• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Doksografia

    Przeczytaj także...
    Arejos Didymos (gr. ˝Αρειος Δίδυμος, łac. Arius Didymus) (ok. 80–przed 1 p.n.e.) – retor, gramatyk i filozof grecki działający w Aleksandrii.Hipolit Rzymski, cs. Muczenik Ippolit (ur. przed 170, zm. w 235 na Sardynii) – pisarz wczesnego Kościoła, prezbiter, męczennik, ojciec i święty Kościoła katolickiego oraz prawosławnego; antypapież w latach 217-235.
    Euzebiusz z Cezarei (ur. ok. 264, zm. ok. 340) – pisarz, teolog i historyk chrześcijański, biskup Cezarei w Palestynie od 313. Uczeń Pamfila z Cezarei, obrońcy twórczości Orygenesa – jako wyraz oddania dla swego mistrza, przyjął przydomek syn Pamfila.

    Doksografia – (gr. doksa, pogląd i gráphein, pisać) – stosowana często w starożytności metoda całościowego opisu poglądów (doksai) filozofów, przy czym czasem termin ten odnosi się także do fragmentów dzieł na inny temat, które zawierają jednak takie opisy, np. wielu pism Arystotelesa. Termin "doksografia" bywa przeciwstawiany terminowi "biografia", używanemu dla dzieł opisujących przede wszystkim żywoty filozofów, a nie ich poglądy, np. dla Diogenesa Laertiosa. Podział ten nie jest jednak rygorystycznie przestrzegany.

    Dialektyka (stgr. διαλεκτική τέχνη, łac. dialectica, ars dialectica, ratio dialectica) – nauka zajmująca się poprawnością argumentacji w czasie pisania lub wygłaszania wypowiedzi retorycznej lub prowadzenia sporu. Jej zasady stosuje się do argumentacji w tych dziedzinach ludzkiej działalności, które pozbawione są formalizacji – wówczas, gdy reguły klasycznej logiki nie są oczywiste czy obowiązujące. Za jej twórców uważa się Platona i Arystotelesa. Platon zdefiniował dialektykę jako sztukę właściwego użycia odpowiedniego do danego problemu argumentu. W starożytności i średniowieczu była jednym z podstawowych przedmiotów nauczania, składnikiem trivium, obok gramatyki i retoryki.Marcus Tullius Cicero (ur. 3 stycznia 106 p.n.e., zm. 7 grudnia 43 p.n.e.) – mówca rzymski, popularyzator filozofii greckiej, polityk, słynny ze stłumienia spisku Katyliny. Stronnik optymatów. Zamordowany wraz z bratem Kwintusem na polecenie Marka Antoniusza, który zemścił się w ten sposób za wygłoszone przeciw niemu Filipiki.

    Termin "doksogafia" utworzył i zdefiniował niemiecki filolog i historyk filozofii Hermann Diels w dziele Doxographi Graeci (Berlin 1879), stanowiącym monumentalny zbiór zachowanych pism i fragmentów doksograficznych. On też zaproponował rozróżnienie między biografią a doksografią.

    Teofrast z Eresos (gr. Θεόφραστος Theophrastos), (ok. 370-287 p.n.e.), grecki uczony i filozof. Uczeń i przyjaciel Arystotelesa, w latach 322- 287 p.n.e., jako jego następca, był scholarchą Lýkeionu w szkole perypatetyków. Był nauczycielem Demetriusza z Faleronu. W swoich badaniach Teofrast skupiał się na filozofii przyrody, a w związku z tym rozbudował metodę obserwacji i stosował ją w badaniach biologicznych, medycznych, meteorologicznych, jak również w rozważaniach charakterologicznych (w Charakterach przedstawił 30 portretów literackich przedstawiających typowe wady ludzkie) i etycznych. Pozostawił też prace z dziedziny m.in. filozofii, fizyki, mineralogii, historii, prawa i psychologii.Jan Stobajos (Ἰωάννης Στοβαῖος) – grecki pisarz pochodzący ze Stoboj w Macedonii, aktywny na początku V wieku.

    W ramach wyróżnionej przez Dielsa kategorii "doksografii" można wyróżnić trzy podtypy: placita (pisma o poglądach), pisma o szkołach filozoficznych (peri haereseon) i tzw. "sukcesje" (diadochai) – wszystkie te trzy słowa występują w tytułach starożytnych pism doksograficznych. Grupa pism zwanych placita (łac. "poglądy") lub doksai (gr. "poglądy", także areskonta) obejmuje te pisma, które systematycznie gromadzą wypisy z dzieł filozofów ułożone według grup tematycznych. Przykładem dzieła z tej grupy może być zbiór utworzony przez Aetiosa, zrekonstruowany przez Dielsa na podstawie Placita philosophorum Pseudo-Plutarcha i cytatów zachowanych w antologii (Florigelium) Jana Stobajosa. Diels zrekonstruował dzieło Aetiosa w formie dwukolumnowego zestawienia fragmentów pochodzących z obu tekstów. Samo dzieło Aetiosa pochodzi prawdopodobnie z II w. p.n.e. – po nim powstało dzieło stoickie nazwane przez Dielsa Vetusta placita, wydedukowane z dzieł Warrona i Cycerona. Prawdopodobnie niezależne od Aetiosa dzieło Pseudo-Plutarcha Stomateis zachowało się w dziele Euzebiusza.

    Diogenes Laertios (także Laertes lub Laertios Diogenes) (gr. Διογένης Λαέρτιος, łac. Diogenes Laërtius) – autor dzieła Żywoty i poglądy słynnych filozofów (Βίοι καὶ γνῶμαι τῶν ἐν φιλοσοφίᾳ εὐδοκιμησάντων Bioi kai gnomai ton en philosophia eudokimesanton). Czas jego życia ustala się na pierwszą połowę III w., miejsce pochodzenia jest nieznane, istnieją domysły, że było to miasto Laertes w Cylicji. Opisuje żywoty i poglądy filozofów greckich od Talesa i siedmiu mędrców do Epikura włącznie. Jego dzieło jest ważnym źródłem wiedzy o filozofach, których pisma nie zachowały się do naszych czasów.

    Pisma typu peri haereseon uporządkowane są według szkół i kierunków filozoficznych lub według znanych filozofów. Przykładami pism tego rodzaju mogą być Żywoty i poglądy sławnych filozofów Diogenesa Laertiosa, zachowane w całości lub przynajmniej w znacznej części i szczególnie cenne, lub dzieło Arejosa Didymosa. Pisma typu diadochai grupują wypisy z pism filozofów według linii sukcesji mistrzów i uczniów.

    Prócz tych trzech rodzajów wyborów, systematyczne przeglądy opinii różnych filozofów występują często także w samodzielnych pismach filozoficznych – np. O naturze bogów Cycerona zawiera obszerny, chronologiczny przegląd poglądów teologicznych w filozofii starożytnej. Ta częsta praktyka ma źródło prawdopodobnie w dialektycznej metodzie filozoficznej Arystotelesa, który jako pierwszy zwykł czynić tego rodzaju przeglądy, gromadząc sprzeczne opinie poprzedników i w polemice z nimi dając własne rozwiązanie problemu. Uczeń Arystotelesa, Teofrast, rozwinął tę jego działalność, tworząc pierwsze dzieło filozoficzne i pierwszą systematyczną historię filozofii. Dzieło to, Historia filozofii – poglądy filozofów przyrody w 18 księgach, przedstawiające rozwój poglądów na filozofię naturalną, zachowało się tylko we fragmentach.

    W okresie hellenistycznym i rzymskim doksografia bardzo się rozwinęła – powstało wtedy bardzo wiele różnego typu wypisów z dzieł dawniejszych filozofów. Często jednak stawała się schematyczna i jałowa, tracąc element polemiczny i analityczny, przedstawiając mniej cele i dowody systemów filozoficznych, a bardziej zbierając materiał czysto erudycyjny. Także w okresie patrystycznym powstawało wiele dzieł doksograficznych, służących często do polemiki z filozofią pogańską – zwłaszcza Refutatio omnium haeresium św. Hipolita, prawdopodobnie dzieło niezależne od Aetiosa.

    Specyficzne rozumienie tego terminu zaproponował Grzegorz Kubski. Według niego cechy doksografii starożytnej można odnaleźć w chrześcijańskiej formie wstępu do poszczególnych ksiąg biblijnych, gdzie komentator przybliża sylwetkę hagiografa, okoliczności jego działalności, źródła poglądów oraz cel (z perspektywy historycznej i kerygmatycznej) tekstu.

    Przypisy

    1. Grzegorz Kubski, Teoria komentarza biblijnego, Poznań 2000, s. 48

    Bibliografia[]

  • W. K. C. Guthrie, A History of Greek Philosophy, Cambridge 1962
  • Linki zewnętrzne[]

  • Hasło Doxography of Ancient Philosophy w Stanford Encyclopedia of Philosophy



  • w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.016 sek.