej Zimnej Wody (Malá Studená dolina); rozdziela je główna grań Tatr od Małego Lodowego Szczytu przez Lodową Kopę (Malý Ľadový štít, 2603 m), Lodowy Szczyt (Ľadový štít, 2627 m), Śnieżny Szczyt (Snehový štít, 2465 m) do Wyżniego Baraniego Zwornika (Vyšná Barania strážnica, ok. 2500 m)
  • od wschodu z Doliną Kieżmarską (Dolina Kežmarskej Bielej vody); rozdziela je główna grań Tatr od Wyżniego Baraniego Zwornika przez Czarny Szczyt (Čierny štít, 2429 m), Kołowy Szczyt (Kolový štít, 2418 m), Modrą Turnię (Zmrzlá veža, 2312 m), Czerwoną Turnię (Belasá veža, 2290 m), Jagnięcy Szczyt (Jahňací štít, 2230 m) i Przełęcz pod Kopą (Kopské sedlo, 1750 m) po Szalony Wierch (Hlúpy, 2061 m)
  • od północy z dolinami północnych stoków Tatr Bielskich – Doliną do Regli (Monkova dolina), Strzystarskim Żlebem (Tristárska dolina), Doliną Hawranią (Havrania dolina), Doliną Nową (Nová dolina) i Doliną Międzyścienną (Medzistenná dolina); rozdziela je główna grań Tatr Bielskich od Szalonego Wierchu przez Płaczliwą Skałę (Ždiarska vidla, 2142 m), Hawrań (Havran, 2152 m), Nowy Wierch (Nový, 2010 m), Murań (Muráň, 1890 m), Mały Murań (Malý Muráň, 1356 m) po Rogową (Rogová, 1268 m).
  • Dolina Jaworowa rozgałęzia się w liczne boczne doliny i żleby. Są to:

    Dolina Białki (słow. Bielovodská dolina, dolina Bialky, niem. Bialkatal, węg. Bialka-völgy) – druga co do wielkości z tatrzańskich dolin walnych, położona w Tatrach Wysokich w granicach Polski i Słowacji. Cały jej obszar to ok. 63,5 km², z czego do Polski należy ok. 38,2 km², a do Słowacji 25,3 km².Golica Jaworzyńska, Golica (słow. Holica, niem. Kahle Kuppe, 1628 m n.p.m.) – szczyt reglowy w słowackich Tatrach Wysokich. Wznosi się w północno-zachodnim ramieniu Szerokiej Jaworzyńskiej (Široká) oddzielającym Dolinę Białej Wody (Bielovodská dolina) od Doliny Szerokiej (Široká dolina) – dużej gałęzi Doliny Jaworowej (Javorová dolina).
  • po stronie zachodniej doliny boczne wcinające się w masyw Szerokiej Jaworzyńskiej lub Jaworowych Wierchów, na terenie ścisłego rezerwatu przyrody:
  • Dolina Białego Potoku,
  • Dolina Szeroka (Široká dolina) – największa powierzchniowo gałąź po stronie zachodniej; jej prawe (wschodnie) odgałęzienie to Dolina Świstowa Jaworzyńska (Dolina Svišťoviek),
  • Suchy Żleb Jaworowy,
  • Koński Żleb,
  • Świstówka Jaworowa (dolina Javorinka),
  • Dolina Zielona Jaworowa (Zelená Javorová dolina),
  • Dolina Żabia Jaworowa (Žabia Javorová dolina),
  • po stronie wschodniej:
  • Bujak,
  • Stefanowy Żleb (Dolina Štefanky),
  • Dolina Zadnich Koperszadów (Zadné Meďodoly) z odgałęzieniami: Doliną Kołową (Kolová dolina) i Doliną Skoruszową (Jahňacia dolina),
  • Dolina Czarna Jaworowa (Čierna Javorová dolina) z Doliną Śnieżną (Ľadová dolinka),
  • Dolina Sucha Jaworowa (Suchá dolina),
  • Sobkowy Żleb.
  • Wody[ | edytuj kod]

    Jaworowy Potok w dolnej części Doliny Jaworowej
    Zielony Staw Jaworowy, nad nim Zielona Przełęcz

    Głównym ciekiem wodnym doliny jest Jaworowy Potok (Javorinka) wypływający z Żabiego Stawu Jaworowego i wpadający do Białki na wysokości ok. 805 m, poza Tatrami. Jego dopływami w obrębie Doliny Jaworowej są (wymienione w kolejności od góry):

    Dolina Staroleśna (słow. Veľká Studená dolina, niem. Großes Kohlbachtal, węg. Nagy-Tarpataki-völgy) – jedna z największych dolin tatrzańskich położonych na terenie Słowacji w Tatrach Wysokich. Otwarta w kierunku południowo-wschodnim łączy się z Doliną Małej Zimnej Wody (Malá Studená dolina), tworząc Dolinę Zimnej Wody. System Doliny Zimnej Wody i jej dwóch gałęzi tworzy dolinę walną.Tatry (514.5, słow. Tatry, niem. Tatra, węg. Tátra) – najwyższe pasmo w łańcuchu Karpat, również najwyższe między Alpami a Uralem i Kaukazem. Są częścią Łańcucha Tatrzańskiego, w Centralnych Karpatach Zachodnich.
  • dopływy lewe: Ryglowa Woda, Żabi Potok Jaworowy, Zielony Potok Jaworowy (Zelený potok), Świstowa Woda, Koński Potok, Suchy Potok Jaworowy, Szeroki Potok (Široký potok), Biały Potok (Biely potok),
  • dopływy prawe: Zadnia Sobkowa Woda, Skrajna Sobkowa Woda, Sucha Woda Jaworowa, Czarny Potok Jaworowy (Čierny potok), Koperszadzki Potok (Meďodolský potok), Stefanowy Potok (Štefanka), Bujaczy Potok.
  • Wodospady są najliczniejsze w Dolinie Czarnej Jaworowej (Czarna Siklawa w głównej części doliny, Wielka, Srebrna i Złota Sikawka w Dolinie Śnieżnej). Seria niewysokich kaskad i wodospadów istnieje na Jaworowym Potoku, w pobliżu Jaworowej Polany (Javorová poľana).

    Piętro halne, zwane też piętrem alpejskim – obszar występowania łąk wysokogórskich zwanych halami. Panuje tu klimat umiarkowanie zimny. Poniżej znajduje się piętro kosówki a powyżej piętro turni. W Polsce piętro alpejskie występuje tylko w Tatrach, Karkonoszach i na Babiej Górze. W Tatrach położone jest mniej więcej pomiędzy 1800 m n.p.m., a 2300 m n.p.m., na Babiej Górze i w Karkonoszach znajduje się niżej – w Karkonoszach na wysokości 1450-1603 m n.p.m. i obejmuje głównie szczyty Śnieżki i Wielkiego Szyszaka.Zielony Potok Jaworowy (słow. Zelený potok) – główny ciek wodny Doliny Zielonej Jaworowej (odnoga Doliny Jaworowej) znajdującej się w słowackich Tatrach Wysokich. Zielony Potok Jaworowy wypływa z Zielonego Stawu Jaworowego, kieruje się na północny wschód i w swoim górnym biegu płynie częściowo pod ziemią. Na wysokości ok. 1390 m n.p.m., nieopodal miejsca, w którym przecina go zielono znakowany szlak turystyczny, wpada do Jaworowego Potoku i stanowi jego orograficznie lewy dopływ.

    W dolinie znajduje się 6 stałych jezior. Są to (w kolejności od największego do najmniejszego):

  • Kołowy Staw (Kolové pleso, 1565 m, 1,67 ha) – największy, leżący w Dolinie Kołowej,
  • Żabi Staw Jaworowy (Žabie Javorové pleso, 1878 m, 1,11 ha) – najwyżej położony w dolinie staw, leżący w Dolinie Zadniej Jaworowej,
  • Czarny Staw Jaworowy (Čierne Javorové pleso, 1492 m, 0,81 ha) – najniżej położony, leżący w Dolinie Czarnej Jaworowej,
  • Zielony Staw Jaworowy (Zelené Javorové pleso, 1815 m, 0,75 ha) – w Dolinie Zielonej Jaworowej,
  • Mały Żabi Staw Jaworowy (Malé Žabie Javorové pleso, 1704 m, 0,19 ha) – w Dolinie Żabiej Jaworowej,
  • Cichy Staw (Tiché pleso, ok. 1750 m, 0,05 ha) – pochodzenia krasowego, w Dolinie Szerokiej.
  • Oprócz wymienionych stawów jest też kilka okresowych zbiorników wodnych: Płaczliwe Stawki, Koperszadzkie Stawki, Ryglowe Oka, Sobkowe Oko, Świstowe Oko i Ciche Oko (Malé Tiché pleso).

    Tatry Wysokie (słow. Vysoké Tatry, niem. Hohe Tatra, węg. Magas-Tátra) – najwyższa część Tatr o charakterze alpejskim, rozciągająca się pomiędzy Tatrami Zachodnimi od strony zachodniej oraz Tatrami Bielskimi od strony północno-wschodniej. W linii prostej odległość między granicznymi przełęczami wynosi ok. 16,5 km, zaś ściśle wzdłuż grani głównej ok. 26 km. Tatry Wysokie zajmują obszar około 340 km² (czyli nieco mniej niż Tatry Zachodnie), z czego większość (260 km²) znajduje się na Słowacji.Christian Hohenlohe właściwie Christian Kraft, Fürst zu Hohenlohe-Öhringen, Herzog von Ujest (ur. 21 marca 1848 r. w Öhringen, zm. 14 maja 1926 r. w Somogyszob w komitacie Somogy) – syn Hugona zu Hohenlohe-Öhringen oraz Pauliny von Fürstenberg, potomek ks. Fryderyka Ludwika Hohenlohe. Książę, generał, polityk, właściciel dóbr ziemskich na Dolnym i Górnym Śląsku oraz na Węgrzech, w tym w Tatrach. Przemysłowiec górnośląski. Żonaty z Otylią, księżną Lubraniec-Dąmbski, z domu Brauns.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4]




    Warto wiedzieć że... beta

    Przełęcz pod Kopą, Niżnia Przełęcz pod Kopą (słow. Kopské sedlo, niem. Kopapass, węg. Kopa-hágó) – szeroka, trawiasta przełęcz w głównej grani Tatr (1750 m n.p.m.). Przełęcz jest granicą pomiędzy Tatrami Wysokimi i Bielskimi.
    Czarny Szczyt (słow. Čierny štít, niem. Papirustalspitze, Papirusspitze, węg. Papirusz-csúcs) – wybitny szczyt o wysokości 2429, 2434 lub 2436 m n.p.m. położony w głównej grani Tatr w słowackich Tatrach Wysokich, na odcinku pomiędzy Wyżnim Baranim Zwornikiem w masywie Baranich Rogów (Baranie rohy) na południowym zachodzie a Kołowym Szczytem (Kolový štít) na północy.
    Kołowy Staw (słow. Kolové pleso, niem. Pflocksee, Rundsee, węg. Karó-tó, Kerek-tó) – staw w słowackich Tatrach Wysokich, na Kołowej Równi w środkowej części Doliny Kołowej (Kolová dolina) – odnogi Doliny Zadnich Koperszadów (Zadné Meďodoly), a w konsekwencji Doliny Jaworowej (Javorová dolina). Staw leży na wysokości 1565,4 m n.p.m., ma 1,67 ha powierzchni i 1,1 m głębokości (pomiary z lat 1961–1967). Ze swoją powierzchnią jest największym jeziorem w Dolinie Jaworowej. Jak na tatrzański staw tej wielkości jest natomiast wyjątkowo płytki (najpłytszy wśród stawów o powierzchni powyżej 1 ha), w wielu miejscach nad taflę wody wystają kamienie. Od strony północnej otoczony jest zaroślami kosodrzewiny, natomiast od południowo-wschodniej (z Bździochowej Kotliny) zbiega nad staw wielki stożek piargowy o wysokości ok. 430 m, tworząc wyraźny półwysep. Obsypujące się do stawu piargi stopniowo zmniejszają jego powierzchnię.
    Dolina Pięciu Stawów Spiskich (słow. kotlina Piatich Spišských plies, niem. Fünfseenkessel, Kessel der Fünf Seen, węg. Öt-tavi-katlan, Öt-tó-katlan) – dolina położona w słowackich Tatrach Wysokich, wznosząca się nad Doliną Małej Zimnej Wody (Malá Studená dolina) i oddzielona od niej ścianą stawiarską.
    Margiel – skała osadowa, zwykle szara. Składa się z węglanów (wapnia lub magnezu) i minerałów ilastych. Używany jest do wyrobu cementu, także jako nawóz mineralny (sztuczny). Ma słaby, nieprzyjemny zapach. Dobrze reaguje z kwasem solnym (HCl), pozostawiając błotnistą plamkę.
    Burdel, dla odróżnienia od innych o tej samej nazwie nazywany Skoruszowym Burdelem (słow. Burdel) – położona na wysokości 1411 m niewielka polanka na Skoruszowym Dziale w słowackich Tatrach Wysokich. Znajduje się na samym grzbiecie, w dolnej jego części. Dawniej była koszona i wypasana. Po 1940 wybudowano na niej domek myśliwski (chata na Burdeli), potem zamieniony został na domek służbowy TANAP-u. Od polanki odchodzą trzy drogi: droga jezdna do dna Doliny Zadnich Koperszadów na tzw. Krzyżówkę, w południowym kierunku ścieżka do Kołowego Stawu i w południowo-zachodnim kierunku dróżka przez Kołowy Potok na Polanę pod Upłazem.
    Dolina Czarna Jaworowa (słow. Čierna Javorová dolina, niem. Tal des Javorinaer Schwarzen Sees, węg. Javorinai Fekete-tó völgy) – wschodnie odgałęzienie położonej na terenie Słowacji tatrzańskiej Doliny Jaworowej (Javorová dolina). Odchodzi od niej w jej środkowej części i ma długość ok. 3,0 km.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.056 sek.