• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Czirokezi

    Przeczytaj także...
    Wielka Brytania, Zjednoczone Królestwo (ang. United Kingdom), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania oraz Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Na wyspie tej znajduje się jedyna granica lądowa Zjednoczonego Królestwa z innym państwem – Irlandią. Poza nią, Wielka Brytania otoczona jest przez Ocean Atlantycki na zachodzie i północy, Morze Północne na wschodzie, kanał La Manche na południu i Morze Irlandzkie na zachodzie.Irokezi (nazwa własna: Haudenosaunee) – liga plemion (Mohawków, Oneidów, Onandagów, Kajugów i Seneków, a od września 1722 także Tuskarorów) Indian Ameryki Północnej zamieszkujących tereny na wschód od Wielkich Jezior i na południe od Rzeki św. Wawrzyńca, czyli północną część stanów Nowy Jork, Pensylwanii i Maine, niemal cały stan Vermont oraz południowe obszary kanadyjskich prowincji Quebec i Ontario.
    Indianie – najliczniejsza i najbardziej zróżnicowana z trzech – obok Inuitów (Eskimosów) i Aleutów – grup ludności tubylczej (rdzennej, autochtonicznej) zamieszkujących oba kontynenty amerykańskie, obejmująca – zarówno dawniej, jak i dziś – setki ludów, plemion i grup o bardzo różnym charakterze i stopniu rozwoju. W tradycyjnej antropologii zaliczani są do rasy żółtej.
    Flaga Czirokezów

    Czirokezi (nazwa własna Tsalagi, ang. Cherokee) – plemię Indian Ameryki Północnej, pierwotnie wywodzące się od Irokezów i zamieszkujące podgórskie, zachodnie obszary Karoliny Południowej i Północnej, północną Georgię i wschodnie Tennessee. Później większość jego członków została przymusowo przesiedlona na tereny płaskowyżu Ozark. Byli jednym z plemion wliczanych w skład grupy Pięciu Cywilizowanych Plemion. Posługują się językiem czirokeskim.

    Sekwoja (Ssiquoyah, Sequoyah; ok. 1767-1843), znany także jako George Guess, Guest lub Gist, Metys z plemienia Czirokezów, jubiler i językoznawca, twórca sylabariusza czirokeskiego stosowanego przez to plemię północnoamerykańskich Indian od początków XIX w. do dziś.Hernando de Soto (ur. 1496 lub 1500, zm. 21 maja 1542) – hiszpański żeglarz, odkrywca i konkwistador, pierwszy Europejczyk, który zbadał Florydę.

    Według spisu powszechnego z 2000 roku, byli najliczniejszym plemieniem indiańskim w Stanach Zjednoczonych.

    Historia i dzieje współczesne[ | edytuj kod]

    Pierwszym Europejczykiem, który się z nimi zetknął, był Hernando de Soto w roku 1540. W czasie amerykańskiej wojny o niepodległość stanęli po stronie Anglików, ale nie prowadzili otwartej wojny przeciwko kolonistom. W latach 30. XIX wieku zaczęli posługiwać się własnym alfabetem sylabicznym (zob. Sekwoja), wydawać własne publikacje (zob. Elias Boudinot) i tworzyć podstawy autonomicznego systemu polityczno-społecznego (zob. New Echota). Po znalezieniu złota na terenach Georgii w 1838 roku zostali zmuszeni do opuszczenia swego terytorium i udania się na Terytorium Indiańskie w dzisiejszym stanie Oklahoma, gdzie do dziś mieszka wielu z nich. Jedna czwarta nie przeżyła tego „Marszu Śmierci”. W Oklahomie (wówczas tzw. „Indian Territory”) stworzyli – wespół z podobnie przesiedlonymi plemionami Chickasaw, Choctaw, Creek i Seminole – organizację pod nazwą Pięciu Cywilizowanych Narodów. Jako właściciele niewolników opowiedzieli się po stronie Konfederacji w czasie wojny secesyjnej.

    Pięć Cywilizowanych Narodów (ang. Five Civilized Nations lub Pięć Cywilizowanych Plemion, ang. Five Civilized Tribes) – pięć plemion indiańskich z południowego wschodu Stanów Zjednoczonych, które na przełomie XVIII w. i XIX w. najbardziej upodobniły się do przedstawicieli cywilizacji zachodniej.Wesley "Wes" Studi (ur. 17 grudnia 1947 w Nofire Hollow, w Oklahomie) – amerykański aktor filmowy pochodzenia czirokeskiego.

    Niewielka grupa Czirokezów odmówiła udania się do Oklahomy i zbiegła w góry na pograniczu Karoliny Północnej i Tennessee. Po wielu walkach i rozmowach pokojowych przyznano im pewien obszar ziemi (dzisiaj rezerwat Qualla w górach Smokey w Karolinie Północnej).

    Liczebność w roku 2000[ | edytuj kod]

    Emblemat na wozie strażackim w rezerwacie Cherokee

    Dzięki popularności plemienia wśród Amerykanów oraz liberalnym (w przeszłości) zasadom przyjmowania do plemienia (m.in. byłych niewolników murzyńskich i Metysów) Czirokezi są dziś najliczniejszą grupą plemienną w USA i całej Ameryce Północnej. Według danych U.S. Census Bureau, podczas spisu powszechnego w 2000 roku 281 069 obywateli USA zadeklarowało, że jest pochodzenia Cherokee, zaś 729 533 oświadczyło, że ma pochodzenie wyłącznie lub między innymi Cherokee.

    Overhill Cherokee (pol. Czirokezi za górami) – termin ten odnosi się do mieszkańców dawnych osad Czirokezów w dzisiejszym stanie Tennessee w południowo-wschodnich Stanach Zjednoczonych. Nazwę tę nadali XVIII-wieczni europejscy badacze i kupcy, którzy, by dostać się do tych osad, musieli przekraczać główne pasmo Appalachów, podróżując z angielskich kolonii na wybrzeżu Atlantyku.Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.

    Znani Czirokezi[ | edytuj kod]

  • Wes Studi – aktor filmowy pochodzenia czirokeskiego.
  • Tori Amos – piosenkarka
  • Zobacz też[ | edytuj kod]

  • Overhill Cherokee
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. "Pocket Pictorial." Oklahoma Indian Affairs Commission. 2010: 6 and 37. (retrieved 11 June 2010)
    2. Sturtevant and Fogelson, 613
    3. Minges, Patrick, "Middle and Valley Towns in Western North Carolina." Cherokee Prayer Initiative Journal. 1999

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Barry M. Pritzkert: A Native American Encyclopedia: History, Culture, and Peoples. Oxford: Oxford University Press, 2000. ISBN 978-0-19-513877-1.
  • New Echota – historyczna stolica Narodu Czirokezów (ang. Cherokee Nation), plemienia północnoamerykańskich Indian z Południowego Wschodu USA z początków XIX w. Opuszczona po kilkunastu latach na skutek presji białych osadników ze stanu Georgia na ziemie Indian i przymusowego wysiedlenia Pięciu Cywilizowanych Narodów na Terytorium Indiańskie. Od połowy XX w. park historyczny w stanie Georgia w USA.Ameryka Północna – kontynent o powierzchni 24 242 000 km² (co stanowi 16,3% całkowitej powierzchni lądów na kuli ziemskiej), położony na półkulach: północnej i zachodniej. Do Ameryki Północnej należy Ameryka Środkowa.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Seminole – plemię Indian z muskogeńskiej rodziny językowej Indian Ameryki Północnej wywodzące się ze społeczeństwa Krików, od których odłączyło się w XVII wieku. Nazwa nadana przez Krików (Sim-in-ol) oznacza Dzikich Odszczepieńców. Seminole sami siebie nazywali Micasukee,
    Terytorium Indiańskie (ang. "Indian Territory") – rozległy obszar na zachód od rzeki Missisipi, przeznaczony ustawą z 1830 r. pod wyłączne osadnictwo indiańskich plemion wysiedlanych przymusowo z południa i wschodu Stanów Zjednoczonych, by zrobić miejsce dla europejskich osadników i ograniczyć możliwość konfliktów. W kolejnych dziesięcioleciach do rezerwatów na Terytorium Indiańskim przesiedlano kolejne podbite plemiona z całego kraju, a obszar samego Terytorium stopniowo redukowano (np. w 1854 i 1891 r., gdy z jego części powstało Terytorium Oklahomy). W 1907 r. ostatnie istniejące w tym regionie rezerwaty Indian włączono do nowego stanu Oklahoma, gdzie część z nich istnieje do dziś.
    Krikowie, Krik (ang. Creek, sami siebie nazywają Muscogee lub Muskogee) - dawna konfederacja Indian Ameryki Północnej, obejmuje 13 grup, liczących od 66,5 tys. (Muscogee Creek Nation) do zaledwie kilku osób (Tuckabachee) i zamieszkujących kilka stanów w Stanach Zjednoczonych głównie Oklahomę, Alabamę, Georgię i Florydę.
    Wojna o niepodległość Stanów Zjednoczonych, inaczej zwana rewolucją amerykańską – konflikt zbrojny pomiędzy Królestwem Wielkiej Brytanii a jego trzynastoma koloniami w Ameryce Północnej w latach 1775-1783.
    Wojna secesyjna – wojna, która miała miejsce w latach 1861-1865 w Stanach Zjednoczonych Ameryki, pomiędzy stanami wchodzącymi w skład Stanów Zjednoczonych (tzw. Unią lub „Północą”) i Skonfederowanymi Stanami Ameryki (tzw. Konfederacją lub „Południem”), które wystąpiły z Unii.
    Skonfederowane Stany Ameryki (ang. Confederate States of America, CSA) – południowe stany USA, potocznie zwane Konfederacją, próbujące dokonać secesji i biorące udział w wojnie secesyjnej. W latach 1861-1865 stworzyły one własne państwo.
    Języki czirokeski (nazwa własna: ᏣᎳᎩ – Tsalagi; ang. Cherokee) – język z południowej gałęzi rodziny irokeskiej, używany przez ok. 20 tysięcy Czirokezów w amerykańskim stanie Oklahoma i w czirokeskim rezerwacie w Great Smoky Mountains w Karolinie Północnej. Zapisywany jest sylabariuszem czirokeskim.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.022 sek.