• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Dialektologia

    Przeczytaj także...
    Dialekt niestandardowy, dialekt wernakularny, dialekt nieliteracki – odmiana językowa funkcjonująca w formie nieustandaryzowanej, zwykle pozbawiona prestiżu kulturalnego przypisywanego dialektowi standardowemu (literackiemu). Geografia językowa (geografia lingwistyczna, geolingwistyka) – dział geografii i językoznawstwa, zajmujący się przestrzennym rozmieszczeniem języków, ich odmian i dialektów, a także ich zgrupowań. Interesuje się także zmianami w ich rozmieszczeniu na przestrzeni wieków - ich rozprzestrzenianiem się i zanikaniem. Zajmuje się także uwarunkowaniami kulturowymi, politycznymi i gospodarczymi wpływającymi na status języka i jego zasięg przestrzenny.
    Encyklopédia jazykovedy – słowacka encyklopedia językoznawstwa, wydana w 1993 r. przez wydawnictwo Obzor. Publikację skompilował Jozef Mistrík. Należy do „fundamentalnych opusów zbiorowych słowackiego językoznawstwa”.

    Dialektologia (gr. dialektos „gwara” i logos „słowo, nauka”), także gwaroznawstwo – dział językoznawstwa zajmujący się badaniem, genezą i systematyką dialektów w obrębie jakiegoś języka lub języków. Dyscyplina ta bada odmiany poszczególnych języków oparte głównie na uwarunkowaniach geograficznych (w przeciwieństwie do odmian o podłożu społecznym – socjolektów, które są przedmiotem zainteresowań socjolingwistyki, czy też form historycznych, których klasyfikacji i opisu dokonuje językoznawstwo diachroniczne). Choć socjolekty bywają włączane w ramy terminu „dialekt”, to dialektologia jako dyscyplina koncentruje się przeważnie na odmianach terytorialnych.

    Jednostki językowe, elementy językowe – elementy składowe języka, wydzielone na podstawie ich funkcji, struktury i umiejscowienia w systemie. Wyróżnia się jednostki nominatywne (słowo, frazem), komunikatywne (zdanie) i strukturalne (fonem, morfem, na innej płaszczyźnie także model słowotwórczy/wzorzec zdaniowy). Jerzy Bartmiński (ur. 19 września 1939 w Przemyślu) – polski językoznawca, etnolingwista, folklorysta, slawista, profesor nauk humanistycznych. Brat m.in. Stanisława i Jana.

    Jako odrębna dyscyplina językoznawcza dialektologia uformowała się w drugiej połowie XIX wieku. Bezpośrednimi impulsami były teoria falowa innowacji językowych oraz próby weryfikacji lub falsyfikacji zasady bezwyjątkowości praw głosowych głoszonej przez młodogramatyków.

    Trzon dialektologii tworzy geografia językowa, zajmująca się badaniem rozmieszczenia geograficznego różnych faktów (elementów) językowych. Pierwszą fazą badania dialektologicznego jest gromadzenie materiału w terenie, wśród użytkowników różnych gwar. Na podstawie zebranych danych można opublikować opis monograficzny danego dialektu, opis zróżnicowania języka etnicznego na pewnym terytorium czy też słownik gwarowy, ukazujący rozbieżności między językiem standardowym a daną mową ludową.

    Język grecki, greka (starogr. dialekt attycki Ἑλληνικὴ γλῶττα, Hellenikè glõtta; nowogr. Ελληνική γλώσσα, Ellinikí glóssa lub Ελληνικά, Elliniká) – język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi. Język grecki jest jedynym językiem z helleńskich naturalnych, który nie wymarł.Język – ukształtowany społecznie system budowania wypowiedzi, używany w procesie komunikacji interpersonalnej. Na język składają się dwa elementy:

    Termin ten z biegiem czasu zyskiwał nowe człony określające w miarę rozwoju samej dyscypliny naukowej. Uwzględniając nowe zakresy badawcze dialektologii i osiągnięcia językoznawstwa współczesnego, wprowadzono m.in. takie innowacje terminologiczne jak: dialektologia społeczna, dialektologia miejska, dialektologia socjolingwistyczna, dialektologia socjalna, dialektologia środowiskowa, dialektologia geograficzna, dialektologia ludowa, dialektologia historyczna, dialektologia opisowa, dialektologia synchroniczna (współczesna), W kontekście historycznej polszczyzny można mówić o dialektologii staropolskej (filologicznej).

    Socjolekt – odmiana językowa właściwa dla danej klasy lub grupy społecznej, zawodowej lub subkultury. Socjolekty, w przeciwieństwie do dialektów regionalnych, mają podłoże nie geograficzne, lecz środowiskowe, socjalne. Jako synonimiczne wobec terminu „socjolekt” traktuje się określenia: „gwara środowiskowa”, „dialekt klasowy”, „dialekt środowiskowy”, „dialekt socjalny”. Socjolekty bywają odrębne wyłącznie na płaszczyźnie leksyki, ale niektóre wykazują także odmienności gramatyczne. Teoria falowa (niem. Wellentheorie) - teoria językoznawcza zaproponowana przez Johannesa Schmidta głosząca, że każda zmiana językowa powstaje na określonym terenie, a następnie przemieszcza się kolejno we wszystkich kierunkach w wyniku migracji. Można ją porównać do rozchodzenia się fali na wodzie, stąd jej nazwa.

    Polscy dialektolodzy[ | edytuj kod]

    Wybrani polscy dialektolodzy:

  • Jerzy Bartmiński (ur. 1939)
  • Jan Basara (ur. 1929)
  • Karol Dejna (1911–2004)
  • Józef Kąś
  • Kazimierz Nitsch (1874–1958)
  • Jerzy Sierociuk
  • Kazimierz Sikora
  • Zobacz też[ | edytuj kod]

  • wariacja językowa
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. gwaroznawstwo, sjp.pwn.pl [dostęp 2020-06-18].
    2. Ladislav Dvonč, K otázke sociálnych „nárečí“, „Slovo a slovesnost”, 18 (3), 1957, s. 180–183 (słow.).
    3. Mistrík 1993 ↓, s. 114.
    4. Polański 1999 ↓, s. 119.
    5. Józef Kość, Aspekty historyczne dialektologii opisowej a dialektologia historyczna [w:] Język polski. Współczesność–historia, 2000.
    6. Józef Kąś, [w:] baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI) [online] [dostęp 2013-05-26].
    7. Jerzy Sierociuk, [w:] baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI) [online] [dostęp 2013-05-26].
    8. Kazimierz Sikora, [w:] baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI) [online] [dostęp 2013-05-26].

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Kość J., Aspekty historyczne dialektologii opisowej a dialektologia historyczna [w:] W. Książek–Bryłowa, H. Duda, Język polski. Współczesność–historia, Lublin, 2000.
  • Jozef Mistrík, Encyklopédia jazykovedy, wyd. 1, Bratysława: Obzor, 1993, ISBN 80-215-0250-9, OCLC 29200758 (słow.).
  • Kazimierz Polański (red.), Encyklopedia językoznawstwa ogólnego, Wrocław: Ossolineum, 1999, ISBN 83-04-04445-5.
  • Gwara, gwara ludowa, gwara terytorialna – terytorialna odmiana języka, mowa ludności (zwłaszcza wiejskiej), wyodrębniona z języka ogólnego i gwar sąsiadujących poprzez odrębności fonetyczne i leksykalne. Podrzędna w stosunku do dialektu. Czasem wyodrębnia się również podrzędne w stosunku do dialektu zespoły gwarowe. Granice gwar, podobnie jak granice dialektów, wyodrębniane są w badaniach językoznawczych poprzez zestawianie językowych cech dystynktywnych (cech odróżniających) na określonych terytoriach i niejednokrotnie mają charakter umowny.Slovo a slovesnost – czeskie czasopismo językoznawcze, założone w roku 1935 przez Praskie Koło Lingwistyczne. Wydawane cztery razy w roku przez Instytut Językoznawstwa Czeskiej Akademii Nauk. Uchodzi za jedno z najbardziej prestiżowych czeskojęzycznych czasopism, które publikują artykuły z zakresu językoznawstwa ogólnego i pokrewnych dyscyplin. Zajmuje się semiotyką, semantyką, gramatyką, pragmatyką, socjolingwistyką, psycholingwistyką, lingwistyką tekstu, teorią przekładu itd.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Dialektologia miejska – dział językoznawstwa zajmujący się badaniem języka miejskiego, ściślej – mówionej odmiany języka narodowego: ogólnej, potocznej, gwarowej, żargonowej we wzajemnych relacjach, używanej przez mieszkańców danego miasta, na całym jego obszarze, we wszystkich przejawach życia społecznego.
    Dialekt (stgr. διάλεκτος dialektos – "rozmowa, sposób mówienia") – regionalna odmiana języka, odznaczająca się swoistymi cechami fonetycznymi, leksykalnymi itp.
    Karol Dejna (ur. 10 listopada 1911 w Wielkich Borkach koło Tarnopola, zm. 15 kwietnia 2004 w Łodzi) - polski językoznawca, slawista.
    Językoznawstwo diachroniczne (od gr. día „przez”, chrónos „czas”, językoznawstwo historyczne) to dział językoznawstwa zajmujący się badaniem relacji jakie występują między elementami języka w różnych epokach jego rozwoju. Językoznawstwo diachroniczne bada więc zmiany, jakie zachodzą w języku z upływem czasu. Głównym zadaniem językoznawstwa diachronicznego jest opisanie tych zmian i sformułowanie na tej podstawie możliwie ogólnych zasad obowiązujących w ewolucji języków.
    prof. Jan Basara, (ur. 23 marca 1929 w Czarnej Sędziszowskiej), językoznawca, polonista. Studiował w latach 1950-1955 (Uniwersytet Wrocławski, Uniwersytet Warszawski). Doktorat 1963, habilitacja 1974, prof. nadzw.1981, prof. zwycz.1991. W latach 1955-1973 pracownik naukowy Zakładu Językoznawstwa PAN w Warszawie, od 1973-1999 Instytutu Języka Polskiego PAN w Krakowie (IJP). Od 1973-1992 zast. dyrektora IJP PAN. 1986-1991 też kierownik Zakładu Językoznawstwa w Warszawie IJP PAN ; 1975-1999 kierownik Pracowni Ogólnosłowiańskiego Atlasu Językowego. Od 1969-1998 sekretarz-koordynator prac komisji problemowych przy Międzynarodowym Komitecie Slawistów. Zajmuje się dialektologią polską i słowiańską. Redaktor naukowy trzech tomów Ogólnosłowiańskiego Atlasu Językowego (1990, 1994, 2003). Członek Komisji Ogólnosłowiańskiego Atlasu Językowego. Odznaczony m.in.: Zlotym Krzyżem Zaslugi,[Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski], Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Odznaką Tysiąclecia, Medalem 25-lecia PAN, Odznaką Honorową "Za zasługi dla Warszawy".
    Kazimierz Czesław Polański (ur. 6 kwietnia 1929 w Brzozdowcach, woj. lwowskie, zm. 7 lutego 2009 w Katowicach) – lingwista polski (językoznawca ogólny, slawista i anglista), współtwórca polskiej teorii językoznawczej oraz współautor i redaktor fundamentalnych prac językoznawczych, m.in. Encyklopedii językoznawstwa ogólnego, Słownika syntaktyczno-generatywnego czasowników polskich. Łącznie był autorem 150 publikacji naukowych, w tym 11 książek.
    Dialektologia historyczna – dział językoznawstwa zajmujący się rekonstrukcją dialektów oraz rekonstrukcją zróżnicowania dialektalnego.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.033 sek.