Dialekt

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Dialekt, narzecze – wieloznaczny termin lingwistyczny. W najogólniejszym znaczeniu dialekt to odmiana języka, która odznacza się swoistymi cechami fonetycznymi, leksykalnymi czy gramatycznymi, odróżniającymi ją od innych form tego języka. Wszystkie dialekty w jednakowy sposób rządzą się zespołem zasad gramatycznych, choć ich system bywa silnie zróżnicowany.

Dialekt niestandardowy, dialekt wernakularny, dialekt nieliteracki – odmiana językowa funkcjonująca w formie nieustandaryzowanej, zwykle pozbawiona prestiżu kulturalnego przypisywanego dialektowi standardowemu (literackiemu). Encyklopédia jazykovedy – słowacka encyklopedia językoznawstwa, wydana w 1993 r. przez wydawnictwo Obzor. Publikację skompilował Jozef Mistrík. Należy do „fundamentalnych opusów zbiorowych słowackiego językoznawstwa”.

Różnice dialektalne wykazują zasadniczo wszystkie języki świata, przy czym tylko niektóre z nich mają swoją odmianę ogólną, tzw. dialekt standardowy. Pewną formą dialektu (wariantem językowym o ustalonej strukturze) posługuje się każdy użytkownik języka. Czynniki społeczne prowadzą jednak do porzucania środków gwarowych na rzecz elementów języka standardowego, uważanych za neutralne geograficznie.

Jozef Genzor (ur. 12 września 1939 w Trenczynie, zm. 2019) – słowacki językoznawca, koreanista, filipinista i tłumacz. Język rosyjski (ros. русский язык, russkij jazyk; dawniej też: język wielkoruski) – język należący do grupy języków wschodniosłowiańskich, posługuje się nim jako pierwszym językiem około 145 mln ludzi, ogółem (według różnych źródeł) 250-300 mln. Jest językiem urzędowym w Rosji, Kirgistanie i na Białorusi, natomiast w Kazachstanie jest językiem oficjalnym oraz jest jednym z pięciu języków oficjalnych a jednocześnie jednym z sześciu języków konferencyjnych Organizacji Narodów Zjednoczonych. Posługuje się pismem zwanym grażdanką, graficzną odmianą cyrylicy powstałą na skutek jej upraszczania.

Zakres odrębności dialektalnych różni się w zależności od języka. Niektóre języki, jak np. rosyjski, przejawiają je w stosunkowo niewielkim stopniu, a istniejące dialekty mają dość szeroki zasięg geograficzny. W przypadku innych języków, takich jak niemiecki, można wyróżnić dużą liczbę dialektów. Same dialekty mogą być zróżnicowane wewnętrznie i wykazywać drobne różnice na poziomie lokalnym (w języku polskim mówi się wówczas o gwarach). Granice między poszczególnymi dialektami bywają nieostre i trudne do wyznaczenia.

Język ogólnopolski – standardowa, kanoniczna odmiana języka polskiego, nauczana i promowana w szkołach oraz pełniąca funkcję języka administracji, mediów i literatury, zwłaszcza w kontaktach publicznych. Używana jest na terenie całej Polski w szerokim spektrum domen życia publicznego i kulturalno-oświatowego. Od dialektów obiegowych odróżnia ją szeroki zasięg geograficzny i wypracowanie funkcjonalne, a także istnienie formalnie prowadzonej kodyfikacji, zarówno w postaci normy użytkowej (potocznej), jak i wzorcowej. Język ogólnopolski stoi w opozycji tak do dialektów terytorialnych, jak i do odmian wyodrębnionych socjalnie, ciesząc się większym poważaniem społecznym niż gwary wiejskie. Popularnie bywa określany mianem „poprawnej” polszczyzny. Angielszczyzna standardowa, angielszczyzna ogólna, język ogólnoangielski, angielszczyzna literacka (ang. Standard English, SE) – zespół form języka angielskiego pełniących funkcję dialektu prestiżowego i standardu ogólnonarodowego w krajach anglojęzycznych, zwłaszcza w kontaktach publicznych i oficjalnych. Odróżniają się one od form niestandardowych, ograniczonych regionalnie lub używanych przez warstwy społeczne o niższym poważaniu. Standard English to odmiana angielszczyzny, która funkcjonuje jako norma porozumiewawcza w najważniejszych instytucjach społecznych, takich jak rząd, sądy czy środki masowego przekazu, a także jest promowana i nauczana w szkołach. Pełni funkcję grafolektu, czyli ustabilizowanego standardu piśmienniczego.

Badaniem dialektów (zwłaszcza regionalnych) zajmuje się dział językoznawstwadialektologia. W rozumieniu dialektologii tradycyjnej dialekt to byt przeciwstawiany językowi standardowemu.

Historia terminu[ | edytuj kod]

Termin „dialekt” wywodzi się z greckiego słowa diálektos (stgr. διάλεκτος) oznaczającego dyskurs, rozmowę, sposób mówienia, a które z kolei pochodzi od słów diá (stgr. διά „poprzez”) i legō (stgr. λέγω „mówię”). Określenie to pojawiło się w europejskim piśmiennictwie już w XVI wieku i pierwotnie oznaczało sposób mówienia, manierę charakterystyczną dla danego mówiącego.

Literaturoznawstwo (także: nauka o literaturze, wiedza o literaturze) – dyscyplina humanistyczna, której przedmiotem zainteresowania jest literatura, a przede wszystkim analiza poszczególnych utworów literackich oraz rekonstruowanie historycznoliterackich procesów. W obrębie literaturoznawstwa formułuje się także ogólne teorie oraz metodologie badań literackich.Peter Trudgill (ur. 7 listopada 1943 w Norwich) – brytyjski socjolingwista i autor książek z dziedziny dialektologii.

Współcześnie pod pojęciem tym rozumie się wariant języka wyodrębniony na podstawie pewnych odmienności, wynikających ze zróżnicowania geograficznego lub stratyfikacji społecznej jego użytkowników. Czyni się rozróżnienie między formami terytorialnymi a formami stratyfikacyjnymi, zwanymi precyzyjniej socjolektami. Rozgraniczenie to nie jest jednak ścisłe, gdyż formy o podłożu terytorialnym bywają zarazem ograniczone socjalnie.

Robert Lawrence „Larry” Trask (ur. 10 listopada 1944, zm. 27 marca 2004) – amerykański językoznawca, specjalista w dziedzinie językoznawstwa historycznego i języka baskijskiego. Studiował chemię w Rensselaer College i Brandeis University w USA, po czym przeniósł się do Wielkiej Brytanii, gdzie uzyskał doktorat z dziedziny językoznawstwa na Uniwersytecie Londyńskim. Do jego istotnych dzieł referencyjnych należą: Dictionary of Grammatical Terms (1993), Dictionary of Phonetics and Phonology (1996), Dictionary of Comparative and Historical Linguistics (2000). JSTOR (/dʒeɪ-stɔːr/, skrót od ang. Journal Storage) – biblioteka cyfrowa utworzona w 1995 roku. Początkowo zawierała cyfrowe kopie czasopism naukowych o wyczerpanym nakładzie. Następnie zaczęła zbierać także książki, materiały źródłowe oraz aktualne numery czasopism naukowych. Pozwala na wyszukiwanie w pełnej treści niemal 2000 czasopism naukowych.


Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]




Warto wiedzieć że... beta

Język standardowy, standard językowy, dialekt standardowy (ang. standard language, standard dialect) – odmiana języka stawiana w opozycji do form obiegowych (w tym zarówno terytorialnych, jak i środowiskowych), przyjęta przez dane społeczeństwo do celów komunikacji publicznej i oficjalnej. Według idealistycznej interpretacji tworzy ona „neutralne” narzecze, w którym porozumiewa się ogół użytkowników języka bez względu na pochodzenie regionalne lub społeczne, choć bywa również pojmowana jako socjolekt, kojarzony przede wszystkim z warstwami wykształconymi. Od form nieliterackich standard odróżnia się zasięgiem geograficznym, podległością kodyfikacji oraz faktem, że jest realizowany w różnych funkcjonalnych wariantach stylistycznych. Ogólnoetniczny standard spełnia szereg funkcji w różnych dziedzinach życia społecznego, gdzie przybiera różne formy ukształtowania.
Dialektologia - dział lingwistyki zajmujący się badaniem, genezą i systematyką dialektów w obrębie jakiegoś języka lub języków.
Stanisław Urbańczyk (ur. 27 lipca 1909 w Kwaczale koło Krakowa, zm. 23 października 2001) – językoznawca polski, profesor Uniwersytetu Toruńskiego, Poznańskiego i Jagiellońskiego, członek Polskiej Akademii Umiejętności.
Dyglosja (z gr. diglossia - dwujęzyczność) – stan, kiedy wersja literacka danego języka odbiega w takim stopniu od wersji potocznej, że mogą one być uznane za odrębne dialekty lub nawet języki.
Zasada językowa, reguła językowa – w językoznawstwie (zwłaszcza w gramatyce generatywnej) formalne sformułowanie zależności między jednostkami lub strukturami językowymi, zaczerpnięte z badań rzeczywistych wzorców języka. Reguły generatywne stanowią nie tylko opisowy obraz zaobserwowanych zjawisk, ale również predyktywne przedstawienie hipotetycznej relacji między zdaniami, odnoszonej do całego systemu językowego i odzwierciedlającej kompetencję rodowitego użytkownika języka. W ujęciu klasycznym gramatykę postrzega się jako zespół prawideł umożliwiających tworzenie gramatycznych wypowiedzeń. Prawidła te można kategoryzować na podstawie płaszczyzn gramatycznych, w których funkcjonują (np. „reguły składniowe”, „reguły fonologiczne”).
Slang także język specjalny, argot, gwara środowiskowa – swoista odmiana potocznego języka ogólnonarodowego oparta na odrębności środowiskowej. Odróżnia się tym od dialektu i gwary, wyodrębnionych terytorialnie. W przeciwieństwie do gwar i dialektów, różni się od języka ogólnego leksyką, frazeologią i zmianami znaczeń słownictwa ogólnego, nie gramatyką.
Rosina Lippi-Green (ur. 14 stycznia 1956 w Chicago) – amerykańska pisarka i językoznawczyni. Fikcję historyczną pisze pod pseudonimem Sara Donati. Autorka powieści Homestead.

Reklama