• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Döme Sztójay

    Przeczytaj także...
    Vršac (serb.: Вршац lub Vršac; rum.: Vârșeț; węg.: Versec; rus.: Вершец; niem.: Werschetz) – miasto w Serbii w pobliżu granicy z Rumunią. Położone w Banacie, w autonomicznej prowincji Wojwodina.Ekstradycja – wydanie przez państwo władzom innego państwa osoby przebywającej na terytorium państwa wydającego, dokonywane w sytuacji, gdy osoba ta podejrzana jest o popełnienie na terytorium państwa zwracającego się z wnioskiem o ekstradycję czynu przestępczego lub w celu odbycia kary. Ekstradycja dokonywana jest na podstawie umowy międzynarodowej, o ile państwo zwracające się z wnioskiem o ekstradycję zapewnia wzajemność. Większość krajów nie dopuszcza ekstradycji własnych obywateli bądź osób, które uzyskały na ich terytorium prawo azylu.
    Lewica – określa różne partie polityczne, w zależności od podziału sceny politycznej w danym kraju. Zwyczajowo określenie to stosuje się do sił politycznych dążących do zmian polityczno-ustrojowych, społecznych i gospodarczych, przeciwstawiających się tzw. tradycyjnemu porządkowi społecznemu, przeciwne prawicy. Głównym założeniem lewicy jest dążenie do wolności, równości i sprawiedliwości społecznej.

    Döme Sztójay (ur. 5 stycznia 1883, Vršac, zm. 22 sierpnia 1946, Budapeszt) – węgierski generał, dyplomata, polityk pochodzenia serbskiego. W czasie II wojny światowej premier Królestwa Węgier (III 1944 – VIII 1944), proniemiecki kolaborant współodpowiedzialny za Holocaust Żydów węgierskich.

    Pułkownik – stopień oficerski. W SZ RP jest to najwyższy stopień wojskowy korpusu oficerów starszych, natomiast w okresie międzywojennym – korpusu oficerów sztabowych. W większości sił zbrojnych po stopniu pułkownika (ang. i fr. – colonel, niem. Oberst, ros. полковник) są stopnie generalskie.Kontrwywiad – działalność mająca na celu neutralizowanie działalności obcych służb wywiadowczych, jak też przeciwdziałanie szpiegostwu w ogólności. Często ujmuje się tu również działania mające na celu ochronę i obronę przed dywersją i sabotażem. Kontrwywiadem przeważnie zajmują się służby cywilne, policyjne i wojskowe, potocznie określane również mianem kontrwywiad. W Polsce kontrwywiadem cywilnym zajmuje się Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego, a wojskowym Służba Kontrwywiadu Wojskowego.

    Historia[]

    Urodził się w serbskiej rodzinie jako Dmitrije Stojaković (Димитрије Стојаковић). Wstąpił w szeregi Armii Austro-Węgier i dosłużył się stopnia pułkownika podczas I wojny światowej. Po jej zakończeniu działał w kontrwywiadzie kontrrewolucyjnej armii admirała Miklósa Horthyego, a po jego dojściu do władzy zyskał stopień generała i attaché wojskowego w Berlinie (od 1925 do 1933). W 1927 zmienił nazwisko na Döme Sztójay. Od 1933 do 1935 pełnił urzędy w ministerstwie obrony. W 1935 Gyula Gömbös mianował go ambasadorem w Niemczech. Stanowisko to zajmował do marca 1944, gdy po okupacji przez Wehrmacht terytorium Królestwa Węgier (Operacja „Margarethe”)(niem.) regent Miklós Horthy został zmuszony do zdymisjonowania premiera Miklósa Kállaya i nominacji na jego następcę germanofila Sztójayego.

    Serbowie (Срби) – naród południowosłowiański mieszkający głównie w Serbii, Chorwacji, Bośni, Słowenii, Macedonii, Czarnogórze i Stanach Zjednoczonych. Jest ich ogółem około 13 mln. Mówią w swoim języku narodowym serbskim. W większości są prawosławnymi.III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945. Oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), od 1938 (po Anschlussie Austrii) używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).

    Sztójay zezwolił na działalność faszystowskiego i antysemickiego ugrupowania strzałokrzyżowców, zwiększył oddziały węgierskie na froncie wschodnim, zdelegalizował związki zawodowe, więził przeciwników politycznych, wymuszał posłuszeństwo na lewicowych politykach i aktywistach, sprzeciwił się zaakceptowaniu władzy Horthyego, rozpoczął prześladowanie i i pomoc przy wywożeniu do Auschwitz-Birkenau ludności żydowskiej Węgier. Horthy, chociaż desygnował pod przymusem Sztojayego na szefa rządu, nie zgadzał się z antysemicką politykę III Rzeszy i w sierpniu 1944, po obaleniu 23 sierpnia 1944 proniemieckich władz Królestwa Rumunii (Ion Antonescu) zdymisjonował 29 sierpnia Sztójayego i odsunął go od władzy. Po okupacji Węgier przez Armię Czerwoną i kapitulacji III Rzeszy przebywał na terytorium okupowanych Niemiec. Został schwytany przez Armię Stanów Zjednoczonych i wydany Węgrom w październiku 1945. Trybunał Ludowy uznał go winnym zbrodni wojennych i skazał na śmierć przez rozstrzelanie.

    Armia Austro-Węgier (albo Armia Monarchii Austro-Węgierskiej) (niem. Gemeinsame Armee, kaiserliche und königliche Armee, k.u.k. Armee czyli cesarska i królewska Armia; do 1867 p.n. kaiserlich königliche Armee, k.k. Armee czyli cesarsko-królewska Armia) – wspólne wojska monarchii austro-węgierskiej. Wchodziły w skład wojsk lądowych (Landstreitkrräfte).Béla Imrédy (ur. 29 grudnia 1891, w Budapeszcie, zm. 28 lutego 1946 tamże) - węgierski polityk, premier Węgier w latach 1938-1939.

    Jego żoną była Jozefa Landgráf. W ekranizacji historii obozu Auschwitz-Birkenau w rolę Sztójayego wcielił się Mikołaj Müller.

    Zobacz też[]

  • Béla Imrédy
  • Bibliografia[]

  • Thomas Sakmyster, A Hungarian Diplomat in Nazi Berlin: Sztójay Döme [w:] Hungarian history - world history, szerkesztette Ránki György, Budapeszt, Akadémiai Kiadó, 1984
  • A magyar Quisling-kormány: Sztójay Döme és társai a népbíróság elõtt / [szerk. Simándi Irén]; [bevezető tanulmányt írta, sajtó alá rend. és a mutatókat készítették: Karsai László, Molnár Judit] Budapeszt: 1956-os KHT, 2004.
  • (window.RLQ=window.RLQ||).push(function(){mw.log.warn("Gadget \"edit-summary-warning\" styles loaded twice. Migrate to type=general. See \u003Chttps://phabricator.wikimedia.org/T42284\u003E.");mw.log.warn("Gadget \"wikibugs\" styles loaded twice. Migrate to type=general. See \u003Chttps://phabricator.wikimedia.org/T42284\u003E.");mw.log.warn("Gadget \"ReferenceTooltips\" styles loaded twice. Migrate to type=general. See \u003Chttps://phabricator.wikimedia.org/T42284\u003E.");mw.log.warn("Gadget \"main-page\" styles loaded twice. Migrate to type=general. See \u003Chttps://phabricator.wikimedia.org/T42284\u003E.");});
    II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.Ion Antonescu (ur. 15 czerwca 1882 w Piteşti, zm. 1 czerwca 1946 r. w Jilavie) – rumuński polityk, marszałek i dyktator Rumunii w latach 1940-1944.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Front wschodni – całokształt działań bojowych w czasie II wojny światowej pomiędzy III Rzeszą a ZSRR i sojusznikami obydwóch państw w Europie Wschodniej i Środkowej. Walki na froncie wschodnim trwały od 22 czerwca 1941 do 8 maja 1945. Swym zasięgiem obejmowały znaczny obszar europejskiej części Rosji, całą Polskę, Ukrainę, Białoruś, Litwę, Łotwę, Estonię, Finlandię, Rumunię, Węgry, Słowację, Jugosławię aż do wschodniej części Niemiec i Austrii. Był to najkrwawszy i największy z frontów wojennych w historii.
    Budapeszt (węg. Budapest; przymiotnik: budapeszteński) – stolica i największe miasto Węgier, położone w północnej części kraju, nad Dunajem. Formalnie stworzony został w latach 1872-73 z trzech połączonych ze sobą miast: Budy i Óbudy na prawym brzegu Dunaju (geograficznie – Średniogórze Zadunajskie) oraz Pesztu – na lewym (geograficznie – Średniogórze Północnowęgierskie i Wielka Nizina Węgierska).
    Miklós Horthy de Nagybánya (ur. 18 czerwca 1868 w Kenderes, zm. 9 lutego 1957 w Estoril) – węgierski admirał, regent państwa w latach 1920–1944.
    Konzentrationslager Auschwitz, KL Auschwitz (Stammlager), w tym KL Birkenau (Auschwitz II) i KL Monowitz (Auschwitz III) – zespół niemieckich nazistowskich obozów koncentracyjnych, w tym obozu zagłady na terenie Oświęcimia i pobliskich miejscowości, istniejący w latach 1940-1945, symbol Holocaustu. Jedyny obóz koncentracyjny, znajdujący się na liście światowego dziedzictwa UNESCO, figuruje tam pod oficjalną nazwą Auschwitz-Birkenau. Niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady (1940-1945).
    Biblioteka Kongresu Stanów Zjednoczonych (ang.: Library of Congress) – największa biblioteka świata. Gromadzi ponad 142 mln różnego rodzaju dokumentów, ponad 29 mln książek, 58 mln rękopisów, 4,8 mln map i atlasów, 12 mln fotografii, 6 mln mikrofilmów, 3,5 mln dokumentów muzycznych, 500.000 filmów; wszystko w ponad 460 językach. 7% zbiorów to dokumenty w językach słowiańskich, w tym największy w USA zbiór polskich książek. Całość zajmuje 856 km półek. Biblioteka dysponuje (w 3 budynkach) 22 czytelniami ogólnymi, 3 wydzielonymi czytelniami dla kongresmenów oraz biblioteką sztuki (John F. Kennedy Center). Zatrudnia 5 tysięcy pracowników. Wyposażona jest w system komputerowy o pojemności 13 mln rekordów oraz w 3000 terminali. Pełni funkcję biblioteki narodowej.
    Armia Czerwona, ros. Красная Армия, pełna nazwa Robotniczo-Chłopska Armia Czerwona (Рабоче-Крестьянская Красная Армия, RKKA), od 23 lutego 1946 roku Armia Radziecka (ros. Советская армия, stosowane również tłumaczenie Armia Sowiecka) – wojska lądowe Sił Zbrojnych ZSRR, istniejące do grudnia 1991 (przemianowane m.in. na Wojska Lądowe Republiki Białoruś, Wojska Lądowe Federacji Rosyjskiej oraz wojska lądowe każdej z pozostałych dawnych republik ZSRR).
    Strzałokrzyżowcy (węg. Nyilaskeresztesek) – faszystowskie, antykomunistyczne i antysemickie ugrupowanie założone w 1935 roku na Węgrzech przez Ferenca Szálasiego, w czasie II wojny światowej kolaborujące z III Rzeszą.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.036 sek.