• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Dakotowie



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]
    Przeczytaj także...
    Drugi Traktat w Fort Laramie – porozumienie między Stanami Zjednoczonymi a narodem Dakotów (szczególnie z plemienia Lakota) podpisanym w 1868 roku w Fort Laramie, gwarantującym Dakotom własność Gór Czarnych oraz prawo do polowań w Dakocie Południowej, Wyomingu oraz Montanie. Kraj rzeki Powder miał być na stałe zamknięty dla białych.Wojna Czerwonej Chmury – wojna Indian z plemion Dakotów i innych, pod dowództwem wodza Czerwonej Chmury, z siłami rządowymi USA, toczona w latach 1866-1868.

    Dakotowie, Dakoci, Siuksowie, Sjuksowie, LakociIndianie Ameryki Północnej z obszaru Wielkich Równin. Dzielą się na trzy grupy: wschodnią Santee, środkową Yankton i zachodnią Teton.

    Nazwy[ | edytuj kod]

    Wspólna nazwa oznaczająca „sprzymierzeni”, „przyjaciele”, była wymawiana w dialekcie Santee, z grupy języków siouańskich, jako Dakota (Dä ‘kō tä), w dialekcie Teton jako Lakota (''Lä ‘kō tä), a w dialekcie Yankton jako Nakota. Wszystkie 13 odłamów Indian posługujących się dialektami Dakota-Lakota-Nakota były określane mianem Oceti Sakowin (Siedem Ognisk Rady), co odnosiło się do politycznego podziału na siedem plemion. W języku polskim przyjętą nazwą dla wszystkich tych grup jest Dakotowie (Dakotowie Santee, Dakotowie Hunkpapa, Dakotowie Teton, Dakotowie Yankton). W angielskim często używana jest ogólnie nazwa Lakota (Nä ‘kō tä).

    Pierwszy Traktat w Fort Laramie został podpisany 17 września 1851 roku między komisarzami Stanów Zjednoczonych a reprezentantami Dakotów, Szejenów, Arapahów, Wron, Szoszonów, Assiniboinów, Mandanów, Indian Hidatsa oraz Arikara.Cheyenne River – rzeka w środkowo-zachodniej części USA o długości 848 km oraz powierzchni dorzecza 64 700 km².

    Popularnie używanym określeniem Indian narodu Dakotów jest także Siuksowie (Sjuksowie). Nazwa ta została nadana im przez Francuzów, którzy skrócili w ten sposób algonkińską nazwę „Nadowe-is-iw” lub „nadewisou” – Małe Żmije, jaką nadali Dakotom wrodzy im Czipewejowie. Nazwa ta początkowo była przyswojona przez francuskich kolonistów jako fr. Nadoussioux, następnie skrócona na Sioux. Nazwa Sioux z początku była obraźliwa, lecz obecnie jest oficjalnie stosowana w USA w stosunku do wszystkich grup Dakotów. Jednak ze względu na znaczenie i pochodzenie obu nazw (Lakota/Siuksowie) sami Dakotowie mówią o sobie raczej jako o ludzie Lakota lub Dakota.

    Języki algonkińskie również: fyla (makro)algonkińska - wielka rodzina języków w Ameryce Północnej, zaliczana do rodziny algijskiej. Językami algonkińskimi posługują się ludy algonkińskie. Rodzina algonkińska dzieli się na kilka mniejszych zespołów.Spór o Góry Czarne – sięgający połowy XIX w. spór między plemionami Siuksów a rządem Stanów Zjednoczonych i obecnymi prywatnymi użytkownikami spornych terenów o prawo własności do gór Black Hills (w języku sju Paha Sapa) na pograniczu dzisiejszych stanów Dakota Południowa i Wyoming, poszanowanie ich religijnego znaczenia jako ”świętych gór” Indian i akceptowalne dla wszystkich stron sporu sposoby ich użytkowania. Spór obejmował gwarantujące tubylcom prawo do ziemi traktaty z rządem USA z połowy XIX w., wojny USA z Indianami z sąsiadującego z górami rejonu Wielkich Równin, proces osiedlania okolicznych plemion w rezerwatach w drugiej połowie XIX w., trwające dziesiątki lat starania Indian o potwierdzenie swoich praw w Sądzie Odszkodowań i Komisji Roszczeń Indiańskich w XX w., aż wreszcie korzystne dla plemion Siuksów – lecz nie wykonane w praktyce do dziś - wyroki sądów (w tym Sądu Najwyższego USA) w latach 80.

    Wczesna historia i teren zamieszkiwania[ | edytuj kod]

    Rozmieszczenie plemion Dakotów przed kolonizacją amerykańską

    W czasach odkrycia Ameryki przez Krzysztofa Kolumba lud Dakota zamieszkiwał południowo-wschodnie tereny obecnych Stanów Zjednoczonych, pierwotną siedzibą indian dakota była krainy Catawba. W XVII wieku osiedli w okolicach górnego biegu Missisipi i Wielkich Jezior. Pierwsze wzmianki o Dakotach (jako Nadewisou) zostały zanotowane przez francuskich misjonarzy w 1640 roku. Toczyli oni wówczas stałe wojny z Czipewejami (Odżibwejami). W walkach tych Czipewejowie uzyskali przewagę dzięki użyciu broni palnej, kupowanej od białych, na skutek czego około połowy XVIII wieku Dakotowie zostali wyparci na zachód, najpierw do Kraju Ohio, gdzie zamieszkiwali duże osady o charakterze rolniczym, a następnie na Wielkie Równiny.

    Francuzi – naród romański zamieszkujący głównie Francję (ok. 64 mln), Wielką Brytanię (ok. 100 tys.), Katalonię (ok. 4 tys.) oraz nieliczni w Belgii, Andorze, Luksemburgu, Monako i Szwajcarii. Poza tym Francuzi żyją głównie w swoich byłych koloniach w Afryce oraz w własnych terytoriach zamorskich w Oceanii i na innych kontynentach. Około 10 milionów osób francuskiego pochodzenia mieszka w Stanach Zjednoczonych, a 5 milionów w Kanadzie. Ich ojczystym językiem jest francuski. Większość Francuzów to katolicy (chrystianizacja w II – IV wieku). Dzisiaj wielu potomków byłych imigrantów uważa się za część narodu francuskiego, są to przeważnie osoby pochodzenia afrykańskiego i arabskiego. Pozostają oni obywatelami państwa francuskiego.Wasechun-Tashunka, Amerykański Koń (ur. 1840, zm. 16 grudnia 1908) – wódz Indian Siuksów Oglala (nie mylić z Amerykańskim Koniem o przydomku Żelazna Tarcza). Syn Siedzącego Niedźwiedzia, również przez jakiś czas nazywanego Amerykańskim Koniem. Uczestniczył w pierwszej wojnie Czerwonej Chmury, później nie walczył. Mówca i dyplomata Siuksów. Towarzyszył wyprawom Czerwonej Chmury do Waszyngtonu; wziął udział w rewii Buffalo Billa. W 1889 roku wsparł rząd amerykański w przeprowadzeniu transakcji, w wyniku której Siuksowie stracili ponad połowę swoich ziem.

    Po migracji, Dakotowie podzielili się na trzy zgrupowania: Teton, Yankton i Santee. Najdalej na zachód wyemigrowali Tetoni, przekraczając Missouri i opierając się o Góry Czarne, skąd wyparli Czejenów i Kiowa. Na wschodzie, nad górną Missisipi pozostali Dakotowie Santee. Siedem plemion Dakotów tworzyło wspomniany związek „siedmiu ognisk rady” (plemiona: Mdewakanton, Wahpeton, Wahpekute, Sisseton, Yankton, Yanktonai i Teton). Yanktonai dzielili się jeszcze na Górnych (Pah Baxah, Wahzecootai i Gens Perchez) i Dolnych (Hukpatina i Assiniboin). Do Tetonów zalicza się plemiona: Se chong hhos, Hunkpapa, Miniconjou, Oglala, Oohenonpa, Etas epe cho i Sihasapa (Dakota Czarne Stopy – różne od Czarnych Stóp właściwych).

    Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States, US, United States of America, USA) – federacyjne państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu.Taniec Ducha – obrzęd religijny powstały w 1889 wśród Indian Ameryki Północnej, będący wyrazem kryzysu w społeczności indiańskiej spowodowanego spychaniem jej do rezerwatów. Trwał on zazwyczaj pięć dni, podczas których odbywano post i rytualne duchowe oczyszczenie. Inicjatorem tego obrzędu był Wovoka, Indianin z plemienia Pajutów, który w wyniku religijnej wizji w 1888 roku zaczął rozprzestrzeniać Taniec Ducha wśród pozbawionych nadziei Indian. Taniec ten miał sprowadzić z powrotem zabite bizony, usuwając jednocześnie białych najeźdźców z ziemi rdzennych Amerykanów.

    Tetoni prowadzili wędrowny tryb życia, zajmując się głównie polowaniami na bizony, dostarczające pożywienia, ubrania i skór na namioty tipi. Bardziej osiadli Dakotowie Santee oprócz sezonowych polowań na bizony, zajmowali się częściowo rolnictwem i zbieractwem (m.in. tzw. dzikiego ryżu) i mieszkali w drewniano-ziemnych chatach. Początkowo jako zwierzęta juczne wykorzystywano psy, później konie.

    Waneta (właściwie: Wahnaataa, Wanotan, Wawnahton, ang. The Charger, pol. Pierwszy w Walce, ok. 1795 - 1848) - wódz Indian Yanktonai Dakotów, grupy Pabaksa, syn Czerwonego Grzmotu (Red Thunder).Minnesota River – prawy dopływ rzeki Missisipi w stanie Minnesota, o długości 534 km. W górnym biegu rzeki znajduje się sztuczne jezioro Lac qui Parle.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]




    Warto wiedzieć że... beta

    Black Hills (Góry Czarne) to stosunkowo mały, izolowany łańcuch górski w zachodniej Dakocie Południowej, wznoszący się na terenie Wielkich Równin. Region ten, z powodu swojego odcięcia od Gór Skalistych ma wiele cech geologicznej anomalii i jest prawdopodobnie pochodzenia wulkanicznego. Uważany był przez Indian północnoamerykańskich za miejsce święte, zwane przez nich Paha Sapa. Łańcuch Black Hills jest najwyższym wzniesieniem leżącym w linii prostej między Górami Skalistymi a Alpami w Europie (nie licząc gór podwodnych w Oceanie Atlantyckim).
    Republika Lakocka, ang. Republic of Lakotah, lak.Lakotah Oyate, proponowane państwo w granicach USA, na terenie stanów: Dakota Północna, Dakota Południowa, Nebraska, Wyoming oraz Montana. 19 grudnia 2007 indiański aktywista Russell Means i nieliczni inni aktywiści z plemienia Lakotów ogłosili, że jednostronnie zrywają wszystkie traktaty zawarte ponad 150 lat temu z rządem USA. Według lidera separatystów Russella Meansa nie jest to secesja, lecz wznowienie niepodległości.
    Pow-wow - termin pochodzący prawdopodobnie od algonkińskiego pauau - zebranie. W tradycji Indian północnoamerykańskich pow-wow to przede wszystkim zjazd plemienny lub międzyplemienny, połączony ze zbiorowymi śpiewami, tańcami, obdarowywaniem określonych, z jakiejś przyczyny wyróżnionych osób (give away) i innymi ceremoniami o charakterze świeckim.
    Fort Laramie, zbudowany nad brzegami rzeki Laramie, niedaleko jej ujścia do rzeki Platte Północnej, mieszczący się dziś w Hrabstwie Goshen, Wyoming w USA.
    Russell Means (w języku lakota Oyate Wacinyapin, czyli "(Ten, który) pracuje dla ludzi" (ur. 10 grudnia 1939 w Pine Ridge, zm. 22 października 2012 w Porcupine) – amerykański działacz na rzecz praw Indian, polityk i aktor.
    Wojna brytyjsko-amerykańska, zwana też wojną Jamesa Madisona lub wojną roku 1812 (ang. War of 1812) – wojna pomiędzy Stanami Zjednoczonymi a Wielką Brytanią rozpoczęta amerykańską deklaracją wypowiedzenia wojny 18 czerwca 1812 i formalnie zakończona traktatem gandawskim zawartym 24 grudnia 1814. Mimo to znaczące działania wojenne trwały jeszcze w 1815 roku, kiedy miały miejsce: bitwa pod Nowym Orleanem i bitwa pod Fort Bowyer. Głównym teatrem wojny było pogranicze między Stanami Zjednoczonymi i brytyjską Kanadą.
    Czarne Stopy (nazwa własna Sihasapa) – niewielki szczep w grupie plemiennej Sjuksów (nie mylić z grupą plemion Siksika, zwaną również Czarnymi Stopami), będący częścią plemienia Lakotów. Tubylcza nazwa plemienia nawiązuje do zwyczaju farbowania lub barwienia (poprzez wcieranie) mokasynów węglem. W przeszłości mówili dialektem teton (inaczej zachodnim) należącym do siuańskiej rodziny językowej.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.061 sek.