• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Departament PESEL MSW

    Przeczytaj także...
    Andrzej Stanisław Targowski (ur. 9 października 1937 w  Warszawie) – polsko-amerykański informatyk o specjalności informatyka stosowana, architektura systemów komputerowych, cywilizacja i informacja. Jeden z pionierów informatyki stosowanej w Polsce, menedżer, cywilizacjonista, nauczyciel akademicki, profesor zwyczajny.Stefan Stochaj (ur. 27 sierpnia 1924) – generał brygady Milicji Obywatelskiej, funkcjonariusz Urzędu Bezpieczeństwa i Służby Bezpieczeństwa, dyrektor generalny w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.
    Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej (KW MO) – nazwa jednostek terenowych Milicji Obywatelskiej istniejących w Polsce od 1944 r. W początkowych latach struktury te funkcjonowały w ramach resortu bezpieczeństwa publicznego, a w 1954 r. weszły w skład resortu spraw wewnętrznych. Od 1956 r. komendy pełniły podwójną rolę, gdyż komendanci wojewódzcy, oprócz wykonywania zadań z zakresu ochrony porządku publicznego, sprawowali również ogólny nadzór nad pionem Służby Bezpieczeństwa na podległym im obszarze. W 1983 r. KW MO zostały przemianowane na Wojewódzkie Urzędy Spraw Wewnętrznych (działające na analogicznych zasadach do 1990 r.).

    Departament Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (PESEL) MSW – jednostka organizacyjna Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej powiązana z organami bezpieczeństwa państwa, funkcjonująca w latach 1981–1990 (utworzona na bazie struktur istniejących od 1972 r.). Do zadań komórki należało prowadzenie Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (PESEL) będącego zbiorem podstawowych danych o polskich obywatelach.

    Konrad Straszewski (ur. 19 lutego 1927) – generał dywizji MO, od 1 stycznia 1979 do 5 kwietnia 1986 podsekretarz stanu w MSW w randze wiceministra, szef Służby Zabezpieczenia Operacyjnego MSW w latach 1981-1983.Biuro „W” MSW – jednostka organizacyjna resortu spraw wewnętrznych Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej zajmująca się tajną perlustracją korespondencji (przeglądanie przesyłek krajowych i zagranicznych, w tym listów, paczek, telegramów, przekazów pocztowych, wykonywanie ekspertyz pism, wykrywanie tajnopisów). Jako samodzielny pion pod tą nazwą biuro funkcjonowało w latach 1956–1989 (w różnej formie służby kontrolujące przesyłki pocztowe istniały przez cały okres działalności organów bezpieczeństwa PRL).

    Historia zmian strukturalnych[ | edytuj kod]

    Organizacja pionu w latach 70.[ | edytuj kod]

    Pierwsze koncepcje dotyczące elektronicznego rejestru obywateli pojawiły się w Polsce już na przełomie lat 60. i 70. Propagatorem tej idei i inicjatorem informatyzacji państwa był Andrzej Targowski. Po opracowaniu planów działania i zatwierdzeniu ich przez władze partyjno-państwowe nadzór nad wdrożeniem systemu PESEL został powierzony Ministrowi Spraw Wewnętrznych ze względu na jego ustawowe uprawnienia w zakresie spraw ewidencji ludności. Obok pracowników cywilnych w gronie wykonawców projektu znaleźli się również funkcjonariusze oddelegowani z jednostek organizacyjnych MSW wchodzących w skład Służby Bezpieczeństwa. Wstępne prace prowadzone były w Ośrodku Informatyki MSW kierowanym przez płk. Antoniego Bossowskiego.

    Wojewódzki Urząd Spraw Wewnętrznych (WUSW) – jednostka terenowa Ministerstwa SW istniejąca w latach 1983–1990 i podlegająca Komendzie Głównej Milicji Obywatelskiej (w zakresie działań MO) oraz kierownictwu Służby Bezpieczeństwa MSW (w zakresie działań SB).Biuro „C” MSW – jednostka organizacyjna Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, działająca jako samodzielny pion (pod różnymi nazwami) w latach 1955–1990, zajmująca się prowadzeniem ewidencji operacyjnej głównie na potrzeby Służby Bezpieczeństwa. Po reorganizacji z 1965 r. struktura na użytek zewnętrzny występowała jako Centralne Archiwum MSW (w związku z przejęciem zadań tej komórki, istniejącej w latach 1950–1965).

    1 stycznia 1972 r. kontrolę całości zadań związanych z systemem przejął nowo mianowany pełnomocnik ministra ds. PESEL płk Zygmunt Orłowski. Obsługę przedsięwzięcia zapewniało początkowo Biuro Pełnomocnika, następnie w jego miejsce na mocy zarządzenia organizacyjnego nr 068 ministra z 18 sierpnia 1973 r. utworzono dwie nowe komórki: Biuro Koordynacyjno-Organizacyjne PESEL oraz Biuro Studiów i Projektów PESEL. Na czele pierwszego z nich stanął 1 listopada 1973 r. ppłk Jan Staniszewski, natomiast kierownictwo drugiego objął 1 marca 1974 r. ppłk Roman Warski.

    Departament Techniki MSW – jednostka organizacyjna resortu spraw wewnętrznych Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej zajmująca się wspomaganiem działalności organów bezpieczeństwa państwa i porządku publicznego w zakresie techniki operacyjnej. Pod tą nazwą komórka funkcjonowała w latach 1971–1990 (jako samodzielny pion powstała w 1945 r., przechodząc później szereg reorganizacji).Transformacja systemowa w Polsce – ogół zmian zapoczątkowanych w Polsce w latach 80. XX wieku, które ukierunkowane są na budowę wolnego rynku, stworzenie społeczeństwa obywatelskiego oraz demokratyzację.

    Kilka lat później władze dokonały kolejnych przekształceń. 11 listopada 1975 r. Rada Ministrów podjęła uchwałę nr 208, zgodnie z którą na bazie istniejących struktur przy Ministerstwie Spraw Wewnętrznych utworzone zostało Rządowe Centrum Informatyczne PESEL. Nową instytucję podporządkowano dyrektorowi generalnemu ds. PESEL. 16 marca 1976 r. na to stanowisko powołano dotychczasowego pełnomocnika płk. Zygmunta Orłowskiego. Po zmianach etatowych wprowadzonych zarządzeniem organizacyjnym nr 043 ministra z 22 września 1976 r. w skład centrum wchodziły: Biuro Koordynacyjno-Organizacyjne RCI PESEL oraz Biuro Eksploatacji i Rozwoju Systemu RCI PESEL (jednostki te w dalszym ciągu kierowane były przez ppłk. Jana Staniszewskiego i ppłk. Romana Warskiego).

    Polska Rzeczpospolita Ludowa (PRL) – oficjalna nazwa państwa polskiego w latach 1952–1989. Uprzednio, w latach 1945–1952 ten sam organizm państwowy funkcjonował jako podmiot prawa międzynarodowego pod nazwą Rzeczpospolita Polska. Państwo to w okresie 1945-1989 propagandowo i kolokwialnie określane było jako Polska Ludowa.PESEL – skrótowiec od nazwy Powszechny Elektroniczny System Ewidencji Ludności, który został wprowadzony w Polsce w 1979 przez organy państwa na mocy ustawy z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 1974 r. Nr 14, poz. 85 ze zm.). Ustawa ta zostanie uchylona 1 stycznia 2015 ustawą z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2010 r. Nr 217, poz. 1427), która zachowa prawną ciągłość jego prowadzenia. Zawiera dane osób przebywających stale na terytorium RP, zameldowanych na pobyt stały lub czasowy trwający ponad 3 miesiące, a także osób ubiegających się o wydanie dowodu osobistego lub paszportu, a także osób, dla których odrębne przepisy przewidują potrzebę posiadania numeru PESEL. Po 1 stycznia 2016 dane o zameldowaniu nie będą przechowywane w zbiorze PESEL. Numer PESEL można zmienić . Powodem do zmiany są przypadki, gdy nastąpiła zmiana płci, osoba ma nowy akt urodzenia lub decyzja urzędu okazała się błędna.

    Funkcjonowanie departamentu w latach 80.[ | edytuj kod]

    Na początku lat 80. pion przeszedł zasadniczą reorganizację. Zgodnie z zarządzeniem organizacyjnym nr 046 ministra z 21 lipca 1981 r. biura tworzące Rządowe Centrum Informatyczne PESEL zostały przekształcone 1 sierpnia 1981 r. w jednolity Departament PESEL. Po odwołaniu dyrektora generalnego płk. Zygmunta Orłowskiego dyrektorem nowej komórki został mianowany płk Roman Warski. W związku z reformą centrali MSW z listopada 1981 r. Departament PESEL wraz z Departamentem Techniki, Biurem „B”, Biurem „C”, Biurem „W” i Zarządem Łączności wszedł w skład Służby Zabezpieczenia Operacyjnego (funkcję szefa tej struktury sprawowali kolejno członkowie ścisłego kierownictwa resortu: gen. bryg. Konrad Straszewski i gen. bryg. Stefan Stochaj).

    Ministerstwo Spraw Wewnętrznych – struktura administracji państwowej Polski Ludowej, która w latach 1954-1990 nadzorowała organy administracyjno-porządkowe oraz kontrolowała działalność organów bezpieczeństwa państwa (od 1956).Służba Bezpieczeństwa (SB) – organ bezpieczeństwa państwa działający w strukturach resortu spraw wewnętrznych, działający w PRL w latach 1956–1990, powołany m.in. do zapewniania porządku publicznego, bezpieczeństwa wewnątrz kraju, zdobywania informacji i kreowania pozytywnych dla interesu państwa zdarzeń na zewnątrz. W końcowej fazie swojego istnienia, w sierpniu 1989, SB zatrudniała 24,3 tys. funkcjonariuszy, którzy kontrolowali 90 tys. tajnych współpracowników. Oznacza to, że na jednego funkcjonariusza przypadało statystycznie 1564 obywateli, a TW stanowili 0,2 % ogółu ludności.

    W 1981 r. struktura Departamentu PESEL (na użytek zewnętrzny występującego pod nazwą Rządowe Centrum Informatyczne PESEL) przedstawiała się następująco:

  • Wydział Centralnego Banku Danych (budowa i funkcjonowanie CBD, aktualizacja i kontrola zasobów, administrowanie bankami danych)
  • Wydział Terenowych Banków Danych (prace projektowo-programowe w zakresie rozbudowy TBD, instrukcje i szkolenia dla ich użytkowników)
  • Wydział Podsystemów Tematycznych (prace analityczno-projektowe, współrealizacja podsystemu MAGISTER, eksploatacja podsystemów)
  • Wydział Badawczo-Rozwojowy (prace wdrożeniowe dla nowych systemów, prace analityczne, konsultacje i ekspertyzy)
  • Wydział Przygotowywania Danych (tworzenie nośników dla systemów informatycznych, przygotowywanie danych testowych)
  • Wydział Nadzoru Technologicznego i Ochrony Systemów (ochrona w obiektach departamentu, kontrola ruchu osobowego)
  • Wydział Służby Terenowej (utrzymywanie, zabezpieczenie i ochrona stacji i systemów łączności)
  • Wydział Techniki (nadzór techniczny nad działaniem sprzętu w departamencie)
  • Wydział Ogólny (współpraca z innymi jednostkami MSW, sprawy kadrowe i administracyjne)
  • Zarówno instytucjonalne usytuowanie departamentu (przynależność do Służby Zabezpieczenia Operacyjnego grupującej komórki operacyjno-techniczne SB), jak i struktura etatowa (znaczna przewaga stanowisk mundurowych nad stanowiskami cywilnymi) wskazują na jego bliskie powiązania z organami bezpieczeństwa państwa. Jednak w odróżnieniu od typowych jednostek Służby Bezpieczeństwa ogniwa terenowe pionu PESEL nie zostały włączone w skład komend wojewódzkich Milicji Obywatelskiej / wojewódzkich urzędów spraw wewnętrznych, lecz funkcjonowały przy urzędach wojewódzkich podległych terenowym organom administracji państwowej.

    Antoni Bossowski (ur. 11 lutego 1930 w Bogumiłowicach, zm. 6 września 2019 w Warszawie) – pułkownik, funkcjonariusz MSW w latach 1957–1984. Jeden z pomysłodawców Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (PESEL) oraz pionierów polskiej informatyki. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji – urząd administracji rządowej, obsługujący Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, właściwego do spraw czterech działów administracji rządowej: administracji, informatyzacji, spraw wewnętrznych, mniejszości narodowych oraz wyznań religijnych i etnicznych. Ministerstwo zostało utworzone z dniem 1 stycznia 1997, w ramach reformy centrum administracyjno-gospodarczego. Ministerstwo zniesiono 21 listopada 2011, z mocą od 18 listopada 2011. Na jego miejsce utworzono: Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji.

    PESEL po transformacji ustrojowej[ | edytuj kod]

    W przedstawionym powyżej kształcie Departament PESEL przetrwał do czasu przemian ustrojowych w Polsce i reorganizacji resortu spraw wewnętrznych, która została zakończona 31 lipca 1990 r. Proces ten obejmował przebudowę centrali ministerstwa poprzez wydzielenie zintegrowanych z nią organów bezpieczeństwa państwa i porządku publicznego oraz ucywilnienie pozostałych etatów. W nowych warunkach politycznych departament pozostał w strukturze MSW / MSWiA i kontynuował swoją działalność aż do rozwiązania w dniu 15 lipca 1998 r. Następnie zadania związane z prowadzeniem PESEL przejęły inne jednostki organizacyjne urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw wewnętrznych (1 stycznia 2016 r. sprawy te przekazano do urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw informatyzacji).

    Biuro „B” MSW – jednostka organizacyjna resortu spraw wewnętrznych PRL, działająca w latach 1956–1990 (utworzona na bazie istniejącego od 1945 r. samodzielnego wydziału). Biuro zajmowało się obserwacją operacyjną osób i obiektów, przeprowadzaniem wywiadów i ustaleń, a także wstępnym rozpoznaniem i zabezpieczeniem operacyjnym przebywających na terenie Polski dyplomatów i cudzoziemców.Ministerstwo Spraw Wewnętrznych (MSW) – urząd administracji rządowej funkcjonujący w Polsce po przemianach ustrojowych z lat 1989–1990. Formalnie zachowywał on ciągłość prawną z komunistycznym Ministerstwem Spraw Wewnętrznych (utworzonym w 1954 r.) i kontynuował jego działalność w zakresie obsługi ministra odpowiedzialnego za ochronę bezpieczeństwa państwa i porządku publicznego (oraz za inne dziedziny) w nowych warunkach politycznych.

    Sprawy rent i emerytur byłych pracowników RCI PESEL[ | edytuj kod]

    Pracownicy departamentu odpowiedzialni za stworzenie systemu PESEL zostali potraktowani jako „funkcjonariusze wykonujący pracę na rzecz totalitarnego państwa”. W związku z tym nawet jeżeli po 1990 r. odprowadzali wciąż wysokie składki, to emerytura nie może być wyższa niż wynosi przeciętna emerytura wypłacana przez ZUS, w związku z nową ustawą o emeryturach i umieszczeniem ich na liście IPN.

    Ustawa represyjna czyli tzw. „druga ustawa dezubekizacyjna” (ustawa z dnia 16 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin) wprowadza następującą zasadę:

    - Każdy funkcjonariusz, który choć przez jeden dzień służył w formacjach uznanych za „wspierające totalitarne państwo” będzie miał obcięte świadczenie. To samo dotyczy rodzin otrzymujących renty po zmarłych i poległych funkcjonariuszach, nawet jeśli polegli w służbie III RP. - Niezależnie od tego, co robił funkcjonariusz, jakie są jego zasługi dla państwa polskiego po 1990 r., może dostać świadczenie od min. 1000 zł do ok. 2000 zł (czyli średniej krajowej emerytury z systemu powszechnego).

    To kolejna ustawa w tej sprawie – pierwsza, z 23 stycznia 2009 r., zmieniła system świadczeń emerytalnych tak, że funkcjonariuszom organów bezpieczeństwa PRL przeliczono okres tej służy tak, jakby był to okres bezskładkowy w systemie powszechnym (wskaźnik emerytalny został obniżony do 0,7% podstawy wymiaru świadczenia za każdy rok pełnienia służby przed 1990 rokiem). Za służbę w wolnej Polsce funkcjonariusze ci byli traktowani jednakowo z osobami przyjętymi po 1990 roku otrzymując 2,6% podstawy wymiaru świadczenia za każdy rok służby.

    Około tysiąca osób wygrało w sądach sprawy o niesłusznie obniżone emerytury. Ponad 20 skarg na dezubekizację trafiło do Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu.

    W dniu 16 września 2020 r. Sąd Najwyższy podjął uchwałę, w której określił, iż „kryterium »służby na rzecz totalitarnego państwa« określone w ustawie emerytalnej powinno być oceniane na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, w tym także na podstawie indywidualnych czynów i ich weryfikacji pod kątem naruszenia podstawowych praw i wolności człowieka". W związku z tą uchwałą - do kwietnia 2021 r. - postępowania dla funkcjonariuszy Departamentu PESEL zostały wznowione przez Sąd Okręgowy w Warszawie w 33 sprawach, a w 9 sprawach nadal są zawieszone".

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Ludzie bezpieki w walce z Narodem i Kościołem. Służba Bezpieczeństwa w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w latach 1944–1978 – Centrala, red. Mirosław Piotrowski, Lublin 2000, s. 332.
    2. Ludzie bezpieki w walce z Narodem i Kościołem. Służba Bezpieczeństwa w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w latach 1944–1978 – Centrala, red. Mirosław Piotrowski, Lublin 2000, s. 329.
    3. Szymon Hermański, Adrian Jusupović, Tomasz Wróblewski, Cywilne organy bezpieczeństwa państwa 1956–1990 [w:] Historyczno-prawna analiza struktur organów bezpieczeństwa państwa w Polsce Ludowej (1944–1990). Zbiór studiów, red. Adrian Jusupović, Rafał Leśkiewicz, Warszawa 2013, s. 139–142.
    4. Ludzie bezpieki w walce z Narodem i Kościołem. Służba Bezpieczeństwa w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w latach 1944–1978 – Centrala, red. Mirosław Piotrowski, Lublin 2000, s. 470.
    5. Ludzie bezpieki w walce z Narodem i Kościołem. Służba Bezpieczeństwa w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w latach 1944–1978 – Centrala, red. Mirosław Piotrowski, Lublin 2000, s. 481–482.
    6. Biuletyn Informacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej.
    7. Aparat bezpieczeństwa w Polsce. Kadra kierownicza, tom III, 1975–1990, red. Paweł Piotrowski, Warszawa 2008, s. 12–17.
    8. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 lipca 1990 r. w sprawie nadania statutu organizacyjnego Ministerstwu Spraw Wewnętrznych (Dz.U. z 1990 r. nr 49, poz. 288).
    9. Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 24 grudnia 1996 r. w sprawie nadania statutu Ministerstwu Spraw Wewnętrznych i Administracji (Dz.U. z 1996 r. nr 157, poz. 799).
    10. Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 26 czerwca 1998 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie nadania statutu Ministerstwu Spraw Wewnętrznych i Administracji (Dz.U. z 1998 r. nr 80, poz. 518).
    11. Pracownicy MSW, którzy stworzyli PESEL dla ojczyzny są ubekami - Praca i kariera - wszystko o: zasiłki i świadczenia, wynagrodzenia, urzędnicy, nauczyciele, prawo pracy - Gaze..., praca.gazetaprawna.pl [dostęp 2017-12-13].
    12. Dezubekizacja, rpo.gov.pl [dostęp 2021-03-25].
    13. PiS przerażony odszkodowaniami. Już ponad 20 skarg na dezubekizację w Strasburgu, wyborcza.biz [dostęp 2021-03-25].
    14. Raport o stanie spraw odwoławczych od decyzji Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA obniżających świadczenia emerytalno-rentowe byłych funkcjonariuszy Departamentu PESEL MSW [dostęp 2021-04-06].

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Aparat bezpieczeństwa w Polsce. Kadra kierownicza, tom II, 1956–1975, red. Paweł Piotrowski, Warszawa 2006
  • Aparat bezpieczeństwa w Polsce. Kadra kierownicza, tom III, 1975–1990, red. Paweł Piotrowski, Warszawa 2008
  • Historyczno-prawna analiza struktur organów bezpieczeństwa państwa w Polsce Ludowej (1944–1990). Zbiór studiów, red. Adrian Jusupović, Rafał Leśkiewicz, Warszawa 2013
  • Ludzie bezpieki w walce z Narodem i Kościołem. Służba Bezpieczeństwa w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w latach 1944–1978 – Centrala, red. Mirosław Piotrowski, Lublin 2000




  • Reklama

    Czas generowania strony: 1.133 sek.