• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Czatkobatrach

    Przeczytaj także...
    Triadobatrachus – nazwa rodzajowa najwcześniejszego znanego przodka żab (za najstarszą znaną żabę w ścisłym znaczeniu tego słowa uchodzi Prosalirus). Triadobatrach żył we wczesnym triasie (około 250 milionów lat temu) na terenie obecnego Madagaskaru, który wchodził w owym czasie w skład superkontynentu Pangea. Zwierzę to żyło na moczarach. Budowa jego czaszki wskazuje, że miało dobry słuch.Temnospondyle (Temnospondyli – gr. „pocięte kręgi”) – rząd ważnych i bardzo zróżnicowanych płazów żyjących przede wszystkim w karbonie, permie i triasie, choć nieliczne przetrwały aż do kredy. Takson obejmował zarówno małe jak i duże rodzaje. W trakcie swej ewolucji zaadaptowały się do szerokiej gamy różnych środowisk, od wodnych przez ziemnowodne do lądowych, niektóre zamieszkiwały też morza niedaleko wybrzeży. Szczątki znaleziono na wszystkich kontynentach. Specjaliści nie zgadzają się w kwestii, czy niektóre z temnospondyli były przodkami dzisiaj żyjących płazów, czy też cała grupa wymarła, nie pozostawiając żadnych potomków. Kończyny przednie miały 4 palce, tylne – 5 palców.
    Kamieniołom – kopalnia odkrywkowa kamienia użytkowego (skały zwięzłej o dużej twardości). Kamieniołomów nie należy mylić z kopalniami odkrywkowymi wydobywającymi skały sypkie (piaskownie, żwirownie). Nie są nimi także odkrywkowe zakłady górnicze eksploatujące skały zwięzłe o stosunkowo małej twardości (węgiel brunatny, glinka ogniotrwała) czyli takie, które można urabiać za pomocą koparek. W Polsce w kamieniołomach wydobywa się głównie: granit, bazalt, wapień, piaskowiec, marmur, melafir, sjenit.

    Czatkobatrach (Czatkobatrachus polonicus) – najstarszy opisany płaz bezogonowy półkuli północnej. Nazwa pochodzi od Czatkowic (obecnie osiedle w Krzeszowicach) pod Krakowem, gdzie w kamieniołomach znaleziono skamieniałości fragmentów szkieletu pozaczaszkowego tego płaza.

    Kraków (łac. Cracovia, niem. Krakau) – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, siedziba władz województwa małopolskiego, drugie w kraju pod względem liczby mieszkańców i pod względem powierzchni.Krzeszowice – miasto w woj. małopolskim, w powiecie krakowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Krzeszowice. Jest jednym z ośrodków miejskich aglomeracji krakowskiej. Według danych z 31 grudnia 2011 miasto miało 10 288 mieszkańców. Położone jest ok. 25 km na zachód od centrum (18 km od granicy) Krakowa, przy linii kolejowej nr 133 (Kraków – Katowice) i przy drodze krajowej nr 79 (ul. Kościuszki, ul. Trzebińska) (południowa część miasta). W latach 1928–1966 miasto miało status uzdrowiska o charakterze użyteczności publicznej.

    Elementy kostne opisane jako Czatkobatrachus polonicus pochodzą z brekcji kostnej wypełniającej struktury krasowe powstałe w karbońskich wapieniach w kamieniołomie w Czatkowicach. Brekcję odkrył i wydobył pod koniec lat 70. zespół naukowców z Instytutu Geologicznego UJ, po czym materiał przekazano do Muzeum Ziemi PAN i Instytutu Paleobiologii PAN do dalszych badań.

    Kość łokciowa (łac. ulna) – jest kością długą. Nasada bliższa (proksymalna) jest zaopatrzona w dwa wyrostki. Wyrostek tylny większy stanowi górne zakończenie kości i nazywa się wyrostkiem łokciowym (olecranon). Mniejszy, niżej położony i skierowany swym wierzchołkiem do przodu to wyrostek dziobiasty (processus coronoideus). Trzon kości łokciowej ma w przekroju poprzecznym kształt trójkątny. Wyróżnia się trzy brzegi ograniczające trzy powierzchnie: przednią, przyśrodkową i tylną. Nasadę dalszą (dystalną) stanowi głowa kości łokciowej, przedłużająca się po stronie przyśrodkowej w wyrostek rylcowaty (processus styloideus). Głowa kości łokciowej jest zakończona powierzchnią dla połączenia z trójkątną chrząstką, oddzielającą tę kość od nadgarstka.Czatkowice – niegdyś wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie krakowskim, w gminie Krzeszowice, obecnie jedno z osiedli miasta Krzeszowice, składa się z dwóch części: Czatkowice Górne (starsza część) i Czatkowice Dolne (młodsza część), która znajduje się nad rzeką Krzeszówką w Dolinie Krzeszówki. W 1997 wieś została przyłączona do Krzeszowic.

    Wiek zespołu fauny do którego należy Czatkobatrachus określony został na wczesny trias (około 238 milionów lat temu). W materiale kopalnym, uzyskanym metodami chemicznej i mechanicznej preparacji, znaleziono około 40 okazów, w tym niekompletne kości biodrowe, ramienne, łokciowe i liczne kręgi, w tym kręgi ogonowe i dźwigacz. Holotyp czatkobatracha obejmuje opisany w pracy z 1998 roku fragment kości biodrowej, w której wykazano obecność cech przejściowych paleozoicznych płazów temnospondylnych i płazów bezogonowych. Czatkobatrach jest jedynym ogniwem pośrednim między nieco starszym triadobatrachem, a jurajskimi taksonami takimi jak Veraella czy Notobatrachus. Jego obecność w wczesnym trasie Polski sugeruje ogólnoświatowe rozprzestrzenienie przodków żab na ich tak wczesnym etapie ewolucji.

    Kość biodrowa (łac. os ilium) - u człowieka składa się z talerza i trzonu, które na powierzchni wewnętrznej oddzielone są przez kresę łukowatą (linea arcuata). Trzon posiada powierzchnię zewnętrzną i wewnętrzną. Talerz posiada powierzchnię pośladkową (leżącą na zewnątrz) oraz krzyżowo-biodrową (po stronie wewnętrznej). Na powierzchni pośladkowej znajdują się 3 kresy pośladkowe: przednia, tylna i dolna. Ograniczają one miejsca przyczepu 3 mięśni pośladkowych: wielkiego, średniego i małego. Powierzchnia krzyżowo-biodrowa wytwarza dół biodrowy, ku tyłowi od którego znajduje się powierzchnia uchowata i guzowatość biodrowa. Dół biodrowy stanowi miejsce przyczepu mięśnia biodrowego. Powierzchnia uchowata pokryta jest chrząstką włóknistą i łączy się za pomocą stawu krzyżowo-biodrowego (staw płaski z kością krzyżową). Ruchomość tego połączenia jest bardzo ograniczona. Guzowatość biodrowa zaś stanowi miejsce przyczepu mięśni.Brekcja (druzgot, okruchowiec) – zlityfikowana skała okruchowa składająca się z ostrokrawędzistych fragmentów innych skał i minerałów (bloków i gruzu) scementowanych ze sobą przy pomocy spoiwa krzemionkowego, wapiennego, żelazistego, ilastego lub innego.

    Zobacz też[ | edytuj kod]

  • Triadobatrach
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Paszkowski M., Wieczorek, J. Fossil karst with Mesosoic bone breccia in Czatkowice (Cracow Upland, Poland). „Kras i speleologia”. 3, s. 32-38, 1982. 
    2. M. Borsuk-Białynicka, E. Cook, S.E. Evans, T Maryańska. A microvertebrate assemblage from the Early Triassic of Poland. „Acta Palaeontologica Polonica”. 44, s. 167-188, 1999 (ang.). 

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • M. Borsuk-Białynicka, S.E Evans. The scapulocoracoid of an Early Triassic stem-frog from Poland. „Acta Palaeontologica Polonica”. 47. 1, s. 79-96, 2002. 
  • M. Borsuk-Białynicka, S.E Evans. A stem-group frog from the Early Triassic of Poland. „Acta Palaeontologica Polonica”. 43. 4, s. 573-580, 1998. 
  • Płazy bezogonowe (Anura) – rząd płazów obejmujący zwierzęta przypominające żabę. Obejmuje cztery podrzędy, do których zalicza się ok. 30 rodzin, w tym również żyjące w Polsce: żabowate, ropuchowate, ropuszkowate, rzekotkowate i grzebiuszkowate.Kras (procesy krasowe, krasowienie) – procesy rozpuszczania skał przez wody powierzchniowe i podziemne, jeden z rodzajów wietrzenia chemicznego. Krasowieniu podlegają skały krasowiejące: przede wszystkim wapienie, a także dolomity, margle, gips, anhydryt, halit (potocznie sól kamienna).




    Warto wiedzieć że... beta

    Kość ramienna (łac. humerus) – jedna z kości kończyny górnej, należy do kości długich. Wyróżnia się w niej koniec bliższy, trzon (łac. corpus humeri) i koniec dalszy.
    Holotyp – pojedynczy typ nomenklatoryczny wskazany przez autora nazwy taksonu, na podstawie którego wyróżniono i opisano nowy gatunek lub podgatunek, ewentualnie także takson w randze gatunku wzorcowy dla rodzaju i rodzaj dla rodziny.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.014 sek.