• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Daspletozaur



    Podstrony: [1] 2 [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Kecalkoatl (Quetzalcoatlus) – rodzaj olbrzymiego pterozaura z rodziny azdarchidów (Azhdarchidae) żyjącego w późnej kredzie na obecnych terenach Ameryki Północnej. Został opisany w 1975 roku przez Douglasa Lawsona w oparciu o skamieniałości pochodzące z datowanych na najpóźniejszą kredę lądowych osadów na zachodzie stanu Teksas. Nazwa Quetzalcoatlus pochodzi od imienia Quetzalcoatla, jednego z najważniejszych bogów plemion Mezoameryki, oznaczającego „pierzasty wąż”.Hadrozaury (Hadrosauridae) – rodzina ornitopodów z grupy hadrozauroidów (Hadrosauroidea), znana też jako „dinozaury kaczodziobe”.
    Gatunki[ | edytuj kod]

    Holotyp D. torosus (CMN 8506) składa się z niekompletnego szkieletu, wliczając w to czaszkę, kończynę przednią, kończynę tylną, miednicy, kość udową, wszystkie kręgi szyjne i tułowia oraz jedenaście pierwszych kręgów ogonowych. Zostały one odkryte przez Charlesa Mortrama Sternberga w 1921. Uznał on znalezisko za szczątki gorgozaura. Dopiero w 1970 Dale Russell uznał, że należą one do nowego rodzaju tyranozauroida, którego opisał pod nazwą Daspletosaurus. Nazwa rodzajowa tego dinozaura pochodzi od greckich słów daspleto – straszny i sauros – jaszczur i oznacza tyle, co „straszny jaszczur”. Natomiast epitet gatunkowy pochodzi z łaciny i oznacza tyle co „muskularny, krzepki”. Poza holotypem w 2001 znaleziono w dużej mierze kompletny szkielet daspletozaura. Oba te okazy pochodzą z formacji Oldman (grupa Judith River, Alberta, USA). Okaz znaleziony w młodszych skałach formacji Horseshoe Canyon obecnie zalicza się do gatunku Albertosaurus sarcophagus. Formacja Oldman pochodzi z środkowego kampanu (późna kreda) sprzed około 77–76 mln lat.

    Triceratops – rodzaj roślinożernego dinozaura rogatego z rodziny ceratopsów, żyjącego w mastrychcie (kreda późna), od 68 do 65,5 milionów lat temu na terenach dzisiejszej Ameryki Północnej. Należy do ostatnich nieptasich dinozaurów, które pojawiły się przed wymieraniem kredowym. Nazwa rodzajowa Triceratops oznacza "trójrogą twarz". Pochodzi ze starożytnej greki od τρί- (tri-, czyli "trzy"), κέρας (kéras, "róg") i ὤψ (ops, "twarz").Teratophoneus – rodzaj teropoda z rodziny tyranozaurów (Tyrannosauridae) żyjącego w późnej kredzie w Ameryce Północnej. Został opisany w 2011 roku przez Thomasa Carra i współpracowników w oparciu o niekompletny szkielet jednego osobnika, oznaczony kilkoma numerami katalogowymi (kości czaszki, kręgi szyjne, kość krucza i łopatka – BYU 8120/9396, kości promieniowa i łokciowa – BYU 8120/9397, lewa kość szczękowa – BYU 826/9420, lewa kość zębowa – BYU 9398, lewa kość udowa – BYU 13719). Skamieniałości te odkryto na terenie pomnika narodowego USA Grand Staircase-Escalante National Monument, w górnokampańskich osadach formacji Kaiparowits, datowanych radiometrycznie na około 74–76 mln lat. Teratophoneus jest pierwszym znanym diagnostycznym tyranozaurydem żyjącym w kampanie na południowym zachodzie Ameryki Północnej i pierwszym przedstawicielem tej grupy z formacji Kaiparowits.
    Czaszka MOR 590, okazu holotypowego Daspletosaurus horneri

    Z osadów formacji Two Medicine na terenie Montany znany jest okaz oznaczony MOR 590 z zachowaną kompletną czaszką, niemal kompletną kończyną tylną i niekompletną kończyną przednią. Okaz ten był po raz pierwszy wzmiankowany w literaturze przez Hornera, Varricchio i Goodwina (1992), którzy uznali ten okaz i dwa inne okazy z formacji Two Medicine za reprezentujące takson będący formą przejściową między daspletozaurem a tyranozaurem. Analiza filogenetyczna przeprowadzona przez Loewena i współpracowników (2013) wykazała, że okaz ten był bliżej spokrewniony z kladem obejmującym rodzaje Teratophoneus, Bistahieversor, Lythronax, Zhuchengtyrannus, Tarbosaurus i Tyrannosaurus niż z D. torosus; jednakże z późniejszej analizy Carra i współpracowników (2017) wynika, że reprezentuje on takson siostrzany D. torosus. Carr i współpracownicy (2017) ustanowili ten okaz holotypem drugiego gatunku daspletozaura, D. horneri. Dodatkowo autorzy ustanowili paratypami D. horneri dwa inne okazy z formacji Two Medicine: MOR 1130 (niekompletna czaszka, niekompletny kręgosłup, niekompletna obręcz miedniczna i kończyna tylna) oraz MOR 553S/7.19.0.97 (niemal kompletna kość zębowa młodego osobnika), a także przypisali przedstawicielom gatunku kilka izolowanych kości czaszki. Żyjący 75,1–74,4 miliony lat temu D. horneri był nieco młodszy od żyjącego 76,7–75,2 milionów lat temu D. torosus; zdaniem autorów jego opisu D. horneri mógł wyewoluować z D. torosus w drodze anagenezy.

    Eric R. Pianka (ur. 23 stycznia 1939 w hrabstwie Siskiyou, Kalifornia) – amerykański biolog (zoolog, ekolog ewolucyjny) związany z University of Texas at Austin, autor książki Evolutionary Ecology uważanej klasyczną pozycję prezentującą powiązania ewolucjonizmu z ekologią, wydanej po raz pierwszy na początku lat 70. XX wieku, a następnie wielokrotnie tłumaczonej na języki obce (grecki, japoński, polski, rosyjski, hiszpański) i wznawianej.Tyranozaur (Tyrannosaurus) – rodzaj teropoda z rodziny tyranozaurów. Jedynym gatunkiem z tego rodzaju, którego istnienie zostało potwierdzone i który jest zarazem jednym z najbardziej znanych dinozaurów na świecie, jest Tyrannosaurus rex.

    Nienazwane gatunki[ | edytuj kod]

    Obecnie znane są ponad trzy nieopisane gatunki daspletozaura. D. sp. (Currie i inni, 2003)

    Okaz FMNH PR 308

    Russel w 1970 uznał AMNH 5438 za paratyp D. torosus. Składał się on z kręgów piersiowych (11-13), kości krzyżowej (712 mm), kręgów ogonowych (1-2), kości biodrowej (1,096 m), kości łonowej, kości kulszowej, kości udowej (1 m), kości piszczelowej (870 mm) i kości śródstopia (490 mm). Szczątki owe należały do osobnika dorosłego ok. 1,52 t. Zostały one odkryte w górnej części formacji Oldman w Albercie, znanej dzisiaj jako formacja Dinosaur Park. Pochodzą one ze środkowego kampanu 76–74 mln lat temu. W 2003 Currie uznał, że może należeć do nowego gatunku daspletozaura. Inny materiał kopalny uznany za należący do tego gatunku składa się z: szczęki górnej (BMNH R 4863), kości przedszczękowej, szczękowej, zębowej i gnykowej (CMN 841), niekompletnej kości oczodołowej tylnej (CMN 350), kończyn tylnych, wliczając w to kość udową (930 mm), kość piszczelową (870 mm) i kość śródstopia (555 mm), niekompletnej czaszki (CMN 11594), kości czołowej, kości ciemieniowej i puszki mózgowej (CMN 11841), niekompletnej czaszki (980 mm), żuchwy (ok. 990 mm), szkieletu (kość udowa ma ok. 960 mm) (FMNH PR 308, początkowo przechowywany w Amerykańskim Muzeum Historii Naturalnej i oznaczony AMNH 5336, później przeniesiony do Muzeum Historii Naturalnej w Chicago; pierwotnie przypisany do Gorgosaurus libratus, ale obecnie na podstawie kilku cech czaszki uznaje się go za przedstawiciela rodzaju Daspletosaurus; należy do 21-letniego osobnika dorosłego ważącego ok. 1,79 t), czaszki osobnika dorosłego (RTMP 83.38.1 ), niekompletnej czaszki i fragmentarycznego szkieletu (RTMP 85.62.1 ), czaszki i szkieletu (RTMP 92.36.1220 ), czaszki osobnika młodego (RTMP 94.218.1), czaszki (RTMP coll.), kości udowej (1 m), kości śródstopia IV (490 mm) (UA 11). Wszystkie one zostały odkryte w formacji Dinosaur Park w kanadyjskiej prowincji Alberta. W przeszłości do tego gatunku zaliczano też niekompletny szkielet 10-letniego osobnika mierzącego ok. 5,8 m i ważącego ok. 496 kg, oznaczony RTMP 94.143.1. Badania Vorisa i współpracowników (2019) wskazują jednak, że okaz ten należał w rzeczywistości do gatunku Gorgosaurus libratus.

    Dale Alan Russell (ur. 27 grudnia 1937, zm. 21 grudnia 2019) – kanadyjski geolog i paleontolog specjalizujący się w badaniu dinozaurów. Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States, US, United States of America, USA) – federacyjne państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu.
    D.? sp. indet. (Carr, 1999)

    Materiał przypisany do tego gatunku składa się z kości czołowej i ciemieniowej (RTMP 80.16.924), kości łzowej ((RTMP 83.30.1), kości oczodołowej tylnej (RTMP 84.60.1), szczęki górnej (RTMP 89.17.53), kości czołowej (RTMP 91.36.403), szczęki górnej (RTMP 94.172.115), szczęki górnej i kości nosowej (RTMP 98.48.1), kości czołowej (SDNH 32701). Elementy te mogą należeć do D. torosus lub nienazwanego nowego gatunku. Zostały one znalezione w formacji Dinosaur Park w Albercie.

    Owiraptorozaury (łac. – „jaszczury złodzieje jaj”) – grupa teropodów, obejmująca takie dinozaury jak m.in. Oviraptor i Gigantoraptor. Podzielona jest ona na kilka rodzin. Owiraptorozaury są blisko spokrewnione z ptakami, a niektórzy badacze (np. Osmólska i inni, 2004) uważają je za wtórnie nielotne ptaki. Należą do większej grupy Oviraptoriformes, zdefiniowanej przez Paula Sereno jako obejmującej dinozaury bliżej spokrewnione z owiraptorem niż z wróblem.JSTOR (/dʒeɪ-stɔːr/, skrót od ang. Journal Storage) – biblioteka cyfrowa utworzona w 1995 roku. Początkowo zawierała cyfrowe kopie czasopism naukowych o wyczerpanym nakładzie. Następnie zaczęła zbierać także książki, materiały źródłowe oraz aktualne numery czasopism naukowych. Pozwala na wyszukiwanie w pełnej treści niemal 2000 czasopism naukowych.
    D.? sp. (Langston, Standhardt & Stevens, 1989)

    Jego szczątki znaleziono w formacji Aguja (Teksas, USA). Pochodzą one z wyższych i niższych warstw tej formacji. D.? sp. (Carr & Williamson, 2000)

    Żył w kampanie. Jego szczątki znaleziono w De-na-zin (formacja Kirtland, Nowy Meksyk, USA). Materiał kopalny tego gatunku składa się z niekompletnego kręgu ogonowego (NMMNH P-22722), kości udowej (883 mm) (NMMNH P-25083), fragmentu kości zębowej, ogonowego kręgu neutralnego, środkowego kręgu ogonowego, niekompletnej kości biodrowej (NMMNH P-27470). Skamieniałości te, opisane przez Carra i Williamsona (2000), zostały przypisane do gatunku podobnego do daspletozaura. Uznali oni, że należą do tego samego osobnika. Jednak Carr (2005) przypisał je do nowego gatunku daspletozaura.

    Tyranozauroidy (Tyrannosauroidea) – nadrodzina teropodów z grupy celurozaurów (Coelurosauria), obejmująca rodzinę tyranozaurów (Tyrannosauridae) oraz liczne formy bazalne, takie jak Guanlong, Dilong, Raptorex czy Xiongguanlong. Najstarszym znanym tyranozauroidem jest proceratozaur, żyjący w środkowej jurze. Według definicji filogenetycznej przedstawionej w 2009 roku przez Paula Sereno i Stephena Brusatte, Tyrannosauroidea to klad obejmujący zwierzęta bliżej spokrewnione z Tyrannosaurus rex niż z Ornithomimus velox, Troodon formosus lub Velociraptor mongoliensis. Analizy kladystyczne są w większości zgodne co do filogenezy tyranozauroidów, niejasna jest jednak pozycja aliorama na drzewie rodowym tyranozauroidów – niektóre analizy sugerują, że jest on bazalnym przedstawicielem Tyrannosauroidea, podczas gdy według innych należy on do bardziej zaawansowanej grupy Tyrannosaurinae.Scynkowate, scynki, śligi (Scincidae) – rodzina jaszczurek z infrarzędu Scincomorpha w rzędzie łuskonośnych (Squamata) obejmująca ponad 1500 gatunków.
    D.? sp. indet. (Demar & Breithaupt, 2006)

    Jego pozostałości znaleziono w pochodzących z kampanu skałach formacji Mesaverde (Wyoming, USA). Jedyne znane skamieliny przypisywanego do tego gatunku składają się z pojedynczego zęba kości przedszczękowej. D.? sp. indet. (Sullivan, 2006)

    Jego skamieniałości zostały znalezione w pochodzących z późnego kampanu osadach formacji Fruitland (Nowy Meksyk, USA). Materiał kopalny tego gatunku składa się z dwóch zębów (SMP VP-1658) i niekompletnej paliczki stopy (SMP VP-1693). Zostały one bez uzasadnienia przekazane do gatunku podobnego do daspletozaura i jest możliwe, że należą do całkiem innego tyranozauroida. Możliwe, że należą one do nowego gatunku daspletozaura lub nawet nowego rodzaju tyranozauroida, jednak materiał kopalny jest zbyt fragmentaryczny, by cokolwiek potwierdzić.

    John „Jack” R. Horner (ur. 15 czerwca 1946 w Shelby w stanie Montana w Stanach Zjednoczonych) – amerykański paleontolog zajmujący się głównie dinozaurami, specjalizujący się w dinozaurach kaczodziobych, ich jajach, rozwoju osobniczym, zachowaniach rodzicielskich oraz histologii i ewolucji. John Horner studiował na Uniwersytecie Stanu Montana w Missouli (University of Montana), a obecnie jest kustoszem w Muzeum Gór Skalistych w Bozeman (Museum of the Rockies).Formacja Horseshoe Canyon – formacja geologiczna znajdująca się w kanadyjskiej prowincji Alberta, należąca do kredowej grupy Edmonton. Jej grubość wynosi około 290 m, co odpowiada około 7 mln lat. Eberth i Braman (2012) podzielili formację Horseshoe Canyon na siedem ogniw: Strathmore, Drumheller, Horsethief, Morrin, Tolman, Carbon i Whitemud. Jest ona najniżej położoną formacją grupy Edmonton, nad nią znajdują się formacje Battle i Scollard. Osady należące do formacji Horseshoe Canyon powstawały od późnego kampanu – wieku późnej kredy trwającego od 73 do 70 mln lat temu – do wczesnego mastrychtu. Przez pierwsze 2,5 miliona lat (okres ten obejmują warstwy ogniw Strathmore i Drumheller) były to obszary względnie stabilne pod względem tektonicznym i klimatycznym. Występowała tam wówczas pionowa agradacja i niewielka progradacja wybrzeży morskich. Kolejne 4,5 mln lat cechowały się bardziej zmiennym klimatem, częstsze były też zmiany w wulkanizmie, orogenezach, tempie wietrzenia skał i tworzenia gleb. Tereny formacji Horseshoe Canyon znajdowały się wówczas na około 58° paleoszerokości geograficznej. Tuż pod skałami formacji znajduje się Bearpaw Shale, morska formacja reprezentująca fragment Morza Środkowego Zachodu (Western Interior Seaway). Przesmyk zanikał w miarę ochładzania się klimatu i opadania poziomu mórz pod koniec kredy, odsłaniając tereny znajdujące się uprzednio pod wodą. Nie był to spokojny proces – kanał okresowo ponownie się pojawiał, zalewając region Horseshoe Canyon, zanim ostatecznie zanikł. Z powodu zmian poziomu mórz w formacji Horseshoe Canyon reprezentowanych jest wiele różnych środowisk, wliczając środowiska morskie i nadbrzeżne, takie jak laguny i estuaria. Węgle kopalne licznie występują na prehistorycznych torfowiskach. Ze względu na obecność lub brak węgli i architekturę stratygraficzną Larson i in. (2011) podzielili formację Horseshoe Canyon na pięć nieformalnych jednostek. Pierwsza z nich powstała w klimacie ciepłym i wilgotnym, jednostki 2–4 w klimacie chłodnym i suchym, a 5. w ciepłym i wilgotnym.
    D.? sp. (Lehman i Carpenter, 1990; Carr i Williamson, 2000) = Bistahieversor sealeyi Carr i Williamson, 2010

    W Nowym Meksyku znaleziono szczątki tyranozauroida złożone z fragmentów czaszki, żeber i kości kończyn tylnych. Ów okaz oznaczony jako OMNH 10131 w 1990 został zaliczony do uznawanego obecnie za nomen dubium rodzaju Aublysodon, jednak Carr i Williamson w 2000 roku uznali te szczątki za należące do nowego gatunku daspletozaura. W 2004 roku autorzy uznali je za reprezentujące nowy rodzaj i gatunek teropoda, jednak nie nazwali go. Ostatecznie takson ten został formalnie opisany w 2010 roku jako Bistahieversor sealeyi. Szacunki wieku formacji Kirtland gdzie znaleziono szczątki tego teropoda są różne – jedni uważają ją za pochodzącą z późnego kampanu, a inni z wczesnego mastrychtu.

    Ptaki (Aves) – gromada stałocieplnych zwierząt z podtypu kręgowców. Jest najbardziej zróżnicowaną spośród gromad kręgowców lądowych – istnieje około 10 tys. gatunków ptaków, które zamieszkują ekosystemy na całym świecie. Ich wielkość waha się od 5 cm u koliberka hawańskiego do 2,7 m u strusia.Ceratopsy (Ceratopsia) – grupa dinozaurów ptasiomiednicznych, której nazwa oznacza „rogate oblicza”. W pełni rozwinęły się w kredzie na terenach współczesnej Ameryki Północnej i Azji, jednak ich najstarsi przedstawiciele żyli już w jurze. Wcześni przedstawiciele tego kladu, tacy jak psitakozaur, byli niewielcy i dwunożni. Później rozwinęły się wielkie, słynne czworonożne formy, jak Triceratops czy centrozaur, mające rogi i rogowe kryzy wokół karku. Niegdyś twierdzono, że owe kryzy służyły wyłącznie do ochrony karku przed ugryzieniami drapieżników. Dzisiaj wiadomo, że większość kryz miała duże otwory, przez co nie były one zbyt skuteczne w tej roli. Mogły one służyć do termoregulacji, popisów godowych lub odstraszania napastników. Ceratopsy obejmowały bardzo zróżnicowane dinozaury od niewielkich mniej więcej metrowych i ważących ok. 23 kg form aż po wielkie, osiągające ponad sześć metrów długości i 5 t formy, Najsłynniejszym przedstawicielem tej grupy jest Triceratops. Większość jej członków ma w nazwie człon „ceratops”, jednak istnieją wyjątki od tej reguły (np. psitakozaur). Jednym z najwcześniejszym opisanych przedstawicieli Ceratopsia był Ceratops, który użyczył jej nazwy. Jednak obecnie uważa się go za nomen dubium z powodu nieobecności u niego jakichkolwiek cech mogących odróżnić go od innych ceratopsów.
    Inne

    W formacji Two Medicine znaleziono także niekompletny szkielet daspletozaura z młodym hadrozaurem w okolicach jamy brzusznej. Został on przypisany do rodzaju Daspletosaurus, ale nie zaklasyfikowano go do żadnego konkretnego gatunku. Currie i współpracownicy (2005) opisali odkryte w osadach formacji Two Medicine kości czaszki, widełki, kości obręczy miednicznej i kości kończyn tylnych przedstawicieli rodzaju Daspletosaurus, należące do co najmniej trzech osobników. Zdaniem autorów kości te prawdopodobnie należały do przedstawicieli gatunku wzmiankowanego przez Hornera, Varricchio i Goodwina (1992), tj. gatunku później nazwanego D. horneri; Currie i współpracownicy (2005) zastrzegli jednak, że ostateczne przypisanie tych skamieniałości do konkretnego gatunku daspletozaura wymaga dalszych badań.

    Philip John Currie (ur. 13 marca 1949 w Brampton) – kanadyjski paleontolog, profesor Uniwersytetu Alberty (University of Alberta). Licencjat (B.Sc.) uzyskał na Uniwersytecie w Toronto, magisterium (M.Sc.) i doktorat (Ph.D. – z wyróżnieniem) – na Uniwersytecie McGill.Ontogeneza, rozwój osobniczy (gr. on, ontos – byt, genesis – pochodzenie) – nauka zajmująca się rozwojem organizmu – zespołem przemian zachodzących w ciągu życia organizmu – od momentu jego powstania w procesie rozmnażania do zakończenia rozwoju.

    Paleobiologia[ | edytuj kod]

    Koegzystencja z gorgozaurem[ | edytuj kod]

    Czaszka daspletozaura

    W czasach daspletozaura w Ameryce Północnej żyły dwa rodzaje tyranozauroidów – albertozaur, gorgozaur i daspletozaur. To jeden z niewielu przykładów występowania dwóch tyranozauroidów jednocześnie. Inne znany przykłady to tyranozaur żyjący obok swego mniejszego krewniaka nanotyrana (o ile ten drugi nie jest po prostu młodym tyranozaurem) i alioram, żyjący obok swojego większego kuzyna tarbozaura (o ile te dwa nie są synonimami). We współczesnym świecie drapieżniki podobnej wielkości są od siebie oddzielone zasięgiem występowania lub zajmują różne nisze ekologiczne, przez co ze sobą nie rywalizują . Próbowano na różne sposoby wyjaśnić na jakich zasadach przebiegała koegzystencja tych dwóch tyranozauroidów. Dale Russell zaproponował teorię, według której lżej zbudowany gorgozaur polował na liczne w tamtych czasach nieuzbrojone hadrozaury, tymczasem daspletozaur dzięki swojej mocniejszej budowie mógł odżywiać się powolniejszymi, ale z powodu uzbrojenia trudniejszymi do upolowania ceratopsami. Jednak jeden z okazów daspletozaura (OTM 200) ma w okolicach żołądka szczątki młodego hadrozaura, co podważa tę teorię. Przedstawiciele Tyrannosaurinae, w tym daspletozaur, mieli nieco silniejsze i szersze szczęki niż Albertosaurinae, takie jak gorgozaur, co sugeruje odmienny rodzaj pokarmu (jednak i tak siła zgryzu przedstawicieli obu tych podrodzin była zbliżona). Inni autorzy sugerują, że konkurencja między zmniejszona zamieszkiwanie przed nich innych terenów. Znaleziska skamielin świadczą, że żaden z tych drapieżników nie preferował wyżej lub niżej położonych terenów. Skamieliny daspletozaura najczęściej znajduje się na obszarach południowych, a gorgozaura na północnych. Takie różnice w występowaniu stwierdzono także u innych dinozaurów np. u chasmozaurów i hadrozaurów z podrodziny Hadrosaurinae które preferowały południowowschodnie obszary w tym formację Two Medicine. Znalezienie w jednym miejscu szczątków daspletozaura, chasmozaurów i płaskogłowych hadrozaurów świadczy o podobnych preferencjach środowiskowych tych zwierząt. Thomas R. Holtz Jr uznał, że podczas mastrychtu przedstawiciele Tyrannosaurinae, jak tyranozaur i chasmozaury, jak Triceratops, zaczęły się rozprzestrzeniać na północy, wypierając rodzime gatunki, takie jak albertozaury czy centrozaury. Doprowadziło to do wymarcia tych dwóch ostatnich grup i znacznego przerzedzenia się populacji

    Ryby – tradycyjna nazwa zmiennocieplnych kręgowców wodnych oddychających skrzelami i poruszających się za pomocą płetw. Obejmuje bezżuchwowe krągłouste (Cyclostomata) oraz mające szczęki ryby właściwe (Pisces).Celofyz (Coelophysis) – rodzaj teropoda z rodziny Coelophysidae. Zamieszkiwał tereny dzisiejszej Ameryki Północnej i być może południowej Afryki (przy założeniu, że megapnozaur jest młodszym synonimem celofyza – patrz niżej). Występuje w serlalu Wędrówki z dinozaurami.

    Zachowania społeczne[ | edytuj kod]

    Jeden z szkieletów daspletozaurów (TMP 85.62.1) posiada w okolicy pyska ślady po ugryzieniach. Możliwe, że świadczy to o agresji wewnętrzno gatunkowej, przy czym należy pamiętać że ugryzienia w czaszkę często zdarzają się u drapieżników. Takie ugryzienia znajdowane są również na pyskach innych tyranozauroidów jak gorgozaur czy tyranozaur oraz innych teropodów jak Sinraptor i Saurornitholestes. Darren Tanke i Philip Currie twierdzą, że są one pozostałością po walkach o teren, zasoby środowiskowe lub przywództwo w grupie. W formacji Two Medicine znaleziono dowody na to, że daspletozaur żył w grupach społecznych. Znaleziono tam trzy daspletozaury w różnym wieku w jednym miejscu. Jeden z nich był dorosły, drugi młody osobnik o niewielkich rozmiarach i trzeci średniej wielkości. W tym samym miejscu znaleziono pięć hadrozaurów. Badania geologiczne wykazały, że nie zostały zniesione przez rzekę w jedno miejsce w różnym czasie, lecz zostały pochowane w tym samym czasie i miejscu. Na szczątkach hadrozaurów widać ślady ugryzień daspletozaura co sugeruje, że owa trójka pożywiała się hadrozaurami w chwili śmierci, której przyczyna jest nieznana. Również u spokrewnionego z daspletozaurem gorgozaura stwierdzono dowody na stadny tryb życia – nagromadzenia 22 szkieletów osobników w różnym wieku w tym samym miejscu. Zresztą, dowody na stadny tryb życia u teropodów są dość częste. Znaleziono je u celofyza, megapnozaura, deinonycha, allozaura i mapuzaura, jednak niektórzy je negują. Współczesne archozauryptaki i krokodyle dość rzadko polują stadnie, choć niewątpliwie występują u nich takie zachowania. Currie stwierdził, że daspletozaury mogły w celu polowania łączyć się w stada, choć nie można tego z całą pewnością potwierdzić. Inni badacze neguję jednak stadny tryb życia dużych teropodów, w tym daspletozaurów. Brian Roach i Daniel Brinkman uznali, że zachowania społeczne daspletozaurów przypominały zachowania współczesnych waranów z Komodo, które nie współpracują ze sobą w czasie polowania, ale gromadzą się przy padlinie gdzie często atakują a nawet pożerają się nawzajem.

    PMID (ang. PubMed Identifier, PubMed Unique Identifier) – unikatowy identyfikator przypisany do każdego artykułu naukowego bazy PubMed.Charles Mortram Sternberg (1885 – 1981), amerykański paleontolog i kolekcjoner skamieniałości, który wsławił się odkryciem i opisaniem skamieniałości z rodzajów: Brachylophosaurus, Edmontonia, Parksosaurus i Pachyrhinosaurus. Był synem innego znanego poszukiwacza skamieniałości Charlesa Hazeliusa Strenberga.

    Ontogeneza[ | edytuj kod]

    Wykres pokazujący hipotetyczne krzywe wzrostu (masa ciała w stosunku do wieku) czterech przedstawicieli rodziny Tyrannosauridae. Daspletozaur przedstawiony krzywą koloru zielonego

    Gregory Erickson i jego współpracownicy badali tempo wzrostu i przebieg życia tyranozauroidów. Na podstawie badań kości można ustalić wiek zwierzęcia w chwili śmierci. Zbadali oni wiek różnej wielkości szkieletów daspletozaura i na tej podstawie ustalili tempo wzrostu tego teropoda. Daspletozaury bardzo szybko rosły mniej więcej w połowie swego życia jako jeszcze niedojrzałe osobniki. Ta faza trwała ok. 4 lat. Po niej daspletozaury osiągały dojrzałość płciową, a tempo ich wzrostu znacząco malało. Wszystkie okazy zbadane przez Ericksona pochodzą z formacji Dinosaur Park. Wykazują one podobne tempo dorastania. Daspletozaur rósł ogólnie szybciej niż albertozaur z powodu większej masy ciała osobnika dorosłego. Bazując na szacunkach, według których dorosły daspletozaur osiągał masę 1800 kg oszacowano, że daspletozaur mógł maksymalnie w ciągu roku przybrać 180 kg. Inni autorzy sugerują większą masę dorosłych daspletozaurów, co zmieniło by wyniki badania tempa wzrostu, ale nie samą procedurę. Przebadane zostało również tempo wzrostu spokrewnionego z daspletozaurem albertozaura. Znane jest niewiele szczątków młodych przedstawicieli tego rodzaju, natomiast szczątki osobników w fazie szybkiego wzrostu i dorosłych są znacznie częściej znajdowane. Erickson na podstawie tych skamielin wystawił teorię o niskiej śmiertelności tyranozaurów poniżej pewnego wieku obserwowanej współcześnie u dużych ssaków, np. słoni. Należy jednak pamiętać, że niewielka ilość szczątków młodych może wynikać z powodu ich niezachowania się w zapisie kopalnym, a nie ich niskiej śmiertelności. Jeśli jednak tak nie jest, owa niska śmiertelność osobników poniżej pewnego wieku mogła wynikać z braku drapieżników mogących rywalizować z tyranozaurami, będącymi w tych czasach największymi drapieżnikami lądowymi. Wprawdzie nie ma podobnych badań dotyczących daspletozaura, ale Erickson uznał, że owo zjawisko dotyczyło wszystkich tyranozaurów, w tym daspletozaura.

    Hipakrozaur (Hypacrosaurus, "prawie najwyższy jaszczur" z greki υπο-, hypo- = mniej + ακρος, akros, wysoki, był prawie tak wysoki, jak tyranozaur − rodzaj kaczodziobego dinozaura przypominającego wyglądem korytozaura. Łączyły je wysoki, zaokrąglony, wydrążony grzebień na głowie, u hipakrozaura nieco niższy i prostszy. Ornitopod znany jest dzięki pozostałościom dwóch gatunków żyjących pomiędzy około 76 i 68 milionami lat temu w późnokredowych Albercie w Kanadzie i Montanie w USA. Jest to ostatni kaczodzioby o wydrążonym grzebieniu, po którym pozostały dobrej jakości pozostałości w Ameryce Północnej. Pozostawał mało znany, nim w latach dziewięćdziesiątych XX wieku opisano gniazdo, jaja i wylęgające się młode gatunku H. stebingeri.Płazy ogoniaste (Caudata lub Urodela) − rząd płazów o pokroju ciała przypominającym nieco wygląd jaszczurki. Do rzędu tego zalicza się m.in. traszki i salamandry.

    Paleoekologia[ | edytuj kod]

    Wszystkie skamieniałości daspletozaura pochodzą z kampanu (pomijając te, których datowanie jest niepewne) sprzed około 80-73 mln lat temy. W tym czasie Ameryka Północna była podzielona na pół wewnętrznym morzem. Wypiętrzyły się wtedy Góry Skaliste. Właśnie z Gór Skalistych wypływały wtedy rzeki wpadające do morza. Znosiły one osady do formacji Two Medicine, grupy Judith River i innych formacji w tych regionie. Około 73 mln lat temu morze zaczęło się rozszerzać na zachód, który cały został przykryty przez morze Bearpaw. Osady tego morza znajdowane są w zachodnich regionach Stanów Zjednoczonych i w łupkach Bearpaw. Daspletozaur żył na obszarach zalewowych wzdłuż zachodniego brzegu morza. Od czasu do czasu dochodziło do wylewów znoszących osady rzeczne. Kiedy wody było pod dostatkiem na owych terenach mogły utrzymać się dużo zwierząt i roślin, ale jak wskazują skamieliny region ten dotykały też okresowe susze, powodujące dużą śmiertelność zwierząt. Pod względem klimatycznym środowisko daspletozaura przypominało współczesną Afrykę Wschodnią. Dochodziło tam również do erupcji wulkanów, które zabijały mnóstwo zwierząt. Z drugiej strony prochy wulkaniczne użyźniały gleby, umożliwiając bujniejszy wzrost roślin. Poziom morza w różnych obszarach był różny: w czasach daspletozaura w formacji Judith River znajdowały się zarówno tereny zalane morzem, podmokłe tereny nadmorskie, delty, laguny i obszary zalewowe leżące w głębi lądu. Grupa Judith River i formacja Two Medicine, gdzie znaleziono dużo szczątków daspletozaura, były niegdyś pod względem fauny bardzo różnorodne. Występowały tam zarówno słodkowodne jak i żyjącego przy ujściach rzek do morza ryby, jak rekiny, rajowate, jesiotry i inne. W grupie Judith River znaleziono również szczątki wielu wodnych gadów i płazów, takich jak płazy bezogonowe i ogoniaste, żółwie, krokodyle. Na lądzie żyły rozmaite jaszczurki, np. lejowate, scynkowate czy warany. Nad dinozaurami latały pterozaury, jak olbrzymi Quetzalcoatlus, oraz ptaki, np. Apatornis. U stóp dinozaurów żyły wtórnie nielotne ptaki jak Avisaurus oraz niewielki mezozoiczne ssaki, takie jak wieloguzkowce, torbacze i łożyskowce. W formacji Oldman daspletozaur mógł polować na takie dinozaury jak hadrozaury brachylofozaur i hipakrozaur, małe ornitopody jak orodrom, ceratopsy (jak centrozaur), pachycefalozaury, ornitomimy, terizinozaury i być może ankylozaury. Inne drapieżniki żyjącego obok daspletozaura to troodonty jak Troodon, owiraptorozaury, dromeozaury jak Saurornitholestes czy Bambiraptor. Formacje Dinosaur Park i Two Medicine pod względem fauny były podobnie różnorodne. Być może obok daspletozaura żył także inny tyranozauroid – gorgozaur.

    Bistahieversor – rodzaj tyranozauroida żyjącego w późnej kredzie w Ameryce Północnej. Został opisany w 2010 roku przez Thomasa Carra i Thomasa Williamsona w oparciu o połączone stawowo czaszkę i szkielet dorosłego osobnika (NMMNH P-27469) odkryte w datowanych na górny kampan osadach formacji Kirtland w Bisti/De-Na-Zin na północnym zachodzie stanu Nowy Meksyk. Do rodzaju Bistahieversor przypisano również inne szczątki, w tym niekompletną czaszkę i szkielet osobnika młodocianego, odnalezione w Nowym Meksyku. Niektóre spośród tych skamieniałości Lehman i Carpenter początkowo uznali za należące prawdopodobnie do przedstawicieli gatunku Aublysodon mirandus. Według Carra i Williamsona (2000) reprezentowały one gatunek z rodzaju Daspletosaurus. W 2004 roku autorzy stwierdzili, że reprezentują one nowy rodzaj tyranozauroida, jednak wówczas nie nadali mu nazwy. Zasięg występowania daspletozaura prawdopodobnie nie sięgał na południe dalej niż obecne tereny Montany, więc Bistahieversor jest jedynym znanym późnokampańskim tyranozauroidem z Nowego Meksyku.Journal of Vertebrate Paleontology (JVP) – recenzowane czasopismo naukowe dotyczące paleontologii, w szczególności paleontologii kręgowców. Publikacje poruszają tematy związane z pochodzeniem kręgowców, ich morfologią, ewolucją, taksonomią, a także biostratygrafią, paleoekologią, paleobiogeografią oraz paleoantropologią. Zostało założone w 1980 roku przez czeskiego paleontologa Jiřého Žídka na University of Oklahoma w Norman. W latach 1984–2010 było wydawane przez Society of Vertebrate Paleontology. Od 2010 roku jest wydawane przez Taylor & Francis i ukazuje się sześć razy w roku. Starsze wydania są również dostępne przez JSTOR i BioOne.


    Podstrony: [1] 2 [3] [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Krokodyle (Crocodilia) – rząd gadów, jedynych oprócz ptaków współczesnych przedstawicieli archozaurów (Archosauria) oraz jedynych żyjących przedstawicieli kladu Crurotarsi. Obecnie reprezentowany jest przez trzy rodziny: krokodylowatych, aligatorowatych oraz gawiali. Poszczególne rodziny różnią się między sobą kształtem pyska oraz liczbą i układem zębów. Żyją w strefie tropikalnej, subtropikalnej i umiarkowanej na wszystkich kontynentach oprócz Europy i Antarktydy.
    Łożyskowce (Placentalia) – takson klasyfikowany w randze infragromady (czasem podgromady lub szczepu), obejmujący ssaki żyworodne, u których występuje łożysko. Należy do nich ok. 95% gatunków współczesnych ssaków (wszystkie z wyjątkiem stekowców i torbaczy).
    Muzeum Historii Naturalnej w Chicago (Field Museum of Natural History) – muzeum historii naturalnej znajdujące się w Chicago przy Lake Shore Drive, na brzegu jeziora Michigan. Znajduje się w kompleksie Museum Campus Chicago w którego skład wchodzą również Shedd Aquarium i Adler Planetarium.
    Nomen dubium (l. mn. nomina dubia; z łac. nomen, nominis = imię, nazwanie; dubius, -a, -um = wątpliwy, wahający się, niezdecydowany) – w nazewnictwie zoologicznym określenie nazwy naukowej o nieznanym lub wątpliwym zastosowaniu. W ICBN i ICNB fraza nomen dubium nie ma statusu.
    Ceratopsinae (znane też jako chasmozaury – Chasmosaurinae) – jedna z dwóch, obok centrozaurów (Centrosaurinae), podrodzin ceratopsów (Ceratopsidae). Według definicji filogenetycznej przedstawionej w 2005 roku przez Paula Sereno, należą do niej zwierzęta bliżej spokrewnione z Triceratops horridus niż z Centrosaurus apertus.
    Klad bazalny – w filogenetyce jest to najwcześniejsza gałąź ewolucyjna większego kladu, stanowiąca grupę zewnętrzną pozostałych przedstawicieli kladu.
    Encyclopedia of Life (w skrócie EOL, Encyklopedia Życia) – współtworzona przez wielu fachowców, anglojęzyczna, internetowa bezpłatna encyklopedia, której zadaniem jest zebranie informacji o wszystkich opisanych przez naukę gatunkach. Encyklopedia rozpoczęła swoje działanie 26 lutego 2008 r. z 30 000 hasłami. Olbrzymie zainteresowanie (11,5 mln trafień w ciągu 5,5 godz.) spowodowało przeciążenie serwisu i konieczne było przez kilka dni ograniczenie jego funkcjonalności.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.09 sek.