• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Dno oceaniczne

    Przeczytaj także...
    Basen oceaniczny (głębia) – forma ukształtowania dna oceanicznego, ogromne obniżenia w skorupie, rozpościerające się poniżej szelfu i stoków kontynentalnych. Rozpościerają się one na głębokości od 3000 m do 6000 m i zajmują 50% powierzchni Ziemi (ok.70% powierzchni dna oceanicznego).Podnóże kontynentalne, wyniesienie kontynentalne − obszar oddzielający stok kontynentalny od równiny abisalnej, o znacznie mniejszym nachyleniu niż stok - od 0,5 do 1°. Jest to pofalowana równina, pokryta osadami naniesionymi przez prądy zawiesinowe (turbidytami) w formie nakładających się stożków. Podnóże może być bardzo rozległe przy pasywnej krawędzi kontynentu.
    Równina abisalna – łagodna, rozległa, płaska powierzchnia dna oceanicznego na głębokości 4500-6000 metrów. Może być urozmaicona górami podwodnymi (gujot), grzbietami oceanicznymi. Zajmuje około 42 % powierzchni dna oceanicznego.
    Formy ukształtowania dna oceanicznego

    Dno oceaniczne − część skorupy ziemskiej pokryta wodami oceanów. Dno oceanów obejmuje fragmenty bloków kontynentalnych oraz dno właściwych zbiorników oceanicznych. Obszary szelfu i stoku kontynentalnego geologicznie są częścią kontynentu, jako że są zbudowane ze skorupy kontynentalnej. Obszary basenów oceanicznych, rowów oceanicznych i grzbietów śródoceanicznych mają skorupę typu oceanicznego i tworzą właściwe dno oceanu.

    Wulkan wygasły – rodzaj wulkanu z jeszcze zachowaną formą stożka wulkanicznego, ale nie przejawiający w czasach historycznych aktywności wulkanicznej, z ewentualnym wyjątkiem w postaci chłodnych ekshalacji. Przykładem takich wulkanów są wulkany Masywu Centralnego we Francji, np. Puy de Pariou.Uskok transformacyjny (uskok transformujący) – granica tektoniczna między dwiema płytami litosfery, które przemieszczają się poziomo względem siebie i równocześnie rozchodzą się. Przecina grzbiet oceaniczny i strefę spreadingu. Na odcinku pomiędzy dwoma oddalającymi się od siebie fragmentami grzbietu oceanicznego obie płyty poruszają się w przeciwnych kierunkach (odwrotnie niż przy uskokach przesuwczych), co wywołuje wiele płytkich trzęsień ziemi. Na odcinkach poza fragmentami grzbietu oba fragmenty płyty przemieszczają się zgodnie w poziomie (może wystąpić niewielki ruch w pionie), a pęknięcie utworzone przez uskok transformujący "zabliźnia się". Ślad uskoku transformującego w obrębie płyty może być widoczny przez setki, a nawet tysiące kilometrów od grzbietu śródoceanicznego, tworząc oceaniczną strefę spękań (od ang. fracture zone).

    Eustatyczne zmiany poziomu oceanów sprawiają, że szelf kontynentalny bywał w historii Ziemi odsłonięty (np. podczas zlodowaceń) lub przykryty wodami, jak ma to miejsce obecnie.

    Formy ukształtowania dna[]

    Topografia dna oceanicznego w pobliżu południowego krańca Ameryki Południowej; widoczne są grzbiety śródoceaniczne: po lewej stronie Grzbiet Wschodniopacyficzny, w centrum Grzbiet Chilijski, oraz krawędzie rozciągające się mniej więcej prostopadle do grzbietów; u wybrzeży kontynentu wyróżnia się głęboki Rów Atakamski i podmorski Grzbiet Juan Fernandez, widoczny jest wąski szelf po stronie pacyficznej i szeroki po stronie atlantyckiej

    Przy pasywnych krawędziach kontynentów można wyróżnić:

    Mikrokontynent – fragment skorupy kontynentalnej, czy też szerzej – kontynentalnej litosfery, oddzielony od większych kontynentów i nie leżący w obrębie szelfu kontynentalnego. Nie ma fizycznego rozgraniczenia między tym, co nazywamy kontynentem, a co mikrokontynentem, za mikrokontynenty uważa się te wszystkie lądy, które spełniają powyższą definicję i mają powierzchnię mniejszą niż Australia. Nie są nimi wyspy powstałe nad plamami gorąca, jak Islandia i Hawaje.Grzbiet śródoceaniczny – silnie wydłużona wypukła forma dna oceanicznego, o stromych stokach, położona zazwyczaj pośrodku oceanów, oddzielająca od siebie dwa baseny oceaniczne.
  • szelf kontynentalny – fragmenty bloków kontynentalnych, zbudowane ze skorupy kontynentalnej oraz osadów morskich, sięgające zazwyczaj do 200 m głębokości, gdzie kończą się gwałtownym załomem,
  • stok kontynentalny (skłon kontynentalny) – stromy odcinek dna, łączący szelf z właściwym zbiornikiem oceanicznymi,
  • podnóże kontynentalne (wyniesienie kontynentalne) – słabo nachylony obszar pomiędzy stokiem a równiną abisalną,
  • Przy aktywnych krawędziach kontynentów stok przechodzi czasem bezpośrednio w:

    Grzbiet podmorski - silnie wydłużona wypukła forma dna oceanicznego, o stromych stokach, położona w obrębie dna oceanicznego.Ekspansja dna oceanicznego (spreading) w geologii – proces rozrastania się dna oceanicznego w rejonie grzbietu śródoceanicznego.
  • rów oceaniczny – głęboka forma dna, sięgają od 7000 do 11 000 m głębokości, długie na 300-5000 km, szerokie na 30-100 km, związana ze strefą subdukcji,
  • Na dnie właściwego zbiornika oceanicznego wyróżnia się:

  • basen oceaniczny – rozległe, nieckowate obniżenie dna położone na głębokości 4000 do 6000 m p.p.m., zajmują aż 72% powierzchni oceanów,
  • równina abisalna – płaski obszar dna oceanu, pozbawiony wyróżniających się elementów topografii,
  • grzbiet śródoceaniczny – system wzniesień dna oceanicznego, tworzący podwodny łańcuch gór wulkanicznych o łącznej długości ok. 60 000 km. Oś grzbietu wskazuje położenie strefy spreadingu dna oceanicznego, gdzie płyty oceaniczne są tworzone i rozsuwają się, a lawa bazaltowa wydostaje się na zewnątrz. Grzbiety wznoszą się na 2000 do 3000 m ponad dna basenów oceanicznych, niekiedy nawet ponad powierzchnię oceanu (takim miejscem jest Islandia);
  • oceaniczna strefa spękań – struktura linijna rozciągająca się prostopadle do osi grzbietu, stanowiąca nieaktywną pozostałość po uskoku transformującym; może mieć setki, a nawet tysiące kilometrów,
  • góra podwodna, gujot – góra o płasko ściętym wierzchołku,
  • grzbiet podmorski – podłużne wyniesienie lub łańcuch górski, niezwiązany ze strefą spreadingu.
  • Wyspy na oceanie są różnego pochodzenia. Mogą je tworzyć wynurzone szczyty gór podmorskich, wulkanów czynnych lub wygasłego, rafy koralowe wyrosłe na zanurzonych górach, a rzadziej części grzbietu śródoceanicznego. Wyspy mogą stanowić też część kontynentu (wyspa kontynentalna), oddzieloną przez względnie płytkie cieśniny, bądź mikrokontynent - fragment skorupy kontynentalnej nie będący częścią większego kontynentu.

    Rów Atakamski (inaczej Rów Peruwiańsko-Chilijski) — rów oceaniczny we wschodniej części dna Oceanu Spokojnego. Rozciąga się ok. 160 km od zachodnich brzegów Ameryki Południowej. Dzieli się na Rów Peruwiański na północy i Rów Chilijski na południu.Islandia – wyspa pochodzenia wulkanicznego na Ocean Atlantycki, w całości zajmuje ją państwo Islandia. Wyspa jest tektonicznie odrębna od Europy, ale Islandia kulturowo należy do europejskich krajów nordyckich, więc wyspę zalicza się do tej części świata.

    Status prawny dna oceanicznego[]

    Patrz hasło Obszar (dno mórz i oceanów).




    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Krawędź pasywna, krawędź typu atlantyckiego – granica pomiędzy litosferą kontynentalną a oceaniczną w obrębie jednej płyty tektonicznej.
    Wyspa – trwały fragment lądowej powierzchni Ziemi, który jest otoczony ze wszystkich stron wodą. Wyspy istnieją więc na rzekach, jeziorach, stawach, morzach i oceanach. Mała wyspa to wysepka. Za wyspy nie uznaje się ruchomych ławic piaszczystych ani obszarów lądu zalewanych podczas przypływów.
    Skorupa oceaniczna – drugi, obok odmiany kontynentalnej, typ skorupy ziemskiej, stanowiący obecnie ok. 60% powierzchni Ziemi. Jest ona relatywnie cienka (średnio 7 km), młoda (do 280 milionów lat) i gęsta (3 g/cm³) w porównaniu z kontynentalną (odpowiednio 35 km, do 4 miliardów lat i średnio 2,7 g/cm³). Dna wszystkich ziemskich oceanów zbudowane są ze skorupy oceanicznej. Skorupa oceaniczna buduje w całości płyty oceaniczne (np. Płyta Nazca, Płyta pacyficzna) oraz obrasta bloki kontynentalne, jako część płyty kontynentalnej (np. Płyta afrykańska).
    Blok kontynentalny, cokół kontynentalny − forma pierwszego rzędu w obrębie skorupy ziemskiej, obejmująca część lądową kontynentu, przyległy do niego szelf kontynentalny oraz stok kontynentalny. Jego granicą może być rów oceaniczny, bądź podnóże kontynentalne, utworzone przez osady naniesione z obszaru bloku kontynentalnego i przechodzące w równinę abisalną, w przypadku pasywnej krawędzi kontynentu.
    Rafa – skała podwodna, w formie wału albo grzbietu, której górna część znajduje się tuż pod albo tuż nad powierzchnią wody. Rafy stanowią zagrożenie dla żeglugi.
    Skały osadowe (sedymentacyjne) – jeden z trzech głównych typów skał (obok skał magmowych i metamorficznych) budujących skorupę ziemską, powstają przez nagromadzenie się materiału przynoszonego przez czynniki zewnętrzne (np. wodę, lodowiec, wiatr), na skutek jego osadzania się lub wytrącania z roztworu wodnego. Nauka zajmująca się powstawaniem skał osadowych to sedymentologia.
    Rów oceaniczny – silnie wydłużone obniżenie dna oceanu o głębokości ponad 6000 m, czyli znacznie poniżej średniego poziomu dna basenów oceanicznych.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.036 sek.