• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Demokratyczna Republika Armenii

    Przeczytaj także...
    Armeńska Socjalistyczna Republika Radziecka, Armenia (ros. Армянская Советская Социалистическая Республика, orm. Հայկական Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետություն) była jedną z 15 republik ZSRR w latach 1936-1991, od 1922 do 1936 r. wchodziła w skład Zakaukaskiej FSRR łącznie z Gruzińską SRR i Azerbejdżańską SRR. W 1991 r. odzyskała niepodległość jako Armenia.Nachiczewan (orm. Նախիջևան, azer. Naxçıvan) - kraina historyczna na Zakaukaziu, w granicach dzisiejszego Azerbejdżanu. Zajmuje obszar ograniczony na zachodzie i południu doliną środkowego Araksu, na wschodzie i północy - grzbietem Gór Zangezurskich. Graniczy z Zangezurem na wschodzie. Dziś należy do Azerbejdżanu jako Nachiczewańska Republika Autonomiczna, która jednak obejmuje również ziemie leżące poza historycznym Nachiczewanem.
    Ormiańskie Królestwo Cylicji (ormiański: Կիլիկիոյ Հայոց Թագաւորութիւն, Kilikio Hayots Tagavorutyun) znane również jako Armenia Mała, Armenia Cylicyjska, Nowa Armenia i Ormiańska Cylicja to nazwa państwa stworzonego i istniejącego w czasach średniowiecza przez Ormian, którzy w obawie przed Seldżukami przenosili się z właściwej Armenii do południowo-wschodniej części Azji Mniejszej. Jego centrum znajdowało się w Cylicji, na terenach dzisiejszej południowo-wschodniej Turcji.

    Demokratyczna Republika Armenii (orm. Դեմոկրատական Հայաստանի Հանրապետություն - Demokratakan Hayastani Hanrapetutjun) - państwo ormiańskie na Kaukazie Południowym, istniejące od 28 maja 1918 do 9 lipca 1921. Pierwsze suwerenne państwo ormiańskie od czasu upadku Ormiańskiego Królestwa Cylicji w 1375.

    Republika Górskiej Armenii (orm. Լեռնահայաստանի Հանրապետութիւն – Leřnahayastani Hanrapetutyun, t. Górska Armenia – Լեռնահայաստան – Leřnahayastan) – efemeryczne państwo ormiańskie na Południowym Kaukazie, istniejące od kwietnia do lipca 1921.Azerbejdżanie, Azerowie (Azərbaijanca, Azərbaycan Türkləri) – tureckojęzyczny naród zamieszkujący głównie Azerbejdżan oraz północno-zachodni Iran (ostany: Azerbejdżan Wschodni i Azerbejdżan Zachodni), a także – w znacznie mniejszych skupiskach – Rosję (obecnie, ze względu na emigrację, ponad 1 milion, głównie w największych miastach), Gruzję oraz kilka państw Bliskiego Wschodu. W sumie liczy on ok. 35 mln osób (2000), choć według nieoficjalnych szacunków nawet 45 milionów (2006). Azerowie są potomkami plemion turkijskich które w XI w. zmieszały się z zamieszkującą tereny dzisiejszego Azerbejdżanu i północno-zachodniego Iranu ludnością indoeuropejską, kaukaską i semicką. Genetycznie są mieszanką ludów kaukaskich, indoeuropejskich i tureckich. Posługują się językiem azerskim, blisko spokrewnionym z tureckim. Wyznają islam szyicki (85%) i sunnicki (15%).

    Demokratyczna Republika Armenii powstała z ziem historycznej Armenii, które w wyniku wojen Rosji z Turcją i Persją w XIX wieku znalazły się w granicach imperium rosyjskiego. Po upadku caratu i rozpadzie centralnej władzy w Rosji władzę na Zakaukaziu przejęły gruzińskie, ormiańskie i azerskie stronnictwa niepodległościowe. 10 lutego 1918 wspólny Sejm Zakaukaski proklamował niezależną od Rosji Zakaukaską Demokratyczną Republikę Federacyjną, która jednak rozpadła się już 26-28 maja 1918. Jednym z trzech państw powstałych z jej rozpadu była Demokratyczna Republika Armenii.

    Prowincja Lorri (orm. Լոռու մարզ) – jedna z dziesięciu prowincji w Armenii. Leży w północnej części kraju i graniczy z Gruzją. Jej stolicą jest Wanadzor.Język ormiański lub armeński (Հայերեն) – język należący do rodziny języków indoeuropejskich z grupy satem, stanowi jednak w niej samodzielną gałąź. Obecnie używany jest w Republice Armenii i Republice Górskiego Karabachu (De iure: Azerbejdżan), gdzie jest językiem urzędowym, a także w Gruzji, Iranie, Syrii, Rosji w Libanie i 24 innych państwach przez około 6 milionów ludzi.

    DRA była najsłabszym z państw Zakaukazia. Jak one wszystkie, była nie ustabilizowana wewnętrznie i podminowana działalnością bolszewicką. Naród państwowy - Ormianie - kilka lat wcześniej został zdziesiątkowany przez Turcję osmańską. Obszar DRA stanowił tylko drobny ułamek obszarów zamieszkanych przez Ormian przed 1914, o nikłych zasobach gospodarczych, w dodatku zalany przez masy uchodźców z Turcji. Odcięcie od tradycyjnych rynków zbytu doprowadziło gospodarkę do zapaści. Po utracie poparcia Rosji Armenia nie miała żadnego oparcia międzynarodowego, natomiast ze względów narodowościowych była skonfliktowana ze wszystkimi państwami sąsiednimi. Przedmiotem sporu z Gruzją był mieszany narodowościowo region Lori. Azerbejdżan zgłaszał roszczenia do niemal wszystkich ziem DRA. Kemalistowska Turcja nie ukrywała zamiaru likwidacji niepodległej Armenii, stanowiącej przeszkodę w połączeniu z Azerbejdżanem. Biali Rosjanie nie uznawali niepodległości państw kaukaskich, a bolszewicy, wbrew propagandowym hasłom o prawie do samostanowienia narodów byłego imperium, konsekwentnie zmierzali do ich sowietyzacji.

    Zangezur (orm. Զանգեզուր, az. Zəngəzur) - kraina historyczna na Zakaukaziu, na pograniczu Armenii i Azerbejdżanu. Dziś w większości należy do Armenii (w przybliżeniu pokrywa się z prowincją administracyjną Sjunik), wschodni pas należy formalnie do Azerbejdżanu, w rzeczywistości od lat 90. XX wieku podlega władzy Górskiego Karabachu.Kaukaz Południowy, Zakaukazie, Zakaukazja, Transkaukazja – nazwa stosowana w odniesieniu do trzech państw położonych na południe od głównego pasma Kaukazu, tzw. Wielkiego Kaukazu, na pograniczu euro-azjatyckim: Gruzji, Azerbejdżanu i Armenii. Współcześnie istniejące państwa powstały lub odzyskały niepodległość w wyniku rozpadu Związku Radzieckiego.

    W tej sytuacji DRA, mimo determinacji Ormian dla zachowania niepodległości, pozostawała w permanentnym kryzysie wewnętrznym. Toczyła również nieustanne wojny; spośród nich tylko wojna z Gruzją w grudniu 1918 zakończyła się podziałem spornego obszaru pod naciskiem brytyjskim. Przez cały okres istnienia DRA trwała wojna z Azerbejdżanem o przynależność Nachiczewanu, Zangezuru i Karabachu, w której oddziały miejscowych powstańców odnosiły sukcesy. Śmiertelna dla DRA okazała się natomiast wojna z Turcją, w której sytuacja Armenii systematycznie się pogarszała, grożąc zajęciem całej DRA i - wedle wszelkiego prawdopodobieństwa - eksterminacją Ormian.

    Karabach (orm. Ղարաբաղ, Gharabagh; azer. Qarabağ) - kraina historyczna we wschodnim Zakaukaziu, na obszarze dzisiejszego Azerbejdżanu. Obejmuje Góry Karabaskie oraz ich wschodnie podnóże i leżące dalej na wschód równiny Niziny Kurańskiej (Step Karabaski).Gruzini (gruz.: ქართველები - Kartwelebi) − naród kartwelski, zamieszkujący głównie Gruzję (4 mln), a także Turcję (1,5 mln), Rosję 300 tys. oraz Stany Zjednoczone (140 tys.). Posługuje się językiem gruzińskim, który należy do kartwelskiej rodziny językowej. Dominującym wyznaniem wśród Gruzinów jest prawosławie.

    Mając przed oczami taką perspektywę rząd DRA 2 grudnia 1920 skapitulował przed inwazją Armii Czerwonej, która w listopadzie 1920 najechała praktycznie nie mogącą się bronić Armenię, w zamian uzyskując obietnicę zachowania bytu państwowego Armenii. Stabilizacja międzynarodowa rzeczywiście nastąpiła, ale już po kilku miesiącach bolszewickiego terroru 18 lutego 1921 wybuchło w sowieckiej Armenii powstanie antysowieckie. Po stłumieniu go przez bolszewików 2 kwietnia 1921 jedynym wolnym obszarem Armenii pozostały kontrolowane przez ormiańskich powstańców tereny górskie na granicy z Persją, gdzie powstała efemeryczna Republika Górskiej Armenii. Jej zbrojna likwidacja przez Armię Czerwoną, zakończona 9 lipca 1921, oznaczała definitywny koniec niepodległościowego epizodu Armenii. Jej miejsce zajęła Armeńska Socjalistyczna Republika Radziecka.

    Ormianie (orm. Hajer, Հայեր) – naród indoeuropejski zamieszkujący początkowo obszar Zakaukazia i Wyżyny Armeńskiej, posługujący się językiem ormiańskim. W wyniku wielowiekowych emigracji, obecnie częściowo rozproszeni, tworzą 5-milionową diasporę. Jednym z filarów tożsamości Ormian jest przynależność do jednego z trzech głównych Kościołów ormiańskich. Ormianie to starożytny naród, szczycący się 3000-letnią historią. Jednocześnie to najstarszy chrześcijański naród na świecie - chrzest przyjęli w 301 r. n.e.)Wojna armeńsko-turecka – konflikt zbrojny między Demokratyczną Republiką Armenii a Turcją trwający od 24 września do 2 grudnia 1920, zakończony klęską Armenii, która przesądziła o utracie przez nią dwunastu historycznych prowincji na rzecz Turcji i podporządkowania reszty kraju Rosji Sowieckiej w formie marionetkowej Armeńskiej SRR.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Imperium Rosyjskie, Cesarstwo Rosyjskie (ros. Российская империя) – oficjalna nazwa Rosji w latach 1721–1917. Imperium Rosyjskie u szczytu swej potęgi w 1866 roku liczyło 23,7 mln km² i było trzecim najrozleglejszym państwem w historii ludzkości, po imperium brytyjskim i Wielkim Ułusie Mongolskim. Stolicą Imperium Rosyjskiego był przez niemal cały okres jego istnienia Petersburg. W początkowym okresie historii Imperium krótkotrwałą rolę stolicy pełniła także Moskwa (1728–1730), pozostająca do 1812 roku największym miastem Rosji i miejscem koronacji carów.
    Biali – zbiorcze określenie ruchów politycznych i sił zbrojnych działających podczas wojny domowej w Rosji w latach 1917-1923, walczących z komunistami (bolszewikami) i ruchami ich wspierającymi, mających na celu przywrócenie poprzedniego systemu ekonomicznego i politycznego. Biali określani są także jako Biała Armia (ros. Белая Армия), Biała Gwardia (Белая гвардия) lub Biały Ruch (Белое движение), lecz nie stanowili oni jednej organizacji, a poszczególne formacje działające w różnych częściach kraju nosiły różne nazwy. Nazwa "biali" powstała jako przeciwieństwo przyjętej przez komunistów symboliki związanej z kolorem czerwonym.
    Ludobójstwo Ormian (orm.: Մեծ Եղեռն – Medz Jeghern, tur. Ermeni Soykırımı, Rzeź Ormian) – nazwa ludobójstwa popełnionego na ludności ormiańskiej w Imperium Osmańskim w czasie I wojny światowej w latach 1915–1917. Ocenia się, że w jego wyniku zginąć mogło około 1,5 mln ludzi.
    Wojna armeńsko-gruzińska - konflikt zbrojny między Demokratyczną Republiką Armenii a Demokratyczną Republiką Gruzji od 7 grudnia do 31 grudnia 1918.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.016 sek.