• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Czatkowiella

    Przeczytaj także...
    Kuehneosauridae – rodzina diapsydowych szybujących gadów żyjących w triasie. Charakteryzowały się rozpiętymi na bok, długimi żebrami, które były dla nich główną powierzchnię nośną. Innymi wspólnymi cechami były połączone w jedno nozdrza i zredukowane kości łuskowe.Szczęka (łac. maxilla) albo kość szczękowa (łac. os maxillare) – kość parzysta, stanowiąca zasadniczą część składową czaszki twarzowej. Kość szczękowa składa się z trzonu (corpus) i czterech wyrostków: czołowego, jarzmowego, podniebiennego i zębodołowego.
    Kość ramienna (łac. humerus) – jedna z kości kończyny górnej, należy do kości długich. Wyróżnia się w niej koniec bliższy, trzon (łac. corpus humeri) i koniec dalszy.

    Czatkowiellarodzaj długoszyjego archozauromorfa żyjącego pod koniec wczesnego triasu na terenach współczesnej Europy. Został opisany w 2009 roku przez Magdalenę Borsuk-Białynicką i Susan E. Evans w oparciu o niemal kompletną prawą kość szczękową (ZPAL RV/100) odkrytą na stanowisku Czatkowice 1 w Czatkowicach (obecnie osiedle w Krzeszowicach). Oprócz holotypu odnaleziono również szczątki co najmniej kilku innych osobników. Wiek osadów krasowych, z których wydobyto skamieniałości, datuje się na początek późnego oleneku.

    Drzewo filogenetyczne lub drzewo rodowe – graf acykliczny przedstawiający ewolucyjne zależności pomiędzy sekwencjami lub gatunkami wszystkich organizmów żywych, podobnie jak pokrewieństwo w rodzie ludzkim obrazuje drzewo genealogiczne.Prolacerta – rodzaj wczesnego archozauromorfa przypominającego sylwetką i rozmiarami współczesne jaszczurki. Odnaleziona we wczesnotriasowych osadach Afryki (RPA, warstwy Lystrosaurus) i Antarktydy (Formacja Fremouw). Dawniej uznawana za ogniwo pośrednie między prymitywnymi permskimi diapsydami, takimi jak Youngina, a jaszczurkami. Poparte to było brakiem łuku jarzmowego, ale późniejsze badania wykazały, że absencja tej struktury jest cechą obecną już u wspólnego przodka lepidozaurów i archozaurów. Sugerowany kinetyzm czaszki (tak jak ma to miejsce u jaszczurek i węży) również został zanegowany. Prolacerta została później przeniesiona do grupy Archosauromorpha, do nowo utworzonego rzędu Prolacertiformes, który okazał się polifiletyczny. Obecnie umiejscawia się ją blisko kladu Archosauriformes obejmującego m.in. archozaury. Znana z licznego materiału, obejmujących zarówno pozostałości czaszki jak i szkieletu pozaczaszkowego. Jej młodszym synonimem jest Pricea longiceps Broom i Robinson 1948 znana również z zony Lystrosaurus. Również Kadimakara Bartholomai, 1979 z wczesnego triasu Australii może okazać się synonimem prolacerty.

    Pod względem budowy Czatkowiella przypomina wczesne archozauromorfy, zwłaszcza klasyfikowane tradycyjnie w grupie Prolacertiformes (prawdopodobnie parafiletycznej), od których różni się trójgłowymi żebrami niektórych przednich kręgów tułowiowych – w odróżnieniu od lepidozauromorfów z grupy Kuehneosauridae żebra te nie były przymocowane do zakończeń wydłużonych wyrostków poprzecznych. Kręgi szyjne były wydłużone – ich długość dwukrotnie przekraczała wysokość. Kość ramienna miała prawdopodobnie 10–30 mm długości; cechowała się ona obecnością foramen entepicondylare, co odróżnia ją od kości ramiennych innych archozauromorfów. Z tego względu Ezcurra i in. (2014) sugerują, że kości ramienne przypisywane do Czatkowiella mogą należeć do gadów niebędących archozauromorfami (zwłaszcza, że ze stanowiska w Czatkowicach znane są również skamieniałości przedstawicieli innych grup gadów). Czaszka mierzy przeciętnie około 40 mm długości, jednak odnaleziono zarówno bardzo małe, jak i bardzo duże żuchwy, co dowodzi występowania stosunkowo dużej zmienności, którą autorki uznały za wewnątrzgatunkową. U dorosłych zwierząt w żuchwie znajdowało się prawdopodobnie 20–30 zębów. Uzębienie nie było tekodontyczne, co – w połączeniu z brakiem okna przedoczodołowego – wyklucza przynależność czatkowielli do kladu Archosauriformes. Według analiz filogenetycznych przeprowadzonych przez Borsuk-Białynicką i Evans Czatkowiella jest najbliżej spokrewniona z Protorosaurus – klad obejmujący te rodzaje znajduje się u podstawy drzewa filogenetycznego archozauromorfów i nie jest blisko spokrewniony z innymi taksonami zaliczanymi tradycyjnie do Prolacertiformes, takimi jak Prolacerta, Tanystropheus, Langobardisaurus i Macrocnemus.

    Filogeneza (gr. φυλη – gatunek, ród i γενεσις – pochodzenie) – droga rozwoju rodowego, pochodzenie i zmiany ewolucyjne grupy organizmów, zwykle gatunków. Termin wprowadzony w 1866 roku przez Ernsta Haeckla w Generelle Morphologie der Organismen.Krzeszowice – miasto w woj. małopolskim, w powiecie krakowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Krzeszowice. Jest jednym z ośrodków miejskich aglomeracji krakowskiej. Według danych z 31 grudnia 2011 miasto miało 10 288 mieszkańców. Położone jest ok. 25 km na zachód od centrum (18 km od granicy) Krakowa, przy linii kolejowej nr 133 (Kraków – Katowice) i przy drodze krajowej nr 79 (ul. Kościuszki, ul. Trzebińska) (południowa część miasta). W latach 1928–1966 miasto miało status uzdrowiska o charakterze użyteczności publicznej.

    Nazwa rodzajowa Czatkowiella odnosi się do stanowiska Czatkowice 1, gdzie odnaleziono skamieniałości tego archozauromorfa. Nazwa gatunkowa gatunku typowego, harae, honoruje Ewę Harę z Instytutu Paleobiologii im. Romana Kozłowskiego PAN, która była odpowiedzialna za preparację większości szczątków odkrytych w Czatkowicach.

    Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.Tanystropheus, tanystrof – rodzaj gadów żyjących podczas środkowego triasu około 230 milionów lat. Miały 6 metrów długości, a wyróżniały się bardzo wydłużoną szyją, która mierzyła 3 metry, czyli tyle ile tułów i ogon razem wzięte. Pomimo tak długiej szyi miały tylko dziesięć kręgów szyjnych. Z powodu takiej budowy często przyjmuje się, że prowadziły wodny lub półwodny tryb życia, zamieszkując blisko brzegu i żywiąc się rybami lub skorupiakami. Jednak budowa ciała Tanystropheus nie wskazuje żeby miały jakiekolwiek cechy adaptacji do takiego trybu życia.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Magdalena Borsuk-Białynicka, Susan E. Evans. A long-necked archosauromorph from the Early Triassic of Poland. „Palaeontologia Polonica”. 65, s. 203–234, 2009 (ang.). 
    2. Martín D. Ezcurra, Torsten M. Scheyer, Richard J. Butler. The origin and early evolution of Sauria: reassessing the Permian saurian fossil record and the timing of the crocodile-lizard divergence. „PLOS ONE”. 9 (2): e89165, 2014. DOI: 10.1371/journal.pone.0089165 (ang.). 
    Kręgi szyjne (łac. vertebrae cervicales) występują w odcinku szyjnym kręgosłupa. Kręgi te są najmniejszymi ze wszystkich. U ssaków zasadniczo występuje 7 kręgów, istnieją jednakże wyjątki od tej reguły. Nieliczne ssaki mają tylko 6 kręgów szyjnych, natomiast leniwce trójpalczaste 8–10 kręgów. Badania rozwoju embrionalnego leniwców wykazały, że kręgi >7 rozwojowo należą do odcinka piersiowego.Gatunek typowy – gatunek wyznaczony przez systematyków jako typ nomenklatoryczny rodzaju. Typ nie musi być typowym przedstawicielem reprezentowanego taksonu, nie musi też świadczyć o jego zmienności. Typ umożliwia identyfikację taksonów. Okazy będące typami przechowywane są w specjalnych kolekcjach, a miejsce przechowywania wzorca jest dokładnie znane. W razie wątpliwości można odwołać się do gatunku typowego i wyróżnionych dla niego cech diagnostycznych.




    Warto wiedzieć że... beta

    Takson – jednostka zdefiniowana w systematyce organizmów jako grupa organizmów (populacja lub grupa populacji) zwykle uznawanych za filogenetycznie spokrewnione, wyróżniających się konkretną cechą różniącą je od innych jednostek taksonomicznych. Takson obejmuje wszystkie zawarte w nim taksony niższego poziomu. Kryterium pokrewieństwa stosowane jest w systemach filogenetycznych, mimo że taksonem w zasadzie może być dowolna grupa organizmów.
    Protorosaurus jest nazwą najstarszego przedstawiciela grupy Archosauromorpha, żyjącego w późnym permie. Jego szczątki odkryto w Niemczech już w roku 1706. Nazwę rodzajową zwierzę zawdzięcza von Meyerowi, który opisując protorozaura w roku 1830, myślał że gad ten jest dinozaurem.
    Archozauromorfy (Archosauromorpha) – infragromada gadów z podgromady Diapsida. Definiowana jako klad obejmujący archozaury oraz wszystkich przedstawicieli kladu Sauria bliżej spokrewnionych z nimi niż z lepidozaurami, jako klad obejmujący ostatniego wspólnego przodka rodzajów Prolacerta, Trilophosaurus i Hyperodapedon oraz archozaurów i wszystkich jego potomków lub jako klad obejmujący rodzaj Protorosaurus i wszystkich przedstawicieli kladu Sauria bliżej spokrewnionych z rodzajem Protorosaurus niż z lepidozaurami.
    Archosauriformes – klad archozauromorfów obejmujący archozaury i inne stosunkowo zaawansowane formy. Definiowany jako najwęższy klad obejmujący rodzaj Proterosuchus oraz grupę Archosauria. Znane od późnego permu (około 250 milionów lat temu).
    Okno przedoczodołowe – otwór w czaszce znajdujący się pomiędzy oczodołem a nozdrzami zewnętrznymi. Otoczony jest głównie kośćmi szczękową i łzową oraz – w różnym stopniu – nosową i jarzmową. Boczne powierzchnie otaczających go kości tworzą miskowate zagłębienie, nazywane dołem przedoczodołowym. Okno przedoczodołowe występuje powszechnie u Archosauriformes, a jego obecność jest jedną z synapomorfii tej grupy. W regionie przedoczodołowym niektórych ssaków, takich jak wiele jeleniowatych, wymarłych koniowatych, zajęczaków, występują okna przypominające te obecne u archozaurów. Kości otaczające okna przedoczodołowe wykazują cechy pneumatyczne. U współczesnych krokodyli okna przedoczodołowe zanikły, jednak – podobnie jak u ptaków – występują u nich wypełnione powietrzem uchyłki jamy nosowej – u ptaków jeden, podczas gdy u krokodyli cztery.
    Czatkowice – niegdyś wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie krakowskim, w gminie Krzeszowice, obecnie jedno z osiedli miasta Krzeszowice, składa się z dwóch części: Czatkowice Górne (starsza część) i Czatkowice Dolne (młodsza część), która znajduje się nad rzeką Krzeszówką w Dolinie Krzeszówki. W 1997 wieś została przyłączona do Krzeszowic.
    Rodzaj (łac. genus, l.mn. genera) – podstawowa, obowiązkowa kategoria systematyczna obejmująca gatunek lub monofiletyczną grupę gatunków wyróżnionych na podstawie jednej lub więcej cech taksonomicznych. Nazwą rodzaj określany jest też każdy takson w randze rodzaju.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.032 sek.