• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Czejenowie



    Podstrony: 1 [2] [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Egzonim (od gr. ἔξω, éxō, "poza" i ὄνομα, ónoma, "nazwa") – nazwa używana w określonym języku dla obiektu geograficznego znajdującego się poza obszarem, gdzie ten język ma status oficjalny, i różniąca się swoją formą od nazwy używanej w języku lub językach oficjalnych na obszarze, gdzie znajduje się dany obiekt geograficzny.Platte (ang. Platte River) – rzeka w Stanach Zjednoczonych, w stanie Nebraska, jeden z najważniejszych dopływów Missouri. Jej długość wynosi 499 km, a 1493 km licząc od źródeł Platte Północnej.

    Czejenowie, Czejeni lub Szejenowie (ang. Cheyenne, nazwa własna: Tsis tsis'tas /tsɪtsɪas/ – „ludzie” ) – plemię Indian północnoamerykańskich. Współcześnie wszyscy mówią po angielsku, ok. 1,7 tys. posługuje się również własnym językiem czejeńskim należącym do rodziny algonkińskiej.

    flaga Czejenów północnych

    Nazwa[ | edytuj kod]

    Naród Czejenów składał się z dwóch zjednoczonych około 1831 roku plemion – Só'taeo'o (znanych szerzej jako Sutaio) oraz Tsétsêhéstâhese (znanych jako Tsitsistas; liczba pojedyncza: Tsétsêhéstaestse), co przekłada się na polskie „tacy jak my” lub „istoty ludzkie”. Oba plemiona zawsze podróżowały razem. Suhtajowie mieli odmienne tradycje i posługiwali się odmiennym dialektem.

    Pierwszy Traktat w Fort Laramie został podpisany 17 września 1851 roku między komisarzami Stanów Zjednoczonych a reprezentantami Dakotów, Szejenów, Arapahów, Wron, Szoszonów, Assiniboinów, Mandanów, Indian Hidatsa oraz Arikara.Cheyenne River – rzeka w środkowo-zachodniej części USA o długości 848 km oraz powierzchni dorzecza 64 700 km².

    Nazwa „Czejenowie” (ang. Cheyenne) pochodzi od dakockiego egzonimu Šahíyena (znaczącego „mała Šahíya”). Znaczenie słowa Šahíya jest nieznane, jednakże wiele plemion z Wielkich Równin zakładało, że oznaczać musi Krików lub inny lud posługujący się jednym z języków algonkińskich. Czejeńskim słowem określającym Odżibwejów jest Sáhea'eo'o, brzmiące podobnie do dakockiego Šahíya.

    Języki algonkińskie również: fyla (makro)algonkińska - wielka rodzina języków w Ameryce Północnej, zaliczana do rodziny algijskiej. Językami algonkińskimi posługują się ludy algonkińskie. Rodzina algonkińska dzieli się na kilka mniejszych zespołów.Indianie – najliczniejsza i najbardziej zróżnicowana z trzech – obok Inuitów (Eskimosów) i Aleutów – grup ludności tubylczej (rdzennej, autochtonicznej) zamieszkujących oba kontynenty amerykańskie, obejmująca – zarówno dawniej, jak i dziś – setki ludów, plemion i grup o bardzo różnym charakterze i stopniu rozwoju. W tradycyjnej antropologii zaliczani są do rasy żółtej.

    Jedną z najczęstszych etymologii miana tych Indian jest „trochę jak [ludzie] obcej mowy” (dosłownie „czerwoni mówcy”). Według George’a Grinnella Dakotowie określali siebie oraz inne plemiona mówiące językami siouańskimi jako „białych mówców”, zaś posługujących się językami obcymi, jak algonkińskich Czejenów jako „czerwonych mówców” (Šahíyena).

    Minnesota River – prawy dopływ rzeki Missisipi w stanie Minnesota, o długości 534 km. W górnym biegu rzeki znajduje się sztuczne jezioro Lac qui Parle.Black Hills (Góry Czarne) to stosunkowo mały, izolowany łańcuch górski w zachodniej Dakocie Południowej, wznoszący się na terenie Wielkich Równin. Region ten, z powodu swojego odcięcia od Gór Skalistych ma wiele cech geologicznej anomalii i jest prawdopodobnie pochodzenia wulkanicznego. Uważany był przez Indian północnoamerykańskich za miejsce święte, zwane przez nich Paha Sapa. Łańcuch Black Hills jest najwyższym wzniesieniem leżącym w linii prostej między Górami Skalistymi a Alpami w Europie (nie licząc gór podwodnych w Oceanie Atlantyckim).

    Historia[ | edytuj kod]

    W 1673 zamieszkiwali zachodnią część dzisiejszego stanu Wisconsin i Minnesotę w okolicach rzek Missisipi i Minnesota. Byli wówczas ludem osiadłym, zajmującym się uprawą fasoli, kukurydzy i dyni. Zajmowali się także myślistwem. Posiadali wysoko cenione zdolności wyrobu rękodzieła. Nie wchodzili w konflikty z sąsiadami. Wszystko zmieniło się z chwilą pojawienia się na Wielkich Równinach konia.

    Fort Laramie, zbudowany nad brzegami rzeki Laramie, niedaleko jej ujścia do rzeki Platte Północnej, mieszczący się dziś w Hrabstwie Goshen, Wyoming w USA.Język czejeński a. szejeński (szejen) (nazwa własna: Tsėhesenėstsestotse, ang. Cheyenne) - język z rodziny algonkińskiej używany przez ok. 1700 rdzennych mieszkańców amerykańskich stanów Montana i Oklahoma.

    Przepowiednia Słodkiego Leku[ | edytuj kod]

    Wódz Czejenów Biały Bawół

    Zgodnie z tradycją plemienną w odległych czasach żył wśród Czejenów człowiek o imieniu Słodki Lek. Ów człowiek ostrzegł swych ziomków przed „ludem ziemi” – przybyszami o jasnej skórze i mówiącymi niezrozumiałym językiem. Wraz z nimi miało pojawić się dziwne zwierzę: „ma ciemny grzbiet i ogon sięgający ziemi; jego racice są okrągłe; zawiezie cię na swym grzbiecie aż do tych wzgórz, które wydają się niebieskawą linią na horyzoncie – i do których trzeba wędrować przez wiele dni – w bardzo krótkim czasie. Nie obawiaj się go...”

    Waszyngton, D.C., formalnie Dystrykt Kolumbii (ang. Washington, D.C. /ˈwɒʃɪŋtən ˌdiːˈsiː/, District of Columbia), potocznie nazywany Waszyngtonem lub D.C. – założona 16 lipca 1790 stolica Stanów Zjednoczonych. Fasola (Phaseolus L.) – rodzaj roślin jednorocznych lub bylin należący do rodziny bobowatych. Pochodzi z Ameryki Południowej i do Europy dotarła po odkryciu Ameryki przez Krzysztofa Kolumba. Do rodzaju tego, liczącego ponad 30 gatunków, należą jedne z ważniejszych roślin uprawnych. W Polsce nie rosną dziko, wyłącznie jako rośliny uprawne. Gatunkiem typowym jest Phaseolus vulgaris.

    Czejenowie obłaskawili swe pierwsze konie na początku XVIII wieku. Wcześnie, ale jednak później niż inne plemiona prerii. Byli więc stopniowo wypierani przez potężniejszych Dakotów i zmuszeni zostali do przeniesienia się na zachód w okolice jeziora Traverse, aby osiąść ostatecznie nad rzeką Cheyenne na terenie obecnego stanu Dakota Południowa. Tamtejsza osada została jednak zniszczona w wyniku napadu Czipewejów. Ci z Czejenów, którzy ocaleli połączyli się z innymi plemionami i przenieśli się na południe nad rzekę Missouri. Zaprzestali wtedy uprawy ziemi, przestawiając się na koczowniczy i łowiecki tryb życia. Wkrótce przenieśli się w okolice Gór Czarnych, a z początkiem XIX w. na tereny w okolicach rzeki Platte.

    <|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>,Arapaho (ang. Arapaho, Arapahoe) – Indianie Ameryki Północnej zamieszkujący pierwotnie obszary Prerii i mówiący językiem z rodziny algonkińskiej.

    W 1832 część Czejenów osiadła w pobliżu Fort Bent nad rzeką Arkansas, a pozostała część powędrowała wokół źródeł rzeki Północna Platte i Yellowstone. Tak dokonał się podział na Czejenów Północnych i Południowych. Zostało to potwierdzone traktatem z 1851 roku podpisanym w Fort Laramie.

    Czejenowie Północni[ | edytuj kod]

    Do 1840 roku prowadzili krwawe walki z plemieniem Kiowa, po czym sprzymierzyli się z nimi i walczyli u ich boku z białymi osadnikami i innymi plemionami indiańskimi. W 1849 zostali zdziesiątkowani w wyniku epidemii cholery, a w latach 1860-1878 ponieśli duże straty w ludziach w walkach z wojskami amerykańskimi, biorąc m.in. udział w bitwie pod Little Big Horn. W końcu otrzymali istniejący do dziś rezerwat w stanie Montana.

    Dakotowie, Dakoci, Siuksowie, Sjuksowie, Lakoci – Indianie Ameryki Północnej z obszaru Wielkich Równin. Dzielą się na trzy grupy: wschodnią Santee, środkową Yankton i zachodnią Teton.Dynia zwyczajna (Cucurbita pepo L.) – gatunek rośliny jednorocznej z rodziny dyniowatych. Pochodzi z Ameryki Środkowej i południowych stanów USA. W Polsce jest uprawiana, czasami (rzadko) przejściowo dziczeje (efemerofit).

    Czejenowie Południowi[ | edytuj kod]

    Przewodzili powstaniu w latach 1874-1875. W rok później osiedlono ich w rezerwacie na Terytorium Indiańskim w dzisiejszym stanie Oklahoma. Na początku XX w. otrzymali te ziemie w posiadanie.

    Czejenowie zbierający się na taniec słońca, ok. 1909 roku


    Podstrony: 1 [2] [3] [4]




    Warto wiedzieć że... beta

    Kri (franc. Cri, ang. Cree - nazwa pochodzi z jęz. francuskiego - Kristinaux, sami Kri nazywali siebie Kenistonoag) – jedno z najliczniejszych plemion Indian kanadyjskich, zamieszkujące także północną część USA, posługujące się językiem kri.
    Kukurydza zwyczajna (Zea mays) – gatunek rośliny jednorocznej z rodziny wiechlinowatych. Należy do zbóż. Pochodzi z Meksyku. Nie występuje w formie dzikiej. Największymi producentami są Stany Zjednoczone, Chiny i Brazylia.
    Missouri – rzeka w Stanach Zjednoczonych, dopływ rzeki Missisipi. Wraz z rzeką Missisipi stanowią najdłuższy system rzeczny Ameryki Północnej o długości ok. 5970 km.
    Narodowe Muzeum Indian Amerykańskich (ang. National Museum of the American Indian) − należące do Smithsonian Institution muzeum poświęcone historii, życiu, językom, literaturze i sztuce tubylczej ludności obu Ameryk, w tym zwłaszcza amerykańskich Indian.
    Wielkie Równiny – rozległa kraina geograficzna, a zarazem krąg kulturowy na obszarze Kanady i USA, u podnóża Kordylierów. Obszar ten, zbudowany z mezozoicznych i trzeciorzędowych wapieni i piaskowców, charakteryzuje się płaskim ukształtowaniem terenu i niemal wyłącznie trawiastą roślinnością (poza lasami łęgowymi w dolinach rzecznych), tzw. prerią. Obszar ten leży w kilku strefach klimatycznych. Silny wpływ na jego klimat ma bliskość Kordylierów.
    Ben Nighthorse Campbell (ur. 13 kwietnia 1933 w Auburn, Kalifornia) – amerykański żołnierz, judoka i polityk. Jego matka Mary Vierra pochodziła z Portugalii, zaś ojciec Albert Campbell miał mieszane pochodzenie, w tym krew Indian z plemienia Czejenów.
    Arkansas – rzeka w USA, główny prawy dopływ rzeki Missisipi, która płynie na wschód i południowy wschód przez stany Kolorado, Kansas, Oklahoma, a następnie do stanu Arkansas. O długości 2334 km jest czwartą co do długości rzeką Stanów Zjednoczonych. Rozpoczyna swój bieg źródłem w Górach Skalistych, w okolicach Leadville, a ujście znajduje się w historycznym miejscu Napoleon. Powierzchnia dorzecza rzeki wynosi blisko 505 tys. km².

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.044 sek.