• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Czibcza



    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5]
    Przeczytaj także...
    Ceramika – w rozumieniu tradycyjnym, tworzywa i wyroby otrzymywane w wyniku wypalenia odpowiednio uformowanej gliny. Nazwa tych wyrobów wywodzi się z greckiego określenia κεραμικός (keramikos), które pochodzi z kolei od słowa κέραμος (keramos – ziemia, glina).Taironi – lud indiański zamieszkujący masyw Sierra Nevada de Santa Marta (północno-wschodnia Kolumbia), twórca późno-prahistorycznej kultury zwanej współcześnie kulturą Tairona.
    System władzy[ | edytuj kod]

    Początki państwowości[ | edytuj kod]

    Początki państwowości Czibczów sięgają XI wieku, kiedy powstały pierwsze, niezależne osady. Od początku XIII wieku istniały bardziej scentralizowane organizmy polityczne o dwupoziomowej strukturze terytorialnej ze względu na wielkość osiedla.

    Państwa Muisków[ | edytuj kod]

    W okresie konkwisty Czibczowie-Muisca tworzyli dziewięć państw. Były nimi: Sachica, Tinjaca, Chipta, Saboya, Guantena, Tundana, Iraca, Hunza (Tunja) i Bacata (Bogota). Stopniowo władzę nad całym niemal obszarem Muisków przejęli władcy dwóch ostatnich państw. Sąsiadujące ze sobą królestwa Tunja i Bogota stale rywalizowały o dominację na zajmowanych przez siebie terytoriach. Każde było rządzone przez władców dynastycznych i obowiązywała w nich hierarchia władzy.

    Kukurydza (Zea) – rodzaj roślin należący do rodziny wiechlinowatych. Przedstawiciele występują naturalnie w Meksyku, Gwatemali i Nikaragui. Liczy 5 gatunków, wśród których najważniejsza pod względem ekonomicznym jest kukurydza zwyczajna (Zea mays), która jest zarazem gatunkiem typowym rodzaju.Aztekowie, Mexikowie – najsilniejszy w prekolumbijskim Meksyku naród indiański, posługujący się językiem nahuatl z rodziny uto-azteckiej. W momencie konkwisty przewodzili najsilniejszej federacji państw na obszarze Mezoameryki.

    System administracyjny[ | edytuj kod]

    Każde z państw składało się z kilku księstw, nazywanych usake (hiszp. uzaque). Na jego czele stał dziedziczny władca (książę), zatwierdzany przez władcę państwa. W obrębie jednego usake znajdowało się od 80 do 120 wsi, na czele każdej z nich stał miejscowy kacyk. On to właśnie był odpowiedzialny za życie jej mieszkańców i dbał o interesy państwa na tym terenie, kierując pracą podległych sobie ludzi. Wodzowi osady podlegali naczelnicy zibyntyba,stojący na czele wspólnot terytorialnych zwanych zibyn lub sybyn, a przez Hiszpanów kapitaniami. Najniższą jednostką administracyjną były małe rodzinne wspólnoty uta.

    Tytoń (Nicotiana L.) – rodzaj roślin zielnych z rodziny psiankowatych. Nazwa rodzaju pochodzi z tur. "tütün", w staropolszczyźnie i gwarowo "tytuń". Gatunkiem typowym jest Nicotiana tabacum L.. Do tego rodzaju należy 67 gatunków pochodzących z obydwu Ameryk oraz z Australii. Obecnie uprawiane są też w wielu innych rejonach świata. Rośliny jednoroczne, dwuletnie, byliny lub krzewy.Jeleń – zwyczajowa nazwa kilku rodzajów zwierząt z rodziny jeleniowatych. Mianem tym określa się gatunki należące do rodzajów: Cervus, Blastocerus, Ozotoceros, Odocoileus i inne. W Polsce mianem tym określa się jelenia szlachetnego.
    Dom Czibczów z rejonu jeziora Guatavita

    Władcy[ | edytuj kod]

    Władcy obydwu państw byli uważani za istoty boskiego pochodzenia. Władca Bogoty, nazywany zipa (w miejscowym języku znaczyło to „nasz ojciec”), swój rodowód wywodził od Księżyca. Przysługiwał mu również tytuł usake Bogoty. Władcę Hunza (Tunja), nazywany zake (hiszp. zaque; w miejscowym języku – „mocarny mąż”) poddani czcili natomiast jako potomka Słońca. W związku z wiarą w ich boskie pochodzenie otaczani byli szczególną czcią przez poddanych, przysługującą bogom. Zasada dziedziczenia była ściśle przestrzegana i zgodnie z nią sukcesorem mógł zostać wyłącznie siostrzeniec, a nie syn czy córka. Dodatkowo w przypadku władców Bogoty następca musiał pochodzić z klanu Chia, którego emblematem był Księżyc. Władca Muiska podróżował w drewnianej lektyce ze złotymi listwami. Jego strój zdobiły złote cekiny, a na głowie nosił złoty diadem. Ceremonia intronizacji nowego zipa miała bardzo uroczysty charakter. Podczas niej z wybrańca zdejmowano szaty, namaszczano go żywicą i posypywano złotym piaskiem. Następnie przyszły władca wypływał tratwą wraz z kapłanami na środek świętego jeziora Guatavita. W trakcie tej ceremonii zrzucał z siebie zgromadzone wcześniej kosztowności – złote klejnoty, diademy i naszyjniki, składając je w ofierze bóstwom. Zgodnie z tradycją, o wschodzie słońca zanurzał się w wodzie, zmywał z ciała złoto i oczyszczony wracał do swego ludu jako nowy, prawowity władca państwa Muisków. Scena inicjacji nowego zipa została uwieczniona na słynnej Balsa Muisca w zbiorach Muzeum Złota w Bogocie.

    Andy (hiszp. Los Andes, Cordillera de los Andes) – góry fałdowe znajdujące się w Ameryce Południowej na terenie Wenezueli, Kolumbii, Ekwadoru, Peru, Boliwii, Chile oraz Argentyny. Góry ciągną się wzdłuż Oceanu Spokojnego od zatoki Paria na północy po Ziemię Ognistą na południu, na przestrzeni ponad 9000 km, co sprawia, że jest to najdłuższy łańcuch górski na Ziemi. Szerokość Andów wynosi 200–800 km. Najwyższe szczyty to Aconcagua (6962 m n.p.m.), Ojos del Salado (6893 m n.p.m.) oraz Nevado Pissis (6793 m n.p.m.).<|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>

    Opowieści o skarbach z jeziora Guatavita, zasłyszane przez hiszpańskich konkwistadorów, stały się zaczynem legendy o El Dorado i motywem wielu wypraw w poszukiwaniu tej krainy.

    Gospodarka[ | edytuj kod]

    Czibczowie-Muisca zajmowali się uprawą ziemi, górnictwem, rękodzielnictwem oraz handlem, w mniejszym stopniu myślistwem i rybactwem.

    Rolnictwo i myślistwo[ | edytuj kod]

    Rolnictwo i płody rolne było podstawą utrzymania ludności. Rolnicy uprawiali ziemniaki, kukurydzę, bataty, dynie, awokado, bawełnę, kokę i tytoń. Myśliwi polowali na jelenie, zające i inną drobną zwierzynę.

    Państwo Inków, Królestwo Inków, Imperium Inków (kecz. Tahuantinsuyu, Imperium Czterech Części, Zjednoczone Cztery Części – patrz mapa podziału administracyjnego) – historyczne państwo w zachodniej części Ameryki Południowej, w okresie swego największego rozkwitu obejmujące tereny dzisiejszego Peru, Ekwadoru oraz częściowo Boliwii, Chile, Kolumbii i Argentyny.Kultura Zenú (Sinú) – prekolumbijska kultura z obszaru współczesnej północnej Kolumbii, rozwijająca się od 200 p.n.e. do 1600 n.e.

    Rzemiosło[ | edytuj kod]

    Spośród rzemiosł dominowało złotnictwo, tkactwo i garncarstwo.

    Tkactwo opierało się na uprawie bawełny. Wyrabiane tkaniny były barwione i starannie ozdabiane różnymi motywami. Wśród nich były tkaniny „święte” ozdobione rysunkami o tematyce religijnej (sylwetki bóstw i rytuały). Tkaniny bawełniane były ważnym produktem eksportowym.

    W garncarstwie dominował wyrób naczyń codziennego użytku, ozdobionych prostymi geometrycznymi wzorami. Charakterystycznym wyrobem dla Muisków była múcara, dzban z wydłużoną szyjką, ozdobiony wzorem i namalowaną twarzą czy sylwetką ludzką, służący do przechowywania przedmiotów kultu i składany często z zawartością w grobie wraz ze zmarłym.

    Kacyk – określenie dla przywódcy plemienia, szlachcica indiańskiego, na obszarze Ameryki Łacińskiej, sprawującego opiekę nad wsią bądź osadą, razem z kapłanami, szamanami i starszyzną wojowników, mającego do tego prawo z tytułu posiadania ziemi. Kacyk reprezentował także swoich poddanych w kontaktach z władzami hiszpańskimi. Sama nazwa wywodzi się od hiszpańskiego określenia cacique.Kordyliery – rozległy obszar o charakterze wyżynno-górskim w zachodniej części Ameryki Północnej. Rozciągłość południkowa łańcucha to około 8 000 km, od Cieśniny Beringa na północy po Kanał Panamski na południu. Szerokość dochodzi do 1 700 km. Najwyższym szczytem jest McKinley (6194 m n.p.m.). Te góry fałdowe mają duży wpływ na klimat, florę i faunę, gospodarkę i rozmieszczenie ludności w Ameryce Północnej, ponieważ hamują masy wilgotnego powietrza napływające z zachodu, co prowadzi do obniżenia rocznej sumy opadów w centralnej części Ameryki. Powstały w orogenezie alpejskiej.

    Poziom mistrzów złotnictwa Muisków był bardzo wysoki, choć nie osiągnął takiego poziomu, jak u innych pobliskich „złotych” kultur prekolumbijskich (szczególnie Quimbaya), przy czym na terenie żadnego z państw Muisca nie wydobywano złota (pozyskiwano go na drodze handlu z sąsiednimi ludami). Badania archeologiczne, przeprowadzone w drugiej połowie XX wieku, ujawniły sposoby obróbki metalu przez indiańskich mistrzów „złotych” kultur prekolumbijskich (Quimbaya, Tairona, Zenú, Muisca, Tolima, Calima). Prekolumbijska metalurgia znała technikę odlewania na „wosk tracony”, tłoczenia, repusowania (kucia), młotkowania, wyżarzania, hartowania, rozpuszczania, pozłacania, zgrzewania i filigranowania. Ponadto indiańscy artyści tworzyli stopy złota z innymi metalami (np. tumbaga), a także przy użyciu soku pewnych roślin uzyskiwali efekt pozłacania wyrobów wykonanych z mniej szlachetnych kruszców. Ulubionym motywem artystów Muisca było chunzo, co w języku Czibczów oznaczało „bóstwo”, zarówno w sensie boga, jak i składanej mu ofiary, w postaci płaskiego, trójkątnego wyobrażenia ludzkiego z szeroką klatką piersiową zwężającą się ku dołowi, z wyraźnie oddzielonymi kończynami i zaznaczonymi rysami twarzy tworzonymi przez wykorzystanie cienkich drucików. Figurki te zwane były przez Hiszpanów tunjo. Występowały wśród nich także przedstawienia ludzi różnych profesji w charakterystycznych dla nich strojach i w różnych sytuacjach, w tym także podczas odbywania stosunku płciowego. Wykonywano także całe sceny ceremonii, czego przykładem jest słynna tratwa z jeziora Siecha (La balsa Muisca – Tratwa Muisca). Obecnie wiele wyrobów artystów Muisca znajduje się w kolekcji Muzeum Złota w Bogocie.

    Gonzalo Jiménez de Quesada (ur. 1502 - zm. 1579) - prawnik, konkwistador, wsławił się odkryciem biegu rzeki Magdelany i podbiciem ziemi Cundinamarca w centrum Kolumbii.Ziemniak, kartofel, psianka ziemniak (Solanum tuberosum L.) – gatunek byliny należący do rodziny psiankowatych. Nazwa ”ziemniak” odnosi się zarówno do całej rośliny, jak i do jej jadalnych, bogatych w skrobię bulw pędowych, z powodu których gatunek jest uprawiany na masową skalę. Roślina wywodzi się z Andów, gdzie udomowiono ją ok. 8 tysięcy lat temu. Ziemniak został przywieziony do Europy w końcu XVI wieku, w ciągu następnych stuleci stał się integralną częścią wielu kuchni z całego świata. Obecnie jest czwartą pod względem produkcji rośliną uprawną (po pszenicy, ryżu i kukurydzy).

    Górnictwo[ | edytuj kod]

    Górnicy pracowali w wielu działających na terenie państw Muisków kopalniach szmaragdów. Do najgłębszych, jakie kiedykolwiek istniały w Ameryce prekolumbijskiej, należały kopalnie Muisków w Somondoco i Chivor.

    Muiskowie opanowali również technikę pozyskiwania soli. Gliniane naczynia napełniali solanką otrzymywaną z licznych źródeł znajdujących się na płaskowyżu. Po odparowaniu wody rozbijali je, a z wewnętrznych ścian skorupy zdrapywali osadzoną sól. Największymi ośrodkami pozyskiwania soli były Zipaquirá i Nemocón.

    <|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>Złotnictwo – rzemiosło artystyczne zajmujące się wytwarzaniem wyrobów ze złota, platyny, srebra, stopów, metali szlachetnych, kamieni szlachetnych oraz innych drogocennych materiałów. Termin jubilerstwo, dotyczący głównie czasów nowszych, obejmuje przede wszystkim wyrób klejnotów i ozdób ze złota, srebra i kamieni szlachetnych. W starożytności złotnictwo obejmowało głównie wytwarzanie luksusowych przedmiotów codziennego użytku (świeczniki, srebrne zastawy, szkatułki, wazony, figurki), różnego typu ozdób (diademy, naszyjniki, brosze, klamry, naramienniki, pierścienie), oraz przedmiotów służących kultowi religijnemu (złote lub srebrne relikwiarze, monstrancje, kielichy, puszki, pateny). Od XIII wieku w Europie Zachodniej, a od XIV wieku w Polsce działalność warsztatów złotniczych została ujęta w struktury cechowe, które w późniejszym czasie wprowadziły obowiązek oznaczania wyrobów znakiem złotniczym (puncą).

    Handel[ | edytuj kod]

    Handel lokalny odbywał się na targach regularnie organizowanych co 4 dni w ważniejszych ośrodkach miejskich, takich jak Bacatá (Bogota), Zipaquirá, Hunza (Tunja) y Turmequé. Muiskowie prowadzili także handel z innymi ludami, eksportując sól, tkaniny bawełniane i szmaragdy, a kupując złoto potrzebne im na ofiary, dary grobowe i ozdoby.

    Pektorał, napierśnik (z łac. pectus - pierś) – rodzaj biżuterii świeckiej lub religijnej noszonej na piersi, zapinanej od tyłu. Obecnie oznacza ozdobny krzyż noszony na piersi przez wyższe duchowieństwo.Majowie – grupa ludów indiańskich mówiących językami z rodziny maja, zamieszkujących południowo-wschodni Meksyk (półwysep Jukatan i stan Chiapas), Gwatemalę, Belize i zach. Honduras; w węższym znaczeniu nazwa „Majowie” odnosi się wyłącznie do grupy zamieszkującej półwysep Jukatan (tzw. Majowie jukatańscy).
    Rekonstrukcja domów Czibczów w Parku Archeologicznym przy Muzeum Archeologicznym w Sogamoso

    Budownictwo[ | edytuj kod]

    Budynki wznoszono z drewna i trzciny.

    Chaty były najczęściej wzniesione na planie koła, a podwójne ściany z trzcin wzmacniały drewniane pale. Niektóre domostwa o prostokątnej podstawie miały dachy dwuspadowe. Każdy z kacyków mieszkał w budynku zwieńczonym wysokim, stożkowatym i krytym strzechą dachem, powyżej którego wznosił się maszt pomalowany na czerwono oraz ozdobiony proporczykami i chorągiewkami.

    Mumia – zmumifikowane (zabalsamowane) ciało człowieka lub zwierzęcia, zabezpieczone przed rozkładem odpowiednimi zabiegami i substancjami, a także ciało, które w dużym stopniu oparło rozkładowi dzięki specyfice miejsca spoczynku.Duitama – miasto w północno-wschodniej Kolumbii, w Kordylierze Wschodniej (Andy Północne), nad rzeką Chicamoca, na wysokości około 2600 metrów. Około 104 tys. mieszkańców.

    Ściany pałaców były drewniane z wplecioną trzciną i pokryte glinianym tynkiem. Okna zamykano trzcinowymi okiennicami podobnymi do żaluzji. Siedzibę władcy wznoszono na potężnych słupach wkopywanych w doły, w których wcześniej składano młode dziewczęta-niewolnice, stąd tytuł władcy usake (usa – pod, que – słup, pal).

    Zipaquirá – miasto w Kolumbia, w departamencie Cundinamarca. W 2005 roku liczyło 88 527 mieszkańców. Siedziba diecezji o tej samej nazwie. Wilec ziemniaczany (Ipomoea batatas (L. Poir.) – gatunek byliny należący do rodziny powojowatych, znany pod nazwami: batat, patat lub słodki ziemniak. Pochodzi z Ameryki Południowej i Ameryki Środkowej. Nie jest znany w dzikim stanie, jest natomiast popularny w uprawie w całej strefie tropikalnej.


    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Guatavita - jezioro wysokogórskie położone na wysokości 2668 m n.p.m., w gminie Sesquilé w departamencie Cundinamarca w Kolumbii.
    Szmaragd – odmiana berylu, minerału należącego do grupy krzemianów. Nazwa pochodzi od gr. smaragdos (a także łac. smaragdus – zielony). Nawiązuje do charakterystycznej barwy tego minerału, wywołanej podstawieniami jonów chromu, rzadziej wanadu i żelaza.
    Halit – minerał z gromady halogenków. Nazwa pochodzi od greckich słów halos – sól, słony, oraz lithos – kamień. Minerał znany i używany od czasów starożytnych. Głównym składnikiem jest chlorek sodu.
    Meksyk (Meksykańskie Stany Zjednoczone, hiszp. México, Estados Unidos Mexicanos, Méjico, nah. Mēxihco) – kraj w Ameryce Północnej. Sąsiaduje ze Stanami Zjednoczonymi (na północy), z Oceanem Spokojnym (na zachodzie i południu), Zatoką Meksykańską i Morzem Karaibskim (na wschodzie) oraz z Gwatemalą i Belize (na południu i południowym wschodzie).
    Garncarstwo to jedno z najstarszych rzemiosł (znane od neolitu). Jest to rękodzielniczy wyrób ceramicznych naczyń i przedmiotów codziennego użytku.
    Metalurgia – nauka o metalach, obejmująca m.in. obróbkę plastyczną, odlewnictwo, metaloznawstwo i metalurgię ekstrakcyjną. Przedmiotem badań metalurgii jest obróbka rud metali aż do produktu końcowego (np. kabel miedziany, drzwi samochodowe, profile aluminiowe). W języku potocznym utożsamiana jest często z hutnictwem, przy czym hutnictwo zajmuje się wyłącznie metalurgią ekstrakcyjną. Obecnie procesy ekstrakcji metali stanowią niewielki odsetek przedmiotów badań metalurgii, która skupia się głównie na przetwórstwie metali, czyli wytwarzaniu przedmiotów użytkowych.
    Kolumbia (hiszp. Colombia, Republika Kolumbii – República de Colombia) – państwo w północno-zachodniej części Ameryki Południowej leżące nad Morzem Karaibskim i Oceanem Spokojnym.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.033 sek.