l
  • Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Temat nie został wyczerpany?
    Zapraszamy na Forum Naukowy.pl
    Jeśli posiadasz konto w serwisie Facebook rejestracja jest praktycznie automatyczna.
    Wystarczy kilka kliknięć.

    Dniepr

    Przeczytaj także...
    Język rosyjski (ros. русский язык, russkij jazyk; dawniej też: język wielkoruski) – język należący do grupy języków wschodniosłowiańskich, posługuje się nim jako pierwszym językiem około 145 mln ludzi, ogółem (według różnych źródeł) 250-300 mln. Jest językiem urzędowym w Rosji, Kirgistanie i na Białorusi, natomiast w Kazachstanie jest językiem oficjalnym oraz jest jednym z pięciu języków oficjalnych a jednocześnie jednym z sześciu języków konferencyjnych Organizacji Narodów Zjednoczonych. Posługuje się pismem zwanym grażdanką, graficzną odmianą cyrylicy powstałą na skutek jej upraszczania.Wołga (ros. Волга, mar. Jul, tat. Idel, łac. Rha) – wielka rzeka w Rosji przeduralskiej. Długość – 3531 km, powierzchnia zlewni – 1380 tys. km², średni roczny przepływ u ujścia 8060 m³/s (254,35 km³ rocznie). Największa i najdłuższa rzeka Europy i Rosji przeduralskiej, największa i najdłuższa na świecie rzeka uchodząca do jeziora. Płynie wyłącznie przez Rosję, tylko skrajne wschodnie ramię delty – Kigacz wyznacza granicę z Kazachstanem. W wyniku prowadzonej w czasach radzieckich budowy licznych zbiorników retencyjnych i regulacji koryta, bieg Wołgi został skrócony o ponad 160 km.
    Herodot z Halikarnasu (starogr. Ἡρόδοτος ὁ Ἁλικαρνασσεύς, Herodotos ho Halikarnasseus) (ur. ok. 484 p.n.e. w Halikarnasie, obecnie Bodrum w Turcji, zm. ok. 426 p.n.e. w Turioj lub Atenach) – historyk grecki, zwany Ojcem historii, czasem także Ojcem geografii. Jedynym zachowanym jego dziełem jest 9-księgowa relacja z wojen perskich, opisująca także geografię i historię Hellady, Persji i Egiptu oraz okolicznych krain, zatytułowana Dzieje (Ἱστορίαι Historiai, łac. Historiae). Jego relacje nie były zawsze dokładne, ale − w odróżnieniu od wielu innych historyków, aż po czasy dzisiejsze − zawsze opatrzone klauzulą "zgodnie z tym, czego się dowiedziałem" (Dzieje, I, 2) i "Ja zaś muszę podać, co się opowiada, ale bynajmniej nie jestem zobowiązany w to wierzyć i te słowa mają się odnosić do całych mych Dziejów." (VII, 152).
    Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy rzeki. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tego słowa.
    Dorzecze Dniepru

    Dniepr (ukr. Дніпро – Dnipro, ros. Днепр – Dniepr, białorus. Дняпро – Dniapro) – rzeka w Rosji, Białorusi i Ukrainie, w przeszłości na terytorium Wielkiego Księstwa Litewskiego, a po unii lubelskiejRzeczypospolitej; należy do zlewiska Morza Czarnego; dł. 2285 km – jedna z kilku najdłuższych w Europie.

    Próg rzeczny (inne spotykane nazwy: poroh, sula, szum, szypot) – stopień skalny położony poprzecznie w korycie rzeki powstały w wyniku różnic w erozji skał, przez które przepływa rzeka. Utworzony jest ze skał o większej odporności na erozję. Rzadziej pochodzenia tektonicznego. Jest rodzajem progu skalnego.Rzeczpospolita, od XVII wieku częściej znana jako Rzeczpospolita Polska (lit. Respublika lub Žečpospolita, biał. Рэч Паспалітая, ukr. Річ Посполита, ros. Речь Посполитая, rus. Рѣчь Посполита, łac. Res Publica, współczesne znaczenie: republika) oraz Rzeczpospolita Obojga Narodów – państwo federacyjne złożone z Korony Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego istniejące w latach 1569–1795 na mocy unii lubelskiej (kres federacji w 1791 roku przyniosła Konstytucja 3 maja, ustanawiając państwo unitarne – Rzeczpospolitą Polską). Korona i Litwa stanowiły dla szlachty jedną całość, pomimo dzielących je różnic regionalnych, sprzecznych interesów i odrębności ustrojowych.

    Wypływa z Wałdaju, płynie w kierunkach przeważnie południowych przez rozległe tereny Niziny Wschodnioeuropejskiej, uchodzi do Limanu Dnieprzańsko-Buskiego; najważniejsze miasta nad rzeką: Smoleńsk (Rosja), Mohylew (Białoruś), Kijów, Dniepropetrowsk i Zaporoże (Ukraina).

    Podobnie jak Wołga został wykorzystany do utworzenia szeregu obszernych sztucznych zbiorników wodnych; znajdują się one w środkowym i dolnym biegu, na odcinku między granicą białorusko-ukraińską i Morzem Czarnym; zbiorniki te to: Kremieńczucki (2252 km²), Kachowski (2155 km²), Kijowski (922 km²), Dnieprodzierżyński (567 km²), Zaporoski (410 km²) i Kaniowski (582 km²); ich utworzenie miało zgubny wpływ na naturalną ekologię rzeki. Zaporę zaplanowano w 1905, lecz zbudowano dopiero w latach 1927-1932. Budową zapory i elektrowni, przygotowanej przez zespół prof. Iwana Aleksandrowa, kierował inż. Aleksander Winter. Konieczne było jedak sprowadzenie ze Stanów Zjedoczonych hydrogeneratorów. Do użytku "Dnieproges" (skrót od: Dnieprowsjaja Gławnaja Elektriczeskaja Stancja) oddany został w październiku 1932. Obok Magnitogorska była to sztandarowa inwestycja pierwszej radzieckiej "pięciolatki". Była to największa zapora w Europie o długości 760 m i wyskości 60 m.

    Zbiornik Kijowski (ukr. Київське водосховище, Kyjiwśke wodoschowyszcze) – sztuczny zbiornik wodny na Dnieprze, na terenie obwodu kijowskiego i czernihowskiego Ukrainy.Zlewisko – obszar lądowy, z którego wszystkie wody powierzchniowe i podziemne spływają do jednego morza, oceanu bądź też innego zbiornika wodnego. Inaczej: zbiór dorzeczy.

    Na odcinku między Dniepropetrowskiem a Zaporożem, na Dnieprze znajdowało się 9 skalnych progów rzecznych, porohów Dniepru. W 1932 porohy zostały zatopione przez wody zaporoskiego zbiornika retencyjnego.

    18 sierpnia 1941 na rozkaz Stalina zapora na Dnieprze została wysadzona w powietrze. "Wskutek wyrwy w zaporze w dół runęła wysoka na prawie 30 m fala (...) Niektórzy historycy szacują, że zginąć mogło od 30 do 120 tysięcy osób". Byli to zarówno mieszkańcy okolicznych wiosek, jak i uciekinierzy ze Wschodu oraz Niemcy. Zniszczono też hydrogeneratory. W 1943 podjęto decyzję o odbudowie zapory, ale okoliczności wysadzenia jej w powietrze w czasie wojny długo okryte były tajemnicą.

    Wałdaj (Wzgórza Wałdaj, Wyżyna Wałdajska, ros. Валдай, także Валдайская возвышенность, Wałdajskaja wozwyszennost´) – wyżyna w Rosji, w północno-zachodniej części Niziny Wschodnioeuropejskiej, mniej więcej w połowie drogi pomiędzy Moskwą a Petersburgiem.Unia lubelska – umowa międzynarodowa Królestwa Polskiego z Wielkim Księstwem Litewskim zawarta 1 lipca 1569 na Sejmie w Lublinie. Określana jako unia realna, w odróżnieniu od poprzednich, wiążących oba państwa tylko osobą władcy (unia personalna). Została przyjęta 28 czerwca, a podpisana 1 lipca 1569, ostatecznie ratyfikowana przez króla 4 lipca 1569. W jej wyniku powstało państwo znane w historiografii jako Rzeczpospolita Obojga Narodów – ze wspólnym monarchą, herbem, sejmem, walutą, polityką zagraniczną i obronną – zachowano odrębny skarb, urzędy, wojsko i sądownictwo.

    Dniepr w kulturze[ | edytuj kod]

    Dnieprem zachwycał się historyk grecki Herodot (ok. 445 r. p.n.e.), pisząc o nim jako o trzeciej największej rzece na świecie po Nilu i Dunaju. Porohy Dniepru opisał Henryk Sienkiewicz w powieści Ogniem i mieczem.


    Przypisy

    1. Marek Henzler Dnieprowskie tsunami "Polityka" 2014 nr 33 s. 56-58.
    2. Hezler, j. wyż.

    Linki zewnętrzne[ | edytuj kod]

    Wikimedia Commons
    Wikiquote-logo.svg
    Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
    o Dnieprze
  • Dniepr w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom II (Derenek – Gżack) z 1881 r.
  • Strona o zaporach na Dnieprze
  • Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.Kijów (ukr. Київ, Kyjiw, ros. Киев, Kijew) – stolica i największe miasto Ukrainy, nad rzeką Dniepr. Był miastem królewskim Rzeczypospolitej Obojga Narodów.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Czy wiesz że...? beta

    Język ukraiński (ukr. українська мова, ukrajinśka mowa) – język należący do grupy języków wschodniosłowiańskich. Posługuje się nim ponad 47 mln ludzi, głównie na Ukrainie, gdzie ma status języka urzędowego. Używany jest również przez Ukraińców w Rosji, Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Mołdawii, Polsce i na Białorusi. Współczesny alfabet ukraiński stanowi odmianę cyrylicy, a obecna ortografia ustalona została zasadniczo na początku XX wieku.
    Nizina Wschodnioeuropejska (8; a. Niż Wschodnioeuropejski; biał. Усходне-Эўрапейская раўніна; est. Ida-Euroopa lauskmaa, Vene tasandik; kaz. Шығыс Еуропа жазығы; lit. Ryţu Europos lyguma; łot. Austrumeiropas līdzenums; mołd. Cîmpia Europei de Est; ros. Восточно-Европейская равнина, Русская равнина; ukr. Східноєвропейська рівнина) – megaregion fizycznogeograficzny w Europie Wschodniej.
    Zbiornik Dnieprodzierżyński – sztuczny zbiornik wodny na Dnieprze, na terenie obwodu kirowogradzkiego, obwodu połtawskiego i dniepropetrowskiego Ukrainy.
    Smoleńsk (ros. Смоленск) – miasto w Rosji, stolica obwodu smoleńskiego. Położone nad Dnieprem. 319 tys. mieszkańców (2005).
    Morze Czarne (w starożytności: gr. Εύξεινος Πόντος, łac. Pontus Euxinus, co znaczy „Morze Gościnne”) – morze śródlądowe rozciągające się pomiędzy Azją Mniejszą na południu, Kaukazem na wschodzie, Niziną Wschodnioeuropejską na północy i Półwyspem Bałkańskim na zachodzie. Wchodzi w skład systemu oceanicznego Oceanu Atlantyckiego.
    Rzeka – naturalny, powierzchniowy ciek płynący w wyżłobionym przez erozję rzeczną korycie, okresowo zalewający dolinę rzeczną. W Polsce przyjmuje się, że rzekę stanowi ciek o powierzchni dorzecza powyżej 100 km².
    Zbiornik Dnieprzański (Zbiornik Zaporoski) - sztuczny zbiornik wodny na Dnieprze, na terenie obwodu zaporoskiego i dniepropietrowskiego Ukrainy.

    Reklama

    tt