Czerwona Turnia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Czerwona Turnia (słow. Belasá veža, niem. Blauseeturm, węg. Kéktavi-torony) – turnia w głównej grani Tatr, w słowackiej części Tatr Wysokich, o wysokości 2284 lub ok. 2290 m n.p.m.

Rynna – wklęsła forma ukształtowania terenu górskiego. Ma formę zagłębienia w stoku lub ścianie i jest przy tym węższa oraz płytsza od żlebu. Rynny bywają trawiaste, piarżyste albo skaliste, w zimie mogą być wypełnione śniegiem lub lodem. Podobnymi typami formacji są też komin czy depresja – często rozróżnienie pomiędzy nimi jest płynne i umowne.Dolina Jagnięca (słow. Červená dolina, niem. Rotseetal, węg. Vörös-tó-völgy) – mała, skalna dolinka położona na terenie Tatr Wysokich na Słowacji. Jest to boczna dolinka odchodząca od Doliny Zielonej Kieżmarskiej (dolina Zeleného plesa) w kierunku północnym, doliny oddziela wysoki, ponad dwustumetrowy rygiel skalny.

Od Modrej Turni na zachodzie Czerwona Turnia jest oddzielona płytką Modrą Ławką, a od masywu Jagnięcego Szczytu na północnym wschodzie – głęboką Kołową Przełęczą. Powyżej Kołowej Przełęczy w północnej grani Czerwonej Turni znajduje się jeszcze Czerwona Szczerbina. Na wschód od wierzchołka Czerwonej Turni odgałęzia się Jastrzębia Grań, kończąca się na Jastrzębiej Turni. Od pierwszego szczytu w tej grani, Małego Kołowego Szczytu, Czerwona Turnia oddzielona jest Czerwoną Przełączką.

Tatry Wysokie (słow. Vysoké Tatry, niem. Hohe Tatra, węg. Magas-Tátra) – najwyższa część Tatr o charakterze alpejskim, rozciągająca się pomiędzy Tatrami Zachodnimi od strony zachodniej oraz Tatrami Bielskimi od strony północno-wschodniej. W linii prostej odległość między granicznymi przełęczami wynosi ok. 16,5 km, zaś ściśle wzdłuż grani głównej ok. 26 km. Tatry Wysokie zajmują obszar około 340 km² (czyli nieco mniej niż Tatry Zachodnie), z czego większość (260 km²) znajduje się na Słowacji.Lajos Rokfalusy (wym. [lɒjoʃ rokfɒluʃi], ur. 24 października 1887 r. w Lewoczy, zm. maj 1974 r. w Salgótarján) – węgierski taternik, alpinista i nauczyciel.

Turnia jest stosunkowo rozłożysta i wznosi się ponad trzema dolinami. Są to Dolina Kołowa od strony północno-zachodniej, Dolina Jagnięca od strony północno-wschodniej oraz Dolina Jastrzębia od strony południowej. W stronę Bździochowego Koryciska – odgałęzienia Doliny Kołowej – opada północno-zachodnia ściana o wysokości dochodzącej do ok. 150 m po prawej stronie, przez którą na całej długości przebiega głębokie pęknięcie. Grań północna, oddzielająca od siebie Dolinę Kołową i Dolinę Jagnięcą, powyżej Czerwonej Szczerbiny przeobraża się w stromą ścianę szczytową. Z kolei w grani wschodniej pomiędzy Czerwoną Turnią a Czerwoną Przełączką znajduje się kilka skalnych zębów. Najbardziej okazałą formacją Czerwonej Turni jest jej południowa ściana o wysokości ok. 200 m, górująca ponad Kopiniakowym Piargiem w Dolinie Jastrzębiej. W jej prawej części położony jest płytki żleb łączący się w dolnej części z rynną opadającą spod Czerwonej Przełączki. Żleb ten prowadzi ukosem w lewo pod wierzchołek Czerwonej Turni.

Kołowa Przełęcz (słow. Kolové sedlo, niem. Pflockseejoch, węg. Karó-tavi-hágó) – przełęcz w głównej grani Tatr położona na wysokości 2092 m n.p.m., pomiędzy Czerwoną Turnią (Belasá veža, 2284 m) należącą do masywu Kołowego Szczytu (Kolový štít, 2418 m) a Jagnięcym Szczytem (Jahňaci štít, 2230 m).Gyula Andor Hefty (wym. [ɟulɒ ɒndor hɛfc]), także Julius Andreas Hefty (ur. 14 lutego 1888 r. w Bratysławie, zm. 3 grudnia 1957 r. w Budapeszcie) – węgierski taternik, narciarz, działacz turystyczny i profesor szkoły handlowej w Kieżmarku.

Na Czerwoną Turnię nie prowadzi żaden szlak turystyczny. Najdogodniejsza droga dla taterników wiedzie na wierzchołek granią z Modrej Ławki, natomiast najciekawsza dla wspinaczy jest ściana południowa. Wejście od strony Doliny Kołowej jest częściowo dość trudne (II w skali UIAA), z Doliny Jagnięcej oraz graniami – łatwe (0+). Najłatwiejsza droga ścianą południową jest trudna (III) i wiedzie żlebem w prawej jej części. Oprócz niej w ścianie wytyczono inne drogi, w tym częściowo skrajnie trudne (VI). Zimą najłatwiejsze dojście do wierzchołka prowadzi od Modrej Ławki.

Modry Stawek, dawniej Niebieski Staw Kieżmarski (słow. Belasé pleso, Modré pleso, niem. Blauer See, węg. Kék-tó) – staw położony na wysokości 1865 m n.p.m., w środkowej części Doliny Jagnięcej, w słowackich Tatrach Wysokich. Jest to silnie wgłębione w teren jezioro lodowcowe wypełniające cyrk lodowcowy. Charakteryzuje się jednak w odróżnieniu od większości jezior tego typu dobrze rozwiniętą linią brzegową. Od dolnej strony zagradza go 6-metrowej wysokości morena.Jagnięcy Szczyt (słow. Jahňací štít, niem. Weißseespitze, węg. Fehér-tavi csúcs) – szczyt o wysokości 2230 m n.p.m., najbardziej na północny wschód wysunięty wierzchołek grani głównej Tatr Wysokich (Szalony Wierch znajduje się już w Tatrach Bielskich).

Pierwsze wejścia:

  • letnie – Jan Fischer, Zygmunt Jaworski, Stanisław Krygowski wraz z przewodnikami Klemensem Bachledą i J. Gąsienicą Kasprusiem Zuzaniakiem w 1900 r.,
  • zimowe – Gyula Hefty i Lajos Rokfalusy, 3 grudnia 1911 r.
  • Polska nazwa pochodzi od Czerwonego Stawu, znajdującego się w Dolinie Jagnięcej, inne obcojęzyczne nazwy pochodzą od Modrego Stawku w tej samej dolinie. Dawniej używano też nazwy słowackiej Modrá veža oraz niemieckiej Blauseespitze.

    Mały Kołowy Szczyt (słow. Malý Kolový štít, niem. Englischspitze, węg. Englisch-csúcs) – szczyt o wysokości 2276 m n.p.m. w Jastrzębiej Grani (Karbunkulový hrebeň). Jastrzębia Grań odchodzi w kierunku wschodnim od znajdującej się w grani głównej Tatr Wysokich w pobliżu Kołowego Szczytu Czerwonej Turni (Belasá veža, 2290 m). Jastrzębia Grań rozdziela należące do systemu Doliny Kieżmarskiej (Dolina Bielej vody Kežmarskej) Dolinę Jagnięcą (Červená dolina) i Dolinę Jastrzębią (Malá Zmrzlá dolina).Zofia Radwańska-Paryska (ur. 3 maja 1901 w Warszawie, zm. 24 października 2001 w Zakopanem) – botaniczka, taterniczka, pisarka. Żona i współtowarzyszka pracy Witolda Henryka Paryskiego.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wydawnictwo Górskie, 2004. ISBN 83-7104-009-1.
    2. Jarosław Januszewski, Grzegorz Głazek, Witold Fedorowicz-Jackowski: Tatry i Podtatrze, atlas satelitarny 1:15 000. Warszawa: GEOSYSTEMS Polska Sp. z o.o., 2005, s. 124. ISBN 83-909352-2-8.
    3. Vysoké Tatry 1:25 000, podrobná turistická mapa. 6. vydanie. Harmanec: VKÚ, 2008. ISBN 978-80-8042-552-4.
    4. Witold Henryk Paryski: Tatry Wysokie. Przewodnik taternicki. Część XXIV. Czerwona Turnia – Przełęcz pod Kopą. Warszawa: Sport i Turystyka, 1984, s. 5–17. ISBN 83-217-2472-8.
    Dolina Kołowa (słow. Kolová dolina, niem. Pflockseetal, Rundseetal, węg. Karó-tavi-völgy, Kerek-tavi-völgy) – odnoga Doliny Zadnich Koperszadów (Zadné Meďodoly) w Tatrach Słowackich. Odchodzi od niej w kierunku południowo-wschodnim u jej wylotu do Doliny Jaworowej (Javorová dolina). W całości położona na terenie Słowacji ma długość ok. 2,5 km. Niedostępna dla turystów (znaczna jej część położona jest na obszarze ochrony ścisłej), widoczna z szlaku prowadzącego przez Zadnie Koperszady na Przełęcz pod Kopą (Kopské sedlo).Czerwony Staw Kieżmarski, w części literatury tatrzańskiej Czerwony Staw Kiezmarski (słow. Červené pleso, Kežmarské Červené pleso, niem. Roter See, Kesmarker Roter See, węg. Vörös-tó, Késmárki-tó) – staw położony w środkowej części Doliny Jagnięcej w słowackiej części Tatr Wysokich.




    Warto wiedzieć że... beta

    Skala trudności dróg skalnych – skala oceny trudności dróg wspinaczkowych ustalana i stosowana przez osoby uprawiające wspinaczkę skalną.
    Słowacja, Republika Słowacka (słow. Slovensko, Slovenská republika) – państwo śródlądowe w Europie Środkowej. Graniczy z Austrią (127 km), Polską (597 km), Czechami (240 km), Ukrainą (98 km) oraz Węgrami (678 km). Łączna długość granicy lądowej wynosi 1740 km. Do 1993 wchodziła w skład Czechosłowacji. Od 1 maja 2004 kraj należy do Unii Europejskiej, oraz NATO, a od 1 stycznia 2009 – do strefy euro. Stolicą państwa jest Bratysława, położona nad Dunajem przy granicy z Austrią i Węgrami.
    Klemens (potocznie, zdrobniale Klimek) Bachleda (ur. 13 listopada 1851 (lub też, jak podaje Wielka encyklopedia tatrzańska, w 1849 r.) w Kościelisku, zm. 6 sierpnia 1910 na Małym Jaworowym Szczycie) – góral i zakopiańczyk, przewodnik tatrzański, ratownik, członek Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego, pierwszy polski ratownik górski, który zginął tragicznie, idąc na ratunek człowiekowi w Tatrach.
    Modra Ławka (słow. Zmrzlé sedlo, niem. Papirustalscharte, Pflockseeschartl, węg. Papirusz-csorba, Karó-tavi-rés) – przełęcz w głównej grani Tatr położona na wysokości 2266 m n.p.m., pomiędzy Modrą Turnią (Zmrzlá veža, 2312 m) a Czerwoną Turnią (Belasá veža, 2284 m). Po północno-zachodniej stronie przełęczy znajduje się Bździochowe Korycisko (Kotlinka pod Kolovým sedlom), będące wschodnią odnogą Doliny Kołowej (Kolová dolina), a po południowo-wschodniej – Dolina Jastrzębia (Malá Zmrzlá dolina).
    Grań główna Tatr – główny grzbiet Tatr ciągnący się przez 75 kilometrów od Huciańskiej Przełęczy (905 m n.p.m.) do Zdziarskiej Przełęczy (1081 m). Składa się z grani Tatr Zachodnich, grani Tatr Wysokich i części grani Tatr Bielskich.
    Grań Tatr Wysokich – grań rozpoczynająca się na przełęczy Liliowe, a kończąca się na Przełęczy pod Kopą, opisana szczegółowo wraz ze wszystkimi bocznymi graniami w artykułach:
    Szlak turystyczny – trasa wycieczkowa oznaczona specjalnymi symbolami wyznaczającymi jej przebieg i ułatwiającymi odnalezienie właściwej drogi.

    Reklama