• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Dekan - wyżyna

    Przeczytaj także...
    Tetyda (także Ocean Tetydy, Morze Tetydy, Neotetyda) – prehistoryczny ocean istniejący od późnego karbonu do wczesnego neogenu.Era mezozoiczna, mezozoik – era która rozpoczęła się od wielkiego wymierania pod koniec permu, a skończyła zagładą wielkich gadów, pod koniec kredy (patrz tabelka), znanego jako wymieranie kredowe. Era mezozoiczna trwała dwa razy krócej niż paleozoiczna, bo tylko 170 milionów lat. Dzieli się ją na trzy okresy: trias, jurę i kredę.
    Wyżyna – obszar, którego wysokości bezwzględne przekraczają 300 metrów n.p.m., a wysokości względne są na ogół mniejsze niż 300 m. Z obszarów wyżyn wyłączane są bowiem obszary o szczególnie urozmaiconej rzeźbie i wysokościach względnych przekraczających 300 m stosunku do najbliższych den dolinnych, czyli góry. Różnice w wysokościach względnych w obrębie wyżyny są więc stosunkowo małe. W Polsce i innych krajach często przyjmuje się za dolną granicę wyżyn poziomicę 200 m n.p.m. Na mapie hipsometrycznej niższe wyżyny wyróżnione są barwami żółtymi, podobnie jak i najniższe partie gór, np. pogórza, natomiast najwyższe wyżyny - jasnymi odcieniami koloru brązowego. Nad wyżynami, powyżej 500 m n.p.m. rozciągają się góry niskie. Wyjątkiem w skali światowej jest Wyżyna Tybetańska, która znajduje się na wysokości około 4500 m n.p.m. Zalicza się ją do wyżyn, a nie do gór, ponieważ jest płaska - spełniony jest warunek deniwelacji (różnicy między dwoma wzniesieniami) mniejszej niż 300 metrów.
    Położenie płaskowyżu (Deccan Plateau) na mapie Indii

    Dekan (ang. Deccan Plateau; hindi दक्कन का पठार, Dakkan ka Pathar; kannada ದಖ್ಖನ್ ಪೀಠಭೂಮಿ, Dakhkhan Pithabhumi; malajalam ഡെക്കാൺ പീഠഭൂമി, Dekkan Pithabhumi; marathi दख्खनचे पठार, Dakhkhanaće Pathar; tamil. தக்காணப் பீடபூமி, Dakkanap Pitabumi; telugu దక్కన్ పీఠభూమి, Dakkan Pithabhumi) – znacznych rozmiarów wyżyna w środkowej i południowej części Półwyspu Indyjskiego, na terytorium Indii. Nazwa wywodzi się od sanskryckiego słowa dakṣiṇa, oznaczającego „południe”.

    Narmada, Nerbudda, Narbada – rzeka w środkowej części subkontynentu indyjskiego (wyżyna Dekan), tworząca granicę pomiędzy Indiami Północnymi i Południowymi.Strefa Klimatów zwrotnikowych – w klasyfikacji klimatów Okołowicza, jedna z 5 głównych stref klimatycznych, obejmująca obszary kuli ziemskiej w okolicach obu zwrotników. Średnie roczne temperatury w tej strefie przekraczają 20 °C, ale średnie miesięczne są bardziej zróżnicowane w ciągu roku niż w klimacie równikowym: temperatura najchłodniejszego miesiąca może wynosić od 10 do 20 °C natomiast temperatury najcieplejszego miesiąca są wyższe niż we wszystkich pozostałych strefach (często przekraczają 30 do 35 °C). Cechą charakterystyczną klimatów zwrotnikowych są duże amplitudy dobowe temperatur. Opady występują najczęściej lub wyłącznie w półroczu letnim. W klimatach suchych są one sporadyczne lub całkowicie ich brak.

    Pod względem geologicznym Dekan stanowi platformę prekambryjską, fragment dawnego kontynentu Gondwany, który został od niego oderwany w jurze, a w późnym neogenie, w wyniku likwidacji Oceanu Tetydy i kolizji z płytą euroazjatycką – połączony z nią i częściowo pod nią wciśnięty. Wyżyna zbudowana jest z prekambryjskich skał metamorficznych (gnejsy, łupki krystaliczne, kwarcyty, marmury) i skał krystalicznych (granitoidy), odsłaniających się na powierzchni i stanowiących młodszą pokrywę osadową. Na pokrywę platformową składają się górnoproterozoiczne skały okruchowe i węglanowe wypełniające obniżenia podłoża, zachowana w zapadliskach tektonicznych lądowa seria gondwańska okresu paleozoiku i mezozoiku wraz z osadami lodowcowymi, utwory morskie – mezozoiczne i kenozoiczne skały osadowe (głównie wapienie i piaskowce), a także trapy w północno-zachodniej części Dekanu – wielkie, mezozoiczne pokrywy wulkaniczne (głównie doleryty i bazalty) zajmujące powierzchnię ok. 500 000 km² i osiągające miejscami grubość do 2500 m, które powstawały od kredy do eocenu.

    Klimat kontynentalny – jeden z podstawowych rodzajów klimatu. Kształtuje się w głębi lądu. Wyróżnia się największą dobową oraz roczną amplitudą temperatury powietrza. Lata są upalne, a zimy surowe, mroźne. Wraz ze zwiększaniem się odległości od morza maleje wilgotność powietrza, przeciętne zachmurzenie nieba oraz ilość opadów. Zwiększone jest za to zapylenie powietrza.Język telugu (తెలుగు) – język z grupy południowowschodniej , (według Ethnologue grupy centralno-południowej ) rodziny języków drawidyjskich. Jest największym językiem pod względem liczby posługujących się nim pośród języków drawidyjskich. Posługuje się nim około 70 mln osób, mieszkańców indyjskiego stanu Andhra Pradesh, gdzie posiada status języka urzędowego. W języku tym powstają też filmy powiązane z Tollywood.
    Wodospady na rzece Shivanasamudra w Mandji w pobliżu Bangaluru

    Jest największym pod względem powierzchni regionem fizycznogeograficznym Indii (zajmuje około 50% powierzchni tego kraju). Średnia wysokość płaskowyżu wynosi od 600 m n.p.m. na wschodzie do 900 m n.p.m. na zachodzie. Ponad płaskowyż wznoszą się mocno zerodowane, porozdzielane dolinami rzek pasma ostańcowe o przebiegu mniej więcej równoleżnikowym (Arawali – wysokość do 1721 m n.p.m., Windhja) oraz wyżyny (Ćhota Nagpur – wysokość do 1366 m n.p.m.). Od zachodu Dekan jest ograniczony przez Ghaty Zachodnie (najwyższy szczyt – Anaj Mudi 2695 m n.p.m.), natomiast od wschodu przez Ghaty Wschodnie (najwyższy szczyt – Arma Konda 1680 m n.p.m.). Pasma te zbiegają się na południu nadając Dekanowi kształt odwróconego trójkąta. Oba pasma górskie oddzielają płaskowyż od wąskich aluwialnych nizin nadmorskich – od zachodu nad Morzem Arabskim (nizina Konkan, Wybrzeże Malabarskie), natomiast od wschodu nad Zatoką Bengalską (Wybrzeże Koromandelskie). Płaskowyż Dekan jest oddzielony od położonych w północnej części kraju Himalajów płaską, aluwialną Niziną Hindustańską.

    Wybrzeże Malabarskie (Malabar) – część południowo-zachodniego wybrzeża Indii nad Morzem Arabskim, od Goa do przylądka Komoryn.Bangalore (hindi बंगलूर, trb.: Bangalur, trl.: Baṁgalūr; kannada ಬೆಂಗಳೂರು; ang. Bangalore) – trzecie co do wielkości miasto i piąta aglomeracja w Indiach – 8,7 mln (2011) mieszkańców. Położenie miasta na płaskowyżu Dekan (950 m n.p.m.) zapewnia mu łagodny klimat.

    Klimat wyżyny jest zwrotnikowy, monsunowy, w głębi lądu z przewagą klimatu kontynentalnego. Roślinność naturalna (lasy tropikalne, suche lasy monsunowe i sawanny) w większości przekształcono w ziemie uprawne; fragmenty naturalne utrzymały się w niektórych płaskowyżach i pasmach górskich.

    Herbata chińska (Camellia sinensis (L.) Kuntze) – gatunek rośliny z rodziny herbatowatych. Jej liście i pączki wykorzystywane są do przygotowania napoju - herbaty. Pochodzi prawdopodobnie z gór na pograniczu Chin, Indii i Mjanmy, lecz obecnie jest rośliną uprawną i nie występuje w stanie dzikim.Granitoidy (granitoid) – skały plutoniczne, kwaśne (bogate w krzemionkę SiO2). Zbudowane są z widocznych gołym okiem kryształów minerałów skałotwórczych: kwarcu, skaleni potasowych, plagioklazów i łyszczyków. Granitoidy powstają podczas powolnego krzepnięcia gorącej magmy w głębi ziemi na głębokości od kilku do kilkunastu tysięcy metrów.

    Ze złóż mineralnych wydobywa się węgiel kamienny, rudy żelaza, miedzi, chromu i manganu.

    Bangalur – największe miasto na płaskowyżu

    Płaskowyż poprzecinany jest licznymi rzekami, które mają swoje źródła w Ghatach Zachodnich i przebiegając z zachodu na wschód przez płaskowyż uchodzą do Zatoki Bengalskiej. Główne rzeki to Godawari, Kryszna, Pennaru i Kaweri. Doliny rzek są gęsto zaludnione. Suche obszary z dala od rzek są często słabo zmelioryzowane – podczas deszczów woda szybko spływa do rzek. Niemniej jednak obszar na północy płaskowyżu nadaje się do uprawy bawełny ze względu na gleby wulkaniczne. Oprócz tego na wyżynie Dekan uprawia się często prosa (zwł. proso perłowe), rośliny oleiste oraz pszenicę, a w południowej części płaskowyżu znajdują się plantacje herbaty i kawowca.

    Wybrzeże Koromandelskie – rozległa nadbrzeżna równina, położona nad Oceanem Indyjskim (a dokładniej nad Zatoką Bengalską) we wschodniej części stanu Tamil Nadu w południowych Indiach. Zajmuje obszar ok. 22,8 tys. km². Średnia wysokość wynosi 80 metrów nad poziomem morza. Linia brzegowa prosta, liczne wysepki koralowe.Język malajalam – język drawidyjski, używany w Indiach na Wybrzeżu Malabarskim i Lakszadiwach przez około 30 mln mówiących. Jest językiem urzędowym w stanie Kerala i na terytorium związkowym Lakszadiwów.

    Do największych miast na Dekanie należą Hajdarabad oraz Bangalur.

    Zobacz też[]

  • Trapy Dekanu
  • Uwagi

    1. Bardziej ograniczona definicja określa położenie Dekanu na wysokim płaskowyżu między rzekami Narbada na północy i Kryszna na południu.

    Przypisy

    1. Definition of Deccan Plateau (ang.). The Deccan Plateau. [dostęp 24 października 2014].
    2. Jerzy Makowski: Geografia fizyczna świata. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2008, s. 141-142. ISBN 978-83-01-14218-6.
    3. Indie. Warunki naturalne (pol.). PWN. [dostęp 24 października 2014].
    4. Encyklopedia Geograficzna Świata. T. VI: Azja. Kraków: Wydawnictwo OPRES, 1998, s. 89 i 294. ISBN 83-85909 37-0.
    Ostaniec – wzniesienie powstałe w wyniku procesów wietrzenia i erozji (a także denudacji terenów przyległych, co powoduje odsłonięcie i pozostawienie ostańca). Ostańce występują jako wyizolowane formy terenu, często o stromych, skalistych stokach, stanowiące pozostałość większego masywu skalnego. Niekiedy ostańcami są całe wzniesienia, jak np. Szczeliniec w Górach Stołowych.Wapień – skała osadowa (chemogeniczna lub organogeniczna) zbudowana głównie z węglanu wapnia, przede wszystkim w postaci kalcytu.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Ćhota Nagpur (hindi: छोटा नागपुर, trl.: Choṭā Nāgpur; ang.: Chota Nagpur) – płaskowyż we wschodnich Indiach, w północno-wschodniej części wyżyny Dekan, na zachód od delty Gangesu. Zajmuje powierzchnię ok. 65 tys. km² i obejmuje mniejsze płaskowyże, m.in. Rańći, Kodarma, Hazaribag. Rozciąga się na długości ok. 400 km i szerokości ok. 200 km. Płaskowyż zbudowany z gnejsów i kwarcytów pokrytych na zachodzie bazaltami. Powierzchnia pofałdowana i poprzecinana szerokimi dolinami. Występują ostańce piaskowcowe. Gdzieniegdzie rosną lasy będące źródłem dzikiego jedwabiu (tussah) i gumilaki.
    Łupki krystaliczne lub łupki metamorficzne - skały metamorficzne powstałe w warunkach metamorfizmu regionalnego pod wpływem ciśnienia kierunkowego wywołanego ruchami górotwórczymi. Cechują się: lineacją, foliacją oraz niektóre laminacją. Typowe łupki krystaliczne odznaczają się wyraźną foliacją dzięki czemu dzielą się na równoległościenne cienkie płytki w zależności od zawartości dominującego w nich minerału. Łupki krystaliczne dzieli się na: amfibolowe, kwarcytowe, epidotowe, łyszczykowe,chlorytowe,talkowe. Do grupy łupków często zalicza się utwory metamorficzne:gnejsy i amfibolity, które posiadają mniejszą foliację. Łupki krystaliczne występują w skorupie ziemskiej w obszarach, gdzie miały miejsce ruchy górotwórcze. Łupki mają zastosowanie w gospodarce np. łupki kwarcytowe jako materiał ogniotrwały, łupki talkowe jako materiał izolacyjny i kwasoodporny.
    Język hindi – język z grupy indoaryjskiej języków indoeuropejskich, którym posługuje się jako pierwszym językiem 180 milionów osób, natomiast przy zaklasyfikowaniu jako dialekty hindi języków radźastani, bihari oraz pahari (bez nepalskiego) aż 422 mln osób, czyli 41% mieszkańców Indii. Używany jest także w Nepalu (500 tys.), na Fidżi (300 tys.), na Mauritiusie i w Surinamie (po 100 tys.). Posługują się nim również hinduscy imigranci w Europie Zachodniej. Język hindi jest językiem urzędowym, od 1950 roku ogólnopaństwowym (angielski jest językiem pomocniczym) Republiki Indii, oraz jednym z 23 języków konstytucyjnych. W kilku indyjskich stanach i terytoriach: Uttar Pradesh, Uttarakhand, Himachal Pradesh, Harianie, Madhya Pradesh, Biharze, Radżastanie oraz na terytorium stołecznym Delhi hindi (w wersji standardowej) jest oficjalnym językiem administracji stanowej oraz podstawowym językiem wykładowym w szkołach.
    Kawowiec, kawa (Coffea L.) – rodzaj wiecznie zielonych krzewów i drzew z rodziny marzanowatych. Obejmuje 104 gatunki. W większości pochodzą one z terenu Afryki, niektóre tylko z Azji. Niektóre z nich są uprawiane.
    Żelazo (Fe, łac. ferrum) – metal z VIII grupy pobocznej o dużym znaczeniu gospodarczym, znane od czasów starożytnych.
    Hajdarabad (hindi हैदराबाद, trb.: Hajdarabad, trl.: Haidarābād; telugu హైదరాబాదు; urdu حیدر آباد; ang. Hyderabad) - miasto w południowych Indiach, stolica stanu Andhra Pradesh, w środkowej części wyżyny Dekan, nad rzeką Musi (dopływ Kryszny). Miasto to zamieszkuje około 6,7 mln mieszkańców (2006). Podstawowe języki - telugu dla hindusów, urdu dla ludności muzułmańskiej. Coraz popularniejszy staje się angielski.
    Język kannada (kannara) – język należący do południowej grupy języków drawidyjskich. Posługuje się nim ponad 35 mln mówiących, zamieszkujących głównie indyjski stan Karnataka, gdzie jest językiem urzędowym, a także w stanach Tamil Nadu, Maharashtra i Andhra Pradesh.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.046 sek.